Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

Transliteration

camatkārapure kṣetre mayā dattā sthitiḥ sadā | pṛthivyāṃ kulamukhyānāṃ nāgānāṃ nāgasattamāḥ

Translation

ହେ ନାଗସତ୍ତମ! ଚମତ୍କାରପୁର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ କୁଳମୁଖ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦାର ନିବାସ ଦାନ କରିଛି।

Word by Word

• चमत्कारपुरे: in Cāmatkārapura
• चमत्कारपुरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चमत्कार + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘चमत्कारस्य पुरम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• क्षेत्रे: in the sacred field/region
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• दत्ता: given
• दत्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग

• स्थितिः: abode/dwelling
• स्थितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• पृथिव्याम्: on earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कुलमुख्यानाम्: of the chiefs of the clans
• कुलमुख्यानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: कुल + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; ‘कुलस्य मुख्याः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• नागानाम्: of the Nāgas
• नागानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• नागसत्तमाः: O best of Nāgas / the best Nāgas
• नागसत्तमाः: Sambodhyavishaya/Prathama (Appositional subject/प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: नाग + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय—‘नागाः सत्तमाः’ (best among Nāgas)

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cāmatkārapura

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nāga-sattama(s) / nāga assembly

Visual Art Cues

Scene: A radiant city-kṣetra named Cāmatkārapura appears on earth, with nāga chiefs enthroned beneath jeweled serpent hoods; Brahmā’s blessing descends like a beam, marking the city as their eternal station.

Characters & Entities

• Brahmā
• Cāmatkārapura-kṣetra
• Nāgas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are divinely instituted to uphold harmony between beings and to anchor dharma in geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cāmatkārapura-kṣetra is explicitly named as the Nāgas’ granted sacred abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is stated here; it establishes the authoritative sanctity of Cāmatkārapura as a locus for Nāga-related observances.