Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे सीता प्लक्षवृक्षांतरे स्थिता । आत्मानं गोपयामास यथा वेत्ति न राघवः

Transliteration

etasminnaṃtare sītā plakṣavṛkṣāṃtare sthitā | ātmānaṃ gopayāmāsa yathā vetti na rāghavaḥ

Translation

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷର ଶାଖାମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ି, ରାଘବ (ରାମ) ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନ ପାରନ୍ତି ଭାବେ ନିଜକୁ ଗୋପନ କଲେ।

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Time/Context)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण: अन्तरे

• अन्तरे: in the interval, meanwhile
• अन्तरे: Adhikarana (Time)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे; 'एतस्मिन्नन्तरे' = in the meantime

• सीता: Sita
• सीता: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्लक्षवृक्षान्तरे: inside/among the plakṣa tree (space)
• प्लक्षवृक्षान्तरे: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: प्लक्षवृक्ष + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'प्लक्षवृक्षस्य अन्तरे' = in/within the hollow/space of the plakṣa tree

• स्थिता: standing/remaining
• स्थिता: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः; सीताया विशेषणम्

• आत्मानम्: herself
• आत्मानम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• गोपयामास: hid, concealed
• गोपयामास: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: गुप् (धातु) → गोपयामास (तिङन्त)
• Form: लिट् (परस्मैपद, परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; causative-आदेश (गोपय-)

• यथा: so that, as
• यथा: Sambandha (Purpose/Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपमान/प्रकारवाचक) = 'so that/as'

• वेत्ति: knows
• वेत्ति: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) → वेत्ति (तिङन्त)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध-निपात) = negation

• राघवः: Raghava (Rama)
• राघवः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता (वेत्ति)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this excerpt)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sītā, partially hidden among the spreading branches of a plakṣa tree, watches silently; the grove is hushed, with dappled light and a sense of suspense.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāghava (Rāma)
• plakṣa tree

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in sacred-ritual contexts, conduct is shaped by prudence and awareness of time, place, and social dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya frame, but the specific tīrtha is not named in this single shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription here; it is narrative setup around the śrāddha episode.