Adhyaya 27

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । चतुर्युगस्वरूपं तु माहात्म्यं चैव सूतज । प्रमाणं वद कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ଚତୁର୍ୟୁଗର ସ୍ୱରୂପ ଓ ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ କହ। ତାହାର ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ; ଆମର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ।

Verse 2

सूत उवाच । इममर्थं पुरा पृष्टो वासवेन बृहस्पतिः । यथा प्रोवाच विप्रेंद्रास्तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଅର୍ଥ ପୁରାକାଳରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ସେ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 3

पुरा शक्रं समासीनं सभायां त्रिदशैः सह । सह शच्या महात्मानमुपासांचक्रिरे सुराः

ଏକଦା ସଭାରେ ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆସୀନ ଥିଲେ, ପାଖରେ ଶଚୀ ଥିଲେ। ତେବେ ଦେବଗଣ ସମାଗମ କରି ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା-ଉପାସନା କଲେ।

Verse 4

गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धविद्याधराश्च ये । गुह्यकाः किंनरा दैत्या राक्षसा उरगास्तथा

ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧର, ଗୁହ୍ୟକ ଓ କିନ୍ନର, ଏବଂ ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଉରଗ (ନାଗ) ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 5

कलाः काष्ठानिमेषाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा । सांगा वेदास्तथा मूर्तास्तीर्थान्यायतनानि च

ସେଠାରେ କାଳର ବିଭାଗ—କଳା, କାଷ୍ଠା ଓ ନିମେଷ—ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସାଙ୍ଗ ବେଦ, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଦେବସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ଆୟତନମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 6

तथा चक्रुः कथाश्चित्रा देवदानवरक्षसाम् । राजर्षीणां पुराणानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

ତେବେ ସେମାନେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର, ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କର ଏବଂ ପୁରାଣମାନଙ୍କର—ବିଶେଷତଃ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କର—ଆଶ୍ଚର୍ୟ୍ୟ କଥାମାନ କହିଲେ।

Verse 7

कस्मिंश्चिदथ संप्राप्ते प्रस्तावे त्रिदशेश्वरः । पप्रच्छ विनयोपेतो विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्

ତାପରେ ଏକ ଅବସରରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସିଲାବେଳେ, ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର ବିନୟସହିତ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 8

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रमाणं युगसंभवम् । माहात्म्यं च स्वरूपं च यथावद्वक्तुमर्हसि

ଭଗବନ୍! ଯୁଗର ଉତ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରମାଣ (ମାପ) ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ—ଦୟାକରି ଯଥାବତ୍ କହନ୍ତୁ।

Verse 9

बृहस्पति रुवाच । अहं ते कीर्तयिष्यामि माहात्म्यं युगसंभवम् । यत्प्रमाणं स्वरूपं च शृणुष्वावहितः स्थितः

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଗସମ୍ଭବର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ତାହାର ପ୍ରମାଣ ଓ ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି; ତୁମେ ସାବଧାନ ହୋଇ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ।

Verse 10

अष्टाविंशतिसहस्राणि लक्षाः सप्तदशैव तु । प्रमाणेन कृतं प्रोक्तं यत्र शुक्लो जनार्दनः

ତାହାର ପ୍ରମାଣ ଅଠାଇଶ ସହସ୍ର ଏବଂ ସତର ଲକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା କୃତ (ସତ୍ୟ) ଯୁଗ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦନ ଶ୍ୱେତ (ରୂପ/ବର୍ଣ୍ଣ) ଅଟନ୍ତି।

Verse 12

चतुष्पादस्तथा धर्मः सुसंपूर्णा वसुन्धरा । कामक्रोधविनिर्मुक्ता भयद्वेषविवर्जिताः । जनाश्चिरायुषस्तत्र शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः । पञ्चतालप्रमाणाश्च दीप्तिमन्तो बहुश्रुताः

ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଚାରି ପାଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥାଏ ଏବଂ ବସୁନ୍ଧରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ଲୋକେ କାମ‑କ୍ରୋଧମୁକ୍ତ, ଭୟ‑ଦ୍ୱେଷବର୍ଜିତ; ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ—ପାଞ୍ଚ ତାଳ ପରିମାଣ ଉଚ୍ଚ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 13

तत्र षोडशसाहस्रं बालत्वं जायते नृणाम् । ततश्च यौवनं प्रोक्तं द्वात्रिंशद्यावदेव हि

ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ବାଲ୍ୟକାଳ ଷୋଳହ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ; ତାପରେ ଯୌବନ ବତ୍ତିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 14

ततः परं च वार्द्धक्यं शनैः संजायते नृणाम् । लक्षांते परमं यावदन्येषामधिकं क्वचित्

ତାପରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଧୀରେ ଧୀରେ ଆସେ; ଏହା ଲକ୍ଷ ବର୍ଷର ଶେଷରେ ମାତ୍ର ପରମ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚେ—କେତେକଙ୍କ ପାଇଁ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।

Verse 15

तत्र सत्त्वाश्च ये केचित्पशवः पक्षिणो मृगाः । दैवीं वाचं प्रजल्पंति न विरोधं व्रजंति च ।ा

ସେଠାରେ ଯେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ—ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗ—ଥାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ କହନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ବିରୋଧକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 19

धेनवश्च प्रयच्छंति वांछितं स्वादु सत्पयः । सर्वेष्वपि हि कालेषु भूरि सर्प्पिःप्रदं नृणाम्

ଗାଈମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ, ମିଠା ଓ ହିତକର ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାଳରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଘିଅ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 20

न तत्र विधवा नारी जायते न च दुर्भगा । काकवंध्या सुतैर्हीना न च शीलविवर्जिता

ସେଠାରେ କୌଣସି ନାରୀ ବିଧବା ହୁଏନାହିଁ, ନ କେହି ଦୁର୍ଭାଗିନୀ। କାକବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ସନ୍ତାନହୀନା କେହି ନୁହେଁ, ଶୀଳହୀନା ମଧ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 21

यथाजन्म तथा मृत्युः क्रमात्संजायते नृणाम् । न वीक्षते पिता पुत्रं मृतं क्वापि कदाचन

ଯେପରି ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ଘଟେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପିତା କେବେ ବି କେଉଁଠି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖେନାହିଁ।

Verse 22

न प्रेतत्वं च लोकानां मृतानां तत्र जायते । न चापि नरके वासो न च रोगव्यथा क्वचित्

ସେଠାରେ ମୃତ ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରେତତ୍ୱ ହୁଏନାହିଁ। ନରକବାସ ନାହିଁ, ଏବଂ କେଉଁଠି ରୋଗବ୍ୟଥା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 23

वेदांतगा द्विजाः सर्वे नित्यं स्वाध्यायशीलिनः । वेदव्याख्यानसंहृष्टा ब्रह्मज्ञानविचक्षणाः

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ବେଦାନ୍ତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟଶୀଳ। ବେଦବ୍ୟାଖ୍ୟାନରେ ହର୍ଷିତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ବିଚକ୍ଷଣ।

Verse 24

क्षत्रियाश्चापि भूपालमेकं कृत्वा सुभक्तितः । तदादेशात्प्रभुंजंति महीं धर्मेण नित्यशः

ସେଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଭକ୍ତିରେ ଏକମାତ୍ର ଭୂପାଳଙ୍କୁ ମାନନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ନିତ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 25

वैश्या वैश्यजनार्हाणि चक्रुः कर्माणि भूरिशः । पशुपालनपूर्वाणि क्रयविक्रयजानि च

ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣୋଚିତ ଅନେକ କର୍ମ କଲେ—ପଶୁପାଳନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟଜନିତ ବାଣିଜ୍ୟକର୍ମ ମଧ୍ୟ।

Verse 26

मुक्त्वैकां द्विजशुश्रूषा न शूद्रास्तत्र चक्रिरे । किंचित्कर्म सुरश्रेष्ठ श्रद्धया परया युताः

ଦ୍ୱିଜସେବାକୁ ଛାଡ଼ି ସେଠାରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ କଲେ ନାହିଁ; ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ କେବଳ ଅଳ୍ପ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 27

न तत्र चांत्यजो जज्ञे न च संकरसंभवः । नापवित्रो न वर्णानां पञ्चमो दृश्यते भुवि

ସେଠାରେ ‘ଅନ୍ତ୍ୟଜ’ କେହି ଜନ୍ମିଲେ ନାହିଁ, ସଂକରସମ୍ଭବ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; କେହି ଅପବିତ୍ର ଭାବେ ଗଣାଯାଉନଥିଲେ, ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣରୁ ବାହାରେ ‘ପଞ୍ଚମ’ କୌଣସି ଦଳ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।

Verse 28

यजनं याजनं दानं व्रतं नियम एव च । तीर्थयात्रां नरास्तत्र निष्कामा एव कुर्वते

ସେଠାରେ ଲୋକେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତି, ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରନ୍ତି—ଏସବୁ ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ କରନ୍ତି।

Verse 29

एवंविधं सहस्राक्ष मया ते परिकीर्तितम् । आद्यं कृतयुगं पुण्यं सर्वलोकसुखावहम्

ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏପରି ଆଦ୍ୟ କୃତଯୁଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି—ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।

Verse 30

ततस्त्रेतायुगं नाम द्वितीयं संप्रवर्तते । वर्षाणां षण्णवत्याढ्या लक्षा द्वादश संख्यया

ତତଃ ପରେ ‘ତ୍ରେତା’ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ତାହାର ବର୍ଷପରିମାଣ ଦ୍ୱାଦଶ ଲକ୍ଷ, ତଦୁପରି ଛୟାନବେ ହଜାର ଅଧିକ।

Verse 31

सोऽपि साक्षाजगन्नाथः श्वेतद्वीपाश्रयाश्रितः । तत्र रक्तत्वमायाति भग वान्गरुडध्वजः

ସେହି ସାକ୍ଷାତ୍ ଜଗନ୍ନାଥ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପର ଆଶ୍ରୟରେ ନିବାସ କରି, ସେଠାରେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 32

त्रिपादस्तत्र धर्मः स्यात्पादेनैकेन पातकम् । तेनापि जायते स्पर्द्धा वर्णानामितरेतरम्

ସେଠାରେ ଧର୍ମ ତିନି ପାଦରେ ଦୃଢ଼ ରହେ, ପାପ ଏକ ପାଦରେ; ତଥାପି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧା ଜନ୍ମେ।

Verse 33

ततः फलानि वांछंति तीर्थयात्रोद्भवानि ते । व्रतानां नियमानां च स्वर्गवासादिहेतवः

ତତଃ ପରେ ସେମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରୁ ଜନିତ ଫଳକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରତ-ନିୟମର ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ—ସ୍ୱର୍ଗବାସ ଆଦି ହେତୁରେ।

Verse 34

ततः कामवशान्मोहं सर्वे गच्छंति मानवाः । मोहाद्द्रोहं ततो गत्वा पापं कुर्वंत्यनुक्रमात्

ତାପରେ କାମବଶ ହୋଇ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ମୋହକୁ ଗମନ କରନ୍ତି; ମୋହରୁ ଦ୍ରୋହକୁ ଯାଇ, ତାହାପରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପାପ କରନ୍ତି।

Verse 35

ततस्तु रौरवादीनि नरकाणि यमः स्वयम् । सज्जीकरोति देवेन्द्र ह्येकविंशतिसंख्यया

ତାପରେ ସ୍ୱୟଂ ଯମ—ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର—ରୌରବ ଆଦି ନରକଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦାୟ ଏକୋଇଶ ସଂଖ୍ୟାର।

Verse 36

कर्मानुसारतस्तानि सेवयंति नराधमाः । केचिदन्ये महेन्द्रादिलोकान्मोक्षं तथा परे

କର୍ମାନୁସାରେ ସେହି ନରାଧମମାନେ ସେ (ନରକୀୟ) ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। କେହି ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକ ପାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି କେହି ମୋକ୍ଷ ଲଭନ୍ତି।

Verse 37

त्रिविधाः पुरुषास्तत्र श्रेष्ठाश्चाधममध्यमाः । त्रिविधानि च कर्माणि प्रकुर्वंति सुरेश्वर

ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର—ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ; ଏବଂ ସେମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମ କରନ୍ତି, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର।

Verse 38

उन्नतास्तालमात्रेण तेजोवीर्यसमन्विताः । चक्रुश्च कृषिकर्माणि वैश्याश्चैवान्नलिप्सया

ସେମାନେ ଏକ ତାଳମାତ୍ର ଉଚ୍ଚ, ତେଜ ଓ ବୀର୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଅନ୍ନ-ଉପଜର ଆକାଂକ୍ଷାରେ କୃଷିକର୍ମ କରୁଥିଲେ।

Verse 39

उप्तक्षेत्रं सकृच्चापि सप्तवारं लुनंति ते । यथर्तु फलिनो वृक्षा यथर्तु कुसुमान्विताः

ଖେତ ଏକଥର ବୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସାତଥର କଟାଇ କରନ୍ତି; ଗଛମାନେ ଋତୁଅନୁସାରେ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଋତୁଅନୁସାରେ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 40

यथर्तु पत्रसंयुक्तास्तत्र स्युः सुमनोहराः । अग्निष्टोमादिका यज्ञाः प्रवर्तंते सहस्रशः

ସେଠାରେ ଋତୁଅନୁସାରେ ପତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ସବୁକିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ହୁଏ; ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞ ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 41

इतरेतरसंस्पर्धैः क्रियमाणा नृपोत्तमैः । ब्राह्मणैश्च सुरश्रेष्ठ स्वर्गलोकमभीप्सुभिः

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ପୁଣ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତମ ରାଜାମାନେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ କରନ୍ତି; ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଆକାଂକ୍ଷୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 42

तीर्थयात्रां व्रतं दानं नियमं संयमं तथा । परलोकमभीप्संतस्तत्र कुर्वंति मानवाः

ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରଲୋକକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ବ୍ରତ, ଦାନ, ନିୟମ ଓ ସଂଯମ ଆଦି କରନ୍ତି।

Verse 43

सहस्रेण तु वर्षाणां तत्र स्याद्यौवनं नृणाम् । सहस्रपञ्चकं यावदूर्ध्वं वार्द्धक मुच्यते

ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଯୌବନ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ; ତାହା ପରେ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାର୍ଧକ୍ୟ ଦୂରେ ରହେ।

Verse 44

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च । कैवर्त्तमेदभिल्लाश्च चंडालाः शूद्रमानवाः

ରଜକ, ଚର୍ମକାର, ନଟ ଓ ବୁରୁଡ; ଏବଂ କୈବର୍ତ୍ତ, ମେଦ, ଭିଲ୍ଲ, ଚଣ୍ଡାଳ—ଏମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୂଦ୍ର ସମୁଦାୟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 46

इन्द्र उवाच । उत्पत्तिः कथमेतेषामंत्यजानां द्विजो त्तम । यथावद्वद कार्त्स्न्येन अत्र कौतूहलं महत्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏହି ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା? ଏଠାରେ ମୋର ମହା କୌତୁହଳ; ତେଣୁ ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।

Verse 47

बृहस्पतिरुवाच । एतेषामष्टधा सृष्टिर्जायतेंऽत्यजसंभवा । योनि दोषात्सुरश्रेष्ठ जातेर्वक्ष्याम्यहं स्फुटम्

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅନ୍ତ୍ୟଜ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଅଷ୍ଟବିଧ ଭାବେ ହୁଏ। ଯୋନିଦୋଷ ହେତୁ ଜାତିଭେଦକୁ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିବି।

Verse 48

ब्राह्मण्यां क्षत्रियाज्जातः सूत इत्यभिधीयते । सूतेन रजकश्चैव रजकेन च चर्मकृत्

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନାରୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୁରୁଷରୁ ଯେ ଜନ୍ମେ, ସେ ‘ସୂତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୂତରୁ ‘ରଜକ’ (ଧୋବା) ଏବଂ ରଜକରୁ ‘ଚର୍ମକୃତ୍’ (ଚର୍ମକାର) ଜନ୍ମେ।

Verse 49

चर्मकारेण संजज्ञे नटश्चांत्यजसंज्ञकः । चत्वारः क्षेत्रसंभूता एते क्षेत्रे द्विजन्मनाम्

ଚର୍ମକାରରୁ ‘ନଟ’ ଜନ୍ମିଲା, ଯାହାକୁ ‘ଅନ୍ତ୍ୟଜ’ ବୋଲି ସଂଜ୍ଞା ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଚାରିଜଣ ‘କ୍ଷେତ୍ର’ସମ୍ଭୂତ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 50

तथा च मागधो जज्ञे वैश्येन द्विजसंभवे । क्षेत्रे मागधवीर्येण बुरुडो मरुदुत्तम

ସେହିପରି ଦ୍ୱିଜ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବଂଶରେ ବୈଶ୍ୟରୁ ‘ମାଗଧ’ ଜନ୍ମିଲା। ହେ ମରୁଦୁତ୍ତମ (ଇନ୍ଦ୍ର)! ‘କ୍ଷେତ୍ର’ରେ ମାଗଧର ବୀର୍ୟରୁ ‘ବୁରୁଡ’ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 51

बुरुडेन च कैवर्तः कैवर्तेन च मेदकः । चत्वारो वैश्यसंभूता एते क्षेत्रे द्विजन्मनाम् । प्रजायन्ते सुरश्रेष्ठ सवकर्मसु गर्हिताः

ବୁରୁଡ଼ରୁ କୈବର୍ତ୍ତ ଜନ୍ମେ, ଏବଂ କୈବର୍ତ୍ତରୁ ମେଦକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଚାରିଜଣ ବୈଶ୍ୟବଂଶଜ ହୋଇ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ‘କ୍ଷେତ୍ର’ରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ସେମାନେ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 52

तथा शूद्रेण संजज्ञे ब्राह्मण्यां सुरसत्तम । भिल्लाख्यश्चापि भिल्लेन चंडालश्च प्रजायते

ସେହିପରି, ହେ ଦେବସତ୍ତମ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଯଦି ଶୂଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କରେ, ତେବେ ‘ଭିଲ୍ଲ’ ନାମକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ; ଏବଂ ଭିଲ୍ଲରୁ ‘ଚଣ୍ଡାଳ’ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 53

एतौ द्वावपि शूद्रेण भवतो द्विजसंभवे । क्षेत्रे सर्वसुराधीश सत्यमेतन्मयोदितम्

ଦ୍ୱିଜସମ୍ବନ୍ଧୀ ସନ୍ତାନର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶୂଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇ ଫଳ ହୁଏ। ହେ ସର୍ବସୁରାଧୀଶ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋର କଥା ସତ୍ୟ।

Verse 54

एतत्त्रेतायुगे प्रोक्तं मया ते सुरसत्तम । आकर्णय प्रयत्नेन द्वापरस्याधुना स्थितिम्

ହେ ଦେବସତ୍ତମ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ବିଷୟରେ ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ଏବେ ପ୍ରୟତ୍ନସହିତ ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ସ୍ଥିତିକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ।

Verse 55

लक्षाष्टकप्रमाणेन तद्युगं परिकीर्तितम् । चतुःषष्टिसहस्राणि वर्षाणां परिसं ख्यया । कपिशो जायते तत्र भगवान्गरुडध्वजः

ସେ ଯୁଗ ଆଠ ଲକ୍ଷ ପ୍ରମାଣର ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନାନୁସାରେ ତାହା ଚଉଷଠି ହଜାର ବର୍ଷର। ସେ ଯୁଗରେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ କପୀଶବର୍ଣ୍ଣ (ତାମ୍ରଛାୟା) ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 56

द्वौ पादौ चैव धर्मस्य द्वौ पापस्य व्यवस्थितौ । तत्र स्याद्यौवनं नृणां गते वर्षशतेऽ खिले

ସେହି ଯୁଗରେ ଧର୍ମର ଦୁଇ ପାଦ ଓ ପାପର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପାଦ ସ୍ଥିର ରହେ। ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ଗତ ହେଲେ ତେବେ ଯୌବନ ପାଆନ୍ତି।

Verse 57

ततोऽन्यैः समतिक्रांतैर्वार्धक्यं पञ्चभिः शतैः । तत्र सत्यानृता लोका देवा भूपास्तथा परे

ତାପରେ ଆଉ ଏକ କାଳ ଅତିକ୍ରମ ହେଲେ ପାଞ୍ଚଶେ ବର୍ଷରେ ବାର୍ଧକ୍ୟ ଆସେ। ସେହି ଯୁଗରେ ଦେବ, ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ମିଶ୍ର ସ୍ୱଭାବର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 58

नार्यश्चापि सुरश्रेष्ठ तत्स्व रूपाः प्रकीर्तिताः । पंचहस्तप्रमाणेन चतुर्हस्तास्तथा परं

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତାଙ୍କର ପ୍ରମାଣ ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ବୋଲି, ଏବଂ ପରେ ଚାରି ହସ୍ତ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 59

नातिरूपेण संयुक्ता न च रूपविवर्जिताः । अव्यक्तजल्पकाश्चापि पशवः पक्षिणो मृगाः

ସେମାନେ ନ ଅତ୍ୟଧିକ ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟଯୁକ୍ତ, ନ ରୂପହୀନ। ସେଠାରେ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି।

Verse 60

नातिपुष्पफलैर्युक्ता वृक्षाश्चापिसुरेश्वर । सस्यानि तानि जायन्ते तत्र चोप्तानिकर्षुकैः

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ସେଠାରେ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ପୁଷ୍ପ-ଫଳରେ ଯୁକ୍ତ ନୁହନ୍ତି। କୃଷକମାନେ ଯାହା ବପନ କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ହିଁ ସେଠାରେ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 61

वर्षंति जलदाः कामं भवन्त्योषधयोऽखिलाः । यत्किंचिद्भूतले ज्ञानं शास्त्रं वा सुरसत्तम । तत्तत्र समभावेन न सत्यं नैव चानृतम्

ଇଚ୍ଛାମତେ ମେଘମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ। ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୃଥିବୀରେ ଯେ କିଛି ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଠାରେ ସମଭାବରେ ତାହା ନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ, ନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସତ୍ୟ।

Verse 62

तीर्थानां च मखानां च द्वापरे सुरसत्तम । फलं भावानुरूपेण दानानां च प्रजायते

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ତୀର୍ଥସେବନ, ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଓ ଦାନର ଫଳ ଅନ୍ତର୍ଭାବ ଅନୁସାରେ ଜନ୍ମେ; ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସେପରି ଫଳ।

Verse 63

एतत्तव समाख्यातं युगं द्वापरसंज्ञकम् । मया सर्वं सुराधीश यथादृष्टं यथा श्रुतम्

ଏପରି ମୁଁ ‘ଦ୍ୱାପର’ ନାମକ ଯୁଗକୁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି। ହେ ସୁରାଧୀଶ! ଯେପରି ମୁଁ ଦେଖିଛି ଓ ପରମ୍ପରାରୁ ଶୁଣିଛି, ସେସବୁ ତେଣୁହିଁ ନିବେଦନ କଲି।

Verse 64

शृणुष्वावहितो भूत्वा वदतो मम सांप्रतम् । रौद्रं कलियुगंनाम यत्र कृष्णो जनार्दनः

ଏବେ ସାବଧାନ ହୋଇ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ‘କଳି’ ନାମକ ଏକ ରୌଦ୍ର ଯୁଗ ଅଛି; ସେଠାରେ ଜନାର୍ଦନ କୃଷ୍ଣ (ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ) ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ।

Verse 65

द्वात्रिंशच्च सहस्राणि वर्षाणां कथितं विभो । तथा लक्षचतुष्केण साधुलोकविवर्जितम्

ହେ ବିଭୋ! କଳିଯୁଗର ପରିମାଣ ବତ୍ରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ଆଉ ଚାରି ଲକ୍ଷ (ବର୍ଷ) ସହ; ଏହା ସାଧୁଲୋକର ସଙ୍ଗ ଓ ନେତୃତ୍ୱରୁ ବଞ୍ଚିତ ଯୁଗ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 66

तत्रैकपादयुक्तश्च धर्मः पापं त्रिभिः स्मृतम् । पूर्वार्धेभ्यः परं सर्वं संभविष्यति पात कम्

ସେଠାରେ ଧର୍ମ କେବଳ ଏକ ପାଦରେ ଦଢ଼ ରହିବ, ଏବଂ ପାପ ତିନି ପାଦରେ ପ୍ରବଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ପୂର୍ବୟୁଗ ତୁଳନାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳ ପ୍ରାୟ ସବୁ ଅଧର୍ମ ଓ ପତନ ଦିଗକୁ ଯିବ।

Verse 67

न शृण्वंति पितुः पुत्रा न स्नुषा भ्रातरो न च । न भृत्या न कलत्राणि यत्र द्वेषः परस्परम्

ସେଇ ଯୁଗରେ ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବେ ନାହିଁ; ନ ସ୍ନୁଷା, ନ ଭାଇମାନେ। ନ ଭୃତ୍ୟ, ନ ପତ୍ନୀ—ସବୁଠାରେ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷ ହିଁ ରହିବ।

Verse 68

यत्र षोडशमे वर्षे नराः पलित यौवनाः । तत्र द्वादशमे वर्षे गर्भं धास्यति चांगना

ସେଇ କାଳରେ ଷୋଳହ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ଯୌବନରେ ନରା ପଡ଼ି ବୃଦ୍ଧ ପରି ଦେଖାଯିବେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ନାରୀ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବ।

Verse 69

आयुः परं मनुष्याणां शतसंख्यं सुरेश्वर । नागानां च तरूणां च वर्षाणां यत्र नाधिकम्

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ସେଇ ଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ଆୟୁ ପ୍ରାୟ ଶତବର୍ଷ ମାତ୍ର ହେବ; ଏବଂ ନାଗ ଓ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବର୍ଷାବଧି ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 70

द्वात्रिंशद्धयमुख्यानां चतुर्विंशतिः खरोष्ट्रयोः । अजानां षोडश प्रोक्तं शुनां द्वादशसंख्यया

ଘୋଡ଼ା ଆଦି ପଶୁମାନଙ୍କର ଆୟୁ ବତ୍ତିଶ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଗଧା ଓ ଉଠର ଚବିଶ; ଛେଳିର ଷୋଳହ; ଏବଂ କୁକୁରର ବାରୋ ବର୍ଷ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 71

चतुष्पदानामन्येषां विंशतिः पंचभिर्युता । यत्र काकाश्च गृध्राश्च कौशिकाश्चिरजीविनः

ଅନ୍ୟ ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆୟୁ ପଚିଶ ବର୍ଷ; କିନ୍ତୁ ସେହି କାଳରେ ସେଠାରେ କାକ, ଗୃଧ୍ର ଓ ପେଚା ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହେବେ।

Verse 72

तथा पापपरा लोका दुःस्थिताश्च विशेषतः । तथा कण्टकिनो वृक्षा रूक्षाः पुष्पफलच्युताः । सेवितास्तेऽपि गृध्राद्यैर्यत्र च्छायाविवर्जिताः

ସେଠାରେ ଲୋକେ ପାପପରାୟଣ ହୋଇ ବିଶେଷତଃ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ସେଠାର ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ କଣ୍ଟକିତ, ରୁକ୍ଷ, ପୁଷ୍ପ-ଫଳଶୂନ୍ୟ ଓ ଛାୟାହୀନ ହୁଅନ୍ତି; ଗୃଧ୍ରାଦିମାନେ ମାତ୍ର ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 73

यत्र धर्मो ह्यधर्मेण पीड्यते सुरसत्तम । असत्येन तथा सत्यं भूपाश्चौरैः सदैव तु

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଠାରେ ଅଧର୍ମ ଧର୍ମକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ, ଅସତ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଦମନ କରେ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ସଦା ଚୋରମାନଙ୍କ ପରି ଗଣ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି (କିମ୍ବା ଚୋରବତ୍ ଆଚରଣ କରନ୍ତି)।

Verse 74

गुरवश्च तथा शिष्यैः स्त्रीभिश्च पुरुषाधमाः । स्वामिनो भृत्यवर्गैश्च मूर्खैश्चापि बहुश्रुताः

ସେଠାରେ ଗୁରୁମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନୀଚ ଲୋକଙ୍କ (ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ) ଅଧୀନ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ୱାମୀମାନେ ଭୃତ୍ୟବର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବହୁଶ୍ରୁତମାନେ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 75

यत्र सीदंति धर्मिष्ठा नराः सत्यपरायणाः । दान्ता विवेकिनः शान्तास्तथा परहिते रताः

ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟପରାୟଣ, ସଂଯମୀ, ବିବେକୀ, ଶାନ୍ତ ଓ ପରହିତରତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଲେଶ-ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି।

Verse 76

आधयो व्याधयश्चैव तथा पीडा महाद्भुता । सदैव संस्थिता यत्र साधुपीडनवांछया

ଯେଉଁଠି ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେବାର ଇଚ୍ଛାରୁ ମାନସିକ କ୍ଲେଶ, ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାଧି ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପୀଡ଼ା ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ ରହେ।

Verse 77

अल्पायुषस्तथा मर्त्या जायंते वर्णसंकरात् । ये केचन प्रजीवंति दुःखेन ते समन्विताः

ବର୍ଣ୍ଣସଂକରରୁ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଅଳ୍ପାୟୁ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି; ଯେ କେହି ବଞ୍ଚନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖସହିତ ରହନ୍ତି।

Verse 78

न वर्षति घनः काले संप्राप्तेऽपि यथोचिते । न सस्यं स्यात्सुवृष्टेपि कर्षुकस्यापि वांछितम्

ଯଥୋଚିତ ଋତୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମେଘ ବର୍ଷା କରେନାହିଁ; ଏବଂ ଭଲ ବର୍ଷା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷକ ଚାହିଥିବା ଫସଲ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 79

न च क्षीरप्रदा गावो यद्यपि स्युः सुपोषिताः । न भवंति प्रभू ताश्च यत्नेनापि सुरक्षिताः

ଭଲଭାବେ ପୋଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗାଈମାନେ କ୍ଷୀର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯତ୍ନରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଫଳଦାୟିନୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 80

आविकानां तथोष्ट्रीणां यत्र क्षीरप्रशंसकाः । लोका भवंति निःश्रीकास्तथा ये च मलिम्लुचाः

ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଭେଡ଼ା ଓ ଉଷ୍ଟ୍ରୀର କ୍ଷୀରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେଠି ଜନସମୁଦାୟ ଶ୍ରୀହୀନ ହୁଏ; ଏବଂ ସେଠି ମଲିମ୍ଲୁଚ—ଅପବିତ୍ର ଲୁଟେରା ପ୍ରବୃତ୍ତିର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥାନ୍ତି।

Verse 81

तथा तपस्विनः शूद्राः शूद्रा धर्मपरायणाः । शूद्रा वेदविचारज्ञा यज्ञकर्मणि चोद्यताः

ସେହିପରି ତପସ୍ବୀ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଧର୍ମପରାୟଣ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ। ବେଦବିଚାରରେ ନିପୁଣ ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ସଦା ଉଦ୍ୟତ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 82

शूद्राः प्रतिग्रहीतारः शूद्रा दानप्रदास्तथा । शूद्राश्चापि तथा वन्द्याः शद्रास्तीर्थेषु संस्थिताः

ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦାନ ଗ୍ରହଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦାନଦାତା ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ତୀର୍ଥରେ ସଂସ୍ଥିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନୀୟ।

Verse 83

पंचगर्तान्खनंत्येव मृत्युकाले नराधमाः । शिरसा हस्तपादाभ्यां मोहात्संनष्टचेतनाः

ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ସେ ନରାଧମମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ଗର୍ତ୍ତ ଖୋଦନ୍ତି—ମୁଣ୍ଡ, ହାତ ଓ ପାଦଦ୍ୱାରା—ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ଚେତନା ହରାଇ।

Verse 84

वेदविक्रयकर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦକୁ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ହେବେ ଏବଂ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧିରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ।

Verse 85

स्वाध्यायरहिताश्चैव शूद्रान्ननिरताः सदा । असत्प्रतिग्रहाः प्रायो जिह्वालौल्यसमुत्सुकाः

ସେମାନେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରହିତ ହେବେ, ସଦା ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ଅନ୍ନରେ ଆସକ୍ତ ରହିବେ; ପ୍ରାୟଃ ଅନୁଚିତ ପ୍ରତିଗ୍ରହ କରିବେ ଏବଂ ଜିହ୍ୱା-ଲୋଭରେ ଉତ୍ସୁକ ରହିବେ।

Verse 86

पाखंडिनो विकर्मस्थाः परदारोपजीविनः । कार्यकारणमाश्रित्य यत्र स्नेहः प्रजायते

ପାଖଣ୍ଡୀ, ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ଉପରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଲୋକ—‘କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ’ର ଅବଲମ୍ବନେ ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମାଏ।

Verse 87

न स्वभावात्सहस्राक्ष कथंचिदपि देहिनाम् । यास्यंति म्लेच्छभावं च सर्वे वर्णा द्विजातयः

ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! କେବଳ ସ୍ୱଭାବରୁ ନୁହେଁ; କିଛି ପ୍ରକାରେ ଦେହଧାରୀମାନେ—ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ—ମ୍ଲେଚ୍ଛଭାବକୁ ଗତି କରିବେ।

Verse 88

नष्टोत्सवाविधर्माणो नित्यं संकरकारकाः । सार्धहस्तत्रयाः पूर्वं भविष्यंति युगादितः

ଉତ୍ସବ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଧର୍ମବିଧି ବିକୃତ ହେବ; ସେମାନେ ସଦା ସଂକର ଓ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ—ଯୁଗାଦିରୁ ସାଢେ ତିନି ‘ହସ୍ତ’ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିପରି ରହିବ।

Verse 89

ततो ह्रासं प्रयास्यंति वृद्धिं याति कलौ युगे । भविष्यन्ति ततश्चांते मनुष्या बिलशायिनः

ତାପରେ ସେମାନେ ହ୍ରାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, କଳିଯୁଗ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ; ତାହାର ଶେଷରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଗୁହା ଓ ବିଲରେ ଶୟନକାରୀ ହେବେ।

Verse 90

अल्पत्वाद्दुर्लभत्वाच्च अशक्ता गृहकर्मणि । भविष्यंत्यफला यज्ञास्तथा वेदव्रतानि च

ଅଳ୍ପତା ଓ ଦୁର୍ଲଭତାରୁ ଲୋକେ ଗୃହକର୍ମ କରିବାରେ ଅଶକ୍ତ ହେବେ; ଯଜ୍ଞ ନିଷ୍ଫଳ ହେବ, ଏବଂ ବେଦବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

Verse 91

नियमाः संयमाः सर्वे मंत्रवादास्तथैव च । तीर्थानि म्लेच्छसंस्पर्शाद्दूषितानि शतक्रतो

ହେ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)! ସମସ୍ତ ନିୟମ‑ସଂୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ରସାଧନା ମଧ୍ୟ—ମ୍ଲେଚ୍ଛସ୍ପର୍ଶରେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦୂଷିତ ହୁଏ।

Verse 92

स्वस्वभावविहीनानि हीनानि च तथा जलैः । कुत्सिता मंत्रवादा ये कुत्सिताश्च तपस्विनः

ସେ ଯୁଗରେ ଲୋକେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଅନ୍ତଃସଂୟମ ହରାଇବେ; ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହ୍ରାସ ପାଇବ। ମନ୍ତ୍ରବ୍ୟବସାୟୀ ନୀଚ ହେବେ, ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ ହେବେ।

Verse 93

तत्र ते संभविष्यंति कुत्सिता ये च मानवाः । कुलीनमपि संत्यज्य वरं रूपवयोन्वितम्

ସେଠାରେ ନିନ୍ଦିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଫଳିବେ। କୁଳୀନତାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ସତ୍ୟ ଗୁଣ ଛାଡ଼ି କେବଳ ରୂପ ଓ ଯୌବନକୁ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ବୋଲି ବାଛିବେ।

Verse 94

वित्तलोभात्प्रदास्यंति कुत्सिताय नराः सुताम् । कन्यकाः प्रसविष्यंति कन्यकाः सुरतोत्सुकाः

ଧନଲୋଭରେ ପୁରୁଷମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟକୁ କନ୍ୟାଦାନ କରିବେ। ସୁରତାସକ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ବିବାହ ନହୋଇ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କରିବେ।

Verse 95

कन्यकाः प्रकरिष्यंति पुरुषैः सह संगतिम् । भर्तारं वंचयिष्यंति कुलीना अपि योषितः

କନ୍ୟାମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଅନୁଚିତ ସଙ୍ଗ କରିବେ; ଏବଂ କୁଳୀନା ଯୋଷିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ବଞ୍ଚନା କରିବେ।

Verse 96

सर्वकृत्येषु दुःशीलाः ।सुयत्नेनापि रक्षिताः । निर्दयाश्चापि भूपालाः पीडयिष्यंति कर्षुकान्

ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲୋକେ ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର ହେବେ—ଯତ୍ନକରି ରକ୍ଷା ଓ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ। ନିର୍ଦୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ିବେ।

Verse 97

पीडयिष्यंति निर्दोषान्वित्तलोभादसंशयम् । वधार्हमपि संप्राप्य वित्तलोभान्मलिम्लुचम्

ଧନଲୋଭରୁ ନିଃସନ୍ଦେହେ ସେମାନେ ନିର୍ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ିବେ। ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟକୁ ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଲୋଭରୁ ଅପରାଧୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ।

Verse 98

संत्यक्ष्यंति युगे तस्मिन्प्राणिद्रोहेऽपि वर्तिनम् । क्षात्रधर्मं परित्यज्य करिष्यंति तथा रणम्

ସେଇ ଯୁଗରେ ପ୍ରାଣିହିଂସାରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବେ। କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ—କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମରେ।

Verse 99

बृहस्पतिरुवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं युगानां लक्षणं मया । प्रमाणं च सुरश्रेष्ठ चतुर्णामप्यसंशयम्

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯୁଗମାନଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି; ଏବଂ ଚାରୋଟିର ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ, ନିଃସନ୍ଦେହ।

Verse 100

यश्चैतत्कीर्तयेन्मर्त्यः सदैव सुसा माहितः । स नूनं मुच्यते पापादाजन्ममरणांतिकात्

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଏହାକୁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଭଭାବରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ଜନ୍ମାରମ୍ଭରୁ ମୃତ୍ୟୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ପାପରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 101

शृणुयाद्वा नरो यश्च श्रद्धापूतेन चेतसा । सोऽपि मुच्येन्न सन्देहः पापाच्च दिवसोद्भवात्

ଯେ ନର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଏହା ଶ୍ରବଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ନିଃସନ୍ଦେହ ଦିନକୁ ଦିନ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 458

संभवंति युगे तस्मिन्यो निसंसर्गतो विभो । तथान्ये संख्यया हीना एतेभ्यो निंदिता नराः

ହେ ବିଭୋ! ସେହି ଯୁଗରେ କେତେକ ଲୋକ ସତ୍ସଙ୍ଗହୀନ ହୋଇ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି; ଆଉ କେତେକ, ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଳ୍ପ, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧମ ବୋଲି ନିନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।