Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 68

Devanagari script

तत्र शक्रो विपाप्माभूद्धत्वा गर्भं दितेः पुरा । विश्वस्ताया विशेषेण मातुः काकुत्स्थसत्तम । तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा स्नानं कुरु महामते

Transliteration

tatra śakro vipāpmābhūddhatvā garbhaṃ diteḥ purā | viśvastāyā viśeṣeṇa mātuḥ kākutsthasattama | tasmāttatra drutaṃ gatvā snānaṃ kuru mahāmate

Translation

ସେଠାରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୁରାକାଳେ ଦିତିର ଗର୍ଭ ନାଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ମାତାଙ୍କର ବିଶେଷ କୃପା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା—ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଣୁ, ହେ ମହାମତି, ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କର।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• शक्रः: Indra
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• विपाप्मा: sinless/freed from sin
• विपाप्मा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि (उपसर्ग/पूर्वपद) + पाप्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (विगतः पाप्मा यस्य/विपाप्मा), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषणम् (शक्रः)

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (Aorist), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• हत्वा: having killed
• हत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (Absolutive/Gerund)

• गर्भम्: the embryo
• गर्भम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• दितेः: of Diti
• दितेः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• विश्वस्तायाः: of the trusting (one)
• विश्वस्तायाः: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: विश्वस्त (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; विशेषणम् (मातुः)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially)

• मातुः: of the mother
• मातुः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• काकुत्स्थसत्तम: O best of the Kakutsthas
• काकुत्स्थसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (काकुत्स्थानां सत्तमः), पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (therefore)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Goal-place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (Absolutive/Gerund)

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• कुरु: do
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• महामते: O great-minded one
• महामते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महामति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bālamaṇḍana

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rāma (addressed as Kākutstha-sattama) and Lakṣmaṇa

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya narrates: at this very ford Indra once washed away sin after harming Diti’s embryo; the tīrtha glows with maternal grace; he urges swift travel and bathing.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Diti
• Bālamaṇḍana Tīrtha (implied by ‘there’)
• Rāma (Kākutstha-sattama)
• Divine Mother (Mātā—contextual reference)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even heavy sin is curable through a divinely sanctioned tīrtha when approached with urgency, faith, and proper rite.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bālamaṇḍana Tīrtha (the ‘there’ where Indra became sinless).

What ritualistic prescription is mentioned?

To go swiftly to the tīrtha and perform snāna for purification.