Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

बृहस्पति रुवाच । अहं ते कीर्तयिष्यामि माहात्म्यं युगसंभवम् । यत्प्रमाणं स्वरूपं च शृणुष्वावहितः स्थितः

Transliteration

bṛhaspati ruvāca | ahaṃ te kīrtayiṣyāmi māhātmyaṃ yugasaṃbhavam | yatpramāṇaṃ svarūpaṃ ca śṛṇuṣvāvahitaḥ sthitaḥ

Translation

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଗସମ୍ଭବର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ତାହାର ପ୍ରମାଣ ଓ ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି; ତୁମେ ସାବଧାନ ହୋଇ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ।

Word by Word

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन — Perfect, 3rd person singular

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6) / चतुर्थी (4), एकवचन — Genitive/Dative singular; here दत्त-सम्प्रदानार्थे (to you)

• कीर्तयिष्यामि: I shall recount
• कीर्तयिष्यामि: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (नामधातु from कीर्ति) / √कीर्त् (धातु-प्रयोग)
• Form: लृट् (परस्मैपद), उत्तमपुरुष, एकवचन — Simple future, 1st person singular

• माहात्म्यम्: the sacred greatness
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular

• युगसंभवम्: arising in the yuga
• युगसंभवम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युग (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular; विशेषण of ‘माहात्म्यम्’

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative linkage/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Relative pronoun; correlates with following objects

• प्रमाणम्: the measure/extent
• प्रमाणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular

• स्वरूपम्: the nature/form
• स्वरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय) — conjunction

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (आत्मनेपद), मध्यमपुरुष, एकवचन — Imperative, 2nd person singular

• अवहितः: attentive
• अवहितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव + धा (धातु) → अवहित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular; addressed quality

• स्थितः: standing/remaining
• स्थितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular; with ‘अवहितः’

Speaker

Bṛhaspati

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Tridaśeśvara)

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati begins his discourse, gesturing toward a manuscript or time-diagram, while Indra listens with unwavering attention.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Indra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred knowledge is transmitted through attentive listening and systematic teaching.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse introduces a doctrinal section; it does not name a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the instruction is to practice attentive hearing (śravaṇa) of dharma.