Adhyaya 162

Verse 1

सूत उवाच । एवं नाम्नि कृते तस्य भास्करस्यांशुमालिनः । द्विजानां पुरतः पुष्पः कथयामास चेष्टितम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ କିରଣମାଳାଧାରୀ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ସେଇ ନାମ ଦିଆଯାଇଲା ପରେ, ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘଟିଥିବା କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 2

आत्मीयं कुत्सितं तेषां मणिभद्रवधो यथा । विहितो विहिता पत्नी तस्य व्याजेन कृत्स्नशः

ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିନ୍ଦ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲା—ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କ ବଧ କିପରି ଘଟାଯାଇଥିଲା ଏବଂ କପଟ ନେପରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପତ୍ନୀ କିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା, ସବୁକିଛି।

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुस्तच्छ्रुत्वा कोपसंयुताः । सीत्कारान्प्रचुरान्कृत्वा धिक्त्वां पाप प्रगम्यताम्

ତାପରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହା ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ; ବହୁବାର ‘ସୀତ୍କାର’ କରି କହିଲେ—“ଧିକ୍ ତୋତେ, ପାପୀ! ଏଠାରୁ ଚାଲିଯା!”

Verse 4

आत्मीयं हेम चादाय न ते शुद्धिर्भविष्यति

ନିଜ ସୁନା ଫେରାଇ ନେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଶୁଦ୍ଧି ହେବ ନାହିଁ।

Verse 5

ब्रह्मघ्नस्त्वं यतः प्रोक्तास्त्रयो वर्णा द्विजोत्तमाः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः स्मृतिशास्त्रप्रपाठकैः

ସ୍ମୃତି-ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ତିନି ଦ୍ୱିଜବର୍ଣ୍ଣ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ଭଙ୍ଗ କଲେ ‘ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ’ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 6

सूत उवाच । ततस्तु दुःखितः पुष्पो बाष्पसंपूरितेक्षणः । ब्रह्मस्थानाद्विनिर्गत्य प्ररुरोद सुदुःखितः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ପୁଷ୍ପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା; ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନରୁ ବାହାରି ଭାରି ଶୋକରେ ଫୁଟିଫୁଟି କାନ୍ଦିଲା।

Verse 7

रोरूयमाणमालोक्य ततस्ते नागरा द्विजाः । दयां च महतीं कृत्वा ततः प्रोचुः परस्परम्

ତାକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ସେହି ନାଗର ଦ୍ୱିଜମାନେ ମହାଦୟାରେ ଦ୍ରବିତ ହେଲେ ଏବଂ ପରେ ପରସ୍ପରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 8

नानाविधानि शास्त्राणि स्मृतयश्च पृथग्विधाः । पुराणानि समस्तानि वीक्षध्वं सुसमाहिताः

ନାନାପ୍ରକାର ଶାସ୍ତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ମୃତି ଓ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଗ୍ରତାରେ—ସାବଧାନରେ ପରୀକ୍ଷା କର।

Verse 9

कुत्रचित्क्वचिदेवास्य कथंचिच्छुद्धिरस्ति चेत् । न तच्च विद्यते शास्त्रमस्मिन्स्थाने न चास्ति यत्

ଯଦି କେଉଁଠି ନା କେଉଁଠି କିଛି ପ୍ରକାରେ ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରମାଣ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସେପରି ଶାସ୍ତ୍ରବିଧାନ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 10

न स्मृतिर्न पुराणं च वेदांतं वा द्विजोत्तमाः । न चास्ति ब्राह्मणः सोऽत्र सर्वज्ञप्रतिमो न यः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏଠାରେ ନ ସ୍ମୃତି ଅଛି, ନ ପୁରାଣ, ନ ବେଦାନ୍ତ; ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞ ସମ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନାହିଁ।

Verse 11

तस्माच्चिन्तयत क्षिप्रमस्य शुद्धिप्रदं हि यत् । तच्च प्रमाणतां नीत्वा शुद्धिरस्य प्रदीयते

ଏହେତୁ ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା କର—ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ ସତ୍ୟ ଉପାୟ କ’ଣ; ତାହାକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରି ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ଦିଆଯାଉ।

Verse 12

अथैको ब्राह्मणः प्राह चंडशर्मेति विश्रुतः । मया स्कांदपुराणेऽस्मिन्पुरश्चरणसंश्रिता

ତେବେ ‘ଚଣ୍ଡଶର୍ମା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—‘ଏହି ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣରେ ମୁଁ ପୁରଶ୍ଚରଣ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।’

Verse 13

पठिता सप्तमी या च पुरश्चरणसंज्ञिता । पुरश्चरणतः पापं विहितं तु यथा व्रजेत्

ଯେ ସପ୍ତମୀ ‘ପୁରଶ୍ଚରଣ’ ନାମରେ ଜପପୂର୍ବକ ପଠିତ ହୁଏ—ସେହି ପୁରଶ୍ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ, ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେପରି ପାପ ଦୂର ହୁଏ।

Verse 14

सम्यक्तथापि विप्रेंद्रास्ततो याति न संशयः । तस्मात्करोतु तामेष पुरश्चरणसप्तमीम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ଯଦି ଏହା ସମ୍ୟକ୍ ବିଧିରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦେଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହି ପୁରୁଷ ସେହି ପୁରଶ୍ଚରଣ-ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ କରୁ।

Verse 15

अपरं भूभुजादेशान्मणिभद्रो निपातितः । वधकैस्तस्य तत्पापं यदि पापं प्रजायते

ଅପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମଣିଭଦ୍ରକୁ ବଧକମାନେ ହତ କଲେ। ସେହି କର୍ମରୁ ଯଦି କିଛି ପାପ ଜନ୍ମେ, ସେ ପାପ ଆଦେଶଦାତାଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ପଡ଼େ।

Verse 16

राजा भूत्वा न यः सम्यग्विचारयति वादिनम् । तस्य तत्पातकं घोरं राज्ञश्चैव प्रजायते

ଯେ ରାଜା ହୋଇ ସୁଦ୍ଧା ବାଦୀଙ୍କ ଅଭିଯୋଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରେ ନାହିଁ, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ସେ ଘୋର ପାତକ ଜନ୍ମେ।

Verse 17

तथास्य पत्न्यास्तत्पापं जानंत्या यत्तयोदितम् । मत्पित्रा ब्राह्मणैर्दत्तोऽयं पुरा वह्निसंनिधौ

ସେହିପରି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପ ଲାଗେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କଥା ଜାଣିଥିଲା। ‘ଏହା ପୂର୍ବେ ମୋ ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ସନ୍ନିଧିରେ ଦେଇଥିଲେ।’

Verse 18

विडंबितेन चानेन कृतप्रतिकृतं कृतम् । तस्मान्न चास्य दोषः स्याद्यतः प्रोक्तं मुनीश्वरैः

ଏବଂ ଠକାଯାଇଥିବା ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପ୍ରତି କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରୂପେ ପ୍ରତିକାର କଲା। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।

Verse 19

कृते प्रतिकृतं कुर्याद्धिंसने प्रतिहिंसनम् । न तत्र जायते दोषो यो दुष्टे दुष्टमाचरेत्

କୃତ କର୍ମର ପ୍ରତିକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ହିଂସା ପ୍ରତି ପ୍ରତିହିଂସା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟବତ୍ ଆଚରଣ କଲେ ସେଠାରେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 20

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येवं वद विप्रास्य पुरश्चरणसंज्ञिताम् । सप्तमीमद्य विप्रेंद्र वराकस्य विशुद्धये

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଯଦି ଏମିତି, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ତେବେ ଆଜି ଏହି ଦୀନଜନଙ୍କ ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ‘ପୁରଶ୍ଚରଣ’ ନାମକ ସପ୍ତମୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 21

सूत उवाच । अथास्य कथयामास सप्तमीं तां द्विजोत्तमाः । चंडशर्माभिधानस्तु कृत्वा तस्योपरि कृपाम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ତାହାକୁ ସେହି ସପ୍ତମୀ ବିଷୟ କହିଲେ। ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ନାମକ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 22

तेनापि विहिता सम्यग्यथा तस्य मुखाच्छ्रुता । ततः संवत्सरस्यांते विपाप्मा समपद्यत

ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲା, ସେପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ତାହା ପାଳନ କଲା। ତାପରେ ବର୍ଷାନ୍ତେ ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । पुरश्चरणसंज्ञां तु सप्तमीं वद सूतज । विधिना केन कर्तव्या कस्मिन्काल उपस्थिते

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ‘ପୁରଶ୍ଚରଣ’ ନାମକ ସପ୍ତମୀ ବିଷୟ କହ। କେଉଁ ବିଧିରେ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେଉଁ ସମୟ ଆସିଲେ?

Verse 24

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि रोहिताश्वस्य भूपतेः । मार्कंडेन पुरा प्रोक्ता पृच्छयमानेन भक्तितः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବାବେଳେ ପୂର୍ବେ ମହର୍ଷି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜା ରୋହିତାଶ୍ୱଙ୍କୁ କହିଥିବା ସେହି ବିଧିକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରି କହିବି।

Verse 25

सप्तकल्पस्मरो विप्रा मार्कंडाख्यो महामुनिः । रोहिताश्वेन पृष्टः स हरिश्चंद्रात्मजेन च

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସପ୍ତ କଳ୍ପର ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ମାର୍କଣ୍ଡ ନାମକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୋହିତାଶ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 26

रोहिताश्व उवाच । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्पापं कुरुते नरः । उपायं तस्य नाशाय किंचिन्मे वद सन्मुने

ରୋହିତାଶ୍ୱ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜାଣିଶୁଣି ଯେ ପାପ କରେ, ହେ ସନ୍ମୁନି, ତାହାର ନାଶ ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 27

मार्कंडेय उवाच । मानसं वाचिकं चैव कायिकं च तृतीयकम् । त्रिविधं पातकं लोके नराणामिह जायते

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାପ ତିନି ପ୍ରକାର: ମାନସିକ, ବାଚିକ, ଏବଂ ତୃତୀୟ କାୟିକ (ଶାରୀରିକ)।

Verse 28

तत्रोपाया विनाशाय तस्य संपरिकीर्तिताः । तानहं ते प्रवक्ष्यामि शृणुष्व नृपसत्तम

ସେହି ତ୍ରିବିଧ ପାପର ନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ କହିବି—ଶୁଣ।

Verse 29

मानसं चैव यत्पापं नराणामिह जायते । पश्चात्तापे कृते तस्य तत्क्षणादेव नश्यति

ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମନରେ ଯେ ପାପ ଜନ୍ମେ, ତାହା ପାଇଁ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କଲେ ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 30

वाचिकं चैव यत्पापं नाभुक्त्वा तत्प्रणश्यति । पुरश्चरणबाह्यं तु सत्यमेतन्मयोदितम्

ବାଚିକ ଯେ ପାପ, ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ନଶିପାରେ—ଏହା ମୋର କହିତ ସତ୍ୟବଚନ; ପୁରଶ୍ଚରଣାଦି ବିସ୍ତୃତ ଆଚାର ବିନା।

Verse 31

निवेद्य ब्राह्मणेंद्राणां तदुक्तं च समाचरेत् । प्रायश्चित्तं यथोक्तं तु ततः शुद्धिमवाप्नुयात्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଖରେ ତାହା ନିବେଦନ କରି, ସେମାନେ କହିଥିବା ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଥୋକ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ପରେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭେ।

Verse 32

अथवा पार्थिवो ज्ञात्वा कुरुते तस्य निग्र हम् । तेन शुद्धिमवाप्रोति यद्यपि स्यात्स किल्विषी

କିମ୍ବା ରାଜା ଅପରାଧ ଜାଣି ତାହାର ଦଣ୍ଡ-ନିଗ୍ରହ କରିଲେ, ସେହି ଧର୍ମସମ୍ମତ ଶାସନରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭେ, ଯଦିଓ ସେ ପାପୀ ହୋଇଥାଉ।

Verse 33

लज्जया ब्राह्मणेंद्राणां यो न ब्रूते कथंचन । न च राजा विजानाति शरीरस्थेन यो म्रियेत् । तस्य निग्रहकर्ता च स्वयं वैवस्वतो यमः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜାରେ ଯେ କିଛିମଧ୍ୟ କହେନାହିଁ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଜାଣେନାହିଁ, ଏବଂ ପାପ ଶରୀରରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ ମରିଯାଏ—ତାହାର ନିଗ୍ରହକର୍ତ୍ତା ସ୍ୱୟଂ ବୈବସ୍ୱତ ଯମ।

Verse 34

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पापं विजानता । प्रायश्चित्तं तु कर्तव्यं यथोक्तं ब्राह्मणो दितम्

ଏହେତୁ ଯେ ଜାଣେ ଯେ ସେ ପାପ କରିଛି, ସେ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି ସେପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

रोहिताश्व उवाच । सर्वेषामेव पापानां विहितानां मुनीश्वर । किंचिद्व्रतं समाचक्ष्व दानं वा होममेव वा । विपाप्मा जायते येन पुरश्चरणवर्जितम्

ରୋହିତାଶ୍ୱ କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଲୋକଙ୍କୁ ଲାଗି ରହୁଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ମୋତେ କିଛି ବ୍ରତ—କିମ୍ବା ଦାନ, କିମ୍ବା ହୋମ—ଉପଦେଶ କରନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରଶ୍ଚରଣ ବିନା ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ନିଷ୍ପାପ ହୁଏ।

Verse 36

नित्यं पापानि कुरुते नरः सूक्ष्माणि सर्वतः । प्रायश्चित्तानि सर्वेषां कर्तुं शक्तिः कथं भवेत्

ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୋଷ କରିଥାଏ; ସେସବୁ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାର ଶକ୍ତି କିପରି ସମ୍ଭବ?

Verse 37

मार्कंडेय उवाच । अस्ति राजन्व्रतं पुण्यं पुरश्चरणसंज्ञितम् । पुरश्चरणसंज्ञा तु सप्तमी सूर्यवल्लभा

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ‘ପୁରଶ୍ଚରଣ’ ନାମକ ଏକ ପୁଣ୍ୟବ୍ରତ ଅଛି। ‘ପୁରଶ୍ଚରଣ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ତିଥି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ସପ୍ତମୀ।

Verse 38

यया संचीर्णया राज न्कायस्थो यमसंभवः । विचित्रो मार्जयेत्पापं कृतं जन्मनि संचितम्

ହେ ରାଜନ୍! ଏହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କରି, ଯମଜନ୍ୟ କାୟସ୍ଥ ବିଚିତ୍ର ଜୀବନଭର କରା ଓ ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ମାର୍ଜନ କରିଦେଲା।

Verse 39

तस्मात्कुरु महाराज तथाशु वचनं मम । येन वा मुच्यते पापा त्सर्वस्मात्कायसंभवात्

ଏହେତୁ, ହେ ମହାରାଜ, ମୋର ବଚନ ଶୀଘ୍ର ପାଳନ କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେହସମ୍ଭବ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 40

रोहिताश्व उवाच । पुरश्चरणसंज्ञा तु सप्तमी मुनिसत्तम । विधिना केन कर्तव्या कस्मिन्काले वद स्व मे

ରୋହିତାଶ୍ୱ କହିଲେ— ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ‘ପୁରଶ୍ଚରଣ’ ସଂଜ୍ଞା ଥିବା ଏହି ସପ୍ତମୀ କେଉଁ ବିଧିରେ ଏବଂ କେଉଁ କାଳରେ ପାଳନୀୟ? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 41

मार्कंडेय उवाच । माघमासे सिते पक्षे मकरस्थे दिवाकरे । सूर्यवारेण सप्तम्यां व्रतमेतत्समाचरेत्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ରବିବାର ପଡୁଥିବା ସପ୍ତମୀରେ ଏହି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

पाखंडैः पतितैः सार्धं तस्मिन्नहनि नालपेत् । भक्षयित्वा नृपश्रेष्ठ प्रभाते दन्तधावनम् । मंत्रेणानेन पश्चाच्च कर्तव्यो नियमो नृप

ସେହି ଦିନ ପାଖଣ୍ଡୀ ଓ ପତିତମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, (ନିୟତ ସମୟରେ) ଭୋଜନ କରି, ପ୍ରଭାତେ ଦନ୍ତଧାବନ କର; ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 43

पुरश्चरणकृत्यायां सप्तम्यां दिवसाधिप । उपवासं करिष्यामि अद्य त्वं शरणं मम

ହେ ଦିବସାଧିପ (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)! ପୁରଶ୍ଚରଣ କୃତ୍ୟାର୍ଥ ଏହି ସପ୍ତମୀରେ ମୁଁ ଉପବାସ କରିବି; ଆଜି ଆପଣ ହିଁ ମୋର ଶରଣ।

Verse 44

ततोऽपराह्णसमये स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । प्रतिमां पूजयेद्भक्त्या दिनाधिपसमुद्भवाम्

ତାପରେ ଅପରାହ୍ନ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରିଷ୍କୃତ ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୁଚି ହୋଇ, ଦିନାଧିପ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

रक्तैः पुष्पैर्महावीर पादाद्यं पूजयेत्ततः । पतंगाय नमः पादौ मार्तंडायेति जानुनी

ହେ ମହାବୀର! ତାପରେ ରକ୍ତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପାଦାଦି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ‘ପତଙ୍ଗାୟ ନମଃ’ କହି ପାଦଦ୍ୱୟ, ଏବଂ ‘ମାର୍ତଣ୍ଡାୟ (ନମଃ)’ କହି ଜାନୁଦ୍ୱୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

गुह्यं दिवसनाथाय नाभिं द्वादश मूर्तये । बाहू च पद्महस्ताय हृदयं तीक्ष्णदीधिते

ଗୁହ୍ୟଭାଗକୁ ‘ଦିବସନାଥ’ ନାମରେ, ନାଭିକୁ ‘ଦ୍ୱାଦଶମୂର୍ତ୍ତି’ ନାମରେ, ବାହୁଦ୍ୱୟକୁ ‘ପଦ୍ମହସ୍ତ’ ନାମରେ, ହୃଦୟକୁ ‘ତୀକ୍ଷ୍ଣଦୀଧିତି’ ନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

कंठं पद्मदलाभाय शिरस्तेजोमयाय च । एवं संपूज्य विधिवद्धूपं कर्पूरमाददेत्

କଣ୍ଠକୁ ‘ପଦ୍ମଦଲାଭ’ ନାମରେ ଏବଂ ଶିରକୁ ‘ତେଜୋମୟ’ ନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି ପରେ ଧୂପ—ବିଶେଷତଃ କର୍ପୂର—ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

गुडौदनं च नैवेद्यं रक्तवस्त्राभिवेष्टितम् । रक्तसूत्रेण दीपं च तथैवारार्तिकं नृप

ଏବଂ ଗୁଡ଼-ଓଦନକୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଲାଲ ସୂତାରେ ଦୀପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତଥା ଏହିପରି ଆରାର୍ତ୍ତିକ (ଆରତି) କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନୃପ।

Verse 49

शंखे तोयं समादाय रक्तचन्दनमिश्रितम् । सफलं च ततः कृत्वा अर्घ्यं दद्यात्ततः परम्

ଶଙ୍ଖରେ ଜଳ ନେଇ ତାହାରେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ମିଶାଇ, ପରେ ସହିତ ଫଳ ରଖି, ତାପରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

कुकृतं यत्कृतं किंचिदज्ञानाज्ज्ञानतोऽपि वा । प्रायश्चित्तं कृतं देव ममार्घ्यश्च प्रगृह्यताम्

ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜାଣିଶୁଣି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେ କିଛି କୁକୃତ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଛି। ହେ ଦେବ, ମୋର ଅର୍ଘ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 51

ततः संपूजयद्विप्रं गन्धपुष्पानुलेपनैः । दत्त्वा तु भोजनं तस्मै दक्षिणां च स्वशक्तितः । प्राशनं कायशुद्ध्यर्थं पञ्चगव्यस्य चाचरेत्

ତାପରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଦେହଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପ୍ରାଶନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

कृतांजलिपुटो भूत्वा समुद्वीक्ष्य दिवाकरम् । दिवाकरं गतश्चैव मन्त्रमेतं समुच्चरेत्

ଅଞ୍ଜଳିପୁଟ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

इदं व्रतं मया देव गृहीतं पुरतस्तव । अविघ्नं सिद्धिमायातु प्रसादात्तव भास्कर

ହେ ଦେବ, ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ହେ ଭାସ୍କର, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏହା ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ସିଦ୍ଧି ପାଉ।

Verse 54

ततश्च फाल्गुने मासि संप्राप्ते मुनिसत्तम । कुन्देन पूजयेद्देवं तेनैव विधिना ततः

ତତଃ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସ ଆସିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ଏକେଇ ବିଧି ଅନୁସାରେ କୁନ୍ଦ ଫୁଲରେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

धूपं च गुग्गुलुं दद्यान्नैवेद्यं भक्तमेव च । प्राशनं गोमयं प्रोक्तं सर्वपापविशुद्धये

ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରି, ନୈବେଦ୍ୟରେ ପକ୍କ ଭାତ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ପ୍ରାଶନ ଭାବେ ଗୋମୟ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ସର୍ବପାପ ଶୁଦ୍ଧି କରେ।

Verse 56

चैत्रे मासि तु संप्राप्ते सुरभ्या पूज्येद्धरिम् । नैवेद्यं गुणिकाः प्रोक्ता धूपं सर्जरसोद्भवम्

ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଲେ ସୁରଭି ଗାଈର ସୁଗନ୍ଧିତ ଉପଚାରରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଗୁଣିକା (ମିଠା ପିଠା) କୁହାଯାଇଛି, ଧୂପ ହେଉଛି ସର୍ଜ ବୃକ୍ଷର ରସଜନିତ।

Verse 57

कुशोदकं च संप्राश्य कायशुद्धिमवाप्नुयात् । वैशाखे किंशुकैः पूजां यथावच्च घृताशनैः

କୁଶସଂସ୍କୃତ ଜଳ ପ୍ରାଶନ କଲେ ଦେହଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ। ବୈଶାଖ ମାସରେ କିଂଶୁକ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରି, ବିଧିମତେ ଘୃତାଶନ (ଘି ପ୍ରାଶନ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

नैवेद्यं च सुरामांसं धूपं च विनिवेदयेत् । दधिप्राशनमेवात्र कर्तव्यं कायशुद्धये

ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ସୁରା ଓ ମାଂସ ନିବେଦନ କରି, ଧୂପ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦେହଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଶେଷତଃ ଦଧି-ପ୍ରାଶନ (ଦହି ସେବନ) କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 59

पुष्पपाटलया पूजा विधातव्या रवेर्नृप । नैवेद्ये सक्तवः प्रोक्ताः प्राशनं च घृतं स्मृतम्

ହେ ନୃପ! ରବିଦେବଙ୍କ ପୂଜା ପାଟଲା ପୁଷ୍ପରେ କରିବା ଉଚିତ। ନୈବେଦ୍ୟରେ ସକ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏବଂ ପ୍ରାଶନରେ ଘୃତ (ଘିଅ) ସ୍ମୃତ।

Verse 60

कपिलाया महावीर सर्वपापविशुद्धये । आषाढे मुनिपुष्पैश्च पूजयेद्भास्करं नृप

ହେ ମହାବୀର! ସର୍ବପାପ-ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ କପିଲା (କପିଲା ଗୋ/କପିଲା-ବିଧାନ) କରିବା କଥା। ଆଷାଢରେ, ହେ ନୃପ, ମୁନି-ପୁଷ୍ପରେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 61

नैवेद्ये घारिका प्रोक्ता प्राशनं मधुसर्पिषोः । धूपं चैवागरुं दद्यात्परया श्रद्धया युतः

ନୈବେଦ୍ୟରେ ଘାରିକା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ପ୍ରାଶନରେ ମଧୁ ଓ ସର୍ପିଷ (ଘିଅ)। ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଧୂପରୂପେ ଅଗରୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 62

श्रावणे तु कदंबेन पूजनं तीक्ष्णदीधितेः । नैवेद्ये मोदकाश्चैव तगरं धूप माददेत्

ଶ୍ରାବଣରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ-କିରଣଧାରୀ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ପୂଜା କଦମ୍ବ ପୁଷ୍ପରେ କର। ନୈବେଦ୍ୟରେ ମୋଦକ ଅର୍ପଣ କରି ଧୂପରେ ତଗର ନିଅ।

Verse 63

गोशृंगोदकमादाय सद्यः पापात्प्रमुच्यते । जात्या भाद्रपदे पूजा क्षीरनैवेद्यमाददेत्

ଗୋଶୃଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୱର ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଭାଦ୍ରପଦରେ ଜାତୀ (ଜୁଇ) ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରି ନୈବେଦ୍ୟରେ କ୍ଷୀର (ଦୁଧ) ଅର୍ପଣ କର।

Verse 64

धूपं नखसमुद्भूतं प्राशनं क्षीरमेव च । आश्विने कमलैः पूजा नैवेद्ये घृतपूरिका

ଧୂପରୂପେ ନଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପ୍ରାଶନରେ କେବଳ କ୍ଷୀର (ଦୁଧ) ଗ୍ରହଣ କରିବା। ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ କମଳ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରି, ନୈବେଦ୍ୟରେ ଘୃତପୂରିକା ନିବେଦନ କରିବା।

Verse 65

धूपं कुंकुमजं प्रोक्तं कर्पूरप्राशनं स्मृतम्

ଧୂପ କୁଙ୍କୁମଜାତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରାଶନରେ କର୍ପୂର ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି—ଏହିଏ ଯଥାଚାର।

Verse 66

तुलस्या कार्तिके पूजा भास्करस्य प्रकीर्तिता । नैवेद्ये चैव खंडाख्यं धूपं कौसुंभिकं नृप

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁଳସୀଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କରଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହେ ନୃପ, ନୈବେଦ୍ୟରେ ‘ଖଣ୍ଡ’ ନାମକ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ନିବେଦନ କରି, କୌସୁମ୍ଭିକ (ସାଫ୍ଲାୱର) ଧୂପ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 67

प्राशनं च लवंगाख्यं सर्वपापविशोधनम् । भृंगराजेन पूजा च सौम्ये मासि समाचरेत्

ଲବଙ୍ଗ ନାମକ ଦ୍ରବ୍ୟର ପ୍ରାଶନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଶୋଧନ କରେ। ଏବଂ ସୌମ୍ୟ ମାସରେ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା।

Verse 68

नैवेद्ये फेणिका देया धूपं गुडसमुद्भवम् । कंकोलप्राशनं चैव भास्करस्य प्रतुष्टये

ନୈବେଦ୍ୟରେ ଫେଣିକା ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଗୁଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରିବା। ଭାସ୍କରଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ କଂକୋଲର ପ୍ରାଶନ ମଧ୍ୟ କରିବା।

Verse 69

शतपत्रिकया पूजा पौषे मासि रवेः स्मृता । सहजं धूपमादिष्टं नैवेद्ये शुष्कली तथा

ପୌଷ ମାସରେ ରବିଦେବଙ୍କୁ ଶତପତ୍ରିକା (ଶତଦଳ ପୁଷ୍ପ) ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ବିଧି ଅଟେ। ସହଜ ଧୂପ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟରେ ଶୁଷ୍କଲୀ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣୀୟ।

Verse 70

प्राशने पूर्वमुक्तानि सर्वाण्येव समाचरेत् । समाप्तौ च ततो दद्यात्षड्भागं गृहसंभवम्

ପ୍ରାଶନ ସମୟରେ ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ସମାପ୍ତି ପରେ ଘରର ଉତ୍ପାଦନର ଷଷ୍ଠାଂଶ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 71

ब्राह्मणाय नृपश्रेष्ठ सर्वपापविशुद्धये । इष्टभोज्यं ततः कार्यं स्वशक्त्या पार्थिवोत्तम

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମସ୍ତ ପାପର ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ (ସତ୍କାର-ଦାନାଦି କରି) ତତ୍ପରେ, ହେ ପାର୍ଥିବୋତ୍ତମ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରୀତିକର ଭୋଜନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 72

एवं तु कुरुते योऽत्र सप्तमीं भास्करोद्भवाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो निर्मलत्वं स गच्छति

ଏଠାରେ ଯେ ଏହି ପ୍ରକାରେ ଭାସ୍କର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସପ୍ତମୀ ପାଳନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିର୍ମଳତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 73

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं पुरा वै कथिता रोहिताश्वाय धीमते । मार्कंडेन महाभाग तस्मात्त्वमपि तां कुरु

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ପୁରାତନ କାଳରେ ଏହି ବିଧିକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଧୀମାନ୍ ରୋହିତାଶ୍ୱଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।

Verse 74

येन संजायते सम्यक्पुरश्चरणमेव ते

ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମର ସମ୍ୟକ୍ ଓ ଯଥାବିଧି ପୁରଶ୍ଚରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 75

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुष्पोऽपि द्विजसत्तमाः । तां चक्रे सप्तमीं हृष्टो यथा तेन निवेदिता

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ଯେପରି ତାହାକୁ ନିବେଦିତ ହୋଇଥିଲା ସେପରି ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତବିଧି କଲା।

Verse 76

षड्भागं प्रददौ तस्मै ब्राह्मणाय महात्मने । स्ववित्तस्य गृहस्थस्य कुप्याकुप्यस्य कृत्स्नशः

ସେ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିର—ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସବୁର—ଷଷ୍ଠାଂଶ ସେହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲା।

Verse 77

सोऽपि जग्राह तद्वित्तं प्रहृष्टेनांतरात्मना । सुवर्णमणि रत्नानि संख्यया परिवर्जितम्

ସେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେଇ ଧନ ଗ୍ରହଣ କଲା—ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି ଓ ରତ୍ନ, ଯାହା ଗଣନାତୀତ।

Verse 162

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुरश्चरणसप्तमीव्रतविधानवर्णनंनाम द्विषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ପୁରଶ୍ଚରଣ-ସପ୍ତମୀ-ବ୍ରତବିଧାନ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ବାଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।