Adhyaya 39

Verse 1

ययातिरुवाच । यत्त्वया कीर्तितं ब्रह्मन्पूर्वं देवैः प्रसादितः । लिंगं संस्थापयामास स्थिररूपो महेश्वरः

ୟୟାତି କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଆପଣ ପୂର୍ବେ ଯେପରି କୀର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ଥିରରୂପ ମହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ…

Verse 2

कस्मात्तत्पातितं लिंगं वालखिल्यैर्महात्मभिः । कस्मात्तत्राचलो जातो देवदेवो महेश्वरः

ମହାତ୍ମା ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ କାହିଁକି ପାତିତ କରାଇଲେ? ଏବଂ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସେଠାରେ କାହିଁକି ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲେ?

Verse 3

एतन्मे कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि । तस्मिन्दृष्टे च किं पुण्यं नराणां तत्र जायते

ଏହା ସବୁ ମୋର କୌତୁହଳ; ଆପଣ ଯଥାବତ୍ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏବଂ ସେହି ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଜନ୍ମେ?

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । महेश्वरस्य माहात्म्यं शृणु पार्थिवसत्तम । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथांतरम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂର୍ବବୃତ୍ତ—ପ୍ରାଚୀନ କଥାର ଆଉ ଗୋଟିଏ ପ୍ରସଙ୍ଗ—ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 5

यदा पञ्चत्वमापन्ना सती सत्यपराक्रमा । अपमानेन दक्षस्य यज्ञे न च निमंत्रिता

ସତ୍ୟପରାକ୍ରମା ସତୀ ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ତାହା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅପମାନରୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନ ମିଳିବାରୁ ମଧ୍ୟ ଘଟିଲା।

Verse 6

तदा कामो द्रुतं गृह्य पुष्पचापं तमभ्यगात् । कन्दर्प्पं सहसा दृष्ट्वा सन्धितेषुं सुदुर्जयम्

ତେବେ କାମଦେବ ଶୀଘ୍ର ପୁଷ୍ପଧନୁ ଧରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ହଠାତ୍ ବାଣ ସନ୍ଧାନ କରିଥିବା, ଦୁର୍ଜୟ କନ୍ଦର୍ପକୁ ଦେଖି (ଶିବ ଚଳିତ ହେଲେ)।

Verse 7

आपतन्तं भयात्तस्य प्रणष्टस्त्रिपुरांतकः । स तदा भ्रममाणश्च इतश्चेतश्च पार्थिव

ସେ ଧାଇ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଶଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଏଠି-ସେଠି ଭ୍ରମଣ କରିଲା।

Verse 8

वालखिल्याश्रमं प्राप्तः पुण्यं सद्वृक्षशोभितम् । स तत्र भगवांस्तेषां दारैर्दृष्टः सुरूपवान्

ସେ ସଦ୍ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ପୁଣ୍ୟମୟ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଦେଖିଲେ।

Verse 9

दिग्वासाः सुप्रियालापस्ततस्ताः काममोहिताः । त्यक्त्वा पुत्रगृहाद्यं च सर्वास्तत्पृष्ठसंस्थिताः । बभूवुश्चानिशं राजन्मां भजस्वेति चाब्रुवन्

ସେ ଦିଗମ୍ବର ହୋଇ ମଧୁର ଓ ପ୍ରିୟ ବଚନ କହୁଥିଲା; ତେଣୁ ସେମାନେ କାମମୋହିତ ହେଲେ। ପୁତ୍ର, ଘର ଆଦି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସମସ୍ତେ ତାହାର ପଛେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ‘ମୋତେ ଭଜ, ମୋ ସହ ରମ’ ଇତ୍ୟାଦି କହୁଥିଲେ।

Verse 10

चक्रुरालिंगनं काश्चिच्चुम्बनं च तथापराः । अन्यास्तस्य हि लिंगं तत्स्पृशंति च मुहुर्मुहुः

କେହି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, କେହି ଚୁମ୍ବନ କଲେ; ଆଉ କେହି କେହି ତାହାର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 11

स चापि भगवाञ्छम्भुर्निष्कामः परमेश्वरः । जगद्व्याप्तिं समाश्रित्य सर्वप्राणिषु वर्तते

କିନ୍ତୁ ସେଇ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ, ପରମେଶ୍ୱର, ନିଷ୍କାମ ଅଟନ୍ତି। ଜଗତ୍‌କୁ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ।

Verse 12

स चापि भगवाच्छंभुस्तासां सरति प्राङ्मुखः । भ्रांतस्तत्राश्रमे तेषां दारान्कामेन पीडयन्

ଏହି ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ବିଚରିଲେ। ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ଭ୍ରମଣ କରି କାମବଶତଃ ସେମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ।

Verse 13

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा विकृतिं दारसंभवाम् । अजानन्तो महादेवं रुष्टास्तस्य महात्मनः

ତାପରେ ସେଇ ମୁନିମାନେ ପତ୍ନୀ-ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବିକୃତିକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମହାଦେବ ବୋଲି ନ ଚିହ୍ନି, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 14

ददुः शापं सुसंतप्ताः कलत्रार्थे परंतप । पततां पततां लिङ्गमेतत्ते पापकृत्तम

ହେ ପରନ୍ତପ! ପତ୍ନୀ-ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୋର ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେଉ, ପତିତ ହେଉ! ହେ ପାପକର୍ମରେ ଅଧମ!”

Verse 15

विडम्बयसि नो दारानजस्रं चास्य दर्शनात् । ततश्चैवापतल्लिंगं तत्क्षणात्तत्पुरद्विषः

ସେମାନେ କହିଲେ—“ତୋର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ତୁ ଆମ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଉପହାସ କରୁଛୁ!”—ଏହି କଥା ସହିତ ସେଇ କ୍ଷଣେ ତ୍ରିପୁରଦ୍ୱେଷୀଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେଲା।

Verse 16

ब्रह्मवाक्येन राजर्षे चकम्पे वसुधा ततः । शीर्णानि गिरिशृंगाणि चुक्षुभुर्मकरालयाः

ହେ ରାଜର୍ଷି! ସେଇ ବ୍ରହ୍ମବାକ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ତେବେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା; ପର୍ବତଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ମକରମାନଙ୍କ ଆଲୟ ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉଥଳି ଉଠିଲା।

Verse 17

ततो देवगणाः सर्वे भयत्रस्ता नराधिप । अकाले प्रलयं मत्वा त्रैलोक्ये पर्यवस्थितम्

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ହେ ନରାଧିପ! ତ୍ରିଲୋକରେ ଅକାଳ ପ୍ରଳୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନିଷ୍ପନ୍ନ ରହିଲେ।

Verse 18

तत पितामहं जग्मु स्तस्मै सर्वं न्यवेदयन् । प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यन्ते परमेश्वर

ତାପରେ ସେମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ନିବେଦନ କଲେ—“ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ପ୍ରଳୟ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଉଛି।”

Verse 19

किं निमित्तं सुरश्रेष्ठ न जानीमो वयं प्रभो । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः

“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ।” ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 20

अब्रवीत्पातितं लिंगं वालखिल्यैः पिनाकिनः । तेनैते दारुणोत्पाताः संजाता भयसूचकाः

ସେ କହିଲେ—“ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ)ଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପାତିତ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଭୟସୂଚକ ଏହି ଦାରୁଣ ଉତ୍ପାତଗୁଡ଼ିକ ଜନ୍ମିଛି।”

Verse 21

तस्मान्मया समायुक्ताः सर्वे तत्र दिवौकसः । व्रजंतु येन तल्लिंगं स्थाने संस्थापयेच्छिवः

“ଏହେତୁ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମବେତ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିବୌକସ ସେଠାକୁ ଯାଅ; ଯେପରି ଶିବ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତାହାର ଯଥାସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 22

यावन्नो जायते लोके प्रलयोऽ कालसंभवः । एवं संमंत्र्य ते सर्वे ततोऽर्बुदमुपाययुः

“ଯେପରି ଲୋକେ ଅକାଳସମ୍ଭବ ପ୍ରଳୟ ନ ହେଉ।” ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଅର୍ବୁଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 23

वालखिल्याश्रमे यत्र तल्लिंगं निपपात ह । तुष्टुवुर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैर्विनयान्विताः

ଯେଉଁଠି ବାଲଖିଲ୍ୟମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ସେଠି ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେଲା। ତାପରେ ବିନୟସହିତ ସେମାନେ ବେଦୋକ୍ତ ନାନା ପ୍ରକାର ସୂକ୍ତରେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 24

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानां चाभयंकर । नमस्ते सर्ववासाय सर्वयज्ञमयाय च

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ହେ ଦେବଦେବେଶ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଉଥିବା ଦାତା। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ତୁମେ ସର୍ବେଷୁ ବାସ କରୁଥିବା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଏବଂ ସର୍ବଯଜ୍ଞମୟ।

Verse 25

सर्वेश्वराय देवाय परमज्योतिषे नमः । नमः स्फुटतर ज्ञानगम्याय वेधसे

ସର୍ବେଶ୍ୱର ଦେବ, ପରମ ଜ୍ୟୋତିକୁ ନମସ୍କାର। ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଫୁଟ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ଗମ୍ୟ ଥିବା ବେଧସ୍ (ସ୍ରଷ୍ଟା)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 26

त्र्यंबकाय च भीमाय पिनाकवरपाणये । त्वयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव

ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ଭୀମ, ପିନାକଧାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠହସ୍ତ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯେପରି ସୂତ୍ରରେ ମଣିଗଣ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥାଏ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମରେ ପ୍ରୋତ ହୋଇ ରହିଛି।

Verse 27

संसारे विबुधश्रेष्ठ जगत्स्थावरजंगमम् । न तदस्ति त्रिलोकेऽस्मिन्सुसूक्ष्ममपि शंकर । यत्त्वया न प्रभो व्याप्तं सृष्टिसंहारकारणात्

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍କର! ଏହି ସଂସାରରେ ସ୍ଥାବର‑ଜଙ୍ଗମ ରୂପ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ, ତ୍ରିଲୋକରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ—ହେ ପ୍ରଭୁ—ତୁମେ ଯାହାକୁ ବ୍ୟାପିନାହ, ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ; ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର କାରଣ ତୁମେ ହିଁ।

Verse 28

पृथिव्यादीनि भूतानि त्वया सृष्टानि कामतः । यास्यंति तानि भूयोऽपि तव काये जगत्पते

ପୃଥିବୀ ଆଦି ଭୂତଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ସେମାନେ ପୁଣି ତୁମ ଦେହରେ ହିଁ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 29

प्रसीद भगवंस्तस्माल्लिंगमेतत्सुरेश्वर । स्थाने स्थापय भद्रं ते यावन्न स्यात्प्रजाक्षयः

ଏହେତୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ ଭଗବାନ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତାହାର ଯଥାସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କର—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଯେପରି ପ୍ରଜାକ୍ଷୟ ନ ହୁଏ।

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । निर्विकारस्य मल्लिंगं वालखिल्यैः प्रपातितम् । कथं भूयः प्रगृह्णामि यावच्छुद्धिर्न जायते

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ମୋର ଏହି ନିର୍ବିକାର ଲିଙ୍ଗକୁ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ପତିତ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାକୁ ପୁଣି କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବି?

Verse 31

शक्तोऽहं वालखिल्यानां निग्रहं कर्त्तुमञ्जसा । किन्तु मे ब्राह्मणा मान्याः पूज्याश्च सुरसत्तमाः

ମୁଁ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ନିଗ୍ରହ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ମାନ୍ୟ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 32

अचलं लिंगमेतद्धि नोद्धर्त्तुं शक्यते विभो । एक एवात्र निर्दिष्ट उपायो नापरः स्मृतः

ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଅଚଳ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହାକୁ ଉଠାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଉପାୟ ଦର୍ଶାଯାଇଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ସ୍ମରଣରେ ନାହିଁ।

Verse 33

यदि मे त्वं पुरा लिंगं पूजयेथाः पितामह । ततो देवगणाः सर्वे ततो विप्रास्ततोऽपरे

ଯଦି ତୁମେ, ହେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା), ପ୍ରଥମେ ମୋ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର, ତେବେ ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ତାପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରିବେ।

Verse 34

ततो नौ शांतिमागच्छेज्जगत्स्थावरजंगमम्

ତେବେ ଆମକୁ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ—ଶାନ୍ତି ଆସିବ।

Verse 35

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तः स भगवाञ्छंकरेण नृपोत्तम । ततस्तं पूजयामास ब्रह्मा पूर्वं सुभक्तितः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଥମେ ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 36

ब्रह्मणोऽनन्तरं विष्णुस्ततः शक्र स्ततोऽपरे । वालखिल्यादयो विप्रा मन्त्रैश्च शतरुद्रियैः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ତାପରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଏବଂ ପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କଲେ। ବାଲଖିଲ୍ୟ ଆଦି ଋଷି-ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ଶତରୁଦ୍ରିୟ ସହିତ, ପୂଜା କରିଲେ।

Verse 37

ततस्ते दारुणोत्पाता उपशांताश्च तत्क्षणात् । अभवत्सुमुखो लोको वृत्तो गन्धवहो मृदुः

ତେବେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନଗୁଡ଼ିକ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ଲୋକ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ମୃଦୁ ସୁଗନ୍ଧବାହୀ ପବନ ବହିଲା।

Verse 38

अथोवाच महादेवः सर्वांस्तांस्त्रिदशालयान् । वृणुध्वं सुवरं सर्वे मत्तो यन्मनसीप्सितम्

ତାପରେ ମହାଦେବ ସେହି ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶ-ନିବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ବାଛ; ଯାହା ମନରେ ଇଚ୍ଛିତ, ସେହି।’

Verse 39

देवा ऊचुः । तव लिंगस्य संस्पर्शादपि पापकृतो नराः । स्वर्गं यास्यंति देवेश नाशं यास्यति किल्बिषम् । व्रतदानानि सर्वाणि तीर्थयात्रायुतानि च

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ‘ହେ ଦେବେଶ! ତୁମ ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ ମାତ୍ରରେ ପାପକର୍ମୀ ନରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଲ୍ମଷ ନଶିବ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ଦାନ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଏହିଥିରେ ନିହିତ।’

Verse 40

तस्माद्वज्रेण देवेन्द्रस्तवैतल्लिंगमुत्तमम् । छादयिष्यति सर्वत्र यदि त्वं मन्यसे प्रभो

ଏହେତୁ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯଦି ତୁମେ ସମ୍ମତ, ତେବେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ତୁମ ଏହି ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ସର୍ବତ୍ର ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିବେ।

Verse 41

श्रीभगवानुवाच । अभिप्रायो ममाप्येष वर्तते हृदि पद्मज । एवं करोतु देवेन्द्रः सर्वधर्मविवृद्धये

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ‘ହେ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)! ଏହି ଅଭିପ୍ରାୟ ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସର୍ବ ଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଏମିତି ହିଁ କରୁ।’

Verse 42

पुलस्त्य उवाच । ततः संछादयामास वज्रेण त्रिदशाधिपः । तल्लिंगं सर्वमर्त्यानां यथाऽदृश्यं व्यजायत

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ତ୍ରିଦଶାଧିପତି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ; ଏବଂ ସେ ଲିଙ୍ଗ ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯେନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 43

अद्यापि वज्रसंस्पर्शात्तत्सान्निध्यं गतो नरः । आजन्ममरणात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ଆଜି ମଧ୍ୟ ବଜ୍ରସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଯେ ନର ସେହି ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 44

माहात्म्यं कीर्तितं यस्मात्तल्लिंगे शंकरेण तु । वस्त्रेणाच्छादितं चैव शक्रेणैव धरातले

ଯେହେତୁ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ, ସେହିହେତୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଧରାତଳରେ ତାହାକୁ ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ।

Verse 45

ततःप्रभृति लिंगस्य मर्त्त्ये पूजा व्यजायत । पुरासीच्छंकरः पूज्यो यथान्ये त्रिदशालयाः

ସେହି ସମୟରୁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେଲା। ପୂର୍ବେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଧାମରେ ହୋଇଥିଲା।

Verse 46

एवमेतत्पुरावृत्तमर्बुदे पर्वतोत्तमे । लिंगस्य पतनात्पूजां यन्मां त्वं परि पृच्छसि

ଅର୍ବୁଦ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ଏହି ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଏଭଳି ଘଟିଥିଲା। ଲିଙ୍ଗର ଅବତରଣ (ପତନ) ଦ୍ୱାରା ଯେ ପୂଜା ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, ସେହି ବିଷୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।

Verse 47

फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां नैवेद्यं नूतनैर्यवैः । यो ददात्यचलेशाय स भूयो नेह जायते

ଫାଲ୍ଗୁନାନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେ ନୂତନ ଯବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୈବେଦ୍ୟ ଅଚଲେଶଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ପୁନଃ ଏହି ଲୋକେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 48

ब्राह्मणान्भोजयेद्यस्तु भक्त्या तस्मिन्नवैर्यवैः । यवसंख्याप्रमाणानि युगानि दिवि मोदते

ଯେ ତେଁ ଭକ୍ତିସହିତ ନୂତନ ଯବଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ଯବଦାଣାର ସଂଖ୍ୟା ପରିମାଣ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 49

तत्र दानं प्रशंसन्ति सक्तूनां मुनिसत्तमाः । नूतनानां महाराज यतः प्रोक्तं पुरारिणा

ହେ ମହାରାଜ! ସେଠାରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନୂତନ ସକ୍ତୁ (ଭୁନା ଯବର ଚୂର୍ଣ୍ଣ) ଦାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; କାରଣ ଏହା ପୁରାରି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଉପଦେଶିତ।

Verse 50

किं दानैर्विविधैर्दत्तैः किं यज्ञैश्च सुविस्तरैः । किं तीर्थैर्विविधैहोमैस्तपोभिः किं च कष्टदैः

ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦେଇ କି ଲାଭ, ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞରେ କି ଆବଶ୍ୟକତା? ନାନା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ହୋମ ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ ତପରେ ମଧ୍ୟ କି ପ୍ରୟୋଜନ?

Verse 51

फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां सुमहेश्वरसन्निधौ । धर्माण्येतानि सर्वाणि कलां नार्हंति षोडशीम्

ଫାଲ୍ଗୁନାନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସୁମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମ ତାହାର ପୁଣ୍ୟର ଷୋଡଶମ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମ ନୁହେଁ।

Verse 52

शृणु राजन्पुरा वृत्तं तत्राश्चर्यं यदुत्तमम् । कश्चित्पापसमाचारः कुष्ठी क्षामतनुर्नरः

ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାର ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ—ସେଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା। ଜଣେ ପାପାଚାରୀ ନର କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଓ ଅତି କ୍ଷୀଣଦେହ ଥିଲା।

Verse 53

भिक्षार्थमागतस्तत्र लोकैरन्यैः समन्वितः । तेन भिक्षार्जितं तत्र सक्तूनां कुडवं नृप

ହେ ନୃପ, ସେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲା, ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ। ସେହି ଭିକ୍ଷାରେ ସେଠାରେ ସକ୍ତୁର ଗୋଟିଏ କୁଡ଼ବ ପରିମାଣ ଲାଭ କଲା।

Verse 54

ततो रोग परिक्लेशाद्भोजनं न चकार सः । दाघार्दितो जले तस्मिन्स्नातो भक्तिविवर्जितः । सक्तून्कृत्वोपधाने तान्स च सुप्तो निशागमे

ତାପରେ ରୋଗକ୍ଲେଶରେ ସେ ଭୋଜନ କଲା ନାହିଁ। ତାପେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେହି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲା, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିଭାବ ବିନା। ସେ ସକ୍ତୁକୁ ଶିରୋପାଶେ ରଖି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଶୋଇପଡ଼ିଲା।

Verse 55

ततो निद्राभिभूतस्य सारमेयो जहार च । भक्षयामास युक्तोऽन्यैः सारमेयैर्बुभुक्षितः

ତାପରେ ନିଦ୍ରାରେ ଆବୃତ ଥିବା ସେ ଲୋକର ଖାଦ୍ୟକୁ ଗୋଟିଏ କୁକୁର ନେଇଗଲା। ଭୁକ୍ତିରେ ତାହା ଅନ୍ୟ କୁକୁରମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ସେହିଟି ଖାଇଦେଲା।

Verse 56

अथासौ विस्मयाद्राजन्पंचत्वं समुपस्थितः । ततो जातिस्मरो जातो विदर्भाधिपतेर्गृहे

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ବିସ୍ମୟରେ ସେ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ତଦନନ୍ତରେ ସେ ବିଦର୍ଭାଧିପତିଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେଲା ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତିଯୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 57

भीमोनाम नृपश्रेष्ठ दमयन्तीपिता हि यः । तं प्रभावं हि विज्ञाय सक्तूनां तत्र पर्वते

ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପିତା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେହି ପର୍ବତରେ ସକ୍ତୁର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି ସେ ତାହାରେ ନିଷ୍ଠ ହେଲେ।

Verse 58

फाल्गुनांतचतुर्दश्यां वर्षे वर्षे जगाम सः । कृत्वा चैवोपवासं तु रात्रौ जागरणं तथा

ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସାନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ଜାଗରଣ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 59

अचलेश्वरसान्निध्ये ददौ सक्तूंस्ततो बहून् । सहिरण्यान्द्विजेन्द्राणां पशुपक्षिमृगेषु च

ଅଚଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ବହୁ ସକ୍ତୁ ଦାନ କଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ତାହା ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ବନମୃଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହାରଦାନ କଲେ।

Verse 60

अथ ते मुनयः सर्वे गालवप्रमुखा नृप । पप्रच्छुः कौतुकाविष्टाः सक्तुदानकृते नृपम्

ତାପରେ ଗାଲବପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ କୌତୁହଳରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସକ୍ତୁଦାନର କାରଣ ପଚାରିଲେ।

Verse 61

ऋषय ऊचुः । हस्त्वश्वरथदानानां शक्तिरस्ति तवाद्भुता । कस्मात्सक्तून्प्रमुक्त्वा त्वं नान्यद्दातुमिहेच्छसि

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଦାନ କରିବାର ଅଦ୍ଭୁତ ସାମର୍ଥ୍ୟ ତୁମର ଅଛି। ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ସକ୍ତୁ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ କାହିଁକି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହ?

Verse 62

पुलस्त्य उवाच । अथाऽसौ कथयामास पूर्वमेतत्समुद्भवम् । सक्तुदानस्य माहात्म्यं मुनीनां भावितात्मनाम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ଭାବିତାତ୍ମା, ସଂଯମୀ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟର ପୂର୍ବୋତ୍ପତ୍ତି କଥା କହି ସକ୍ତୁ-ଦାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 63

पूर्वं भक्त्या विहीनस्य शुना वै सक्तवो हृताः । तत्प्रभावादियं प्राप्तिर्मम जाता द्विजोत्तमाः

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଭକ୍ତିହୀନ ଥିବାବେଳେ ଏକ କୁକୁର ମୋ ସକ୍ତୁ (ନୈବେଦ୍ୟ) ହରଣ କଲା; ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୋତେ ଏହି ପ୍ରାପ୍ତି ହେଲା।

Verse 64

सांप्रतं भक्तिद त्तानां किं स्याज्जानामि नो फलम् । एतस्मात्कारणाद्दानं सक्तूनां प्रकरोम्यहम् । तीर्थेऽस्मिन्भक्तिसंयुक्तः सत्येनात्मानमालभे

ଏବେ ଭକ୍ତିସହ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ କ’ଣ ହୁଏ, ମୁଁ ଜାଣେନି; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ସକ୍ତୁ-ଦାନ କରିବି। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଭକ୍ତିସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 65

पुलस्त्य उवाच । ततस्ते मुनयो हृष्टाः साधुसाध्विति चाब्रुवन् । चक्रुश्चैवात्मशक्त्या ते सक्तूनां दानमुत्तमम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେହି ମୁନିମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି କହିଲେ; ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମଶକ୍ତିରେ ସେହି ଉତ୍ତମ ସକ୍ତୁ-ଦାନ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 66

एष प्रभावो राजर्षे सक्तुदानस्य कीर्त्तितः । महेश्वरस्य माहात्म्यं सत्यं चापि प्रकीर्त्तितम्

ହେ ରାଜର୍ଷି, ଏହିପରି ସକ୍ତୁ-ଦାନର ପ୍ରଭାବ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତାହାର ସତ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।

Verse 67

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या कथ्यमानं द्विजाननात् । अहोरात्र कृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ଯେ କେହି ଭକ୍ତିସହିତ ଦ୍ୱିଜମୁଖରୁ କଥିତ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ସେ ଅହୋରାତ୍ରରେ କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।