Adhyaya 237

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यादवस्थलमुत्तमम् । यादवा यत्र नष्टा वै षट्पंचाशच्च कोटयः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ‘ଯାଦବସ୍ଥଳ’ ନାମକ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଛପ୍ପନ କୋଟି ଯାଦବ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 2

यत्र वज्रेश्वरो देवो वज्रेणाराधितः सदा । यत्राभूद्दिव्यदृष्टीनामृषीणामाश्रमं कुलम्

ଯେଉଁଠାରେ ବଜ୍ରେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଆରାଧିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ଋଷିମାନଙ୍କର କୁଳ-ଆଶ୍ରମ ଥିଲା।

Verse 3

देव्युवाच । कथं विनष्टा भगवन्नन्धका वृष्णिभिः सह । पश्यतो वासुदेवस्य भोजाश्चैव महारथाः

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ଧକମାନେ କିପରି ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ? ଏବଂ ବାସୁଦେବ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମହାରଥୀ ଭୋଜମାନେ ମଧ୍ୟ କିପରି ନାଶ ପାଇଲେ?

Verse 4

केन शप्तास्तु ते वीरा नष्टा वृष्ण्यन्धकादयः । भोजाश्चैव महादेव विस्तरेण वदस्व मे

ସେହି ବୀରମାନେ କାହାର ଶାପରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ ଆଦି ଏବଂ ଭୋଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ? ହେ ମହାଦେବ, ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । षट्त्रिंशे च कलौ वर्षे संप्राप्तेऽन्धकवृष्णयः । अन्योन्यं मुशलैस्ते हि निजघ्नुः कालनोदिताः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—କଳିଯୁଗର ଛତ୍ତିଶତମ ବର୍ଷ ଆସିଲାବେଳେ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ କାଳପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଷଳଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଘାତ କରି ନିହତ କଲେ।

Verse 6

विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च यशस्विनम् । सारणप्रमुखान्भोजान्ददृशुर्द्वारकां गतान्

ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କଣ୍ୱ ଏବଂ ଯଶସ୍ୱୀ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସାରଣ-ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସିଥିବା ଭୋଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 7

ते वै सांबं समानिन्युर्भूषयित्वा स्त्रियं यथा । अब्रुवन्नुपसंगम्य देवदंडनिपीडिताः

ସେମାନେ ସାମ୍ବକୁ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି ଶୃଙ୍ଗାର କରି ଆଗକୁ ଆଣିଲେ; ପରେ ଦେବଦଣ୍ଡର ଚାପରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ କହିଲେ।

Verse 8

इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोरमिततेजसः । ऋषयः साधु जानीत किमियं जनयिष्यति

ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ବଭ୍ରୁଙ୍କର, ଯିଏ ପୁତ୍ରକାମୀ। ହେ ଋଷିମାନେ, ସତ୍ୟ ଜାଣ—ଏହା କ’ଣ ପ୍ରସବ କରିବ?

Verse 9

इत्युक्तास्ते तदा देवि विप्रलंभप्रधर्षिताः । प्रत्यब्रुवंस्तान्मुनयस्तच्छृणुष्व यथातथम्

ହେ ଦେବୀ, ଏପରି କୁହାଯାଇ ଉପହାସ ଓ ଅପମାନରେ ପ୍ରଚୋଦିତ ହୋଇ ମୁନିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏବେ ଶୁଣ—ଯଥାତଥ।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय मुशलं घोरमायसम् । वासुदेवस्य दायादः सांबोऽयं जनयिष्यति

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦାୟାଦ ଏହି ସାମ୍ବ ଭୟଙ୍କର ଲୋହାର ମୁସଳ ପ୍ରସବ କରାଇବ।

Verse 11

येन यूयं सुदुर्वृत्ता नृशंसा जातमन्यवः । उच्छेत्तारः कुलं सर्वमृते रामाज्जनार्द्दनात्

ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ, ନିର୍ଦୟ ଓ ଅହଂକାରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛ; ତେଣୁ ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବ୍ୟତୀତ ତୁମେ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିଦେବ।

Verse 12

त्यक्त्वा यास्यति वः श्रीमांत्यक्त्वा भूमिं हलायुधः । जरा कृष्णं महाभागं शयानं तु निवेत्स्यति

ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଯିବ। ହଲାୟୁଧ (ବଳରାମ) ଭୂମିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଏବଂ ଜରା, ଶୟନରତ ମହାଭାଗ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବ।

Verse 13

इत्यब्रुवंस्ततो देवि प्रलब्धास्ते दुरात्मभिः । मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम्

ହେ ଦେବୀ, ଏପରି କହି ସେ ମୁନିମାନେ ଦୁରାତ୍ମମାନଙ୍କ ଉପହାସରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତନୟନ ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 14

तथोक्ता मुनयस्ते तु ततः केशवमभ्ययुः । अथावदत्तदा वृष्णीञ्छ्रुत्वैवं मधुसूदनः

ଏପରି କହି ସେ ମୁନିମାନେ ପରେ କେଶବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ମଧୁସୂଦନ ସେତେବେଳେ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 15

अभिज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तत् । एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुनर्गृहान्

ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୃଷୀକେଶ ‘ଭବିତବ୍ୟ ତଥାଇବ’ ବୋଲି ବୁଝିଲେ। ଏପରି କହି ସେ ପୁନଃ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 16

कृतांतमन्यथाकर्त्तुं नैच्छत्स जगतः प्रभुः । श्वोभूते सततः सांबो मुसलं तदसूत वै

ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ କୃତାନ୍ତର ବିଧାନକୁ ଅନ୍ୟଥା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। ପରଦିନ ସାମ୍ବ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତାହି ଲୋହାର ମୁସଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା।

Verse 17

येन वृण्ष्यन्धककुले पुरुषा भस्मसात्कृताः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत्

ଯାହାଦ୍ୱାରା ବୃଷ୍ଣ୍ୟନ୍ଧକ କୁଳର ପୁରୁଷମାନେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲେ। ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତାହା ମହାନ, ଯେନେ କୃତାନ୍ତର କିଙ୍କର ସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 18

असूत शापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयत् । विषण्णोऽथ ततो राजा सूक्ष्मं चूर्णमकारयत्

ସେ ଶାପଜନ୍ୟ ସେଇ ଘୋର ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା। ତାପରେ ରାଜା ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ତାହାକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରାଇଲେ।

Verse 19

प्राक्षिपत्सागरे तत्र पुरुषो राजशासितः । अथोवाच स्वनगरे वचनादाहुकस्य हि

ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଜଣେ ପୁରୁଷକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଗଲା। ପରେ ନିଜ ନଗରରେ ସେ ଏହା ଘୋଷଣା କଲା, କାରଣ ଏହା ଆହୁକଙ୍କ ବଚନ ଥିଲା।

Verse 21

यश्च वो विदितं कुर्यादेवं कश्चित्क्वचिन्नरः । स जीवञ्छूलमारोहेत्स्वयं कृत्वा सबांधवः

ଯେ କେହି ମଣିଷ କେଉଁଠି ହେଉ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଦେବ, ସେ ନିଜ କୃତଦୋଷର ଫଳରେ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୂଳରେ ଆରୋହଣ କରିବ।

Verse 22

ततो राजभयात्सर्वे नियमं तत्र चक्रिरे । नराः शासनमाज्ञाय रामस्याक्लिष्टकर्मणः

ତେଣୁ ରାଜଭୟରୁ ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ କଠୋର ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମ ରାମଙ୍କ ଶାସନ ବୁଝି ଲୋକେ ତାହା ପାଳନ କଲେ।

Verse 23

एवं प्रयतमानानां वृष्णीनामन्धकैः सह । कालो गृहाणि सर्वाणि परिचक्राम नित्यशः

ଏଭଳି ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ସହିତ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପ୍ରୟତ୍ନ କରୁଥିବାବେଳେ, କାଳ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଘରକୁ ନିତ୍ୟଶଃ ଘେରି ଘୁରୁଥିଲା।

Verse 24

करालो विकटो मुंडः पुरुषः कृष्णपिंगलः । सम्मार्जनी महाकेतुर्जपापुष्पावतंसकः

ଏକ ପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଭୟଙ୍କର, ବିକଟ, ମୁଣ୍ଡିତମସ୍ତକ, କୃଷ୍ଣ-ପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣର। ତାହାର ହାତରେ ଝାଡୁ ଓ ମହାଧ୍ୱଜ ଥିଲା, ଏବଂ ଜପା (ଗୁଡ଼ହଲ) ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ସେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 25

कृकलासवाहनश्च रत्तिकाकर्णभूषणः । गृहाण्यवेक्ष्य वृष्णीनां नादृश्यत पुनः क्वचित्

ତାହାର ବାହନ କୃକଲାସ (ଟିକଟିକି) ଥିଲା ଏବଂ କାନରେ ରତ୍ତିକା ଆଭୂଷଣ ଥିଲା। ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ସେ ପୁଣି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।

Verse 26

तस्य चासन्महेष्वासाः शरैः शतसहस्रशः । न चाशक्यत वेद्धुं स सर्वभूताप्ययं सदा

ତାହା ଉପରେ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ଶତସହସ୍ର ଶର ବର୍ଷାଇଲେ; ତଥାପି ସେ ଭେଦିତ ହେଲା ନାହିଁ—ସେ ସଦା ସର୍ବଭୂତଙ୍କର ଅପ୍ୟୟ (ଲୟ) ସ୍ୱରୂପ।

Verse 27

उत्पेदिरे महावाता दारुणा हि दिने दिने । वृष्ण्यन्धकविनाशाय बहवो लोमहर्षणाः

ଦିନକୁ ଦିନ ଦାରୁଣ ମହାବାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଅନେକ ଏମିତି ଯେ ରୋମାଞ୍ଚ ହୁଏ। ସେଗୁଡ଼ିକ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବିନାଶର ପୂର୍ବଲକ୍ଷଣ ଥିଲା।

Verse 28

विवृद्ध्य मूषिका रथ्यावितुन्नमणिकास्तथा । केशान्ददंशुः सुप्तानां नृणां युवतयो निशि

ମୂଷିକମାନେ ବହୁତ ବଢ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ରଥ୍ୟାବିତୁନ୍ନମଣିକା ନାମକ କୀଟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ। ରାତିରେ ସୁପ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ କେଶକୁ ଯୁବତୀମାନେ ଦଂଶନ କଲେ।

Verse 29

चीचीकूचीत्यवाशंत सारिका वृष्णिवेश्मसु । नोपशाम्यति शब्दश्च स दिवारात्रमेव वा

ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ସାରିକା ପକ୍ଷୀ “ଚୀଚୀକୂଚୀ” ବୋଲି ଅବିରତ ଡାକୁଥିଲେ; ସେ ଶବ୍ଦ ଦିନରାତି ଶାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 30

अन्वकुर्वन्नुलूकाश्च वायसान्वृष्णिवेश्मसु । अजाः शिवानां च रुतमन्वकुर्वत भामिनि

ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଗୃହରେ କାଉମାନଙ୍କ ଡାକକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇ ପେଚାମାନେ ଡାକିଲେ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶିଆଳର ଅଶୁଭ ରୁତକୁ ଛେଳିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁକରଣ କଲେ—ଏହା ଅପଶକୁନ ଥିଲା।

Verse 31

पांडुरारक्तपादाश्च विहगाः कालप्रेरिताः । वृष्ण्यन्धकगृहेष्वेवं कपोता व्यचरंस्तदा

କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ପାଣ୍ଡୁର-ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପାଦଯୁକ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖାଦେଲେ; ତେବେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଗୃହରେ କପୋତମାନେ ସର୍ବତ୍ର ଘୁରିବୁଲିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ।

Verse 32

व्यजायंत खरा गोषु करभाश्चाश्वतरीषु च । शुनीष्वपि बिडालाश्च मूषका नकुलीषु च

ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଧା ଜନ୍ମିଲା, ଆଶ୍ୱତରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଷ୍ଟ୍ର; କୁକୁରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଲେଇ, ନକୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂଷା—ଏହି ପ୍ରକୃତିବିପର୍ୟୟ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଥିଲା।

Verse 33

तापत्रयांत पापानि कुर्वंतो वृष्णयस्तथा । अद्विषन्ब्राह्मणांश्चापि पितॄन्देवांस्तथैव च

ତ୍ରିତାପରେ ପୀଡିତ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପାପକର୍ମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତଥାପି ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 34

गुरूंश्चाप्यवमन्यंते न तु रामजनार्दनौ । भार्याः पतीन्व्युच्चरंति पत्नीश्च पुरुषास्तथा

ଲୋକେ ଗୁରୁଜନ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅବମାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; କିନ୍ତୁ ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପତିଙ୍କ ପ୍ରତି କଟୁବାକ୍ୟ କହିଲେ, ପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି।

Verse 35

विभावसुः प्रज्वलितो वामं विपरिवर्त्तते । नीललोहितमांजिष्ठा विसृजंश्चार्चिषः पृथक्

ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ବାମଦିଗକୁ ଘୁରିଗଲା। ସେ ନୀଳ, ଲୋହିତ ଓ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା-ବର୍ଣ୍ଣର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଜ୍ୱାଳା ଛାଡ଼ିଲା—ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 36

उदयास्तमने नित्यं पर्यस्तः स्याद्दिवाकरः । व्यदृश्यत सकृत्पुंभिः कबन्धैः परिवारितः

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ବିକୃତ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ। କେବେ କେବେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେନେ ସେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଧଡ଼ (କବନ୍ଧ) ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି—ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ।

Verse 37

महानसेषु सिद्धांते संस्कृतेऽन्ने तु भामिनि । उत्तार्यमाणे कृमयो दृश्यंते च वरानने

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ବଡ଼ ରସୋଇଘରରେ ଅନ୍ନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲାପରେ, ହେ ଵରାନନେ, ପରିବେଷଣ ସମୟରେ ତାହାରେ କୀଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ଏହା ଅଶୁଭ ସୂଚନା ଥିଲା।

Verse 38

पुण्याहे वाच्यमाने च पठत्सु च महात्मसु । अभिधावंति श्रूयंते न चादृश्यत कश्चन

ପୁଣ୍ୟାହ ବାଚନ ହେଉଥିଲା ଓ ମହାତ୍ମାମାନେ ପାଠ କରୁଥିଲେ; ତଥାପି ଦୌଡ଼ାଦୌଡ଼ିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।

Verse 39

परस्परस्य नक्षत्रं हन्यमानं पुनःपुनः । ग्रहैरपश्यन्सर्वैस्ते नात्मनस्तु कथञ्चन

ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପରସ୍ପରଙ୍କ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଗ୍ରହମାନେ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଭାଗ୍ୟଗତିକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 40

न हुतं पाचयत्यग्निर्वृष्ण्यंधकपुरस्कृतम् । समंतात्प्रत्यवाशंत रासभा दारुणस्वनाः

ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଅର୍ପିତ ହବିଷ୍ୟକୁ ଅଗ୍ନି ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଧାମାନେ କଠୋର ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରେ ରେଙ୍କି ପ୍ରତିଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ—ବିପଦର ଅପଶକୁନ।

Verse 41

एवं पश्यन्हृषीकेशः संप्राप्तान्कालपर्ययान् । त्रयोदशीं ह्यमावास्यां तां दृष्ट्वा प्राब्रवीदिदम्

ଏଭଳି ହୃଷୀକେଶ ଆସିପହଞ୍ଚିଥିବା କାଳପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଅମାବାସ୍ୟା ପରି ଅନ୍ଧକାରମୟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 42

त्रयोदशी पंचदशी कृतेयं राहुणा पुनः । तदा च भारते युद्धे प्राप्ता चाद्य क्षयाय नः

ରାହୁର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ତ୍ରୟୋଦଶୀ ପୁନଃ ପଞ୍ଚଦଶୀ ପରି, ଅମାବାସ୍ୟା ସଦୃଶ ଅନ୍ଧକାରମୟ ହୋଇଛି; ଯେପରି ଭାରତଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆସିଥିଲା, ସେପରି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛି।

Verse 43

धिग्धिगित्येवकालं तं परिचिंत्य जनार्दनः । मेने प्राप्तं स षट्त्रिंशं वर्षं केशिनिषूदनः । पुत्रशोकाभिसंतप्ता गांधारी यदुवाच ह

ସେହି କାଳକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଜନାର୍ଦନ ‘ଧିକ୍ ଧିକ୍’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; କେଶିନିଷୂଦନ ବୁଝିଲେ ଯେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତମ ବର୍ଷ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି—ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଗାନ୍ଧାରୀ ପୂର୍ବେ ଯେପରି କହିଥିଲେ।

Verse 44

एवं पश्यन्हृषीकेशस्तदिदं समुपस्थितम् । इदं च समनुप्राप्तमब्रवीद्यद्युधिष्ठिरः

ଏଭଳି ହୃଷୀକେଶ ସେ ସମୁପସ୍ଥିତ ନିୟତିକ୍ଷଣକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଥିବା ବଚନ ସ୍ମରି କହିଲେ।

Verse 45

पुरा व्यूढेष्वनीकेषु दृष्ट्वोत्पातान्सुदारुणान् । पुण्यग्रन्थस्य श्रवणाच्छांतिहोमाद्विशोधनात्

ପୂର୍ବେ, ସେନାବ୍ୟୁହ ଗଢ଼ାଯାଇଥିବାବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପାତ ଦେଖାଗଲେ, ପୁଣ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥ ଶ୍ରବଣ, ଶାନ୍ତିହୋମ ଓ ଶୋଧନକ୍ରିୟାରେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏଥିଲା।

Verse 46

पूततीर्थाभिषेकांच्च नान्यच्छ्रेयो भवेदिति । इत्युक्त्वा वासुदेवस्तच्चिकीर्षन्सत्यमेव च । आज्ञापयामास तदा तीर्थयात्रामरिंदमः

“ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ସତ୍ୟକୁ କରିବାରେ ଦୃଢ଼ ବାସୁଦେବ ଶତ୍ରୁଦମନ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।

Verse 47

अघोषयंत पुरुषास्तत्र केशवशासनात् । तीर्थयात्रा प्रभासे वै कार्येति वरवर्णिनि

ତେବେ କେଶବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠାରେ ଲୋକେ ଘୋଷଣା କଲେ—“ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପ୍ରଭାସରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 48

अथारिष्टानि वक्ष्यामि पुरीं द्वारवतीं प्रति । काली स्त्री पांडुरैर्दंतैः प्रविश्य नगरीं निशि

ଏବେ ମୁଁ ଦ୍ୱାରବତୀ ପୁରୀ ପ୍ରତି ଦେଖାଦେଇଥିବା ଅରିଷ୍ଟ-ଲକ୍ଷଣ କହୁଛି—ରାତିରେ ପାଣ୍ଡୁର ଦାନ୍ତଯୁକ୍ତ ଏକ କଳା ସ୍ତ୍ରୀ ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 49

स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां प्रति धावति । अग्निहोत्रनिकेतं च सुमेध्येषु च वेश्मसु

ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେ ଚୋରି କରି ଦ୍ୱାରକା ପ୍ରତି ଧାଉଥିଲା; ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ନିକେତନ ଓ ସୁମେଧାମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ମଧ୍ୟ ବେଗେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା—ଏହା ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଥିଲା।

Verse 50

वृष्ण्यंधकांश्च खादंती स्वप्ने दृष्टा भयानका । कुर्वंती भीषणं नादं कुर्कुटश्वानसंयुता

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭୟାନକ ଏକ ପ୍ରେତନାରୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା; କୁକୁଡ଼ା ଓ କୁକୁର ସହିତ ଭୀଷଣ ନାଦ କରୁଥିଲା—ଆସନ୍ନ ବିପଦର ଅପଶକୁନ।

Verse 51

तथा सहस्रशो रौद्राश्चतुर्बाहव एव च । स्त्रीणां गर्भेष्वजायंत राक्षसा गुह्यकास्तथा

ଏହିପରି ହଜାରେ ହଜାରେ ରୌଦ୍ର ସତ୍ତ୍ୱ—କେତେକ ଚତୁର୍ବାହୁ ମଧ୍ୟ—ନାରୀମାନଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ; ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକ—ଏହା ମଧ୍ୟ ଘୋର ଅପଶକୁନ।

Verse 52

अलंकाराश्च च्छत्राणि ध्वजाश्च कवचानि च । ह्रियमाणानि दृश्यंते रक्षोभिस्तु भयानकैः

ଅଳଙ୍କାର, ଛତ୍ର, ଧ୍ୱଜ ଓ କବଚ—ଏସବୁ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହେଉଥିବା ଦେଖାଗଲା; ଏହା ବିନାଶର ଅପଶକୁନ ଥିଲା।

Verse 53

यच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभमयस्मयम् । दिवमाचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा

ଅଗ୍ନି ଯେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ବଜ୍ରନାଭ ଓ ଲୋହାପରି କଠୋର ସେଇ ଚକ୍ର—ସେତେବେଳେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ଆକାଶକୁ ଉଠି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା।

Verse 54

युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं भयावहं पश्यतो दारुकस्य । ते सागरस्योपरिष्टाद्वर्तमानान्मनोजवांश्चतुरो वाजिमुख्यान्

ଦାରୁକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ରଥ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେ ରଥ ସମୁଦ୍ରର ଉପରେ ଚାଲୁଥିଲା, ମନୋଜବ ଚାରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 55

तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम् । उच्चैर्जगुः स्वप्सरसो दिवानिशं वाचं चोचुर्गम्यतां तीर्थयात्राम्

ସେଇ ଦୁଇ ମହାଧ୍ୱଜ—ତାଳ ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣ—ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପୂଜିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ନିନାଦ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦିନରାତି ଘୋଷଣା କଲେ—“ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଗମନ କର।”

Verse 56

ततो जिगमिषंतस्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । सांतःपुरास्तीर्थयात्रामीहंते स्म नरर्षभाः

ତାପରେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ବଂଶର ସେଇ ମହାରଥୀମାନେ—ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସମ—ଅନ୍ତଃପୁର ସହିତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 57

ततो मांसपरा हृष्टाः पेयं वेश्मसु वृष्णयः । बहु नानाविधं चक्रुर्मांसानि विविधानि च

ତାପରେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଘରେ ମାଂସ ଓ ପେୟରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ନାନା ପ୍ରକାର ପେୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମାଂସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 58

तथा सीधुषु बद्धेषु निर्ययुर्नगराद्बहिः । यानैरश्वैर्गजैश्चैव श्रीमंतस्तिग्मतेजसः

ଏପରି ସୀଧୁର ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଲା ପରେ, ସେଇ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣତେଜ ପୁରୁଷମାନେ ଯାନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ସହିତ ନଗରରୁ ବାହାରକୁ ନିର୍ଗତ ହେଲେ।

Verse 59

ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्देशं यथागृहम् । प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा

ତାପରେ ପ୍ରଭାସରେ ଯାଦବମାନେ ନିଜ-ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ, ଯେପରି ନିଜ ଘରେ ଥାଆନ୍ତି, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ। ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ପେୟ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା।

Verse 60

निर्विष्टांस्तान्निशम्याथ समुद्रांते स योगवित् । जगामामंत्र्य तान्वीरानुद्धवोर्थविशारदः

ସେମାନେ ସେଠାରେ ବସିଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ଯୋଗବିଦ୍ ଓ ଅର୍ଥବିଶାରଦ ଉଦ୍ଧବ ସେହି ବୀରମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ସମୁଦ୍ରତଟ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 61

प्रस्थितं तं महात्मानमभिवाद्य कृतांजलिम् । जानन्विनाशं भोजानां नैच्छद्वारयितुं हरिः

ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ହରି କରଯୋଡି ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଭୋଜମାନଙ୍କ ନିୟତ ବିନାଶ ଜାଣି ସେ ତାହାକୁ ରୋକିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।

Verse 62

ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । अपश्यन्नुद्धवं यांतं तेजसाऽदीप्य रोदसी

ତାପରେ କାଳବଳରେ ଆବୃତ ସେହି ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ମହାରଥୀମାନେ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଯେନ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 63

ब्राह्मणार्थेषु यत्क्लृप्तमन्नं तेषां वरानने । तद्वाहनेभ्यः प्रददुः सुरागंधरसान्वितम्

ହେ ଵରାନନେ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ଅନ୍ନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା, ସେହି ଅନ୍ନକୁ ସେମାନେ ନିଜ ଵାହନମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ—ସୁରାର ଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ଯୁକ୍ତ ଥିବା ସେହି ଖାଦ୍ୟ।

Verse 64

ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्त्तकसंकुलम् । प्रावर्त्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम्

ତେବେ ପ୍ରଭାସରେ ଶତଶତ ତୂର୍ୟର ନାଦ ଓ ନଟ-ନର୍ତ୍ତକଙ୍କ ଭିଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କର ମହାପାନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 65

कृष्णस्य संनिधौ रामः सहितः कृतवर्मणा । अपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ରାମ କୃତବର୍ମା ସହ ପାନ କଲେ; ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦ ଓ ବଭ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପାନ କଲେ।

Verse 66

ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटः । अब्रवीत्कृतवर्माणमवहस्यावमन्य च

ତାପରେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଯୁୟୁଧାନ କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ଉପହାସ ଓ ଅବମାନ କରି କହିଲେ।

Verse 67

कः क्षत्रियो मन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतानिव । न तन्मृष्यत हार्दिक्यस्त्वया तत्साधु यत्कृतम्

‘ନିଜକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବି, ଶୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୃତମାନଙ୍କ ପରି ଭାବି କିଏ ହତ୍ୟା କରିବ? ହାର୍ଦ୍ଦିକ୍ୟ, ତୁମେ କରିଥିବା କାମ ନ ସହ୍ୟ, ନ ଧର୍ମ୍ୟ।’

Verse 68

इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचः । प्रद्युम्नो रथिनां श्रेष्ठो हार्दिक्यमथ भर्त्सयन्

ଯୁୟୁଧାନ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେହି ବଚନକୁ ସମର୍ଥନ କଲେ ଏବଂ ପରେ ହାର୍ଦ୍ଦିକ୍ୟଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ।

Verse 69

ततः पुनरपि क्रुद्धः कृतवर्मा तमब्रवीत् । निर्विशन्निव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना

ତାପରେ ପୁନର୍ବାର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କୃତବର୍ମା ତାହାକୁ ଅବଜ୍ଞାସହ କହିଲା, ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାମ ହାତରେ ଯେନେ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଇଙ୍ଗିତ କଲା।

Verse 70

भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युद्धे प्रायोगतस्त्वया । व्याधेनेव नृशंसेन कथं वैरेण घातितः

ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ଭୂରିଶ୍ରବାଙ୍କ ବାହୁ କାଟିଦେଲ; ତାପରେ ବୈରବଶେ ସେ କିପରି ହତ ହେଲେ—ନିର୍ଦୟ ବ୍ୟାଧ ଯେପରି ଶିକାରକୁ ଘାତ କରେ?

Verse 71

इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा । तिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षांचक्रे समः पुमान्

ସେହି କଥା ଶୁଣି ପରବୀରହନ୍ତା କେଶବ ବାହ୍ୟତଃ ସମ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦମିତ କ୍ରୋଧଭରା ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଲେ।

Verse 72

मणिं स्यमंतकं चैव यः स सत्राजितोऽभवत् । स कथं स्मारयामास सात्यकिर्मधुसूदनम्

ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି ଥିଲା ସେ ସତ୍ରାଜିତ; ସେ କିପରି ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସେହି କଥା ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ?

Verse 73

तच्छ्रुत्वा केशवस्यांकमगमद्रुदती सती । सत्यभामा प्रक्षुभिता कोपयन्ती जनार्द्दनम्

ତାହା ଶୁଣି ସତୀ ସତ୍ୟଭାମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରୁଥିବା ଭାବେ, କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କେଶବଙ୍କ ଅଙ୍କକୁ ଯାଇ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 74

तत उत्थाय स क्रोधात्सात्यकिर्वाक्यमब्रवीत् । पंचानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखंडिनः

ତତ୍ପରେ ସାତ୍ୟକି କ୍ରୋଧରେ ଉଠି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 75

एष गच्छामि पदवीं सत्ये तव पथे सदा । सौप्तिके निहता ये च सुप्तास्तेन दुरात्मना

ହେ ସତ୍ୟେ! ମୁଁ ସର୍ବଦା ତୁମ ମାର୍ଗରେ ଯିବି। ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ରାତ୍ରିରେ ଶୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁମାନେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 76

द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणा । समाप्तं चायुरस्याद्य यशश्चापि सुमध्यमे

ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ସହାୟକ ପାପୀ କୃତବର୍ମା ଦ୍ୱାରା (ଏହା କରାଯାଇଥିଲା)। ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ! ଆଜି ଏହାର ଆୟୁ ଏବଂ ଯଶ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 77

इतीदमुक्त्वा खङ्गेन केशवस्य समीपतः । अभिहत्य शिरः क्रुद्धश्चिच्छेद कृतवर्मणः

ଏହା କହି କେଶବଙ୍କ ନିକଟରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଖଡ୍ଗ ପ୍ରହାରରେ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଛେଦନ କଲେ।

Verse 78

तथान्यानपि निघ्नंतं युयुधानं समंततः । अन्वधावद्धृषीकेशो विनिवारयिषुस्तथा

ତଥା ଚାରିଆଡେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଯୁଯୁଧାନ (ସାତ୍ୟକି)ଙ୍କ ପଛରେ, ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରିବା ପାଇଁ ହୃଷୀକେଶ (କୃଷ୍ଣ) ଦୌଡ଼ିଲେ।

Verse 79

एकीभूतास्ततस्तस्य कालपर्यायप्रेरिताः । भोजांधका महाराजं शैनेयं पर्यवारयन्

ତାପରେ କାଳର ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରେରଣାରେ ଭୋଜ ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମହାରାଜ ଶୈନେୟ (ସାତ୍ୟକି)ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଲେ।

Verse 80

तान्दृष्ट्वाऽपततस्तूर्णमभिक्रुद्धाञ्जनार्द्दनः । न चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम्

ସେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ସେ କ୍ରୋଧକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ସେ କାଳର ନିୟତ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଜାଣୁଥିଲେ।

Verse 81

ते च पानमदाविष्टाश्चोदिताश्चैव मन्युना । युयुधानमथाजघ्नुरुच्छिष्टै र्भोजनैस्तथा

ସେମାନେ ପାନମଦରେ ମତ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ତେବେ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ; ଏପରିକି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନର ଅବଶେଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 82

हन्यमाने तु शैनेये कुद्धो रुक्मिणिनंदनः । तदंतरमथाधावन्मोक्षयिष्यञ्छिनेः सुतम्

ଶୈନେୟଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରାଯାଉଥିବା ଦେଖି ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଶିନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ମଧ୍ୟରେ ଧାଇଁ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 83

स भोजैः सह संयुक्तः सात्यकिश्चांधकैः सह । बहुत्वात्तु हतौ वीरावुभौ कृष्णस्य पश्यतः

ସାତ୍ୟକି ଭୋଜମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ସେଇ ଦୁଇ ବୀର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ମୁଖରେ ହତ ହେଲେ।

Verse 84

हतं दृष्ट्वा तु शैनेयं पुत्रं च यदुनंदनः । एरकाणां तदा मुष्टिं कोपाज्जग्राह केशवः

ଶୈନେୟ ହତ ହୋଇଥିବାକୁ ଓ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ତେମିତି ଦେଖି ଯଦୁନନ୍ଦନ କେଶବ କ୍ରୋଧରେ ତେବେ ଏରକ ନଳର ଏକ ମୁଠି ଧରିଲେ।

Verse 86

ततोंऽधकाश्च भोजाश्च शिनयो वृष्णयस्तदा । न्यघ्नन्नन्योन्यमाक्रन्दैर्मुशलैः कालप्रेरिताः

ତାପରେ ଅନ୍ଧକ, ଭୋଜ, ଶିନି ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ—କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ—ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଓ କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ ମୁଶଳସଦୃଶ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପରସ୍ପରକୁ ନିହତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 87

यश्चैकामेरकां कश्चिज्जग्राह रुषितो नरः । वज्रभूता च सा देवि ह्यदृश्यत तदा प्रिये

ଏବଂ ଯେ କୌଣସି କ୍ରୋଧିତ ନର ଏକମାତ୍ର ଏରକ ନଳ ଧରୁଥିଲା, ହେ ପ୍ରିୟେ ଦେବୀ, ସେହିଟି ତେବେ ବଜ୍ରରୂପ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 88

तृणं च मुशलीभूतमण्वपि तत्र दृश्यते । ब्रह्मदंडकृतं सर्वमिति तद्विद्धि भामिनि

ସେଠାରେ ତୃଣମାତ୍ର ଅଣୁପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ମୁଶଳରୂପ ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ହେ ଭାମିନୀ, ଜାଣ—ଏ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡବିଧାନର କୃତି।

Verse 89

तदभून्मुशलं घोरं वज्रकल्पमयस्मयम् । जघान तेन कृष्णोपि ये तस्य प्रमुखे स्थिताः

ସେହିଟି ଭୟଙ୍କର ମୁଶଳ ହୋଇ, ବଜ୍ରସଦୃଶ ଓ ଲୋହମୟ ହେଲା; ସେହି ମୁଶଳଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 90

अवधीत्पितरं पुत्रः पिता पुत्रं च भामिनि । मत्तास्ते पर्यटंति स्म योधमानाः परस्परम्

ହେ ଭାମିନି! ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କୁ ବଧ କଲା, ପିତା ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ବଧ କଲେ। ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଘୁରି ଘୁରି ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

Verse 91

पतंगा इव चाग्नौ तु न्यपतन्यदुपुंगवाः । नासीत्पलायने बुद्धिर्वध्यमानस्य कस्यचित्

ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ଯେପରି ଝାପ ଦେଉଛି, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ଧସି ପଡ଼ିଲେ। ବଧ ହେଉଥିବା କାହାର ମନେ ମଧ୍ୟ ପଳାୟନର ବୁଦ୍ଧି ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 92

तं तु पश्यन्महाबाहुर्जानन्कालस्यपर्ययम् । मुशलं समवष्टभ्य तस्थौ स मधुसूदनः

ତାହା ଦେଖି, କାଳର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଜାଣି, ମହାବାହୁ ମଧୁସୂଦନ ମୁଶଳକୁ ଧରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 93

सांबं च निहतं दृष्ट्वा चारुदेष्णं च माधवः । प्रद्युम्नमनिरुद्धं च ततश्चुक्रोध भामिनि

ହେ ଭାମିନି! ସାମ୍ବ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ମାଧବ ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ।

Verse 94

यादवान्क्ष्माशयानांश्च भृशं कोपसमन्वितः । स निःशेषं तदा चक्रे शार्ङ्गचक्रगदाधरः

ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ସେତେବେଳେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଃଶେଷରେ ସଂହାର କଲେ।

Verse 95

एवं तत्र महादेवि अभवद्यादव स्थलम् । गव्यूतिमात्रं तद्देवि यादवानां चिताः स्मृताः

ଏହିପରି, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେ ସ୍ଥାନ ‘ଯାଦବ-ସ୍ଥଳ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ଯାଦବମାନଙ୍କ ଚିତାଗୁଡ଼ିକ ଗବ୍ୟୂତି-ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 96

तेषां किलास्थिनिचयैः स्थलरूपं बभूव तत् । भस्मपुंजनिभाकारं तेनाभूद्यादव स्थलम्

ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି-ନିଚୟଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୂମି ଏକ ବିଶେଷ ରୂପ ଧାରଣ କଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଭସ୍ମ-ପୁଞ୍ଜ ସଦୃଶ ଆକାର ହେବାରୁ ତାହା ‘ଯାଦବ-ସ୍ଥଳ’ ହେଲା।

Verse 97

दिव्यरत्नसमायुक्तं मणिमाणिक्यपूरितम् । यादवानां किरीटैश्च दिव्यगन्धैः सुपूरितम्

ତାହା ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମଣି-ମାଣିକ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଯାଦବମାନଙ୍କ କିରୀଟରେ ଛାଇଥିଲା—ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ସର୍ବତ୍ର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 98

तेषां रक्षानिमित्तं हि गंगा गणपतिस्तथा । यादवानां तु सर्वेषां जीवितो वज्र एव हि

ତାଙ୍କର ରକ୍ଷାନିମିତ୍ତ ସତ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ସେହିପରି ଗଣପତି (ଥିଲେ); ଯାଦବମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ-ଆଶ୍ରୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବଜ୍ର ହିଁ ଥିଲା।

Verse 99

वयसोंते ततः सोऽपि प्रभासं क्षेत्रमागतः । निषिच्य स्वसुतं राज्ये नाम्ना ख्यातं महद्बलम्

ତାପରେ ଜୀବନର ଶେଷକାଳେ ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲା। ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି—ଯେ ‘ମହାବଳ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 100

तेनापि स्थापितं लिंगं यादवेन्द्रेण धीमता । वज्रेश्वरमिति ख्यातं तत्स्थितं यादवस्थले

ସେହି ଧୀମାନ୍ ଯାଦବେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାହା ‘ବଜ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ଓ ଯାଦବସ୍ଥଳରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 101

तत्रैव सुचिरं कालं तपस्तप्तं सुपुष्कलम् । नारदस्योपदेशेन प्रभासे पापनाशने

ସେଠାରେଇ ପାପନାଶକ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେ ଅତି ଦୀର୍ଘକାଳ ପ୍ରଚୁର ଓ ତୀବ୍ର ତପ କଲେ।

Verse 102

प्राप्तवान्परमां सिद्धिं स राजा यादवोत्तमः । तत्रैव यो नरः सम्यक्स्नात्वा जांबवती जले

ସେ ରାଜା, ଯାଦବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏବଂ ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଜାମ୍ବବତୀ ଜଳରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 103

वज्रेश्वरं तु संपूज्य ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत् । यादवस्थलसामीप्ये गोसहस्रफलं लभेत्

ବଜ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂଜା କରି ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଯାଦବସ୍ଥଳ ସାମୀପ୍ୟରେ ଏହା କଲେ ସହସ୍ର ଗୋଦାନ ସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ।

Verse 104

षट्कोणं तत्र दातव्यमंगुल्या यादवस्थले । यात्राफलमवाप्नोति सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ଯାଦବସ୍ଥଳରେ ସେଠାରେ ଆଙ୍ଗୁଳିଦ୍ୱାରା ଷଟ୍କୋଣ ଚିହ୍ନ ଦେବା (ଅଙ୍କନ/ଅର୍ପଣ) ଉଚିତ। ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 237

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यादवस्थलोत्पत्तौ वज्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ଯାଦବସ୍ଥଳ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବଜ୍ରେଶ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୩୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।