Adhyaya 31

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातस्य सर्पाणां न भयं जायते क्वचित्

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅନୁତ୍ତମ ନାଗତୀର୍ଥ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ କାହାର ପାଖରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପଭୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 2

तत्र श्रावणपञ्चम्यां यो नरः स्नानमाचरेत् । कृष्णायां न भयं तस्य कुलेऽपि स्यादहेः क्वचित्

ସେଠାରେ ଶ୍ରାବଣ ପଞ୍ଚମୀରେ ଯେ ନର ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ସର୍ପଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ—ତାହାର କୁଳରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 3

तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः । शेष प्रभृतिनागैस्तु मुक्तिहेतोर्हुताशनात्

ସେଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମାତୃଶାପରେ ପୀଡିତ ଶେଷପ୍ରମୁଖ ନାଗମାନେ, ମୋକ୍ଷହେତୁ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି)କୁ ସାଧନ କରି ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 4

कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले । तत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं संसिद्धिं परमां गतौ

ଧରାତଳରେ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାମକ ଦୁଇ ନାଗ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ତୀବ୍ର ତପ କରି ସେମାନେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Verse 5

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः । कर्कोटश्चैव नागेन्द्रो मणिकण्ठस्तथापरः

ଅନନ୍ତ ଓ ବାସୁକି, ଏବଂ ମହାବଳୀ ତକ୍ଷକ; ନାଗେନ୍ଦ୍ର କର୍କୋଟ, ତଥା ଅନ୍ୟ ମଣିକଣ୍ଠ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ଥିଲେ।

Verse 6

ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः । शेषपूर्वाः स्मृता नागा एतेऽत्र नव नायकाः

ତଥା ଐରାବତ, ଶଙ୍ଖ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ମହାବିଷ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଶେଷଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି ସ୍ମୃତ ଏମାନେ ଏଠାରେ ନବ ନାଗନାୟକ।

Verse 7

एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः । असंख्याभिरिदं व्याप्तं समस्तं धरणीतलम्

ଏମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ବିଭୂତିଦ୍ୱାରା, ଏହି ସମଗ୍ର ଧରଣୀତଳକୁ ବ୍ୟାପି ଦେଲେ।

Verse 8

अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान् । बहुत्वादपि संस्पर्शादपराधं विनापि च

ତେବେ ସେହି କୁଟିଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପମାନେ ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଅତ୍ୟଧିକ ସଂଖ୍ୟା ଓ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର କୌଣସି ଅପରାଧ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 9

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆମେ ପୀଡିତ; ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।”

Verse 10

यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् । व्याप्तं सर्वैस्ततः सर्पैर्विषाढ्यैरतिभीषणैः

ସମଗ୍ର ବସୁଧାତଳ ଲୋକଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବା ପୂର୍ବରୁ—କାରଣ ଏହା ବିଷଭରା ଅତିଭୀଷଣ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି—

Verse 11

अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान् । स्वसंततेः प्ररक्षध्वं भक्ष्यमाणा इमाः प्रजाः

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଶେଷ ଆଦି ସେହି ନବନାୟକମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମ ନିଜ ସନ୍ତତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରକ୍ଷା କର; ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଭକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି!”

Verse 13

अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते । वारिता अपि ते यस्मात्प्रकुर्वंति प्रजाक्षयम्

କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ ସଂଖ୍ୟା ହେତୁ ପ୍ରଜାଙ୍କର ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ; କାରଣ ରୋକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପ୍ରଜାକ୍ଷୟ କରିଚାଲିଥିଲେ।

Verse 14

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

ତତଃ ଧର୍ମସମ୍ମତ କ୍ରୋଧେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ସେହି କୁଳାଧିପତିମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ଏବଂ ସର୍ବଦେବସମାଗମର ମହାସଭାରେ ସ୍ୱୟଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 15

भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः । वारिता अपि ते तस्मात्तान्निगृह्णामि सांप्रतम्

ଯେହେତୁ ସର୍ପମାନେ ଅପରାଧ ବିନା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ନିଗ୍ରହ କରିବି।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

ଏହା ଶୁଣି ସର୍ପମାନଙ୍କ ନବନାୟକ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; କରଯୋଡ଼ି ସତ୍ୱର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ।

Verse 19

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

ଭଗବନ୍! ଆମ ପାଇଁ କୁଟିଳ (ବକ୍ର) ଜାତି-ବଂଶଧାରା ଆପଣେ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି; ତେବେ ଜାତିଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆପଣ କାହିଁକି କ୍ରୋଧ କରୁଛନ୍ତି?

Verse 20

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः । अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯଦି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ଏବଂ ଦୈବବଶତଃ ତୁମେ ବିଷରେ ଉଗ୍ର; ତଥାପି ଅପରାଧ ବିନା ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ଭକ୍ଷଣ କରୁଛ?

Verse 21

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश अस्माकं मानवैः सह । अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्

ନାଗମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଆମ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର; ନଚେତ୍ ମନୁଷ୍ୟବର୍ଜିତ ନିବାସସ୍ଥାନ ଆମକୁ ଦିଅ।

Verse 22

पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना । समंताद्दह्यमानानां रक्षोपायं प्रचिंतय

ସେହି ପାରିକ୍ଷିତ ଯଜ୍ଞରେ, ଚିତ୍ରଭାନୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦହିତ ହେଉଥିବା ସର୍ପମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର।

Verse 23

यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह । अस्माकं सर्वलोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि

ହେ ପ୍ରପିତାମହ! ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଆମ ସନ୍ତତିଛେଦ ନ ହେଉ, ଏପରି କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविष्यति क्वचिद्द्विजः । स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—କେଉଁଠି ‘ଜରତ୍କାରୁ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ; ସେ ସନ୍ତାନାର୍ଥେ ପୃଥିବୀରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବ।

Verse 25

भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना । सा देया चादरात्तस्मै पुत्रार्थं वरवर्णिनी

ଏବଂ ତୁମ ବଂଶରେ ‘ଜରତ୍କନ୍ୟା’ ନାମରେ ଏକ ସୁଶୋଭନା କନ୍ୟା ହେବ; ଶ୍ରେଷ୍ଠବର୍ଣ୍ଣିନୀ ସେ କନ୍ୟାକୁ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ଆଦରସହିତ ତାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 26

ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति । सर्पाञ्छुद्धसमाचारान्मर्यादासु व्यवस्थितान्

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ଯେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ, ସେ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାଗମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ—ଶୁଦ୍ଧ ଆଚାରୀ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସ୍ଥିତ ନାଗମାନଙ୍କୁ।

Verse 27

सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत् । तस्याधस्ताच्चतुर्थे च वसतिर्वो धरातले

ସୁତଳ, ନିତଳ ଓ ବିତଳର ତଳେ, ସେମାନଙ୍କରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧଃ ଥିବା ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରଦେଶରେ, ଧରାତଳରେ ତୁମମାନଙ୍କର ବାସ ସ୍ଥାପିତ ହେବ।

Verse 28

मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते । तस्माद्व्रजत तत्रैव परित्यज्य महीतलम्

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ସେଇ ସ୍ଥାନ ଅତିରମ୍ୟ ଓ ସର୍ବଭୋଗସମନ୍ୱିତ; ତେଣୁ ଧରାତଳ ତ୍ୟାଗ କରି ସେଠାକୁ ଯାଅ।

Verse 29

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

ମୋ ଶାସନାନୁସାରେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ, ସଦ୍ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର—ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 30

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

ନାଗମାନେ କହିଲେ—ହେ ପଦ୍ମଜ! ସେଠାରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଧରାତଳରେ ବସି ପାରୁନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମକୁ ଏମିତି ଯଥୋଚିତ ସ୍ଥାନ ଦେଖାନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ରହି ମାନବମାନଙ୍କ ସହ ସମେତ ବସିପାରିବୁ।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एषा तिथिर्मया दत्ता युष्माकं धरणीतले । पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହି ତିଥି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଧରଣୀତଳରେ ଦାନ କରିଛି। ପଞ୍ଚମୀରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ସେଠାରେ ରସାତଳରେ କାଟିବା ଉଚିତ।

Verse 32

तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः । मंत्रसंरक्षितांगाश्च तथौषधिकृतादराः

ସେଠାକୁ ଆସିଥିବା ଦୋଷରହିତ ମାନବମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗମାନେ ମନ୍ତ୍ରରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଏବଂ ଔଷଧିଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ସେବା ପାଆନ୍ତି।

Verse 33

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

ହେ ନାଗସତ୍ତମ! ଚମତ୍କାରପୁର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ କୁଳମୁଖ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦାର ନିବାସ ଦାନ କରିଛି।

Verse 34

सूत उवाच । एवमुक्ताश्च ते नागा ब्रह्मणा सत्वरं ययुः । पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः

ସୂତ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏପରି ବଚନ ଶୁଣି ସେହି ନାଗମାନେ ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଗଲେ; ଏବଂ କୁଳମୁଖ୍ୟମାନେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

Verse 35

तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः । स प्राप्नोति नरोऽभीष्टं तेषामेव प्रसादतः

ସେଠାରେ ଶ୍ରାବଣ ପଞ୍ଚମୀରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ନାଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ କୃପାରେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 36

तस्य वंशेऽपि सर्पाणां न भयं स्यान्न किल्बिषम् । न रोगो नोपसर्गश्च न च भूतभयं क्वचित्

ସେହି ଭକ୍ତଙ୍କ ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ପାପ ଲାଗେ ନାହିଁ; ରୋଗ ନାହିଁ, ଉପସର୍ଗ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭୂତଭୟ ନାହିଁ।

Verse 37

अपुत्रस्तत्र यः श्राद्धं करोति सुतवांछया । पुत्रं विशिष्टमासाद्य पितॄणामनृणो हि सः

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ଅପୁତ୍ର ପୁରୁଷ ପୁତ୍ରକାମନାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପାଇ ପିତୃଋଣରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 38

तथा वंध्या च या नारी पंचम्यां भास्करोदये । श्रावणे कुरुते स्नानं कृष्णपक्षे विशेषतः । सा सद्यो लभते पुत्रं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

ଏହିପରି ଯେ ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ ଶ୍ରାବଣମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବିଶେଷତଃ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ରେ ନିଜ ବଂଶୋଦ୍ଧାରକ୍ଷମ ପୁତ୍ର ପାଏ।

Verse 39

सर्वरोगविनिर्मुक्तं सुरूपं विनयान्वितम् । भ्रष्टराज्यो नरो यो वा तत्र स्नानं समाचरेत्

ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସୁରୂପ ଓ ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ରାଜ୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନରେ ପୁନଃ ଭାଗ୍ୟ ପାଏ।

Verse 40

ततः पूजयते नागाञ्छ्रावणे पंचमीदिने । स हत्वाऽरिगणा न्सर्वान्भूयोराज्यमवाप्नुयात्

ତାପରେ ଶ୍ରାବଣମାସର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ନାଗଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଗଣକୁ ଜୟ କରି ପୁନଃ ରାଜ୍ୟ ପାଏ।

Verse 41

येषां मृत्युर्मनुष्याणां जायते सर्पभक्षणात् । न तेषां जायते मुक्तिः प्रेतभावात्कथंचन

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସର୍ପଦଂଶରୁ ହୁଏ, ପ୍ରେତଭାବ ପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣେ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମୋକ୍ଷ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 42

यावन्न क्रियते श्राद्धं तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मृतस्याहिप्रदंक्षणात् । श्राद्धं कार्यं प्रयत्नेन तस्मिंस्तीर्थेऽहिसंभवे

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ମୁକ୍ତି/ଉଦ୍ଧାର) ମିଳେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସର୍ପଦଂଶରେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ସେଇ ଅହିସମ୍ଭବ ତୀର୍ଥରେ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तां कथां शुभाम् । इन्द्रसेनस्य राजर्षेः सर्वपातकनाशिनीम्

ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପୁରାତନ କାଳର ଏକ ଶୁଭ କଥା କହିବି—ରାଜର୍ଷି ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ କଥା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।

Verse 44

इन्द्रसेनो महीपालः पुरासीद्रिपुदर्पहा । अश्वमेधसहस्रेण इष्टं तेन महात्मना

ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମକ ଜଣେ ମହୀପାଳ ପୁରାକାଳରେ ଥିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦର୍ପକୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ। ସେଇ ମହାତ୍ମା ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

Verse 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

ତାପରେ ଦୈବଯୋଗରେ ଶୁଭ ଶୟନରେ ଶୁଇଥିବା ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ସର୍ପ ଦଂଶିଲା ଏବଂ ସେ ପ୍ରାଣମୁକ୍ତ ହେଲେ; ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସେ ହଠାତ୍ ଆୟୁଷ୍ୟରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 46

ततस्तस्य सुतोऽभीष्टस्तस्योद्देशेन कृत्स्नशः । चकार प्रेतकार्याणि स्मृत्युक्तानि च भक्तितः

ତତ୍ପରେ ତାହାର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ମୃତିରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।

Verse 47

गंगायामस्थिपातं च कृत्वा श्राद्धानि षोडश । गयां गत्वा ततश्चक्रे श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः

ଗଙ୍ଗାରେ ଅସ୍ଥିବିସର୍ଜନ କରି ସେ ଷୋଡଶ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲା; ପରେ ଗୟାକୁ ଯାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲା।

Verse 48

अथ स्वप्नांतरे प्राप्तः पिता तस्य स भूपतिः । प्रोवाच दुःखितः पुत्रं बाष्पव्याकुललोचनम्

ତାପରେ ସ୍ୱପ୍ନମଧ୍ୟରେ ତାହାର ପିତା—ସେ ରାଜା—ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁବ୍ୟାକୁଳ ନୟନ ଥିବା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 49

सर्पमृत्योः सकाशान्मे प्रेतत्वं पुत्र संस्थितम् । तेन मे भवता दत्तं न किञ्चिदुपतिष्ठते

ହେ ପୁତ୍ର, ସର୍ପମୃତ୍ୟୁର କାରଣରୁ ମୁଁ ପ୍ରେତତ୍ୱରେ ପତିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଦେଇଥିବା କିଛି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପହଞ୍ଚୁନାହିଁ।

Verse 50

चमत्कारपुरं क्षेत्रं तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम् । तत्र तीर्थे कुरु श्राद्धं सर्पाणां मत्कृते सुत

ଏହେତୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚମତ୍କାରପୁର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଅ; ସେଠାର ତୀର୍ଥରେ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର, ପୁତ୍ର।

Verse 51

येन संजायते मोक्षः प्रेतत्वा द्दारुणान्मम । स ततः प्रातरुत्थाय तत्स्मृत्वा नृपतेर्वचः

ଏହି ତୀର୍ଥ ଓ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ମୋର ଏହି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରେତାବସ୍ଥାରୁ ମୋକ୍ଷ ହେବ। ତାପରେ ସେ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରଣ କଲା।

Verse 52

प्रेतरूपस्य दुःखार्तस्तत्तीर्थं सत्वरं गतः । चकार च ततः श्राद्धं श्रावणे पंच मीदिने

ପିତାଙ୍କ ପ୍ରେତରୂପ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଗଲା। ପରେ ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନେ ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲା।

Verse 53

स्नात्वा श्रद्धासमोपेतः संनिवेश्य पुरोधसम् । ततः स दर्शनं प्राप्तो भूयोऽपि च यथा पुरा

ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସାଇଲା। ତାପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ପୁନର୍ବାର ଦର୍ଶନ ପାଇଲା।

Verse 55

फलं श्राद्धस्य चात्र त्वं कारणं शृणु पुत्रक । श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्चात्र चमत्कारपुरोद्भवाः

ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ କାହିଁକି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ତାହାର କାରଣ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଚମତ୍କାରପୁରଜାତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ ପାତ୍ର।

Verse 56

क्षेत्रेऽपि गर्हिताः श्राद्धे येऽन्यत्र व्यंगकादयः । अत्र यत्क्रियते किञ्चिद्दानं वा व्रतमेव च

ଯେମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିନ୍ଦିତ—ଯଥା ବିକଳାଙ୍ଗ ଆଦି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ (ଦୋଷରହିତ)। ଏଠାରେ ଯାହା କିଛି କରାଯାଏ, ଦାନ ହେଉ କି ବ୍ରତ, ସବୁ ସାର୍ଥକ ଓ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 57

तथान्यदपि विप्रार्हं कर्म यज्ञसमुद्भवम् । तत्तेषां वचनात्सर्वं पूर्णं स्यादपि खंडितम् । परोक्षे वापि संपूर्णं वृथा संजायते स्फुटम्

ସେହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯଜ୍ଞଧର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କର ବଚନମାତ୍ରେ—ଖଣ୍ଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 58

तस्मादस्मात्पुराद्विप्रान्समानीय ततः परम् । मम नाम्ना कुरु श्राद्धं येन मुक्तिः प्रजायते

ଏହେତୁ ଏହି ନଗରରୁ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଆଣ; ତାପରେ ମୋ ନାମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର—ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 59

अथासौ प्रातरुत्थाय स्मरमाणः पितुर्वचः । दुःखेन महताविष्टः प्रविवेश पुरोत्तमे

ତାପରେ ସେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ପିତାଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 60

ततश्चान्वेषयामास श्राद्धार्हान्ब्राह्मणान्नृपः । यत्नतोऽपि न लेभे स धनाढ्या ब्राह्मणा यतः

ତାପରେ ରାଜା ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯତ୍ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ—କାରଣ ସେଠାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧନାଢ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 61

न तत्र दुःखितः कश्चिद्दरिद्रोऽपि न दुःखितः । नाकर्मनिरतो वापि पाखण्डनिरतोऽथवा

ସେଠାରେ କେହି ଦୁଃଖିତ ନଥିଲେ; ଦରିଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ନଥିଲେ। କେହି ଅକର୍ମରେ ରତ ନଥିଲେ, କେହି ପାଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା କପଟାଚାରରେ ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ନଥିଲେ।

Verse 62

स्थानेस्थाने महानादा उत्सवाश्च गृहेगृहे । वेदविद्याविनोदाश्च स्मृति वादास्तथैव च

ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଉତ୍ସବର ମହାନାଦ ଥିଲା, ଘରେ ଘରେ ପର୍ବାନନ୍ଦ। ବେଦବିଦ୍ୟାର ରସ ଓ ସ୍ମୃତିନିଷ୍ଠ ବାଦବିବାଦ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 63

श्रूयंते याज्ञिकानां च यज्ञकर्मसमुद्भवाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् । न मृत्युः कस्यचित्तत्र पुरे ब्राह्मण सेविते

ଯାଜ୍ଞିକମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞକର୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ନ ବ୍ୟାଧି, ନ ଲୋକଙ୍କ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ; ବ୍ରାହ୍ମଣସେବିତ ସେ ନଗରେ କାହାରି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନି।

Verse 64

यथर्तुवर्षी पर्जन्यः सस्यानि गुणवन्ति च । भूरिक्षीरस्रवा गावः क्षीराण्याजाविकानि च

ଋତୁଅନୁସାରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଶସ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ। ଗାଈମାନେ ଅଧିକ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଛେଳି ଓ ଭେଡ଼ାର ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା।

Verse 65

यंयं प्रार्थयते विप्रं स श्राद्धार्थं महीपतिः । स स तं भर्त्सयामास दुरुक्तैः कोपसंयुतः

ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ଥେ ରାଜା ଯେଉଁ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ, ସେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧେ ଭରି କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରୁଥିଲେ।

Verse 66

धिग्धिक्पापसमाचार क्षत्रियापसदात्मक । किं कश्चिद्ब्राह्मणोऽश्नाति प्रेतश्राद्धे विशेषतः

“ଧିକ୍ ଧିକ୍! ପାପାଚାରୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଅଧମ! କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କି ତୋର ଅନ୍ନ ଖାଇବ—ବିଶେଷକରି ପ୍ରେତଶ୍ରାଦ୍ଧରେ?”

Verse 67

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चिच्छपते द्विजः । निहन्ति वा प्रकोपेन स्वर्गमार्गनिरोधकम्

ଏହେତୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ—କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ; ନଚେତ୍ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ ହତ କରି ତୁମ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗକୁ ରୋକିଦେବ।

Verse 68

सूत उवाच । ततः स दुःखितो राजा निश्चक्राम भयार्दितः । चमत्कारपुरात्तस्माद्वैलक्ष्यं परमं गतः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ଭୟାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ବାହାରିଲେ; ‘ଚମତ୍କାରପୁର’ ନାମକ ନଗର ଛାଡ଼ି ପରମ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତିରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 69

चिन्तयामास राजेंद्र स्मृत्वावस्थां पितुश्च ताम् । किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे स्यात्पितुर्गतिः

ପିତାଙ୍କ ସେହି ଅବସ୍ଥା ସ୍ମରି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋ ପିତାଙ୍କ ସଦ୍ଗତି କିପରି ହେବ?”

Verse 70

ततः स सचिवान्सर्वान्प्रेषयित्वा गृहं प्रति । एकाकी भिक्षुरूपेण स्थितस्तत्रैव सत्पुरे

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ସଚିବମାନଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇଦେଇ, ଏକାକୀ ଭିକ୍ଷୁରୂପ ଧାରଣ କରି ସେହି ସତ୍ପୁରରେ ହିଁ ରହିଲେ।

Verse 71

स ज्ञात्वा नगरे तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां मध्ये दाक्षिण्यभाजनम्

ସେହି ନଗରରେ ସେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରତପାଳନରେ ପ୍ରଶଂସିତ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣା ଓ ସମ୍ମାନର ପରମ ପାତ୍ର।

Verse 72

देवशर्माभिधानं तु शरणागतवत्सलम् । आहिताग्निं चतुर्वेदं स्मृतिमार्गानुयायिनम्

ତାଙ୍କର ନାମ ଦେବଶର୍ମା—ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରତି ବତ୍ସଳ; ଆହିତାଗ୍ନି, ଚତୁର୍ବେଦଜ୍ଞ ଏବଂ ସ୍ମୃତିମାର୍ଗାନୁଗାମୀ।

Verse 73

ततस्तु प्रातरुत्थाय कृत्वांत्यजमयं वपुः । शोधयामास कृच्छ्रेण मलोत्सर्गनिकेतनम्

ତାପରେ ସେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଅନ୍ତ୍ୟଜସଦୃଶ ଦେହ ଧାରଣ କରି, କଷ୍ଟସାଧ୍ୟରେ ମଲତ୍ୟାଗ-ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନକୁ ପରିଷ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 74

अथ यः कुरुते कर्म तत्र विष्ठाप्रशोधनम् । सोऽभ्येत्य तमुवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः

ତାହାପରେ ସେଠାରେ ବିଷ୍ଠା-ପରିଷ୍କାର କରିବା ଯାହାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା, ସେ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 75

कुतस्त्वमिह संप्राप्तो मद्वृत्तेरुपघातकृत् । तस्माद्गच्छ द्रुतं नो चेन्नयिष्ये यमसादनम्

“ତୁ କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଲୁ, ମୋ ଜୀବିକାକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛୁ? ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯା; ନଚେତ୍ ତୋତେ ଯମସଦନକୁ ପଠାଇଦେବି!”

Verse 76

तस्यैवं वदतोऽप्याशु बलात्स पृथिवीपतिः । शोधयामास तत्स्थानं देवशर्मसमुद्भवम्

ସେ ଏଭଳି କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥିବୀପତି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପବଳରେ ଶୀଘ୍ର ଦେବଶର୍ମା-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଜାରି ରଖିଲେ।

Verse 77

ततः संवत्सरस्यांते चंडालेन द्विजोत्तमाः । स प्रोक्त उचिते काले प्रणिपत्य च दूरतः

ତତଃ ବର୍ଷାନ୍ତେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଯଥୋଚିତ କାଳରେ ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ଦୂରରୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାହାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 78

स्वामिंस्तव कुलेप्येवं गूथाशोधनकर्मकृत् । तदस्माकं न चान्यस्य तत्किमन्यः प्रवेशितः

“ସ୍ୱାମୀ! ଆପଣଙ୍କ କୁଳରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମଳଶୋଧନ କାମ କରୁଥିବା ଜଣେ ଅଛନ୍ତି। ସେ କାମ ଆମର, ଅନ୍ୟ କାହାର ନୁହେଁ—ତେବେ ଅନ୍ୟକୁ କାହିଁକି ଆଣି ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଗଲା?”

Verse 79

अथ श्रुत्वा च तद्वाक्यं स प्राह द्विजसत्तमः । न मया कश्चिदन्योऽत्र निर्दिष्टो गोप्यकर्मणि । अधिकारस्त्वयात्मीयस्तथा कार्यो यथा पुरा

ସେ କଥା ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ—“ଏହି ଗୋପ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିନାହିଁ। ଅଧିକାର ତୁମର ନିଜସ୍ୱ; ପୂର୍ବବତ୍ ଏହା କର।”

Verse 80

तदान्यदिवसे प्राप्ते सोंऽत्यजः कोपसंयुतः । शस्त्रमादाय संप्राप्तो वधार्थं तस्य भूपतेः

ଅନ୍ୟ ଦିନେ ସେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 81

शस्त्रोद्यतकरं दृष्ट्वा प्रहारेकृतनिश्चयम् । ततस्तं लीलया भूयो मुष्टिना मूर्ध्न्यताडयत्

ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ତାକୁ ଦେଖି, ସେ ଲୀଳାଭାବେ ପୁନର୍ବାର ମୁଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ତାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲା।

Verse 82

ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः

ତତ୍କ୍ଷଣେ ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ଉପଡ଼ି ବାହାରିଗଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ରକ୍ତ ଝରିଲା, ପରେ ସେ ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 83

तं श्रुत्वा निहतं तेन चंडालं निजकिंकरम् । देवशर्मातिकोपेन तद्वधार्थमुपागतः

ନିଜ କିଙ୍କର ଚଣ୍ଡାଳଟି ତାହାର ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ ତାହାକୁ ବଧ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 84

ततः पुत्रैश्च पौत्रैश्च सहितोऽन्यैश्च बन्धुभिः । लोष्टैस्तं ताडयामास भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

ତାପରେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ମାଟିର ଢେଲା ଦେଇ ତାହାକୁ ପିଟିଲା ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଭର୍ତ୍ସନା କଲା।

Verse 85

सोऽपि संताड्यमानस्तु प्रहारैर्जर्जरीकृतः । वेदोच्चारं ततश्चक्रे दर्शयित्वोपवीतकम्

ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହାରରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇଥିଲେ; ତଥାପି ଉପବୀତ ଦେଖାଇ ପରେ ବେଦୋଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 86

अथ ते विस्मिताः सर्वे देवशर्मपुरःसराः । ब्राह्मणास्तं समुद्वीक्ष्य वेदोच्चारपरायणम्

ତାପରେ ଦେବଶର୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାକୁ ବେଦୋଚ୍ଚାରଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିମଗ୍ନ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ।

Verse 87

पृष्टश्च किमिदं कर्म तवांत्यजजनोचितम् । एषा वेदात्मिका वाणी स्पष्टाक्षरकलस्वना । तत्किं शापपरिभ्रष्टस्त्वं कश्चिद्ब्राह्मणोत्तमः

ତାଙ୍କୁ ପଚରାଗଲା—“ଅନ୍ତ୍ୟଜଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି କର୍ମ ତୁମେ କାହିଁକି କରୁଛ? କିନ୍ତୁ ତୁମର ବାଣୀ ତ ବେଦମୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଭରିତ। ତେବେ କି ତୁମେ ଶାପରେ ପଦଭ୍ରଷ୍ଟ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ?”

Verse 88

येनैवं कुरुषे कर्म गर्हितं चांत्यजैरपि । ततः स प्रहसन्नाह क्षत्रियोऽहं महीपतिः । विष्णुसेन इति ख्यातो हैहयान्वयसंभवः

“ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେହି ଗର୍ହିତ କର୍ମ ତୁମେ କାହିଁକି କରୁଛ?” ଏହା ଶୁଣି ସେ ହସି କହିଲା—“ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ରାଜା। ମୋର ନାମ ବିଷ୍ଣୁସେନ; ମୁଁ ହୈହୟ ବଂଶଜ।”

Verse 89

सोहमाराधनार्थाय त्वस्मिन्स्थान उपागतः । अद्य संवत्सरो जातः कर्मण्यस्मिन्रतस्य च

“ଆରାଧନା ଓ ପ୍ରସାଦଲାଭ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛି। ଏହି ନିୟମକର୍ମରେ ରତ ରହି ଆଜି ମୋର ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।”

Verse 90

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स विप्रः कृपयान्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा तमुवाच महीपतिम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃପାରେ ଭରିଗଲେ। ହାତ ଯୋଡି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 92

नास्ति मे किञ्चिदप्राप्तं तथाऽसाध्यं महीपते । तस्मात्तव करिष्यामि कृत्यं यद्यपि दुर्लभम्

“ହେ ମହୀପତେ! ମୋ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଅସାଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମର ଆବଶ୍ୟକ କୃତ୍ୟ, ଯଦିଓ ଦୁର୍ଲଭ, ମୁଁ ସମ୍ପାଦନ କରିଦେବି।”

Verse 93

राजोवाच । पिता ममाहिना दष्टः प्रेतत्वं समुपागतः । सोऽत्र नागह्रदे श्राद्धे कृते मुक्तिमवाप्नुयात्

ରାଜା କହିଲେ— ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସର୍ପ ଦଂଶନ କରିଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ପ୍ରେତତ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ନାଗହ୍ରଦରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।

Verse 94

तस्मात्तत्तारणार्थाय विप्रकृत्यं समाचर । एतदर्थं मयैतत्ते कृतं कर्म विगर्हितम्

ଏହେତୁ ତାଙ୍କ ତାରଣାର୍ଥେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଚିତ କ୍ରିୟା ଆଚରଣ କର। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ତୋ ପ୍ରତି ଏହି ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ କରିଛି।

Verse 95

देवशर्मोवाच । एवं कुरु नृपश्रेष्ठ श्राद्धेऽहं ते पितुः स्वयम् । ब्राह्मणः संभविष्यामि तस्माच्छ्राद्धं समाचर

ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ— ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମିତିହି କର। ତୋ ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ (ଗ୍ରାହୀ/ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ହେବି; ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଚରଣ କର।

Verse 96

सूत उवाच । अथ ते सुहृदस्तस्य पुत्राः पौत्राश्च बांधवाः । प्रोचुर्नैतत्प्रयुक्तं ते श्राद्धं भोक्तुं विगर्हितम्

ସୂତ କହିଲେ— ତାପରେ ତାଙ୍କ ସୁହୃଦମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ କହିଲେ— ତୋ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରିବା ଅନୁଚିତ ଓ ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 97

तस्माद्यदि भवानस्य श्राद्धे भोक्ता ततः स्वयम् । सर्वे भवन्तं त्यक्षामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः

ଏହେତୁ ଯଦି ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋକ୍ତା (ଭୋଜନଗ୍ରାହୀ) ହେବେ, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବୁ; ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି କରିବେ।

Verse 98

देवशर्मोवाच । कामं त्यजत मां सर्वे यूयमन्येऽपि ये द्विजाः । मयैवास्य प्रतिज्ञातं भोक्तुं श्राद्धे महीपतेः

ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ—ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରିବି ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।

Verse 99

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्तेनैव सहितस्तदा । नागह्रदं समासाद्य श्राद्धे वै भुक्तवानथ

ଏପରି କହି ସେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତାହାଙ୍କ ସହିତ ସେତେବେଳେ ନାଗହ୍ରଦକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଭୋଜନ କଲେ।

Verse 100

भुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी । नादयंती जगत्सर्वं हर्षयंती महीपतिम्

ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ ହେବାମାତ୍ରେ ତେବେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା; ସେ ବାଣୀ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନାଦିତ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କଲା।

Verse 101

प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तः पुत्राहं त्वत्प्रभावतः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

‘ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ପ୍ରେତଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ର। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଏବେ ମୁଁ ତ୍ରିଦିବାଳୟ—ଦେବଲୋକକୁ ଯାଉଛି।’

Verse 102

तत्कृत्वा नृपतिर्हृष्टस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम् । प्रोवाच कुरु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि द्विजोत्तम

ଏହା ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ରାଜା ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—‘ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କରନ୍ତୁ।’

Verse 103

अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । सा चास्माकं राजधानी पितृपर्यागता विभो

ନର୍ମଦା ତଟରେ ‘ମାହିଷ୍ମତୀ’ ନାମକ ଏକ ନଗରୀ ଅଛି। ହେ ବିଭୋ, ସେହିଟି ଆମର ରାଜଧାନୀ, ପିତୃପରମ୍ପରାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ।

Verse 104

अहं यच्छामि ते ब्रह्मन्समस्तविषयान्विताम् । मया भृत्येन तत्रस्थः कुरु राज्यमकंटकम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସେଇ ରାଜଧାନୀକୁ ସମସ୍ତ ବିଷୟ-ପ୍ରଦେଶ ସହିତ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ମୁଁ ତୁମର ଭୃତ୍ୟ ହୋଇ ସେଠି ରହିବି; ତୁମେ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ରାଜ୍ୟ କର।

Verse 106

सूत उवाच । एवं विसर्जितस्तेन जगाम स महापतिः । स्वं देशं हर्षसंयुक्तः कृतकृत्यो द्विजोत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ପାଇ ସେଇ ମହାପତି ନିଜ ଦେଶକୁ ଗଲେ; ହର୍ଷସଂଯୁକ୍ତ, କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ!

Verse 107

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तो ब्राह्मणैः पुरवासिभिः । देवशर्मा समुद्दिश्य दोषं श्राद्धसमुद्भवम्

ସେ ମଧ୍ୟ—ଦେବଶର୍ମା—ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଜନିତ ଦୋଷ ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ।

Verse 108

ततो नागह्रदे तस्मिन्स कृत्वा निजमन्दिरम् । निवासमकरोत्तत्र स्वाध्यायनिरतः शुचिः

ତାପରେ ସେଇ ନାଗହ୍ରଦରେ ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ (ମନ୍ଦିର/ଗୃହ) ନିର୍ମାଣ କରି ସେଠି ରହିଲେ—ଶୁଚି, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ।

Verse 109

तत्रस्थस्य निरस्तस्य ये पुत्राः स्युर्द्विजोत्तमाः । तेषां संततयो ऽद्यापि ते प्रोक्ता बाह्यवासिनः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେଠାରେ ନିର୍ବାସିତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାହାଙ୍କୁ ଯେ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତତି ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ବାହ୍ୟବାସିନ’ (ବାହାରେ ବସୁଥିବା) ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 110

एतद्वः सर्वमाख्यातं नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ନାଗତୀର୍ଥରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏହି ସମଗ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଲି; ଏହା ସର୍ବ ପାପନାଶକ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ।

Verse 111

यश्चैतत्पठते भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । शृणुयाद्वा न वंशेऽपि तस्य स्यात्सार्पजं भयम्

ପଞ୍ଚମୀ ତିଥି ଆସିଲେ ଯେ କେହି ଭକ୍ତିରେ ଏହା ପଢ଼େ—କିମ୍ବା ଶୁଣେ—ତାହାର ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପଜନ୍ୟ ଭୟ ରହେ ନାହିଁ।

Verse 112

तथा विमुच्यते पापाद्भक्षजातान्न संशयः । कृतादज्ञानतो विप्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

ସେହିପରି, ଅନୁଚିତ ଭକ୍ଷଣରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କୃତ ଦୋଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।

Verse 113

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागतीर्थमनुत्तमम् । माहात्म्यं पठनीयं वा श्रोतव्यं वा समाहितैः

ଏହେତୁ, ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଅନୁତ୍ତମ ନାଗତୀର୍ଥକୁ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ; ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଢ଼ିବା—କିମ୍ବା ଅତି କମେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

Verse 114

श्राद्धकाले तु संप्राप्ते यश्चैतत्पठते द्विजः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धसमुद्भवम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଏହି ପାଠ ପଢ଼େ, ସେ ଗୟାଶ୍ରାଦ୍ଧଜନିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 115

तथा ये कीर्तिता दोषाः श्राद्धे द्रव्यसमुद्भवाः । व्रतवैक्लव्यजाश्चापि तथा ब्राह्मणसंभवाः

ତଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କଥିତ ଦୋଷମାନେ—ଦ୍ରବ୍ୟଜନିତ, ବ୍ରତ-ଅପୂର୍ଣ୍ଣତାଜନିତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଜନିତ—

Verse 116

ते सर्वे नाशमायांति कीर्त्यमाने समाहितैः । नागह्रदस्य माहात्म्ये श्राद्धकाल उपस्थिते

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ସମାହିତ ଓ ସଚେତନ ଲୋକେ ନାଗହ୍ରଦର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ସେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 117

तथा विनिहता गोभिर्ब्राह्मणैः श्वापदैरपि । एतस्मिन्पठिते श्राद्धे गच्छंति परमां गतिम्

ତଥା ଗୋମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ବନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ—ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ଏହା ପଢ଼ାଗଲେ—ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।