Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

पार्थिवोऽयमिति ज्ञात्वा ह्यर्घ्याद्यैर्भोजनैः स च । सोऽपि दृष्ट्वा प्रभावं तं सर्वं धेनोश्च संभवम् । प्रार्थयामास तां मूल्यैर्गजवाजिसमु द्भवैः

Transliteration

pārthivo'yamiti jñātvā hyarghyādyairbhojanaiḥ sa ca | so'pi dṛṣṭvā prabhāvaṃ taṃ sarvaṃ dhenośca saṃbhavam | prārthayāmāsa tāṃ mūlyairgajavājisamu dbhavaiḥ

Translation

‘ଏହେ ରାଜା’ ବୋଲି ଜାଣି ବସିଷ୍ଠ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଉପଚାର ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର କଲେ। ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କିଛି ଧେନୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି ବୋଲି ବୁଝି, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଆଦିକୁ ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦେଇ ସେ ଧେନୁକୁ ମାଗିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Word by Word

• पार्थिवः: the king
• पार्थिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• अयम्: this (man)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-सूचक अव्यय (quotative particle)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having known)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/causal nuance)

• अर्घ्याद्यैः: with arghya and the like
• अर्घ्याद्यैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः—अर्घ्यं च आद्यं च येषु तैः (arghya etc.)

• भोजनैः: with foods/feasts
• भोजनैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; also/even)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having seen)

• प्रभावम्: power, miraculous effect
• प्रभावम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (referring to prabhāva)

• सर्वम्: entire, all
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying saṃbhavam/prabhāva)

• धेनोः: of the cow
• धेनोः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• सम्भवम्: origin, arising
• सम्भवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (उत्पत्ति/उद्भव-भाव)

• प्रार्थयामास: begged/requested
• प्रार्थयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अर्थ् (धातु) ; causative? (प्रार्थयति)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ताम्: her (the cow)
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मूल्यैः: with prices/payments
• मूल्यैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मूल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• गजवाजिसमुद्भवैः: with (wealth) derived from elephants and horses
• गजवाजिसमुद्भवैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: गज (प्रातिपदिक) + वाजि (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—गजवाजिभ्यां समुद्भवाः (arising from elephants and horses)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vasiṣṭhāśrama (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vasiṣṭha offers arghya and food with composed grace; Viśvāmitra, astonished by the cow’s power, gestures toward Nandinī and presents lavish ‘price’—elephants and horses—his face mixing admiration and desire.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Nandinī
• Bhūpāla (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Honor is due to status and dharma (arghya, hospitality), yet sacred gifts are not commodities—spiritual power cannot be rightly bought with worldly wealth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader chapter belongs to a Tīrthamāhātmya setting in the Nāgara Khaṇḍa, but this verse does not specify the tīrtha’s name.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arghya (respectful water-offering) and feeding (bhojana) are mentioned as forms of proper reception and honor.