Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

Transliteration

tataḥ prajā imāḥ sarvā brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ | pīḍitāḥ sma suraśreṣṭha sarpebhyo rakṣa satvaram

Translation

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆମେ ପୀଡିତ; ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।”

Word by Word

• ततः: thereupon
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् (thereupon/then)

• प्रजाः: the subjects/people
• प्रजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Nominative plural)

• इमाः: these
• इमाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Nominative plural); विशेषणम्

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Nominative plural); विशेषणम्

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Accusative singular)

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Gati/Karma (Goal/गति-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Accusative singular); गत्यर्थक-क्रियायाः उपपदवत् (as goal/refuge)

• गताः: (they) went/have gone
• गताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; कर्तरि प्रयोगे (having gone)

• पीडिताः: afflicted
• पीडिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) + पीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; विशेषणम्

• स्म: indeed/then (particle)
• स्म: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: अव्यय; भूतार्थ/स्मरणार्थक निपातः (particle, often with past sense/emphasis)

• सुरश्रेष्ठ: O best of gods
• सुरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम् (Vocative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणां श्रेष्ठः)

• सर्पेभ्यः: from the serpents
• सर्पेभ्यः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी बहुवचनम् (Ablative plural)

• रक्ष: protect
• रक्ष: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative); परस्मैपदम्; मध्यमपुरुषः; एकवचनम्

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वरम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (quickly)

Speaker

Prajā (the afflicted people), reported by the narrator

Visual Art Cues

Scene: A procession of distressed people, hands folded, approaching Brahmā seated on a lotus-throne; their faces show fear and pleading, with serpent imagery hinted in the background.

Characters & Entities

• Brahmā
• Prajā
• Sarpa (serpents)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In collective suffering, turning to divine refuge and righteous authority is presented as the path to restoration of order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of a tīrtha-māhātmya setting, but it does not specify the geographical tīrtha in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified; it records an appeal for protection (rakṣā) from calamity.