Adhyaya 214

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योपि च तत्रास्ति विश्वामित्रप्रतिष्ठितः । गणनाथो द्विजश्रेष्ठाः सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम्

ସୂତ କହିଲେ—“ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଆଉ ଜଣେ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ଗଣନାଥ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।”

Verse 2

माघमासे चतुर्थ्यां च शुक्लायां पूजयेत्तु यः । स च संवत्सरं यावत्सर्वै विघ्नैर्विमुच्यते ओ

ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନେ ଯେ କେହି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । गणनाथस्य चोत्पत्तिं सांप्रतं सूत नो वद । कथमेष समुत्पन्नः किं माहात्म्यः प्रकीर्तितः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ଏବେ ଆମକୁ ଗଣନାଥଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କୁହ। ସେ କିପରି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କେଉଁ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ?

Verse 4

सूत उवाच । एष चोत्पादितो गौर्या निजांगमलतः स्वयम् । क्रीडार्थं मानुषैरंगैर्मातंगाननशोभितः

ସୂତ କହିଲେ—ଗୌରୀଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଅଙ୍ଗମଳରୁ ଏହାଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ। କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ମାନବସଦୃଶ ଅଙ୍ଗରେ ଗଢ଼ି, ହାତୀମୁଖରେ ଶୋଭିତ କଲେ।

Verse 5

चतुर्हस्तसमोपेत आखुवाहनगस्तथा । कुठारहस्तश्च तथा मोदकाशनतोषकृत्

ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ; ମୂଷକକୁ ବାହନ କରି ଗମନ କରନ୍ତି। ହାତରେ କୁଠାର ଧାରଣ କରି, ମୋଦକ ଭକ୍ଷଣରେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 6

सर्वसिद्धिप्रदो लोके भक्तानां च विशेषतः । एष पूर्वं प्रभोः कार्ये संग्रामे तारकामये

ସେ ଲୋକରେ ସର୍ବ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ, ବିଶେଷତଃ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ପୂର୍ବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ, ତାରକାସୁର-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଯୁଦ୍ଧରେ,

Verse 7

संग्राममकरोद्रौद्रं न कृतं यच्च केनचित् । निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः

ସେ ଏମିତି ରୌଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯାହା କେହି ପୂର୍ବେ କରିନଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦାନବ ନିହତ ହେଲେ—ଗଣନାର ପରେ।

Verse 8

ततः शक्रेण तुष्टेन प्रोक्तः संग्रामभूमिपः । क्षत विक्षतसर्वांगो रुधिरेण परिप्लुतः

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ କ୍ଷତ‑ବିକ୍ଷତ, ରକ୍ତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଜିଥିଲା।

Verse 9

अस्मदर्थे त्वया युद्धं यत्कृतं सुगजानन । निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः

‘ଆମ ନିମିତ୍ତେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜାନନ, ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କରିଛ। ସମସ୍ତ ଦାନବ ହତ—ସଂଖ୍ୟାର ଅତୀତ।’

Verse 10

तस्मात्त्वं सर्वदेवानामपि पूज्यो भविष्यसि । किंपुनर्मानुषाणां च ये नित्यं विघ्नसंप्लुताः

‘ଏହେତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହେବ; ତେବେ ନିତ୍ୟ ବିଘ୍ନରେ ଆବୃତ ମାନବମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ?’

Verse 11

ये त्वां संपूजयिष्यंति कार्यारंभेषु सर्वतः । कार्यसिद्धिर्न संदेहस्तेषां भूयाद्गिरा मम

‘ଯେମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହା ମୋର ବାଣୀ।’

Verse 12

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो विससर्जाथ तं तदा । संमान्य बहुमानेन गौरीशंकरपार्श्वतः

ଏଭଳି କହି ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ବିଦା କଲେ; ଗୌରୀ‑ଶଙ୍କରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ମହା ସମ୍ମାନରେ ସମାଦର କରି।

Verse 13

अयमर्थः पुरा पृष्टो रोहिताश्वेन धीमता । सर्वविप्रविनाशार्थं मार्कंडेयं महामुनिम्

ଏହି ବିଷୟଟି ପୂର୍ବେ ଧୀମାନ୍ ରୋହିତାଶ୍ୱ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିନାଶ-ନିବାରଣାର୍ଥେ ପଚାରିଥିଲେ।

Verse 14

तमेवार्थं महाभागाः कथयिष्ये यथार्थतः । तच्छृणुध्वं पुरावृत्तं सर्वं सर्वे समाहिताः

ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ସେହି ବିଷୟକୁ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରୂପେ କହିବି; ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।

Verse 15

रोहिताश्व उवाच । भगवन्नत्र ये मर्त्याः सर्वे विघ्नसमन्विताः । शुभकृत्येषु सर्वेषु जायंते शुचयोऽपि च

ରୋହିତାଶ୍ୱ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟ ବିଘ୍ନରେ ଆବୃତ; ସମସ୍ତ ଶୁଭକାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଚିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବାଧା ହୁଏ।

Verse 16

प्रारब्धेषु च कार्येषु धर्मजेषु विशेषतः । तानि विघ्नानि जायन्ते यैस्तत्कार्यं न सिध्यति

ବିଶେଷତଃ ଧର୍ମଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଯେଉଁ ବିଘ୍ନମାନେ ତାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚାଏ ସେମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 17

तस्माद्विघ्नविनाशाय किंचिन्मे व्रतमा दिश । व्रतं वा नियमो वाऽथ तपो वा दानमेव च

ଏହେତୁ ବିଘ୍ନବିନାଶ ପାଇଁ ମୋତେ କିଛି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ—ବ୍ରତ ହେଉ, ନିୟମ ହେଉ, ତପ ହେଉ କିମ୍ବା ଦାନ ହେଉ।

Verse 18

सकृच्चीर्णेन येनात्र यावज्जीवति मानवः । तावन्न जायते विघ्नमाजन्ममरणांतिकम्

ଏଠାରେ ଯେ ଏହାକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଆଚରେ, ସେ ମଣିଷ ଯେତେଦିନ ବଞ୍ଚେ—ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁର ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—କୌଣସି ବିଘ୍ନ ପାଉନାହିଁ।

Verse 19

मार्कण्डेय उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि सर्वविघ्नविनाशनम् । व्रतं सर्वगुणोपेतं सर्वपापप्रणाशनम् । विश्वामित्रेण सञ्चीर्णं यत्पुरा भावितात्मना

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବବିଘ୍ନବିନାଶକ, ସର୍ବଗୁଣୋପେତ ଏବଂ ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶକ ଏକ ବ୍ରତ ଘୋଷଣା କରିବି; ଯାହା ପୂର୍ବକାଳରେ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଚରିଥିଲେ।

Verse 20

विश्वामित्र इति ख्यातो गाधिपुत्रः प्रतापवान् । वसिष्ठेन समं तस्य वैरमासीन्महात्मनः

ସେ ଗାଧିଙ୍କ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ପୁତ୍ର ‘ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ବୈର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 21

ब्राह्मण्यार्थे न सम्प्रोक्तः कथंचित्स महातपाः । ब्राह्मणस्त्वं वसिष्ठेन ततो वैरमजायत

ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ବଶିଷ୍ଠ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ନାହିଁ; ତାହାରୁ ହିଁ ବୈର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 22

रोहिताश्व उवाच । कस्मान्न प्रोक्तवान्विप्रो वसिष्ठस्तु कथंचन । ब्राह्मणः स परं प्रोक्तोब्रह्मादिभिरपि स्वयम्

ରୋହିତାଶ୍ୱ କହିଲେ—ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କାହିଁକି କହିଲେ ନାହିଁ? କାରଣ ସେ ତ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ‘ପରମ ବ୍ରାହ୍ମଣ’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 23

मार्कण्डेय उवाच । क्षत्रियश्च स्थितः पूर्वं विश्वामित्रो महीपतिः । मृगयासु परिभ्रांतो वसिष्ठस्य तदाऽश्रमम् । प्रविष्टः क्षुत्पिपासार्त्तः स तेनाथ प्रपूजितः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ କ୍ଷତ୍ରିୟଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶିକାରରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ; ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅତିଥି-ସତ୍କାର କରି ପୂଜା କଲେ।

Verse 24

तस्यासीन्नन्दिनीनाम धेनुः कामदुघा सदा । सा सूते वाञ्छितं सद्यो यद्वसिष्ठोऽभिवाञ्छति

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ‘ନନ୍ଦିନୀ’ ନାମକ ଏକ ଧେନୁ ଥିଲା, ଯାହା ସଦା କାମଧେନୁ ପରି ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିଲା। ବସିଷ୍ଠ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ, ସେ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଦେଉଥିଲା।

Verse 25

तत्प्रभावात्स भूपालः सभृत्यबलवाहनः । तेन तृप्तिपरा नीतो मिष्टान्नैर्विविधैस्ततः

ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ରାଜା ସେବକ, ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ ନାନା ପ୍ରକାର ମିଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି ପରମ ତୃପ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 26

पार्थिवोऽयमिति ज्ञात्वा ह्यर्घ्याद्यैर्भोजनैः स च । सोऽपि दृष्ट्वा प्रभावं तं सर्वं धेनोश्च संभवम् । प्रार्थयामास तां मूल्यैर्गजवाजिसमु द्भवैः

‘ଏହେ ରାଜା’ ବୋଲି ଜାଣି ବସିଷ୍ଠ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଉପଚାର ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର କଲେ। ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କିଛି ଧେନୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି ବୋଲି ବୁଝି, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଆଦିକୁ ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦେଇ ସେ ଧେନୁକୁ ମାଗିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 27

न ददौ स तदा विप्रः साम्ना दानेन वा पुनः । भेदेन च ततो दण्डं योजयामास वै नृपः

ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାମ ଦ୍ୱାରା ହେଉ କି ଦାନ ଦ୍ୱାରା—କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଦେଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ରାଜା ଭେଦର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ପରେ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 28

कालयामास तां धेनुं ततः कोपात्स पार्थिवः

ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ସେ ରାଜା ସେଇ ଧେନୁକୁ ହଂକାଇ ଦୂରେ କରିଦେଲେ।

Verse 29

साऽब्रवीन्नीयमानाऽथ वसिष्ठं किं त्वया विभो । दत्ताहमस्य नृपतेर्यन्मां नयति यत्नतः

ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ କ’ଣ କଲେ? ଏହି ନୃପତି ଏତେ ଯତ୍ନରେ ମୋତେ ନେଇଯାଉଛି; କି ଆପଣ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଦେଲେ?”

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । न मया त्वं महाभागे दत्ता चास्य महीपतेः । बलान्नयति यद्येष तस्माद्युक्तं समाचर

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗେ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦାନ କରିନାହିଁ। ଯଦି ଏହିଜଣ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଉଛି, ତେବେ ଯାହା ଯୁକ୍ତ ତାହା କର।”

Verse 31

तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्ता नन्दिनी धेनुरुत्तमा । जृंभां चकार तत्सैन्यं समुद्दिश्य नृपोद्भवम्

ଏହା ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଧେନୁ ନନ୍ଦିନୀ, ସେଇ ରାଜସେନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରାକଟ୍ୟ କଲା।

Verse 32

धूमावर्तिस्ततो जाता तस्या वक्त्रात्ततः परम् । ततो ज्वाला महारौद्रास्ततो योधाः सहस्रशः

ତାପରେ ତାହାର ମୁଖରୁ ଧୂଆଁର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଉଠିଲା; ତା’ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୌଦ୍ର ଜ୍ୱାଳା ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଏବଂ ପରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଯୋଧା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

Verse 33

नानाशस्त्रधरा रौद्रा यमदूता यथा च ते । पुलिन्दा बर्बराभीराः किराता यवनाः शकाः

ନାନାପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯମଦୂତଙ୍କ ପରି ଭୟଙ୍କର ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ପୁଲିନ୍ଦ, ବର୍ବର, ଆଭୀର, କିରାତ, ଯବନ ଓ ଶକ।

Verse 34

ते प्रोचुस्तां वदास्माकं कस्मात्सृष्टा वयं शुभे

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଶୁଭେ! ଆମକୁ କୁହ; କେଉଁ କାରଣରୁ ଆମେ ସୃଷ୍ଟ ହେଲୁ?”

Verse 35

नन्दिन्युवाच । एते मां ये बलात्पापा नयंति नृपसेवकाः । तान्निघ्नन्तु समादेशान्नान्यद्वांछामि किंचन

ନନ୍ଦିନୀ କହିଲେ—“ଏହି ପାପୀ ନୃପସେବକମାନେ ମୋତେ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି; ଆଦେଶାନୁସାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ନିହତ କର। ମୋତେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଁଦା ନାହିଁ।”

Verse 36

ततस्तैस्तस्य तत्सैन्यं विश्वामित्रस्य सूदितम् । युध्यमानं महाराज दशरात्रेण संयुगे

ତାପରେ, ହେ ମହାରାଜ! ଦଶ ରାତି ଧରି ଚାଲିଥିବା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେହି ସେନା ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 37

विश्वामित्रोऽपि तद्दृष्ट्वा ब्राह्म्यं बलमनुत्तमम् । प्रतिज्ञामकरोत्तत्र तारेण सुस्वरेण च

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହି ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମ୍ୟ ବଳକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁମଧୁର ସ୍ୱରରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।

Verse 38

अथाहं संभविष्यामि ब्राह्मणो नात्र संशयः । ममापि जायते येन प्रभावश्चेदृशोऽद्भुतः

ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯେପରି ମୋ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହେଉ।

Verse 39

तस्मात्तपः करिष्यामि यदसाध्यं सुरैरपि । स्वपुत्रं स्वे पदे धृत्वा ततश्चक्रे तपो महत्

ଏହେତୁ ମୁଁ ଏମିତି ତପ କରିବି ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ। ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ନିଜ ପଦରେ ବସାଇ, ପରେ ସେ ମହାତପ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 40

ब्राह्मण्यार्थं महारौद्रं सुमहद्दुष्करं तपः । ब्राह्मण्यं तेन नैवाप्तं वैलक्ष्यं परमं गतः

ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର, ଅତି ମହାନ ଓ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲା। ତଥାପି ତାହାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ନ ପାଇ ସେ ପରମ ନିରାଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 41

ततः कैलासमासाद्य देवदेवं महेश्वरम् । सम्यगाराधयामास गौरीयुक्तं महेश्वरम्

ତାପରେ ସେ କୈଲାସକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ଗୌରୀସହିତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କଲା।

Verse 42

अहं तपः करिष्यामि ब्राह्मण्यस्य कृते प्रभो । त्वदीये पर्वतश्रेष्ठे कैलासे शरणं गतः

ହେ ପ୍ରଭୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ତପ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଇଛି।

Verse 43

तस्माद्विघ्नस्य मे रक्षां देवदेवः प्रयच्छतु । यथा नो नाशमायाति तपः सर्वं कृतं महत्

ଏହେତୁ ଦେବଦେବ ମୋତେ ବିଘ୍ନରୁ ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୋର କୃତ ଏହି ମହାତପ ସର୍ବଥା ନାଶ ନ ପାଉ।

Verse 44

श्रीभगवानुवाच । शुद्ध्यर्थं चैव यत्कार्यं कार्येस्मिन्नृपसत्तम । विनायकसमुद्भूतां तत्त्वं पूजां समाचर

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିନାୟକ-ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପୂଜାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କର।

Verse 45

येन ते जायते सिद्धिः सम्यग्ब्राह्मण्यसंभवा

ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ—ସେ ସିଦ୍ଧି ସମ୍ୟକ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ (ଧର୍ମଶୁଦ୍ଧି) ରୁ ହିଁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । तद्वदस्व सुरश्रेष्ठ तथा तस्य करोम्यहम् । पूर्वं पूजां गणेशस्य सर्वविघ्नप्रशान्तये

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାହା କହ; ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି। ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ପ୍ରଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଗଣେଶଙ୍କ ପୂଜା କରିବି।

Verse 47

श्रीभगवानुवाच । एष गौर्या पुरा कृत्वा निजांगोद्वर्तनं कृतः । निर्मलेन कृतः पश्चान्नराकारश्चतुर्भुजः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ପୁରା ଗୌରୀ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନରୁ ତିଆରି ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଗଢ଼ିଥିଲେ; ପରେ ସେହି ନିର୍ମଳ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ସେ ନରାକାର ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହେଲେ।

Verse 49

ततोऽहमनया प्रोक्तः सजीवः क्रियतामयम् । पुत्रको मे यथा भावी लोके पूज्य तमो विभो

ତେବେ ସେ ମୋତେ କହିଲେ— ‘ଏହାକୁ ସଜୀବ କରନ୍ତୁ। ଏ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ ଏବଂ ଲୋକେ ପୂଜନୀୟ ହେଉ, ହେ ପ୍ରଭୁ।’

Verse 50

ततो मयापि संस्पृष्टः सृष्टिसूक्तेन पार्थिव । जीवसूक्तेन सम्यक्स प्राणवान्समजायत

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ସୃଷ୍ଟି-ସୂକ୍ତରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲି ଏବଂ ଜୀବ-ସୂକ୍ତରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ପର୍ଶ କଲି; ତେଣୁ ସେ ପ୍ରାଣବାନ୍ ହେଲା।

Verse 51

ततो मया प्रहृष्टेन प्रोक्ता देवी हिमाद्रिजा । चतुर्थीदिवसे प्राप्ते मयाऽद्यायं विनिर्मितः

ତାପରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ମୁଁ ହିମାଦ୍ରିଜା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲି— ‘ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଆସିଲେ, ଆଜି ମୁଁ ଏହାକୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରକଟ କରିଛି।’

Verse 52

पुत्रस्तव महाभागे जीवसूक्तप्रभावतः । एष सर्वागणानां च मदीयानां सुरेश्वरि । भविष्यति सदाऽध्यक्ष स्तस्माच्च गणनायकः

ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ଜୀବ-ସୂକ୍ତର ପ୍ରଭାବରେ ଏ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବ। ଏ ମୋର ସମସ୍ତ ଗଣଙ୍କର ସଦା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ରହିବ; ତେଣୁ ‘ଗଣନାୟକ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 53

पठ्यमानेन यश्चैनं जीवसूक्तेन सुन्दरि । पूजयिष्यति सद्भक्त्या चतुर्थीदिवसे शुभे

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶୁଭ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ, ଜୀବ-ସୂକ୍ତ ପଠିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ଯେ କେହି ଏହାଙ୍କୁ ପୂଜିବ…

Verse 54

तस्य सर्वेषु कृत्येषु सर्वविघ्रानि कृत्स्नशः । प्रयास्यंति क्षयं देवि तमः सूर्योदये यथा

ତାହାର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କ୍ଷୟ ପାଉଛି—ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ଅନ୍ଧକାର ନଶିଯାଏ।

Verse 55

नमो लंबोदरायेति नमो गणविभो तथा । कुठारधारिणे नित्यं तथा वाक्संगताय च

ଲମ୍ବୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଗଣବିଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କୁଠାରଧାରୀଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ବାଣୀକୁ ସଙ୍ଗତି ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 56

नमो मोदकभक्षाय नमो दन्तैकधारिणे

ମୋଦକଭକ୍ଷକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏକଦନ୍ତଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 57

एभिर्मन्त्रैः समभ्यर्च्य पश्चान्मोद कजंशुभम् । नैवेद्यं च प्रदातव्यं ततश्चार्घ्यं निवेदयेत्

ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ଶୁଭ ମୋଦକମାନଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ (ସମ୍ମାନଜଳ) ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 58

अहं कर्म करिष्यामि यत्किचिच्छंभुसंभवम् । अविघ्नं तत्र कर्तव्यं सर्वदैव त्वया विभो

ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଉ, ମୁଁ ସେହି କର୍ମ କରିବି; ହେ ବିଭୋ, ତାହା ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେଉ।

Verse 59

ततस्तु ब्राह्मणानां च भोजनं मोदकोद्भवम् । यथाशक्त्या प्रदातव्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ତତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମୋଦକ-ଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ଯଥାଶକ୍ତି ଦେବା ଉଚିତ; ଧନରେ କଞ୍ଜୁସି ଓ କପଟ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 60

एवमुक्तं मया पूर्वं स्वयमेव नृपोत्तम । गणनाथं समुद्दिश्य गौर्याः पुरत एव च

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଏହା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି—ଗଣନାଥଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି, ଏବଂ ଗୌରୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ମୁଖରେ।

Verse 61

ततः प्रहृष्टा सा देवी वाक्यमेतदुवाच ह । अद्यप्रभृति यः पुत्रं मदीयं गणनाय कम्

ତେବେ ସେଇ ଦେବୀ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲେ—‘ଆଜିଠାରୁ ଯେ କେହି ମୋ ପୁତ୍ର ଗଣନାୟକଙ୍କୁ (ପୂଜିବ)…’।

Verse 62

अनेन विधिना सम्यक्चतुर्थ्यां पूजयिष्यति । तस्य विघ्नानि सर्वाणि नाशं यास्यंत्यसंशयम्

ଏହି ବିଧିରେ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିଲେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇବ।

Verse 63

स्मृत्वा वा पूजयित्वा वा यः कार्याणि करिष्यति । भविष्यंति न संदेहस्ततोस्याविचलानि च

ସ୍ମରଣ କରି କିମ୍ବା ପୂଜା କରି ଯେ କେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ଅଚଳ ରହିବ।

Verse 64

न सन्देहस्ततोऽस्य श्रीरचलैव भविष्यति

ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତାପରେ ତାହାର ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ଅଚଳ ରହିବ।

Verse 65

श्रीभगवानुवाच । तस्मात्त्वं हि महाभाग चतुर्थ्यां सम्यगाचर । विनायकोद्भवां पूजां येनाभीष्टेन युज्यसे

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ଏହେ ମହାଭାଗ, ତେଣୁ ତୁମେ ଚତୁର୍ଥୀକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କର। ବିନାୟକସମ୍ବନ୍ଧୀ ପୂଜା କର; ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 66

मार्कण्डेय उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महीपतिः । गणनाथसमुद्भूतां पूजां कृत्वा यथोचिताम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗଣନାଥ (ଗଣେଶ) ଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ।

Verse 67

तपश्चचार विपुलं सर्वविघ्नविवर्जितम् । ब्राह्मण्यं च ततः प्राप्तं सर्वेषामपि दुर्लभम् ओ

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନରୁ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ବିପୁଳ ତପ କଲା; ଏବଂ ତାହା ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଦ) ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 68

तस्मात्त्वं हि महाभाग विनायकसमुद्भवाम् । पूजां कुरु चतुर्थ्यां च संप्राप्तायां विशेषतः । संप्राप्नोषि महाभोगान्हृदिस्थान्नात्र संशयः

ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ବିନାୟକସମ୍ବନ୍ଧୀ ପୂଜା କର—ବିଶେଷତଃ ଚତୁର୍ଥୀ ଆସିଲେ। ତୁମେ ହୃଦୟସ୍ଥ ଇଚ୍ଛିତ ମହାଭୋଗ-ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 69

यो यं काममभिध्याय गणनाथं प्रपूजयेत् । स तं सर्वमवाप्नोति महेश्वरवचो यथा

ଯେ ଯେ କାମନାକୁ ମନେ ଧ୍ୟାନ କରି ଗଣନାଥଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ସେସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ।

Verse 70

अपुत्रो लभते पुत्रं धनहीनो महद्धनम् । शत्रूञ्जयति संग्रामे स्मृत्वा तं गणनायकम्

ଅପୁତ୍ର ପୁତ୍ରକୁ ଲଭେ, ଧନହୀନ ମହାଧନ ପାଏ; ସେଇ ଗଣନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ମରିଲେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରେ।

Verse 71

या नारी पतिना त्यक्ता दुर्भगा च विरूपिता । सा सौभाग्यमवाप्नोति गणनाथस्य पूजया

ଯେ ନାରୀ ପତିଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତା, ଦୁର୍ଭାଗିନୀ ଓ ବିରୂପା, ସେ ଗଣନାଥଙ୍କ ପୂଜାରେ ସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 72

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । न विघ्नं जायते तस्य सर्वकृत्येषु सर्वदा

ଯେ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଶୁଣେ, ତାହାର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା କେବେ ବି ଵିଘ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 214

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रोपाख्यानप्रसंगेन गणपतिपूजाविधिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରୋପାଖ୍ୟାନ-ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଗଣପତି-ପୂଜାବିଧିର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ ନାମକ ୨୧୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।