Adhyaya 20

Verse 1

। सूत उवाच । तत्र दाशरथी रामो वनवासाय दीक्षितः । भ्रममाणो धरापृष्ठे सीतालक्ष्मणसंयुतः

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଦାଶରଥି ଶ୍ରୀରାମ ବନବାସ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 2

समाऽयातो द्विजश्रेष्ठा यत्र सा पितृकूपिका । तृषार्तश्च श्रमार्तश्च निषसाद धरातले

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଯେଉଁଠାରେ ସେହି ପିତୃକୂପିକା ଅଛି ସେଠାକୁ ସେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତୃଷା ଓ ଶ୍ରମରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଧରାତଳେ ବସିଲେ।

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भगवान्दिननायकः । अस्ताचलं जपापुष्पसन्निभो द्विजसत्तमाः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ! ଭଗବାନ୍ ଦିନନାୟକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତାଚଳକୁ ନିକଟ ହେଲେ; ଜପାପୁଷ୍ପ ପରି ଅରୁଣ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।

Verse 4

ततः प्लक्षनगाधस्तात्पर्णान्यास्तीर्य भूतले । सायंतनं विधिं कृत्वा सुष्वाप रघुनन्दनः

ତାପରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷତଳେ ଭୂମିରେ ପତ୍ର ପସାରିଲେ। ସାୟଂକାଳୀନ ବିଧି ସମ୍ପାଦନ କରି ସେଠାରେ ଶୟନ କରି ନିଦ୍ରାଗତ ହେଲେ।

Verse 5

अथाऽवलोकयामास स्वप्ने दशरथं नृपम् । यद्वत्पूर्वं प्रियाऽलापसंसक्तं हृष्टमानसम्

ତାପରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେ ନୃପ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ପୂର୍ବବତ୍—ପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦରେ ଲୀନ, ହର୍ଷିତ ମନସ୍କ।

Verse 6

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । विप्रानाहूय तत्सर्वं कथयामास राघवः

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଉଦିତ ହେବା ସହ, ରାଘବ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଡାକି ସମସ୍ତ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 7

अद्य स्वप्ने मया विप्राः प्रियालापपरः पिता । अतिहृष्टमना दृष्टः श्वेतमाल्यानुलेपनः

“ଆଜି, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ପ୍ରିୟ ଆଲାପରେ ତତ୍ପର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତମନା, ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନରେ ଭୂଷିତ।”

Verse 8

तत्कीदृक्परिणामोऽस्य स्वप्नस्य द्विजसत्तमाः । भविष्यति प्रजल्पध्वं परं कौतूहलं यतः

“ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ, ଏହି ସ୍ୱପ୍ନର ପରିଣାମ କିପରି ହେବ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।”

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । पितरः श्राद्धकामा ये वृद्धिं पश्यंति वा नृप । ते स्वप्ने दर्शनं यांति पुत्राणामिति नः श्रुतम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ନୃପ! ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ଯେ ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାମନା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧି-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 10

तदस्यां कूपिकायां च स्वयमेव गया स्थिता । तेन त्वया पिता दृष्टः स्वप्ने श्राद्धस्य वांछकः

ଏହି ଛୋଟ କୂପିକାରେ ସ୍ୱୟଂ ଗୟା ଅବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ତୁମେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲ।

Verse 11

तस्मात्कुरु रघुश्रेष्ठ श्राद्धमत्र यथोदितम् । नीवारैः शाक मूलैश्च तथाऽरण्योद्भवैस्तिलैः

ତେଣୁ, ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଠାରେ ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର—ନୀବାର (ବନ୍ୟ ଧାନ), ଶାକ-ମୂଳ ଓ ଅରଣ୍ୟୋଦ୍ଭବ ତିଳ ସହ।

Verse 12

अथैवामन्त्रयामास तान्विप्रान्रघुसत्तमः । श्राद्धेषु श्रद्धया युक्तः प्रसादः क्रियतामिति

ତାପରେ ରଘୁସତ୍ତମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେହି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି କହିଲେ—“ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।”

Verse 13

बाढमित्येव ते चोक्त्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः । गताः सर्वे सुसंहृष्टा स्वकीयानाश्रमान्प्रति व

“ବାଢମ୍” ବୋଲି କହି ସେହି ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଗଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ-ନିଜ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 14

अथ तेषु प्रयातेषु ब्राह्मणेषु रघूत्तमः । प्रोवाच लक्ष्मणं पार्श्वे विनयावनतं स्थितम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲାପରେ ରଘୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ନିଜ ପାଖରେ ବିନୟରେ ନମି ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 15

शाकमूलफलान्याशु श्राद्धार्थं समुपानय । सौमित्रानय वैदेही स्वयं पचति भामिनी

“ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆଣ। ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆଣିଦେ; ବୈଦେହୀ ସେ ସାଧ୍ବୀ ଭାମିନୀ ନିଜେ ରାନ୍ଧିବେ।”

Verse 16

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणस्तूर्णं जगामाऽरण्यमेव हि । श्राद्धार्थमानिनायाऽशु फलानि विविधानि च

ଏହା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳ ଆଣିଲେ।

Verse 17

धात्रीफलानि चाऽम्राणि चिर्भटानीं गुदानि च । करीराणि कपित्थानि तथैवाऽन्यानि भूरिशः

ସେ ଆମଳକୀ ଫଳ, ଆମ୍ବ, ତରଭୁଜ, ଗୁଡ଼ ମିଠା, କରୀର ଫଳି, କପିତ୍ଥ (କାଠବେଳ) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଆଣିଲେ।

Verse 18

ततश्च पाचयामास तदर्थे जनकोद्भवा । रामादेशात्स्वयं साध्वी विनयेन समन्विता

ତାପରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ସାଧ୍ବୀ ଓ ବିନୟସମ୍ପନ୍ନା, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିଜେ ରାନ୍ଧିଲେ।

Verse 19

ततश्च कुतपे प्राप्ते काले ते द्विजसत्तमाः । कृताह्निकाः समायाता रामभक्तिसमन्विताः

ତତ୍ପରେ କୁତପ-କାଳ ଆସିଲେ ସେହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନିତ୍ୟାହ୍ନିକ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ରାମଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃ ଆସିଲେ।

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे सीता प्लक्षवृक्षांतरे स्थिता । आत्मानं गोपयामास यथा वेत्ति न राघवः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷର ଶାଖାମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ି, ରାଘବ (ରାମ) ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନ ପାରନ୍ତି ଭାବେ ନିଜକୁ ଗୋପନ କଲେ।

Verse 21

स तां सीतेति सीतेति व्याहृत्याथ मुहुर्मुहुः । स्त्रीधर्मिणीति मत्वा तु लक्ष्मणं चेदमब्रवीत्

ସେ ପୁନଃପୁନଃ “ସୀତେ! ସୀତେ!” ବୋଲି ଡାକିଲେ; ତାଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମନିଷ୍ଠା ବୋଲି ଭାବି, ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 22

वत्स लक्ष्मण शुश्रूषां विप्राणां श्राद्धसंभवाम् । पादप्रक्षालनाद्यां त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि

ବତ୍ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଶୁଶ୍ରୂଷା—ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଆଦି—ତୁମେ ଯଥାବିଧି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

बाढमित्येव संप्रोक्तो लक्ष्मणः शुभलक्षणः । चक्रे सर्वं तथा कर्म यथा नारी विचक्षणा

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣ “ବାଢମ୍” ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଏବଂ ବିବେକୀ ଜନ ପରି ସେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 24

ततो निर्वर्तिते श्राद्धे ब्राह्मणेषु गतेष्वथ । जनकस्य सुता साध्वी तत्क्षणात्समुपस्थिता

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ଜନକଙ୍କ ସାଧ୍ବୀ କନ୍ୟା ସୀତା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 25

तां दृष्ट्वा राघवः सीतां कोपसंरक्तलोचनः । प्रोवाच परुषैर्वाक्यैर्भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଘବ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ହୋଇ, କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଭର୍ତ୍ସନା କରି କହିଲେ।

Verse 26

आयातेषु द्विजातेषु श्राद्धकाल उपस्थिते । क्व गता वद पापे त्वं मां परित्यज्य दूरतः

“ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସି ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ? କହ ପାପିନୀ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏତେ ଦୂରକୁ କାହିଁକି ଗଲୁ?”

Verse 27

नैतद्युक्तं कुलस्त्रीणां विशेषादत्र कानने । विहर्तुं दूरतः शून्ये तस्मात्त्याज्याऽसि मैथिलि

“କୁଳସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ—ବିଶେଷକରି ଏହି କାନନରେ—ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଦୂରେ ଘୁରିବା; ତେଣୁ, ମୈଥିଲୀ, ତୁମେ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।”

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीता सा जनकोद्भवा । उवाच वेपमानांगी प्रस्खलंत्या गिरा ततः

ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ପରେ ତଡ଼ବଡ଼ା ଭାଷାରେ କହିଲେ।

Verse 29

न मामर्हसि कार्येऽस्मिन्गर्हितुं रघुसत्तम । यस्मादहमतिक्रान्ता स्थानादस्माच्छ्रणुष्व तत्

ହେ ରଘୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାରେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ କାହିଁକି ଦୂରେ ହେଲି, ତାହାର କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 30

पिता तव मया दृष्टः साक्षाद्दशरथः स्वयम् । ब्राह्मणस्य शरीरस्थो द्वितीयश्च पितामहः

ମୁଁ ତୁମ ପିତା—ସ୍ୱୟଂ ଦଶରଥଙ୍କୁ—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଛି; ସେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମ ପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରୂପେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିଲି।

Verse 31

पितुः पितामहोऽन्यस्य तृतीयस्य रघूत्तम । त्रयाणां च तथान्येषां त्रयोऽन्ये नृपसंनिभाः

ହେ ରଘୂତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ—ଏଭଳି ତୃତୀୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ସେଇ ତିନିଜଣଙ୍କ ସହ ଆଉ ତିନିଜଣ ରାଜାସଦୃଶ ତେଜରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 32

ब्राह्मणानां मया दृष्टाः शरीरस्थाः सुहर्षिताः । मातामहानहं मन्ये तानपि त्रीनहं स्फुटम्

ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି—ହର୍ଷିତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ। ମୋ ମତରେ, ତିନିଜଣ ମାତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନିଲି।

Verse 33

ततो ऽहं लज्जया नष्टा दृष्ट्वा श्वशुरसंगमान् । येन भुक्तानि भोज्यानि पुरा मृष्टान्यनेकशः

ତାପରେ ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସେଇ ସଙ୍ଗମ ଦେଖି ମୁଁ ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଯେନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲି; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଅନେକଥର ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜ୍ୟ ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 34

तथा खाद्यानि लेह्यानि चोष्याणि च विशेषतः । पिता तव कथं सोऽद्य कषायाणि कटूनि च । भक्षयिष्यति दत्तानि स्वहस्तेन मया विभो

ତଥା ନାନାପ୍ରକାର ଭୋଜ୍ୟ—ଚର୍ବ୍ୟ, ଲେହ୍ୟ ଓ ଚୋଷ୍ୟ—ବିଶେଷତଃ। ହେ ବିଭୋ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ପିତା ମୋର ସ୍ୱହସ୍ତେ ଦିଆ କଷାୟ (କଷ) ଓ କଟୁ (ତୀକ୍ଷ୍ଣ) ପଦାର୍ଥ କିପରି ଭକ୍ଷଣ କରିବେ?

Verse 36

तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टात्मा रामो राजीवलोचनः । साधुसाध्विति तां प्राह परिष्वज्य मुहुर्मुहुः

ଏହା ଶୁଣି ପଦ୍ମନେତ୍ର ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ‘ସାଧୁ, ସାଧୁ’ ବୋଲି କହି ସେ ତାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 37

ततो भुक्त्वा स्वयं रामो लक्ष्मणेन समन्वितः । सायाह्ने समनुप्राप्ते संध्याकार्यं विधाय च

ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କଲେ। ସାୟାହ୍ନ ଆସିଲେ ସେ ବିଧିମତେ ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 38

प्रोवाच लक्ष्मणं वत्स पर्णान्यास्तीर्य भूतले । शय्यां कुरु समानीय पादशौचाय सज्जलम्

ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ବତ୍ସ, ଭୂମିରେ ପତ୍ର ପିଛାଇ ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଏବଂ ପାଦଶୌଚ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣି ସଜାଇ ରଖ।’

Verse 39

ततः कोपपरीतात्मा सौमित्रिः प्राह राघवम् । नाहं शय्यां करिष्यामि पादप्रक्षालनं न च

ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ମନ ଥିବା ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୁଁ ଶୟ୍ୟା କରିବି ନାହିଁ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ମଧ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ।’

Verse 40

तथाऽन्यदपि यत्किंचित्कर्म स्वल्पमपि प्रभो । त्वां वा त्यक्त्वा गमिष्यामि कुत्रचित्पीडितो भृशम्

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ—ଅତି ସାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ମୁଁ କରିବି ନାହିଁ; ନହେଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ଯିବି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ।

Verse 41

प्रेष्यत्वेन रघुश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयोदितम् । सीतायाः किं समादेश्यं न किंचित्संप्रयच्छसि । अपि स्वल्पतरं राम मया त्वं किं करिष्यसि

ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦାସଭାବରେ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସେହିଟା ସତ୍ୟ। ଆପଣ କିଛି ନ ଦେଲେ ସୀତାଙ୍କୁ ମୁଁ କ’ଣ ସନ୍ଦେଶ ଦେବି? ହେ ରାମ! ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विकृतं चापि राघवः । तूष्णीं बभूव मेधावी हास्यं कृत्वा मनाक्ततः

ତାହାର କିଛି ଅନୁଚିତ କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ, ମେଧାବୀ ରାଘବ ଅଳ୍ପ ହସିଲେ ଏବଂ ପରେ ନୀରବ ରହିଲେ।

Verse 43

ततः स्वयं समुत्थाय कृत्वा स्वा स्तरकं शुभम् । सीतया क्षालितांघ्रिस्तु सुष्वाप तदनंतरम्

ତାପରେ ସେ ନିଜେ ଉଠି ନିଜର ଶୁଭ ଶୟନ ବିଛାଇଲେ; ସୀତା ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଦେଇଥିବା ପରେ, ସେ ତାହାପରେ ଶୋଇ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 44

लक्ष्मणोऽपि विदूरस्थः कोपसंरक्तलोचनः । वृक्षमूलं समाश्रित्य सुप्तश्चित्ते व्यचिंतयत्

ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରହିଲେ; କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିଲା। ଗଛର ମୂଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଶୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।

Verse 45

हत्वैनं राघवं सुप्तं सीतां पत्नीं विधाय च । किं गच्छामि निजं स्थानं विदेशं वाऽपिदूरतः

ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଶୁଇଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ କରିନେଉ, ତେବେ ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି—ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ, କି ଦୂର ବିଦେଶକୁ?

Verse 46

एवं चिंतयतस्तस्य बहुधा लक्ष्मणस्य सा । व्यतिक्रांता निशा विप्राः कृच्छ्रेण महता ततः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଭଳି ନାନାପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ରାତି ପରେ ମହା କଷ୍ଟରେ କଟିଗଲା।

Verse 47

न तस्य निश्चयो जज्ञे तस्मिन्कृत्ये कथंचन । कोपात्प्रणष्टनिद्रस्य सोष्णं निःश्वसतो मुहुः

ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ତାହାର କୌଣସି ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା ନାହିଁ। କ୍ରୋଧରେ ନିଦ୍ରା ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲା।

Verse 48

ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । रामः सीतां समादाय प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ, ପ୍ରାତଃକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 49

लक्ष्मणोऽपि धनुः सज्यं कृत्वा संधाय सायकम् । अनुव्रजति पृष्ठस्थस्तस्य च्छिद्रं विलोकयन्

ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷକୁ ଜ୍ୟା ଲଗାଇ ବାଣ ସନ୍ଧାନ କରି, ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କଲେ—ତାହାର କୌଣସି ଛିଦ୍ର/ଅବସର ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 50

ततो गोकर्णमासाद्य प्रणम्य च महेश्वरम् । प्रतस्थे राघवो यावत्सौमित्रिस्तावदागतः

ତାପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ପହଞ୍ଚି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାଘବ ଆଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ସେତେବେଳେ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ମଧ୍ୟ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 51

बाष्पपर्याकुलाक्षश्च व्रीडयाऽधोमुखः स्थितः । प्रणम्य शिरसा रामं ततः प्राह सुदुः खितः

ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଆକୁଳ ଥିଲା; ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ। ଶିର ନମାଇ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କହିଲେ।

Verse 52

कुरु मे निग्रहं नाथ स्वामिद्रोहसमुद्भवम् । अतिपापस्य दुष्टस्य कृतघ्नस्य रघूत्तम

ହେ ନାଥ! ସ୍ୱାମୀଦ୍ରୋହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋ ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୋତେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ରଘୂତ୍ତମ! ମୁଁ ଅତି ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ କୃତଘ୍ନ।

Verse 53

उत्तराणि विरुद्धानि तव दत्तानि भूरिशः । मया विनाऽपराधेन वधोपायश्च चिंतितः

ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଆପଣଙ୍କୁ ଧର୍ମବିରୋଧୀ ଉତ୍ତର ଦେଇଛି। ଆପଣ ନିରପରାଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ବଧର ଉପାୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।

Verse 54

ततश्च तं परिष्वज्य रामोऽपि निजबांधवम् । बाष्पक्लिन्नमुखः प्राह क्षांतं वत्स मया तव

ତାପରେ ରାମ ନିଜ ବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଅଶ୍ରୁଭିଜା ମୁହଁରେ କହିଲେ—“ବତ୍ସ, ତୋତେ ମୁଁ କ୍ଷମା କରିଛି।”

Verse 55

न ते त्वन्यः प्रियः कश्चिन्मां मुक्त्वा वेद्म्यहं स्फुटम् । तस्मादागच्छ गच्छामो मार्गं वेलाधिका भवेत्

ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣେ—ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୋର ଅନ୍ୟ କେହି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଆ; ଆମେ ଯାଉ, ନହେଲେ ଯାତ୍ରାର ସମୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଅତିକ୍ରମିବ।

Verse 56

लक्ष्मण उवाच । यदि मे निग्रहं नाथ न करिष्यसि सांप्रतम् । प्राणत्यागं करिष्यामि वह्नावात्मविशुद्धये

ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ନାଥ! ଯଦି ଆପଣ ଏବେ ମୋର ନିଗ୍ରହ (ଶାସନ) ନ କରିବେ, ତେବେ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 57

रामलक्ष्मणयोरेवं वदतोस्तत्र कानने । आजगाम मुनिश्रेष्ठो मार्कंड इति यः स्मृतः

ସେହି ବନରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବାବେଳେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—ମାର୍କଣ୍ଡ ନାମେ ସ୍ମୃତ—ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 58

ततः प्रणम्य तं रामः सीतालक्ष्मणसंयुतः । प्रोवाच स्वागतं तेस्तु कुतः प्राप्तोऽसि सन्मुने

ତାପରେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ସନ୍ମୁନେ! ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆପଣ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛନ୍ତି?”

Verse 59

मार्कंडेय उवाच । प्रभासादहमायातः सांप्रतं रघुनंदन । स्वमाश्रमं गमिष्यामि क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थितम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—“ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ! ମୁଁ ଏମାତ୍ର ପ୍ରଭାସରୁ ଆସିଛି। ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଛି।”

Verse 60

मया राघव तत्राऽस्ति स्थापितः प्रपितामहः । तस्याऽद्य दिवसे यात्रा बहुश्रेयःप्रदा स्मृता

ହେ ରାଘବ, ସେଠାରେ ମୁଁ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛି। ଆଜିର ଏହି ଦିନେ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବହୁ ଶ୍ରେୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 61

तस्मात्त्वमपि तत्रैव तूर्णमेव मया सह । ममाश्रमपदे स्थित्वा पश्य देवं पितामहम्

ଏହେତୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଯାଅ। ମୋ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନରେ ରହି ଦେବ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କର।

Verse 62

येन स्याः सर्वशत्रूणामगम्यस्त्वं रघूद्वह । ज्येष्ठपञ्चदशीयोगे ज्येष्ठपुत्रः समाहितः

ଏହାଦ୍ୱାରା, ହେ ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ ହେବ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯୋଗରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମାହିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 63

यस्तत्र कुरुते स्नानं तस्य मृत्युभयं कुतः । साऽद्य पंचदशी राम ज्येष्ठमाससमुद्भवा । ज्येष्ठानक्षत्रसंयुक्ता तस्मात्स्नातुं त्वमर्हसि

ଯେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ମୃତ୍ୟୁଭୟ କେଉଁଠି? ହେ ରାମ, ଆଜି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପଞ୍ଚଦଶୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ; ତେଣୁ ତୁମେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

ततः संप्रस्थितं रामं दृष्ट्वा प्रोवाच लक्ष्मणः । कुरु मे निग्रहं तावद्गच्छ तीर्थं ततः प्रभो

ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ— “ପ୍ରଥମେ କିଛି ସମୟ ମୋତେ ନିଗ୍ରହ କର; ତାପରେ, ପ୍ରଭୋ, ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ।”

Verse 65

राम उवाच । स्थितेऽस्मिन्मुनिशार्दूले समीपे वत्स लक्ष्मण । अनर्हा निष्कृतिः कर्तुं तस्मादेनं प्रयाचय

ରାମ କହିଲେ—ବତ୍ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ସମୀପରେ ଥିବାବେଳେ ଆମେ ନିଜେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର।

Verse 66

लक्ष्मण उवाच । स्वामिद्रोहे कृते ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं यदीक्ष्यते । तन्मे देहि स्फुटं येन कायशुद्धिः प्रजायते

ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ୱାମୀଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଛି, ତେବେ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେହଶୁଦ୍ଧି ହେବ।

Verse 67

मार्कंडेय उवाच । ममाऽश्रमसमीपेऽस्ति सुतीर्थं बालमंडनम् । स्वामिद्रोहरताः स्नाता मुच्यंते तत्र पातकैः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ମୋ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ‘ବାଲମଣ୍ଡନ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସ୍ୱାମୀଦ୍ରୋହ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 68

तत्र शक्रो विपाप्माभूद्धत्वा गर्भं दितेः पुरा । विश्वस्ताया विशेषेण मातुः काकुत्स्थसत्तम । तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा स्नानं कुरु महामते

ସେଠାରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୁରାକାଳେ ଦିତିର ଗର୍ଭ ନାଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ମାତାଙ୍କର ବିଶେଷ କୃପା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା—ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଣୁ, ହେ ମହାମତି, ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କର।

Verse 69

ततः प्रमुच्यसे पापात्स्वामिद्रोहसमुद्भवात् । अपरं नास्ति ते दोषो मनसा पातकं कृतम्

ତାପରେ ତୁମେ ସ୍ୱାମୀଦ୍ରୋହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ତୁମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; କେବଳ ମନରେ ଅପରାଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 70

मनस्तापेन शुध्येत मतमेतन्मनीषिणाम् । त्वया तु मनसा द्रोहः कृतो रामकृते यतः

ମନର ତାପ ଓ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ—ଏହା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମତ। କାରଣ ତୁମ ମାମଲାରେ ଦ୍ରୋହ କେବଳ ମନରେ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ କାରଣରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।

Verse 71

ईदृक्षान्मनसस्तापात्तस्माच्छुद्धोऽसि लक्ष्मण । अपरं शृणु मे वाक्यं नास्ति दोषस्तवा नघ

ଏପରି ମନସ୍ତାପରୁ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛ। ଏବେ ମୋର ଆଉ କଥା ଶୁଣ—ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।

Verse 72

ईदृक्क्षेत्रप्रभावोऽयं सौभ्रात्रेण विवर्जितः । पंचक्रोशात्मके क्षेत्रे ये वसन्त्यत्र लक्ष्मण

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବ ଏପରି—ଏଠାରେ ଭ୍ରାତୃସ୍ନେହ ନଥାଏ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶ-ପରିମିତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି—

Verse 73

अपि स्वल्पं न सौभ्रात्रं तेषां संजायते क्वचित्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରାତୃଭାବ ଜନ୍ମ ନେଇନଥାଏ।

Verse 74

तावत्स्नेहपरो मर्त्यस्तावद्वदति कोमलम् । चमत्कारोद्भवं क्षेत्रं यावन्न स्पृशतेंऽघ्रिभिः

ମନୁଷ୍ୟ ତେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହପର ରହେ ଓ କୋମଳ କଥା କହେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଏହି ଚମତ୍କାରୋଦ୍ଭବ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପାଦଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ।

Verse 75

येऽन्येपि निवसंत्यत्र पशवः पक्षिणो मृगाः । तेऽपि सौहार्द्दनिर्मुक्ताः सस्पर्द्धा इतरेतरम्

ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ—ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୌହାର୍ଦ୍ୟହୀନ ହୋଇ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି।

Verse 76

कस्यचित्केनचित्सार्धं सौहार्दं नैव विद्यते । तस्मान्नैवास्ति ते दोष ईदृक्क्षे त्रस्य संस्थितिः

ଏଠାରେ କାହାରି ସହ କାହାରି ସୌହାର୍ଦ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନୁହେଁ; ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଅବସ୍ଥା ଏମିତି।

Verse 77

तथापि यदि ते काचिच्छंका चित्ते व्यवस्थिता । तत्स्नानं कुरु गत्वा तु तस्मिंस्तीर्थे सुशोभने

ତଥାପି ଯଦି ତୁମ ଚିତ୍ତରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ରହିଥାଏ, ତେବେ ସେହି ସୁଶୋଭିତ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କର।

Verse 78

यत्र शक्रो विपाप्माऽभूद्द्रोहं कृत्वा सुदारुणम् । विश्वस्ताया दितेः पूर्वं गर्भपातसमुद्रवम्

ସେଠାରେ ଶକ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ—ପୂର୍ବେ ବିଶ୍ୱାସିନୀ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭପାତର କାରଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 79

एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्गत्वा तत्र द्विजोत्तमाः । तीर्थे स्नानाच्च संपन्नो विशुद्धः शक्रसेविते । रामोऽपि तत्र गत्वाशु मार्कंडेयवराश्रमे

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏପରି କୁହାଯାଇ ସୌମିତ୍ରି ସେଠାକୁ ଗଲା। ଶକ୍ର-ସେବିତ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ବିଶୁଦ୍ଧ ହେଲା। ରାମ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 80

स्नानं कृत्वा यथान्यायं ददर्शाऽथ पितामहम् । जगामाऽथ दिशं याम्यां सीतालक्ष्मणसंयुतः

ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ। ତାପରେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 83

तत्प्रभावाज्जघानाऽथ खरादीन्राक्षसोत्तमान् । तथा वै रावणं रौद्रं मेघनादसमन्वितम्

ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଖର ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏବଂ ମେଘନାଦ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ରାବଣକୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କଲେ।

Verse 358

एतस्मात्कारणान्नष्टा त्वत्समीपादहं विभो । श्राद्धकालेऽपि संप्राप्ते सत्येनात्मानमालभे

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଛି। ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବଳ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ନିଜକୁ ଧାରଣ କରେ।