Adhyaya 2

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । सर्वेषामपि भूतानां दैत्यदानवरक्षसाम् । भवन्तो वै पूज्यतमा देवादीनां तथैव च

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ-ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣମାନେ ଋଷିଗଣ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ; ଦେବାଦିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁହି।

Verse 2

अनुज्ञया तु युष्माकं प्रसादात्केशवस्य हि । अधिष्ठानं भगवतः कथयामि निबोधत

ଆପଣମାନଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଧିଷ୍ଠାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି—ଶୁଣି ନିବୋଧ କରନ୍ତୁ।

Verse 3

पश्चिमस्य समुद्रस्य तीरमाश्रित्य तिष्ठति । कुशस्थलीति या पूर्वं कुशेन स्थापिता पुरी

ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରତୀରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ନଗରୀ ଅବସ୍ଥିତ; ଯାହା ପୂର୍ବେ ‘କୁଶସ୍ଥଳୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ।

Verse 4

वहते गोमती यत्र सागरेण समंततः । द्वारावतीति सा विप्रा आनर्त्तेषु प्रकीर्त्तिता

ଯେଉଁଠାରେ ଗୋମତୀ ବହେ ଓ ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଘେରି ରହେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେହି ନଗରୀ ଆନର୍ତ୍ତଦେଶରେ ‘ଦ୍ୱାରାବତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 5

तस्यां वसति विश्वात्मा सर्वकामप्रदो हरिः । कला षोडशसंयुक्तो मूर्तिं द्वादशकान्वितः

ସେହି ଦ୍ୱାରକାରେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ହରି, ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାତା, ବସନ୍ତି। ସେ ଷୋଡଶ କଳାଯୁକ୍ତ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 6

तदेव परमं धाम तदेव परमं पदम् । द्वारका सा च वै धन्या यत्राऽस्ते मधुसूदनः

ସେହିଟି ହିଁ ପରମ ଧାମ, ସେହିଟି ହିଁ ପରମ ପଦ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରକାରେ ମଧୁସୂଦନ ବିରାଜନ୍ତି, ସେ ଧନ୍ୟ।

Verse 7

यत्र कृष्णश्चतुर्बाहुः शंखचक्रगदाधरः । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति तत्र गत्वा कलौ युगे

ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଚତୁର୍ଭୁଜ କୃଷ୍ଣ ବିରାଜନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଇ କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।

Verse 8

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः । विस्मयाविष्टमनसस्तमूचुर्मुनिसत्तमाः

ସେହି ମହାତ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟାବିଷ୍ଟ ମନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । क्षयं यदुकुले याते भारे चोपहृते भुवः । प्रभासे यादवश्रेष्ठः स्वस्थानमगमद्धरिः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଯଦୁକୁଳର କ୍ଷୟ ହେଲା ଓ ପୃଥିବୀର ଭାର ଅପହୃତ ହେଲା ପରେ, ପ୍ରଭାସରେ ଯାଦବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରି ନିଜ ସ୍ୱଧାମକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 10

द्वारावत्या प्लावितायां समंतात्सागरेण हि । कथं स भगवांस्तत्र कलौ दैत्य प्रकीर्त्यते

ଦ୍ୱାରାବତୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସାଗରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ହେ ଦୈତ୍ୟ, କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଭଗବାନ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କିପରି କୁହାଯାଏ?

Verse 11

कथयस्व सुरश्रेष्ठ कथं विष्णुर्महीतले । स्थितश्चानर्त्तविषय एतद्विस्तरतो वद

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହନ୍ତୁ—ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ ଆନର୍ତ୍ତଦେଶରେ (ଦ୍ୱାରକା ପ୍ରଦେଶରେ) କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ; ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 12

उग्रसेने नरपतौ प्रशासति वसुन्धराम् । कृष्णो यदुपुरीमेतां शोभयामास सर्वतः

ନରପତି ଉଗ୍ରସେନ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯଦୁପୁରୀ ଏହି (ଦ୍ୱାରକା)କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୋଭାୟମାନ କଲେ।

Verse 13

रममाणे रमानाथे रामाभिरमणे हरौ । एकदा तु समासीने सभायां यदुसत्तमे

ଏକଦା, ରମାନାଥ ହରି ରମଣୀମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ, ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଭଗବାନ ସଭାରେ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 14

कथाभिः क्रियमाणाभिर्विचित्राभिरनेकधा । उद्धवः कथयामास प्रचारं यदुनंदनम्

ନାନାପ୍ରକାର ବିଚିତ୍ର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଉଦ୍ଧବ ଯଦୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଆଗମନ ଓ ସଞ୍ଚାର (ପ୍ରଚାର)ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।

Verse 15

यात्रायामनुसंप्राप्तं दुर्वाससमकल्मषम् । स्थितं तं गोमतीतीरे चक्रतीर्थसमीपतः

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କ୍ରମରେ ପାପକଲ୍ମଷହୀନ ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଆସି, ଗୋମତୀତଟେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ସମୀପରେ ରହିଲେ।

Verse 16

तच्छ्रुत्वा सहसोत्थाय भगवान्रुक्मिणीगृहम् । जगाम हृष्टमनसा विश्वशक्तिरधोक्षजः

ତାହା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱଶକ୍ତି ଅଧୋକ୍ଷଜ ଭଗବାନ୍ ସହସା ଉଠି, ହୃଷ୍ଟମନେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।

Verse 17

आगत्योवाच वैदर्भीं संप्राप्तमृषिसत्तमम् । तपोनिर्धूत पाप्माऽयमत्रिपुत्रो महातपाः

ସେଠାକୁ ଆସି ସେ ବୈଦର୍ଭୀ (ରୁକ୍ମିଣୀ)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏଠାରେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତପସ୍ବୀ, ତପସ୍ୟାରେ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି।”

Verse 18

आतिथ्येनार्चितो विप्रो दास्यते च महोदयम् । गृहिणी न गृहे यस्य सत्पात्रागमनं वृथा

ଆତିଥ୍ୟରେ ପୂଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହୋଦୟ (ମହାସମୃଦ୍ଧି) ଦେଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେ ଘରେ ସତ୍ୟ ଗୃହିଣୀ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସତ୍ପାତ୍ରର ଆଗମନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 19

तस्य देवा न गृह्णंति पितरश्च तथोदकम् । तदागच्छस्व गच्छामो निमंत्रयितुमत्रिजम्

ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ଅର୍ପଣକୁ ଦେବତାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦକ-ତର୍ପଣ ସୁଦ୍ଧା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆସ, ଚଳ—ଅତ୍ରିପୁତ୍ର (ଦୁର୍ବାସା)ଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା।

Verse 20

तथेत्युक्त्वा तु सा देवी रथमारुरुहे सती । रथमारुह्य देवेशो रुक्मिण्या सहितो हरिः । जगाम तत्र यत्रास्ते दुर्वासा मुनिसत्तमः

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେ ସତୀ ଦେବୀ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ପରେ ଦେବେଶ ହରି ରୁକ୍ମିଣୀ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 21

दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा कूले नदनदीपतेः । कापालिकस्य पुरतः सुस्नातं वरसीकरैः

ନଦ-ନଦୀପତିଙ୍କ ତଟରେ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସେ କପାଳଧାରୀ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି, ଶୁଭ ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ସିକ୍ତ ଦେହସହ ସଦ୍ୟସ୍ନାତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 22

प्रणम्य भगवान्भक्त्या पप्रच्छाऽनामयं ततः । पश्चाद्विदर्भतनया रुक्मिणी प्रणनाम तम्

ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଣାମ କରି ଭଗବାନ୍ ତାପରେ ତାଙ୍କ କୁଶଳ-କ୍ଷେମ ପଚାରିଲେ। ପରେ ବିଦର୍ଭତନୟା ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 23

दुर्वासाश्चापि तौ दृष्ट्वा दर्शनार्थमुपागतौ । पप्रच्छ कुशलं तत्र स्वागतेनाभिनंद्य च

ଦୁର୍ବାସା ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁଇଜଣ ଦର୍ଶନାର୍ଥେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ସ୍ୱାଗତ କରି ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ ଏବଂ କୁଶଳ-କ୍ଷେମ ପଚାରିଲେ।

Verse 24

दुर्वासा उवाच । कुशलं कृष्ण सर्वत्र कुत्र वासस्तवाऽधुना । कति दारा धनापत्यमेतद्विस्तरतो वद

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ— “ହେ କୃଷ୍ଣ! ସର୍ବତ୍ର କୁଶଳ ତ? ଏବେ ତୁମର ବାସସ୍ଥାନ କେଉଁଠି? ତୁମର କେତେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ କେମିତି? ଏହା ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।”

Verse 25

श्रीकृष्ण उवाच । समुद्रेण प्रदत्ता मे भूभिर्द्वादशयोजना । तस्यां निवसतो ब्रह्मन्पुरी हेममयी मम

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ସମୁଦ୍ର ମୋତେ ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ପରିମାଣ ଭୂମି ଦାନ କରିଛି। ସେଠାରେ ବସିଲେ ମୋର ପୁରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ।

Verse 26

प्रासादास्तत्र सौवर्णा नवलक्षाणि संख्यया । तस्यां वसामि संहृष्टस्त्वत्प्रसादात्सुनिर्भयः

ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରାସାଦ ନବଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଛି। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସେହି ନଗରୀରେ ହର୍ଷିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ବସୁଛି।

Verse 27

तच्छुत्वा वचनं तस्य विस्मयाविष्टमानसः । प्रत्युवाच स दुर्वासाः प्रहस्य मधुसूदनम्

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ମନ ବିସ୍ମୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲା। ସେ ହସିହସି ମଧୁସୂଦନ (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 28

वसंति तावका ये च तेषां संख्या वदस्व भोः । यावत्यश्च महिष्यस्ते पुत्राः परिजनास्तथा

ହେ ଭୋଃ! ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ତୁମ ଲୋକମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କହ। ତୁମ ମହିଷୀ (ରାଣୀ) କେତେ, ପୁତ୍ର ଓ ପରିଜନ ମଧ୍ୟ କେତେ?

Verse 29

श्रीकृष्ण उवाच । ब्रह्मन्षोडशसाहस्रं भार्य्याश्चाष्टाधिका मम । तासां मध्येऽभीष्टतमा विदर्भाधिपतेः सुता

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୋର ଷୋଡଶ ସହସ୍ର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତାହା ସହ ଆଉ ଆଠ ଅଧିକ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟା ବିଦର୍ଭାଧିପତିଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 30

एकैकस्या दश सुताः कन्या चैका तथा मुने । षट्पंचाशद्यदूनां तु कोट्यः परिजनो मम

ହେ ମୁନେ! ପ୍ରତ୍ୟେକ (ରାଣୀ)ଙ୍କର ଦଶ ପୁତ୍ର ଓ ଏକ କନ୍ୟା ଅଛି। ମୋର ପରିଜନ ଯାଦବମାନଙ୍କ ଛପ୍ପନ କୋଟି।

Verse 31

शेषाः प्रकृतयो ब्रह्मंस्तेषां संख्या न विद्यते । तच्छ्रुत्वा चिंतयामास किमेतदिति विस्मितः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ପ୍ରକୃତିର ଅବଶିଷ୍ଟ ରୂପମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ନାହିଁ। ଏହା ଶୁଣି ସେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ—“ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 32

अहो ह्यनंतवीर्यस्य मायामाश्रित्य तिष्ठतः । अनंता सर्वकर्तृत्वे प्रवृत्तिर्दृश्यतामिय म्

ଅହୋ! ମାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅବସ୍ଥିତ ଅନନ୍ତବୀର୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସର୍ବକର୍ତ୍ତୃତ୍ୱରେ ଏହି ଅନନ୍ତ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 33

दुर्वासा उवाच । स्वागतं ते महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते । दर्शनेन त्वदीयेन प्रीतिमेति च मे मनः

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ହେ ମହାବାହୋ! ସ୍ୱାଗତ। କୁହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି? ତୁମ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମୋ ମନ ପ୍ରୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । यदि प्रसन्नो भगवांस्तदागच्छस्व मे गृहम् । शिरसा धार्य्य पादांबु प्रयास्यामि पवित्रताम्

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋ ଗୃହକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ପାଦୋଦକ ଶିରେ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ପବିତ୍ରତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି।

Verse 35

दुर्वासा उवाच । अक्षमासारसर्वस्वं किं मां नयसि माधव । नय मां यदि मद्वाक्यं करोषि सह भार्यया

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ହେ ମାଧବ! ତୁମେ କ୍ଷମାର ସାରସର୍ବସ୍ୱ; ତେବେ ମୋତେ (ମୋ ଇଚ୍ଛାମତେ) କାହିଁକି ନେଉନାହଁ? ଯଦି ମୋ କଥା ପାଳନ କର, ତେବେ ପତ୍ନୀସହିତ ମୋତେ ନେଇଚାଲ।

Verse 36

प्रह्लाद उवाच । एवमस्त्विति चोक्त्वा स प्रस्थितः स्वरथेन हि । तं दृष्ट्वा प्रस्थितं विष्णुं प्रहस्योवाच भर्त्सयन्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେ ନିଜ ରଥରେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ସେ ହସି, ଉପହାସ କରି କହିଲା।

Verse 37

दुर्वासा उवाच । दुर्वाससं न जानासि मुञ्चेमान्हयसत्तमान् । त्वं च भार्या तथा चेयं वहतं स्वरथेन माम्

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ତୁମେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଜାଣ ନାହିଁ କି? ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଖୋଲିଦିଅ। ତୁମେ ଓ ତୁମ ପତ୍ନୀ—ମୋ ନିଜ ରଥରେ ମୋତେ ବହନ କର।

Verse 38

श्रीकृष्ण उवाच । भगवन्यथा प्रब्रवीषि विप्र कर्तास्मि तत्तथा । त्वया कृपालुना ब्रह्मन्पारितोऽहं सबांधवः

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍ ବିପ୍ର! ଆପଣ ଯେପରି କହୁଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ କରିବି। ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ରକ୍ଷିତ ଓ ପୋଷିତ।

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । तौ तथा ऋषिवर्य्योऽसौ युक्तां देवीं रथे स्वके । तथैव पुण्डरीकाक्षं याहि याहीत्यभाषत

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ସେ ଋଷିବର୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ (ରାଣୀଙ୍କୁ) ନିଜ ରଥରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବସାଇ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ “ଯାଅ, ଯାଅ” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 40

तं दृष्ट्वा देवताः सर्वा वहमानं रथं हरिम् । साधुसाध्विति भाषंत ऊचुः सर्वे परस्परम्

ହରି ରଥକୁ ବହି ନେଉଥିବାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପରସ୍ପରକୁ କହି ପୁନଃପୁନଃ—“ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିଲେ।

Verse 41

अहो ब्रह्मण्यदेवस्य परां भक्तिं प्रपश्यत । स्कन्धे कृत्वा धुरं यो हि वहते भार्य्यया सह

ଆହୋ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଦେବଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତି ଦେଖ; ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନିଜ କାନ୍ଧରେ ଧୁର ରଖି ଭାର ବହନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 42

विकीर्यमाणः कुसुमैः सुरसंघैर्जनार्दनः । जगाम स रथं गृह्य सभार्यो द्वारकां प्रति

ଦେବସଂଘମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାବେଳେ ଜନାର୍ଦନ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଦ୍ୱାରକା ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 43

उह्यमाने रथे तस्मिन्रुक्मिणी तृषिताऽभवत् । उवाच कृष्णं वैदर्भी श्रमव्याकुललोचना

ସେଇ ରଥ ଟାଣାଯାଉଥିବାବେଳେ ରୁକ୍ମିଣୀ ତୃଷିତା ହେଲେ। ଶ୍ରମରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନବତୀ ବୈଦର୍ଭୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 44

श्रान्ता भारपरिक्लिष्टा वहती कोपनं द्विजम् । पाययित्वोदकं कान्त नय मां मन्दिरं स्वकम्

ମୁଁ ଶ୍ରାନ୍ତ, ଭାରରେ ପୀଡିତ; ଏହି କୋପୀ ଦ୍ୱିଜକୁ ବହନ କରୁଛି। ହେ ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କୁ ଜଳ ପାନ କରାଇ ମୋତେ ମୋ ନିଜ ମନ୍ଦିରକୁ ନେଇ ଚାଲ।

Verse 45

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः पादाक्रान्त्या धरातलात् । आनयामास भगवान्गगां त्रिपथगां शुभाम्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ପାଦାକ୍ରାନ୍ତିରେ ଧରାତଳକୁ ଦବାଇ ଭୂମିରୁ ତ୍ରିପଥଗା ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରି ଆଣିଲେ।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा निर्मलं शीतं सुगंधं पावनं तथा । पपौ पिपासिता देवी रुक्मिणी जाह्नवीजलम्

ସେହି ଜଳ ନିର୍ମଳ, ଶୀତଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ପାବନ ଦେଖି ପିପାସିତା ଦେବୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଜଳ ପାନ କଲେ।

Verse 47

पीतं तया जलं दृष्ट्वा चुकोप ऋषिसत्तमः । जज्वाल ज्वलनप्रख्यः शशाप परमेश्वरीम्

ତାହା ଜଳ ପିଇଥିବା ଦେଖି ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଜ୍ୱଳି ଉଠି ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 48

दुर्वासा उवाच । मामपृष्ट्वा जलं यस्मात्पीतवत्यसि रुक्मिणी । तस्मात्पानरता नित्यं भविष्यसि न संशयः

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ହେ ରୁକ୍ମିଣୀ! ମୋତେ ପଚାରିବା ବିନା ତୁମେ ଯେହେତୁ ଜଳ ପାନ କଲ, ତେଣୁ ତୁମେ ସଦା ପାନରେ ଆସକ୍ତ ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 49

अवियुक्ता रथाद्यस्मान्मामपृष्ट्वा जलं त्वया । पीतं तस्माच्च कृष्णेन वियुक्ता त्वं भविष्यसि

ରଥରୁ ଅବିୟୁକ୍ତ ଥାଇ ମୋତେ ପଚାରିବା ବିନା ତୁମେ ଜଳ ପାନ କଲ; ତେଣୁ ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିୟୋଗ ପାଇବ।

Verse 50

प्रह्लाद उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं क्रोधसंरक्तलोचनः । परित्यज्य रथं विप्रो भूमावेवावतिष्ठति

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ଏତେ କହି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଥ ତ୍ୟାଗ କରି ଭୂମିରେ ହିଁ ବସି ରହିଲା।

Verse 51

एवं शप्ता तदा देवी रुदोदातीव विह्वला । उवाच कृष्णं करुणं कथं स्थास्ये त्वया विना

ଏଭଳି ଶପ୍ତ ହୋଇ ଦେବୀ, ଯେନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ପରି କମ୍ପିତ ଓ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, କରୁଣାମୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମ ବିନା ମୁଁ ଏଠାରେ କିପରି ରହିବି?”

Verse 52

श्रीकृष्ण उवाच । आयास्ये प्रत्यहं देवि द्विकालं भवनं तव । यो मां पश्यति चात्रस्थं स त्वामेव प्रपश्यति

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇ କାଳେ (ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ) ତୁମ ଭବନକୁ ଆସିବି। ଯେ ମୋତେ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖେ, ସେ ସତ୍ୟରେ ତୁମକୁ ହିଁ ଦେଖେ।”

Verse 53

मां हि दृष्ट्वा नरो यस्तु त्वां न पश्यति भक्तितः । अर्द्ध्ं यात्रा फलं तस्य भविष्यति न संशयः

ଯେ ନର ମୋତେ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁମକୁ ନ ଦେଖେ, ତାହାର ଯାତ୍ରାଫଳ ଅର୍ଧମାତ୍ର ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 54

आश्वास्य च प्रियामेवं ब्राह्मणं यदुनन्दनः । ततः प्रसादयामास दुर्वाससमकल्मषम्

ଏଭଳି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଯଦୁନନ୍ଦନ ପରେ ନିର୍ମଳ ମୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 55

बाह्यो पवनमध्ये तु पूजयामास तं तथा । अवनिज्य स्वयं पादौ विप्रपादावनेजनम् । धारयामास शिरसा जगतः पावनो हरिः

ବାହାରେ ଖୋଲା ବାୟୁମଧ୍ୟରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ। ନିଜ ହାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ଜଗତ୍ପାବନ ହରି ସେହି ପାଦୋଦକକୁ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 56

दत्त्वार्घ्यं गां च विप्राय मधुपर्कं स भक्तितः । विधिवद्भोजयामास षड्रसेन द्विजोत्तमम्

ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଗୋଦାନ ଓ ମଧୁପର୍କ ଦେଇ, ପରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଷଡ୍ରସ ଯୁକ୍ତ ଭୋଜନରେ ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।