Adhyaya 39

Verse 1

। नारद उवाच । सहस्रसप्तत्युच्छ्राये पातालानि परस्परम् । अतलं वितलं चैव नितलं च रसातलम्

ନାରଦ କହିଲେ—ପାତାଳଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏର ତଳେ ଗୋଟିଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହସ୍ର-ସପ୍ତତି (ଯୋଜନ) ଗଭୀରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତଳ, ବିତଳ, ନିତଳ ଓ ରସାତଳ।

Verse 2

तलातलं च सुतलं पातालं चापि सप्तमम् । कृष्णशुक्लारुणाः पीताः शर्कराशैलकांचनाः

ଏହାପରେ ତଲାତଳ, ସୁତଳ ଏବଂ ସପ୍ତମ ପାତାଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ କୃଷ୍ଣ, ଶୁକ୍ଳ, ଅରୁଣ ଓ ପୀତ ବର୍ଣ୍ଣର—ଶର୍କରା, ପର୍ବତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 3

भूमयो यत्र कौरव्य वरप्रासादशोभिताः । तेषु दानवदैतेयनागाश्चैव सहस्रसः

ହେ କୌରବ୍ୟ! ସେଠାର ଭୂମିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କ ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ; ସେହି ଲୋକମାନେ ଦାନବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ନାଗମାନେ ସହସ୍ରସହସ୍ର ଭାବେ ବସନ୍ତି।

Verse 4

स्वर्लोकादपि रम्याणि दृष्टानि बहुशो मया । आह्लादकारिणो नानामण्यो यत्र पन्नगः

ମୁଁ ବହୁବାର ସ୍ୱର୍ଗଲୋକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରମ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଛି; ସେଠାରେ ନାଗମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ଆହ୍ଲାଦକର ମଣିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 5

दैत्यदानवकन्याभिर्महारूपाभिरन्विते । पाताले कस्य न प्रीतिर्विमुक्तस्यापि जायते

ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବଙ୍କ ଅତିରୂପବତୀ କନ୍ୟାମାନେ ଯେଉଁ ପାତାଳକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ସଂସାରବିମୁକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ କାହାର ପ୍ରୀତି ଜାଗିବ ନାହିଁ?

Verse 6

यत्र नोष्णं न वा शीतं न वर्षं दुःखमेव च । भक्ष्यभोज्यमहाभोगकालो यत्रापि जायते

ଯେଉଁଠାରେ ନ ଉଷ୍ଣତା, ନ ଶୀତ, ନ ବର୍ଷା, ନ କୌଣସି ଦୁଃଖ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟର ମହାଭୋଗକାଳ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 7

पाताले सप्तमे चास्ति लिंगं श्रीहाटकेश्वरम् । ब्रह्मणा स्थापितं पार्थ सहस्रयोजनोच्छ्रितम्

ସପ୍ତମ ପାତାଳରେ ‘ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ହେ ପାର୍ଥ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହା ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।

Verse 8

हाटकस्य तु लिंगस्य प्रासादो योजनायुतः । सर्वरत्नमयो दिव्यो नानाश्चयविभूषितः

ସେହି ହାଟକ-ଲିଙ୍ଗର ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରାସାଦ ଅଛି; ତାହା ଦିବ୍ୟ, ସର୍ବରତ୍ନମୟ ଏବଂ ନାନା ନିଧିରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 9

तच्चार्यंति तल्लिंगं नानानागेन्द्रसत्तमाः । तदधस्ताज्जलं भूरि तस्याधो नरकाः स्मृताः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗେନ୍ଦ୍ରମାନେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସେବା କରନ୍ତି। ତାହାର ତଳେ ବହୁତ ଜଳ ଅଛି; ଏବଂ ତାହାରୁ ତଳେ ନରକମାନେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 10

पापिनो येषु पात्यंते ताञ्छृणुष्व महामते । कोटयः पंचपंचाशद्राजानश्चैकविंशति

ହେ ମହାମତେ! ପାପୀମାନେ ଯେଉଁ ନରକମାନଙ୍କୁ ପତିତ କରାଯାନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ କୋଟି, ଏବଂ ତାହାର ଏକବିଂଶତି ‘ରାଜା’ ଅର୍ଥାତ୍ ମୁଖ୍ୟ ବିଭାଗ ଅଛି।

Verse 11

रौरवः शूकरो रोधस्तालो विशसनस्तथा । महाज्वालस्तप्तकुम्भो लवणोथ विमोहकः

ରୌରବ, ଶୂକର, ରୋଧ, ତାଲ ଓ ବିଶସନ; ତଥା ମହାଜ୍ୱାଳ, ତପ୍ତକୁମ୍ଭ, ଲବଣ ଏବଂ ପରେ ବିମୋହକ—ଏହିମାନେ ନରକନାମ।

Verse 12

रुधिरांधो वैतरणी कृमिशः कृमिभोजनः । असिपत्रवनं कृष्णो लालाभक्ष्यश्च दारुमः

ରୁଧିରାନ୍ଧ, ବୈତରଣୀ, କୃମିଶ, କୃମିଭୋଜନ; ଅସିପତ୍ରବନ, କୃଷ୍ଣ, ଲାଲାଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଦାରୁମ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନରକରେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 13

तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालोऽप्यधःशिराः । संदंशः कृष्णसूत्रश्च तमश्चावीचिरेवच

ତଥା ପୂୟବହ, ପାପ, ବହ୍ନିଜ୍ୱାଳ ଓ ଅଧଃଶିରା; ଏବଂ ସନ୍ଦଂଶ, କୃଷ୍ଣସୂତ୍ର, ତମଃ ଓ ଅବୀଚି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନରକ।

Verse 14

श्वभोजनो विसूचिश्चाप्यवीचिश्च तथाऽपरः । कूटसाक्षी रौरवं च रोधं गोविप्ररोधकः

ଶ୍ୱଭୋଜନ, ବିସୂଚି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବୀଚି ମଧ୍ୟ ଅଛି। କୂଟସାକ୍ଷୀ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ; ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରୋକୁଥିବା ଲୋକ ରୋଧ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 15

सुरापः सूकरं याति तालं मिथ्याम नुष्यहा । गुरुतल्पी तप्तकुम्भं तप्तलोहं च भक्तहा

ସୁରାପାନକାରୀ ଶୂକର-ଯୋନି ପାଏ; ମନୁଷ୍ୟହନ୍ତା ‘ତାଲ’ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ। ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ ‘ତପ୍ତକୁମ୍ଭ’କୁ ଯାଏ; ଭକ୍ତହନ୍ତା ‘ତପ୍ତଲୋହ’ ନରକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 16

गुरूणामवमंता यचो महाज्वाले निपात्यते । लवणं शास्त्रहंता च निर्मर्यादो विमोहके

ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରୁଥିବା ଜନ ‘ମହାଜ୍ୱାଲା’ ନରକରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏ। ଶାସ୍ତ୍ରହନ୍ତା ‘ଲବଣ’କୁ ଯାଏ; ନିର୍ମର୍ଯ୍ୟାଦ ଅଧର୍ମୀ ‘ବିମୋହକ’ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 17

कृमिभक्ष्ये देवद्वेष्टा कृमिशे तु दुरिष्टकृत् । पितृदेवात्पूर्वमश्रल्लांलाभक्ष्ये प्रयाति च

ଦେବଦ୍ୱେଷୀ ‘କୃମିଭକ୍ଷ୍ୟ’ ନରକକୁ ଯାଏ; ଦୁଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ‘କୃମିଶ’ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ। ପିତୃ-ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ପୂର୍ବରୁ ଯେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ‘ଲାଂଲାଭକ୍ଷ୍ୟ’ ନରକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 18

मिथ्याजीवविरोधी विशसने कूटशस्त्रकृत् । अधोमुखे ह्यसद्ग्राही एकाशी पूयवाहके

ନ୍ୟାୟ ଜୀବିକାକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଜନ ‘ବିଶସନ’ ନରକକୁ ଯାଏ; କୂଟ ଶସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାତା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ। ଅସତ୍ୟଗ୍ରାହୀ ‘ଅଧୋମୁଖ’ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ; ଏକା ଭୋଜନକାରୀ ‘ପୂୟବାହକ’ ନରକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 19

मार्ज्जारकुक्कुटश्वानपक्षिपोष्टा प्रयाति च । बधिरांधगृहक्षेत्रतृणधान्यादिज्वालकः

ବିଲେଇ, କୁକୁଡ଼ା, କୁକୁର ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ପାଳି-ପୋଷି ମୋଟା କରୁଥିବା ଜନ ସେହିପରି ଦୁର୍ଗତି ପାଏ। ଏବଂ ବଧିର-ଅନ୍ଧଙ୍କ ଘର କିମ୍ବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୃଣ, ଧାନ୍ୟ ଆଦିକୁ ଜଳାଇଦେଉଥିବା ଜନ ମଧ୍ୟ ଘୋର ପରିଣାମ ଭୋଗେ।

Verse 20

नक्षत्ररंगजीवी च याति वैतरणीं नरः । धनयौवनमत्तो यो धनहा कृष्णमेति सः

ଯେ ନକ୍ଷତ୍ର-ତମାଶା ଓ ଦେଖାଦେଖି କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ସେ ବୈତରଣୀକୁ ଯାଏ। ଧନ ଓ ଯୌବନର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଧନ ନାଶ କରୁଥିବା ଲୋକ ‘କୃଷ୍ଣ’ ନାମକ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 21

असिपत्रवनं याति वृक्षच्छेदी वृथैव यत् । कुहकाजीविनः सर्वे वह्निज्वाले पतंति ते

ଅକାରଣେ ଗଛ କାଟୁଥିବା ଲୋକ ଅସିପତ୍ରବନକୁ ଯାଏ। ଛଳ-କପଟରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ବହ୍ନିଜ୍ୱାଳ ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 22

परस्त्रीं च परान्नं च गच्छन्संदंशमेति च । दिवास्वप्नपरा ये व्रतलोपपराश्च ये

ଯେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରର ଅନ୍ନକୁ ଧାଉଛି, ସେ ସନ୍ଦଂଶ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯେମାନେ ଦିନେ ଶୋଇବାରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଯେମାନେ ବ୍ରତଭଙ୍ଗରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ପତନ ପାଆନ୍ତି।

Verse 23

शरीरमदमत्ताश्च यांति चैते श्वभोजनम् । शिवं हरिं न मन्यंते यांत्यवीचिनमेव च

ଦେହାଭିମାନର ମଦରେ ମତ୍ତ ଥିବାମାନେ ‘ଶ୍ୱଭୋଜନ’ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେମାନେ ଶିବ ଓ ହରିଙ୍କୁ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅବୀଚି ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 24

इत्येवमादिभिः पापैरशास्त्रौघस्य सेवनैः । पतंत्येव महाघोरनरकेषु सहस्रशः

ଏପରି ଓ ଏହାଦି ପାପମାନେ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୋଧୀ ଆଚାରର ପ୍ରବାହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ହଜାରେ ହଜାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ନରକମାନଙ୍କରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 25

तस्माद्य इच्छेदेतेभ्यो विमोक्षं बुद्धिमान्नरः । श्रुतिमार्गेण तेनार्च्यौ देवौ हरिहरावुभौ

ଏହେତୁ ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନର ଏହି (ନରକଗତ) ଦୁଃଖରୁ ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛେ, ସେ ଶ୍ରୁତି-ମାର୍ଗାନୁସାରେ ହରି ଓ ହର—ଉଭୟ ଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କରୁ।

Verse 26

नरकाणामधोभागे स्थितः कालाग्निसंज्ञकः । तदधो हट्टकश्चैव अनंतस्तदधः स्मृतः

ନରକମାନଙ୍କ ଅଧୋଭାଗରେ ‘କାଳାଗ୍ନି’ ନାମକ ଲୋକ ଅଛି; ତାହାର ତଳେ ‘ହଟ୍ଟକ’, ଏବଂ ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ତଳେ ‘ଅନନ୍ତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 27

यस्यैतत्सकलं विश्वं मूर्धाग्रे सर्षपायते । इत्यनंतप्रभावात्स ह्यनंत इति कीर्त्यते

ଯାହାଙ୍କ ମସ୍ତକାଗ୍ରେ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ସରିଷା ଦାଣା ପରି ଲାଗେ—ସେହି ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ‘ଅନନ୍ତ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 28

दिशां गजास्तत्र पद्मकुमुदांजनवामनाः । तदधोंऽडकटाहश्च एकवीरास्ति तत्र च

ସେଠାରେ ଦିଗ୍‌ଗଜମାନେ—ପଦ୍ମ, କୁମୁଦ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାମନ—ଅଛନ୍ତି। ତାହାର ତଳେ ‘ଓଣ୍ଡକଟାହ’ ନାମକ ଲୋକ, ଏବଂ ସେଠାରେ ‘ଏକବୀର’ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 29

चतुर्लक्षसहस्राणि नवतिश्च शतानि च । एतनैव प्रमाणेन उदकं च ततः स्मृतम्

ଚାରି ଲକ୍ଷ ଏବଂ ନବ୍ବେ ଶତ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଏକେ ପ୍ରମାଣରେ ସେଠାର ଜଳର ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି।

Verse 30

तदधो नरकाः कोट्यो द्विकोट्योऽग्निस्ततो महान् । चत्वारिंशत्सहस्रैश्च तदधस्तम उच्यते

ତାହାର ତଳେ କୋଟି କୋଟି ନରକ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଦୁଇ କୋଟି ପରିମାଣର ମହା ଅଗ୍ନି ଅଛି। ତାହାର ତଳେ ଆଉ ଚାଳିଶ ହଜାର ଦୂରେ ‘ତମସ୍’ ନାମକ ଘୋର ଅନ୍ଧକାର କୁହାଯାଏ।

Verse 31

चत्वारिंश्च्चकोट्यस्तु चतस्रश्च ततः पराः । एकोननवतिर्लक्षाः सहस्राशीतिरेव च

ଚାଳିଶ କୋଟି, ତାହା ପରେ ଆଉ ଚାରି। ତାପରେ ଅଣେନବ୍ବେ ଲକ୍ଷ, ଏବଂ ଏଂଶି ହଜାର ମଧ୍ୟ ଗଣାଯାଏ।

Verse 32

तदधोंऽडकटाहोथ कोटिमात्रस्तथापरः । देवी युक्ता कपालीशा दंडहस्तेन चापि सा

ତାହାର ତଳେ ‘ଅଣ୍ଡକଟାହ’ ଅଛି, ଯାହା ଏକ କୋଟି ପରିମାଣର; ତାହା ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ସ୍ତର ଅଛି। ସେଠାରେ ଦେବୀ କପାଳୀଶା ଦଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରି ବିରାଜିତ।

Verse 33

देवीनां कोटिकोटीभिः संवृता तत्र पालिनी । संकर्षणस्य निःश्वासप्रेरितो दाहकोऽनलः

ସେଠାରେ ପାଳିନୀ ଦେବୀ କୋଟି କୋଟି ଦେବୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସରେ ପ୍ରେରିତ ଦାହକ ଅନଳ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହୋଇ ଦହନକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

कालाग्निं प्रेरयत्येव कल्पांते दह्यते जगत् । एवंविधमधःसूत्रं निर्मितं चात्र भारत

ସେ ନିଶ୍ଚୟ କାଳାଗ୍ନିକୁ ପ୍ରେରଣ କରେ; କଳ୍ପାନ୍ତେ ଜଗତ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ହେ ଭାରତ, ଏପରି ଅଧଃସୂତ୍ର ଏଠାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

Verse 35

मध्यसूत्रे कटाहे च पालकांस्ताञ्छृणुष्व मे । वसुधामा स्थितः पूर्वे शंखपालश्च दक्षिणे

ମଧ୍ୟସୂତ୍ରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-କଟାହେ ନିୟୁକ୍ତ ପାଳକମାନଙ୍କ କଥା ମୋଠାରୁ ଶୁଣ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ବସୁଧାମା ଅଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣେ ଶଙ୍ଖପାଳ।

Verse 36

तक्षकेशः स्थितः पश्चादुत्तरे केतुमानिति । हरसिद्धिः सुपर्णाक्षी भास्करा योगनंदिनी

ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ତକ୍ଷକକେଶ ଅଛନ୍ତି, ଉତ୍ତରେ କେତୁମାନ। ଏହାସହ ହରସିଦ୍ଧି, ସୁପର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷୀ, ଭାସ୍କରା ଓ ଯୋଗନନ୍ଦିନୀ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 37

कोटिकोटी युता देवी देवीनां पालयत्यदः । एवमेतन्महाश्चर्यं ब्रह्मांडं स्थापितं च यैः

କୋଟିକୋଟି ଦେବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ସେଇ ଦେବୀ ଏହି ଅଧୋଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଯେ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିମାନେ ଏହି ମହାଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 38

नमामि तानहं नित्यं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । विष्णुलोको रुद्रलोको बहिश्चास्मात्प्रकीर्त्यते

ମୁଁ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହି (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଆବରଣ)ର ବାହାରେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଓ ରୁଦ୍ରଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 39

तं च वर्णयितुं ब्रह्मा शक्तो नैवास्मदादयः । विमुक्ता यत्र संयांति नित्यं हरिहरव्रताः

ସେଇ (ଧାମ)କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି—ଆମ ପରି ସତ୍ତାମାନେ ତ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ହରି-ହର ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ମୁକ୍ତଜନ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 40

ब्रह्मांडं संवृतं ह्येतत्कटाहेन समंततः । कपित्थस्य यथा बीजं कटाहेन सुसंवृतम्

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କଟାହ-ସଦୃଶ ଆବରଣରେ ଆବୃତ; ଯେପରି କପିତ୍ଥ (କୈଥ) ଫଳର ବୀଜ କଠିନ ଖୋଲରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଘେରା ଥାଏ।

Verse 41

दशोत्तरेण पयसा वृतं तच्चापि तेजसा । तेजश्च वायुना वायुर्नभ साहंतया च तत्

ସେଇ ଆବରଣର ବାହାରେ ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଜଳାବରଣ ଅଛି; ତାହାର ବାହାରେ ପୁନଃ ଅଗ୍ନି (ତେଜ) ଆବରଣ। ଅଗ୍ନିକୁ ବାୟୁ, ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଆବରେ—ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ।

Verse 42

अहंकारश्च महता तं चापि प्रकृतिः परा । दशोत्तराणि सर्वाणि षडाहुः सप्तमं च तत्

ଅହଂକାରକୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆବରେ; ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପରମ ପ୍ରକୃତି ଆବରେ। ଏସବୁ ପରିମାଣରେ ଦଶଗୁଣ ହୋଇଥାଏ; ଏପରି ଛଅଟି ଆବରଣ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରକୃତି ସପ୍ତମ।

Verse 43

प्राकृतं चरणं पार्थ तदनंतं प्रकीर्तितम् । अंडानां तु सहस्राणां सहस्राण्ययुतानि च

ହେ ପାର୍ଥ, ସେଇ ‘ପ୍ରାକୃତ ଚରଣ’ ଅନନ୍ତ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ହଜାରେ-ହଜାର, ଏବଂ ଅୟୁତ ଅର୍ଥାତ୍ ଦଶହଜାରର ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସମୂହ ଅଛି।

Verse 44

ईदृशानां तथा चात्र कोटिकोटिशतानि च । सर्वाण्येवंविधान्येव यादृशं कीर्तितंत्विदम्

ଏପରି ଲୋକ-ସମୂହ ଏଠାରେ କୋଟି-କୋଟିରେ ଶତଶଃ ଅଛି; ସମସ୍ତେ ଏହିପରି ହିଁ—ଯେପରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 45

यस्यैवं वैभवं पार्थ तं नमामी सदाशिवम् । अहो मंदः स पापात्मा को वा तस्मादचेतनः

ହେ ପାର୍ଥ, ଯାହାଙ୍କର ଏପରି ବୈଭବ, ସେହି ସଦାଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ହାୟ, ଯେ ତାଙ୍କୁ ନ ଜାଗେ ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ପାପାତ୍ମା; ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଜଡ କିଏ?

Verse 46

य एवंविधसंमोहतारकं न शिवं भजेत् । अथ ते कीर्थयिष्यामि कालमानं निबोध तत्

ଏପରି ମୋହରୁ ତାରିଦେବା ଶିବଙ୍କୁ କିଏ ନ ଭଜିବ? ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କାଳମାନ କହୁଛି; ତାହା ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

Verse 47

काष्ठा निमेषा दश पंच चाहुस्त्रिंशच्च काष्ठा गणयेत्कला हि । त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहुर्त्तं तत्त्रिंशता रात्र्यहनी उभे च

କୁହାଯାଏ—ପନ୍ଦର ନିମେଷରେ ଏକ କାଷ୍ଠା; ଏବଂ ତିରିଶ କାଷ୍ଠାରେ ଏକ କଳା ଗଣାଯାଏ। ତିରିଶ କଳାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ଏବଂ ତିରିଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦିନ ଓ ରାତି—ଉଭୟ ହୁଏ।

Verse 48

दिवसे पंच कालाः स्युस्त्रिमुहूर्ताः श्रृणुष्व तान् । प्रातस्ततः संगवश्च मध्याह्नश्चापराह्णकः

ଦିନରେ ପାଞ୍ଚ କାଳ ଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତର; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ—ପ୍ରାତଃ, ପରେ ସଙ୍ଗବ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ଅପରାହ୍ଣ।

Verse 49

सायाह्नः पंचमश्चापि मुहूर्ता दश पंच च । अहोरात्राः पंचदश पक्ष इत्यभिधीयते

ପଞ୍ଚମ କାଳ ସାୟାହ୍ନ (ସନ୍ଧ୍ୟା) ଅଟେ; ଏବଂ (ଏକ ଦିନରେ) ପନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଥାଏ। ପନ୍ଦର ଅହୋରାତ୍ରକୁ ‘ପକ୍ଷ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 50

मासः पक्षद्वयेनोक्तो द्वौ मासौ चार्कजावृतुः । ऋतुत्रयं चाप्ययनं द्वेयने वर्षमुच्यते

ମାସ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସମୁଦାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଦୁଇ ମାସେ ଏକ ଋତୁ ହୁଏ। ତିନି ଋତୁ ମିଶି ଅୟନ (ଅର୍ଧବର୍ଷ) ହୁଏ; ଦୁଇ ଅୟନକୁ ବର୍ଷ କୁହାଯାଏ।

Verse 51

चतुर्भेदं मासमाहुः पंचभेदं च वत्सरम् । संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः

ମାସର ଚାରି ଭେଦ ଓ ବର୍ଷର ପାଞ୍ଚ ଭେଦ କୁହାଯାଏ। ତାହାରେ ପ୍ରଥମ ‘ସଂବତ୍ସର’, ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ପରିବତ୍ସର’ ଅଟେ।

Verse 52

इद्वत्सरस्तृतीयोऽसौ चतुर्थश्चानुवत्सरः । पंचमश्च युगोनाम गणनानिश्चयो हि सः

ତୃତୀୟଟି ‘ଇଦ୍ୱତ୍ସର’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥଟି ‘ଅନୁବତ୍ସର’। ପଞ୍ଚମଟି ‘ୟୁଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଏହିଏ ଗଣନାର ନିଶ୍ଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

Verse 53

मासेन च मनुष्याणामहोरात्रं च पैतृकम् । कृष्णपक्षस्त्वहः प्रोक्तः शुक्लपक्षश्च शर्वरी

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଏକ ମାସ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅହୋରାତ୍ର ହୁଏ। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତାଙ୍କ ‘ଦିନ’ ଏବଂ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତାଙ୍କ ‘ରାତ୍ରି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 54

मानुषेण च वर्षेण दैविको दिवसः स्मृतः । अहस्तत्रो दगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम्

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷ ଦେବମାନଙ୍କ ଏକ ଦିନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦିନରେ ଉତ୍ତରାୟଣ ତାଙ୍କ ‘ଦିନ’ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ତାଙ୍କ ‘ରାତ୍ରି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 55

वर्षेण चैव देवानां मतः सप्तर्षिवासरः । सप्तर्षीणां च वर्षेण ध्रौवश्च दिवसः स्मृतः

ଦେବମାନଙ୍କର ବର୍ଷ-ମାପରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ‘ଦିନ’ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ। ଏବଂ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ବର୍ଷ-ମାପରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ‘ଦିନ’ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 56

मनुष्याणां च वर्षाणि लक्षासप्तदशैव तु । अष्टाविंशतिसहस्राणि कृतं त्रेतायुगं ततः

ମନୁଷ୍ୟ ବର୍ଷ-ଗଣନାନୁସାରେ ସତର ଲକ୍ଷ ଏବଂ ଅଠାଇଶ ହଜାର ବର୍ଷ କୃତ (ସତ୍ୟ) ଯୁଗ; ତାପରେ ତ୍ରେତା-ଯୁଗ ଆସେ।

Verse 57

लक्षद्वादशसाहस्रषण्नवत्यधिकाः पराः । अष्टौ लक्षाश्चतुःषष्टिसहस्राणि च द्वापरः

ତ୍ରେତା-ଯୁଗ ଦ୍ୱାଦଶ ଲକ୍ଷ ଛୟାନବେ ହଜାର ଏବଂ ଅତିରିକ୍ତ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଦ୍ୱାପର-ଯୁଗ ଆଠ ଲକ୍ଷ ଚଉଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ (ମନୁଷ୍ୟ-ମାପରେ)।

Verse 58

चतुर्लक्षं तु द्वात्रिंशत्सहस्राणि कलिः स्मृतः । चतुर्भिरेतैर्देवानां युगामित्यभिधीयते

କଳି-ଯୁଗ ଚାରି ଲକ୍ଷ ବତ୍ତିଶ ହଜାର (ମନୁଷ୍ୟ ବର୍ଷ) ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ମିଶି ଦେବମାନଙ୍କ ‘ଯୁଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 59

आयुर्मनोर्युगानां च साधिका ह्येकसप्ततिः । चतुर्दशमनूनां च कालेन ब्रह्मणो दिनम्

ମନୁଙ୍କ ଯୁଗମାନଙ୍କ ଆୟୁ ଏକହତ୍ତର (କିଛି ଅଧିକ ସହିତ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁଙ୍କ କାଳ-ପରିମାଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ‘ଦିନ’ ମାପାଯାଏ।

Verse 60

युगानां च सहस्रेण स च कल्पः श्रृणुष्व तान् । भवोद्भवस्तपभव्य ऋतुर्वह्निर्वराहकः

ଯୁଗମାନଙ୍କର ସହସ୍ର ସମୁଚ୍ଚୟକୁ ‘କଳ୍ପ’ କୁହାଯାଏ—ତାହାର ନାମ ଶୁଣ: ଭବୋଦ୍ଭବ, ତପୋଭବ୍ୟ, ଋତୁ, ବହ୍ନି ଓ ବରାହକ।

Verse 61

सावित्र आसिकश्चापि गांधारः कुशिकस्तथा । ऋषभश्च तथा खड्गो गांधारीयश्च मध्यमः

ଅନ୍ୟ ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ—ସାବିତ୍ର, ଆସିକ, ଗାନ୍ଧାର, କୁଶିକ; ତଥା ଋଷଭ, ଖଡ୍ଗ, ଗାନ୍ଧାରୀୟ ଓ ମଧ୍ୟମ।

Verse 62

वैराजश्च निषादश्च मेघवाहनपंचमौ । चित्रको ज्ञान आकूतिर्मोनो दंशश्च बृंहकः

ବୈରାଜ ଓ ନିଷାଦ ମଧ୍ୟ (ନାମ), ପଞ୍ଚମ ମେଘବାହନ; ପରେ ଚିତ୍ରକ, ଜ୍ଞାନ, ଆକୂତି, ମୋନୋ, ଦଂଶ ଓ ବୃଂହକ।

Verse 63

श्वेतो लोहितरक्तौ च पीतवासाः शिवः प्रभुः । सर्वरूपश्च मासोऽयमेवं वर्षशतावधिः

ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଶ୍ୱେତରୂପେ, ଲୋହିତ-ରକ୍ତରୂପେ ଏବଂ ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ମାସ ସର୍ବରୂପ; ଏଭଳି (ଦିବ୍ୟ ମାନରେ) ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 64

पूर्वार्धमपरार्धं च ब्रह्ममानमिदं स्मृतम् । विष्णोश्च शंकरस्यापि नाहं शक्तश्च वर्णने

ପୂର୍ବାର୍ଧ ଓ ଅପରାର୍ଧ—ଏହାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମମାନ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମହିମା-ପରିମାଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 65

क्वाहमल्पमतिः पार्थ क्वापरौ हरित्र्यंबकौ । देविकेनैव मानेन पातालेष्वपि गण्यते

ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି କେଉଁଠି ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ—ହରି ଓ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ—କେଉଁଠି? ଦେବୀଙ୍କ ନିଜ ପ୍ରମାଣରେ ପାତାଳରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଗଣାଯାଏ।

Verse 66

इति ते सूचितं बुद्ध्या श्रृणु तत्प्राकृतं पुनः

ଏପରି ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସୂଚିତ କରାଗଲା; ଏବେ ପୁନର୍ବାର ସେ ସାଧାରଣ (ପ୍ରାକୃତ) ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।

Verse 67

इति वैधात्रव्यवस्थितिः । श्रीनारद उवाच । ऋषभोनाम यन्नाम्ना नानापाषंड कल्पनाः । कलौ पार्थ भविष्यंति लोकानां मोहनात्मिकाः

ଏହିପରି ବିଧାତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥ, କଳିଯୁଗରେ ‘ଋଷଭ’ ନାମରେ ଅନେକ ପାଷଣ୍ଡ-କଳ୍ପନା ଉଦ୍ଭବିବ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ଭ୍ରମିତ କରିବ।

Verse 68

तस्य पुत्रस्तु भरतः शतश्रृंगस्तु तत्सुतः । तस्य पुत्राष्टकं जातं तथैकाच कुमारिका

ତାହାର ପୁତ୍ର ଭରତ ଥିଲେ, ଭରତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶତଶୃଙ୍ଗ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଠ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଗୋଟିଏ କୁମାରୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 69

इंद्रद्वीपः कसेरुश्च ताम्रद्वीपो गभस्तिमान् । नागः सौम्यश्च गांधर्वो वरुणश्च कुमारिका

ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କସେରୁ, ତାମ୍ରଦ୍ୱୀପ, ଗଭସ୍ତିମାନ, ନାଗ, ସୌମ୍ୟ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ବରୁଣ—ଏବଂ (ସହିତ) ଗୋଟିଏ କୁମାରୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 70

वदनं चापि कन्यायाः पार्थ बर्करिकाकृति । श्रृणु तत्कारणं सर्वं महाश्चर्यसमन्वितम्

ହେ ପାର୍ଥ, ସେ କନ୍ୟାର ମୁହଁ ମଧ୍ୟ ବର୍କରୀ ସଦୃଶ ଆକୃତିର ଥିଲା। ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାହାର ସମସ୍ତ କାରଣ ଶୁଣ।

Verse 71

महीसागरपर्यंतं वृक्षराजिविराजिते । जालीगुल्मलताकीर्णे स्तंभतीर्थस्य संनिधौ

ଭୂମିରୁ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ବୃକ୍ଷଶ୍ରେଣୀରେ ଶୋଭିତ, ଜାଲୀ ଗଛ, ଝାଡ଼ ଓ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ସ୍ତମ୍ଭତୀର୍ଥର ସନ୍ନିଧିରେ।

Verse 72

अजासमजतो मध्यात्काचिदेका च बर्करी । भ्रांता सती समायाता प्रदेशे तत्र दुश्चरे

ଛାଗମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଏକା ବର୍କରୀ ବାହାରିଲା। ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେ ସେହି ଦୁର୍ଗମ ପ୍ରଦେଶକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 73

इतस्ततो भ्रमंति सा जालिमध्ये समंततः । निर्गंतुं नैव शक्नोति क्षुत्पिपासार्दिता शुभा

ସେ ଶୁଭା ଜାଲୀର ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏଠି-ସେଠି ଭ୍ରମଣ କଲା; ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବାହାରି ପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 74

विलग्ना जालिमध्ये तु ततः पंचत्वमागता । कालेन कियता तस्य त्रुटित्वा शिरसो ह्यधः

ଜାଲୀରେ ଫସି ଯାଇ ସେ ପରେ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 75

पपात शनिदर्शे च महीसागरसंगमे । सर्वतीर्थमये तत्र सर्वपापप्रमोचने

ତାହା ଶନିଦର୍ଶ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ, ମହୀ ନଦୀ ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମେ ପତିତ ହେଲା—ସେଠା ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ଓ ସର୍ବପାପମୋଚନକାରୀ।

Verse 76

शिरस्तु तदवस्थं हि समग्रं तत्र संस्थितम् । जालिगुल्मावलग्नं च तस्या नैवापतज्जले

କିନ୍ତୁ ତାହାର ଶିର ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ସମଗ୍ର ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଲା। ଜାଲ ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଅଟକିଥିବାରୁ ତାହା ଜଳରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

Verse 77

शेषकायप्रपातेन महीसागरसंगमे । तत्तीर्थस्य प्रभावेन बर्करीसा कुरूद्वह

ତାହାର ଶେଷ ଦେହ ମହୀ–ସାଗର ସଙ୍ଗମେ ପତିତ ହେବା ସହ, ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବର୍କରୀସା ହୋଇଗଲା।

Verse 78

शकश्रृंगस्य वै राज्ञः सिंहलेष्वभवत्सुता । मुखं बर्करिकातुल्यं व्यक्तं तस्या व्यजायत

ସିଂହଳଦେଶରେ ଶକଶୃଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା; ତାହାର ମୁହଁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ବର୍କରୀ (ଛେଳି) ସଦୃଶ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 79

दिव्यनारी शुभाकारा शेषकाये बभौ शुभा । पूर्वं तस्याप्यपुत्रस्य राज्ञः पुत्रशतोपमा

ତାହାର ଶେଷ ଦେହ ଶୁଭାକାର ଦିବ୍ୟ ନାରୀରୂପେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ପୂର୍ବେ ପୁତ୍ରହୀନ ଥିବା ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଯେନେ ଶତ ପୁତ୍ର ସମାନ ଫଳଦାୟିନୀ ହେଲା।

Verse 80

पुत्री जाता प्रमोदेन स्वजनानंदवर्धिनी । ततस्तस्या विलोक्याथ मुखं वर्करिकाकृति

ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଆନନ୍ଦର କାରଣ ହୋଇ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ସୁଖ ବଢ଼ାଇଲା। ପରେ ତାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ତାହାର ମୁହଁ ମାଦା ଛାଗୀ ପରି ଆକୃତି ଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 81

विस्मयं समनुप्राप्ताः सर्वे ते राजपूरुषाः । विषादं परमापन्नो राजा सांतःपुरस्तदा

ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମୟଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତଃପୁର ସହିତ ଗଭୀର ଶୋକରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 82

खिन्नाः प्रकृतयः सर्वास्तादृग्रूपविलोकनात् । तत्किमित्येतदाश्चर्यमूचुः पौराः सुविस्मिताः

ଏପରି ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଖିନ୍ନ ହେଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ନଗରବାସୀ କହିଲେ—“ଏହା କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି ଘଟିଲା?”

Verse 83

ततः सा यौवनं प्राप्ता साक्षाद्देवसुतोपमा । स्वमुखं दर्पणे वीक्ष्यस्मृतः पूर्वो भवस्तया

ତାପରେ ସେ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା, ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବକନ୍ୟା ସଦୃଶ। ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖି ସେ ପୂର୍ବଭବକୁ ସ୍ମରଣ କଲା।

Verse 84

तत्तीर्थस्य प्रभावेण मातृपित्रोर्निवेदितम् । विषादो नैव कर्तव्यो मदर्थे तात निश्चितम्

ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା—“ତାତ, ମୋ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 85

मा शोकं कुरु मे मातः पूर्वजन्मार्जितं फलम् । ततः पूर्वं स्ववृत्तांतमुक्त्वा सा च कुमारिका

ମା, ଶୋକ କରନି; ଏହା ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଅର୍ଜିତ କର୍ମଫଳ। ତାପରେ ସେ କୁମାରୀ ନିଜ ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତ ଓ କଥା କହିଲା।

Verse 86

पूर्वजन्मोद्भवः कायस्यस्या यत्रापतत्तथा । गमनाय तमुद्देशं विज्ञप्तौ पितरौ तया

ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ତାହାର ଦେହ ଯେଉଁଠି ପତିତ ହୋଇଥିଲା ସେହି ସ୍ଥାନ ସେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଜଣାଇ, ସେ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲା।

Verse 87

अहं तात गमिष्यामि महीसागरसंगमम् । भवामि तत्र संप्राप्ता यथा कुरु तथा नृप

ତାତ, ମୁଁ ଭୂମି ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳକୁ ଯିବି। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ରାଜା, ଯାହା ଯଥୋଚିତ ମନେ କର, ତାହା କର।

Verse 88

ततः पित्रा प्रतिज्ञातं शतश्रृंगेण तत्तथा । तस्याः संवाहनं चक्रे राजा पोतैः सरत्नकैः

ତାପରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଶତଶୃଙ୍ଗ ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେହିପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ରାଜା ରତ୍ନଶୋଭିତ ନୌକାମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 89

स्तंभतीर्थं ततः साऽपि प्राप्य पोतार्यसंयुता । भूरिदानं ततश्चक्रे दानं सर्वस्वलक्षणम्

ତାପରେ ସେ ନୌକାଚାଳକମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ତମ୍ଭତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ତାପରେ ସେ ପ୍ରଚୁର ଦାନ କଲା—ସର୍ବସ୍ୱ ଅର୍ପଣର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଦାନ।

Verse 90

जालिगुल्मांतरेऽन्विष्य ततो दृष्टं निजं शिरः । अस्थिचर्मावशेषं च तदादाय प्रयत्नतः

ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗୁଲ୍ମମଧ୍ୟରେ ଖୋଜି ଖୋଜି ସେ ତେବେ ନିଜର ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲା। ଅସ୍ଥି ଓ ଚର୍ମର ଅବଶେଷକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ସାବଧାନରେ ଉଠାଇଲା।

Verse 91

दग्ध्वा संगमसांनिध्ये क्षिप्तान्यस्थीनि संगमे । ततस्तीर्थप्रभावेण मुखं जातं शशिप्रभम्

ସଙ୍ଗମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ସଙ୍ଗମରେ ଅର୍ପଣ କଲା। ତାପରେ ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ତାହାର ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଦୀପ୍ତ ହେଲା।

Verse 92

न तादृग्देवकन्यानां न तादृङनागयोषिताम् । न तादृङमर्त्यनारीणां तस्या यादृङमुखं मुखम्

ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେପରି ମୁଖ ନଥିଲା, ନାଗ-ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା, ମର୍ତ୍ୟ-ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ତାହାର ମୁଖ ପରି ମୁଖ ଆଉ କେଉଁଠି ନଥିଲା।

Verse 93

सुरासुरनराः सर्वे तस्या रूपेण मोहिताः । बहुधा प्रार्थयंत्येनां न सा वरमभीप्सति

ଦେବ, ଅସୁର ଓ ନର—ସମସ୍ତେ ତାହାର ରୂପରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବହୁବାର ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ କୌଣସି ବର ଇଚ୍ଛା କଲା ନାହିଁ।

Verse 94

कष्टं तया मुदा तत्र प्रारब्धं दुश्चरं तपः । ततः संवत्सरे पूर्णे देवदेवो महेश्वरः

ସେଠାରେ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଓ ଦୁଶ୍ଚର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲା। ତାପରେ ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର (ପ୍ରକଟ ହେଲେ)।

Verse 95

प्रत्यक्षतां गतस्तस्यै वरदोऽस्मीति चाब्रवीत् । ततस्तं पूजयित्वा च कुमारी वाक्यमब्रवीत्

ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ—“ମୁଁ ବରଦାତା” ବୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ କୁମାରୀ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 96

यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । सांनिध्यं क्रियतामत्र सर्वकालं हि शंकर

ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ—ତେବେ ହେ ଶଙ୍କର, ଏଠାରେ ସର୍ବକାଳ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।

Verse 97

एवमस्त्विति शर्वेण प्रोक्ते हृष्टा कुमारिका । यत्र दग्धं शिरस्तस्या बर्कर्याः कुरुसत्तम

ଶର୍ବ “ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିବା ସହ କୁମାରୀ ହର୍ଷିତ ହେଲା। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଘଟିଲା ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବର୍କରୀର ଶିର ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 98

बर्करेशः शिवस्तत्र तया संस्थापितस्तदा । मन्मुखान्महादाश्चर्यं श्रुत्वेदं च तलातलात्

ସେଠାରେ ସେଇ ସମୟରେ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ‘ବର୍କରେଶ’ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲା। ମୋ ମୁଖରୁ ଏହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି—ତଲାତଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 99

स्वस्तिकोनाम नागेंद्रः कुमारीं द्रष्टुमागतः । शिरसा गच्छता तेन यत्रोत्क्षिप्ता च भूरभूत्

ସ୍ୱସ୍ତିକ ନାମକ ନାଗେନ୍ଦ୍ର କୁମାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲା। ସେ ଶିର ହଲାଇ ଚାଲୁଥିବାବେଳେ—ଯେଉଁଠାରେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉଠିଲା, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ ଉଛଳି ଉପରକୁ ଉଠିଗଲା।

Verse 100

ईशाने बर्करेशस्य कूपोऽभूत्स्वस्तिकाभिधः । पूरितो गंगया पार्थसर्वतीर्थफलप्रदः

ବର୍କରେଶଙ୍କ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ‘ସ୍ୱସ୍ତିକା’ ନାମକ ଏକ କୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ କୂପ, ହେ ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ଦାନ କରେ।

Verse 101

दृष्ट्वा च स्थापितं लिंगं शिवस्तुष्टो वरं ददौ । येषां मृतशरीराणामत्र दाहः प्रजायते

ସ୍ଥାପିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ବର ଦେଲେ—ଯାହାଙ୍କ ମୃତଦେହ ଏଠାରେ ଦାହ ହୁଏ, ସେମାନେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 102

क्षिप्यंतेब्धौ तथा स्थीनि तेषां स्यादक्षया गतिः । ते स्वर्गे सुचिरं कालं वसित्वात्र समागताः

ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥି ସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ ଗତି ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅତି ଦୀର୍ଘ କାଳ ବସି ପରେ ପୁନଃ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 103

राजानः सर्वसंपूर्णाः सप्रतापा भवंति ते । बर्करेशं च यो भक्त्या संपूजयति मानवः

ସେ ରାଜାମାନେ ସର୍ବସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ବର୍କରେଶଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ତେଜ ପାଏ।

Verse 104

स्नात्वार्णवमहीतोये तस्य स्यान्मनसेप्सितम् । कार्तिके च चतुर्द्देश्यां कृष्णायां श्रद्धयान्वितः

ସମୁଦ୍ରଜଳ ଓ ପୃଥିବୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ତାହାର ମନୋଇଚ୍ଛା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ବିଶେଷତଃ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ କଲେ।

Verse 105

कूपे स्नानं नरः कृत्वा संतर्प्य च पितॄन्निजान् । पूजयेद्बर्करेशं यः सर्पपापैः स मुच्यते

କୂପରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ବର୍କରେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସର୍ପସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 106

एवं लब्ध्वा वरान्सर्वान्सा पुनः सिंहलं ययौ । शतश्रृङ्गाय पित्रे च वृत्तांतं स्वं न्यवेदयत्

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବର ପାଇ ସେ ପୁନଃ ସିଂହଳକୁ ଗଲା ଏବଂ ପିତା ଶତଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ନିଜ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 107

तच्छ्रुत्वा विस्मितो राजा लोकाः सर्वे च फाल्गुन । प्रशशंसुर्महीतीर्थमाजग्मुश्च कृतादराः

ତାହା ଶୁଣି ରାଜା ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ, ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ମହୀତୀର୍ଥର ପ୍ରଶଂସା କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 108

स्नात्वा दत्त्वा च दानानि विविधानि च ते ततः । सिंहलं च ययुर्भूयस्तीर्थमाहात्म्यहर्षिताः

ତାପରେ ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି ନାନାପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଲେ; ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପୁନଃ ସିଂହଳକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 109

अनिच्छंत्यां कुमार्यां च वरं द्रव्यं च पार्थिवः । तथान्यदपि प्रीत्यासौ यद्ददौ नृपतिः श्रृणु

କୁମାରୀ ଇଚ୍ଛା କରୁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ତାକୁ ବର ଓ ଧନ ଦେଲେ; ସ୍ନେହବଶତଃ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ—ହେ ଶ୍ରୋତା, ସେ ନୃପତି କଣ କଣ ଦେଲେ ଶୁଣ।

Verse 110

इदं भारतखंडं च नवधैव विभज्य सः । ददावष्टौ स्वपुत्राणां कुमार्यै नवमं तथा

ସେ ଭାରତଖଣ୍ଡକୁ ନବଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ଆଠ ଭାଗ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ନବମ ଭାଗ ତଥାପି କୁମାରୀ (କନ୍ୟା)ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 111

तेषां विभेदान्वक्ष्यामि पर्वतैरुपशोभितान् । पुत्रनामानि वर्षाणि पर्वतांश्च श्रृणुष्व मे

ପର୍ବତମାନେ ଯେଉଁଭଳି ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହି ତାଙ୍କର ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କହିବି; ମୋ ପାଖରୁ ପୁତ୍ରନାମ, ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ।

Verse 112

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः । विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः

ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷପର୍ବତ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପାରିୟାତ୍ର—ଏହି ସାତଟି କୁଳପର୍ବତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 113

महेन्द्रपरतश्चैव इन्द्रद्वीपो निगद्यते । पारियात्रस्य चैवार्वाक्खण्डं कौमारिकं स्मृतम्

ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମେ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ପାରିୟାତ୍ର ଶ୍ରେଣୀର ଉତ୍ତରେ ଥିବା ଭୂଭାଗ ‘କୌମାରିକ ଖଣ୍ଡ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 114

सहस्रमेकमेकं च सर्वखण्डान्यमूनि च । नदीनां संभवं चापि संक्षेपाच्छृणु फाल्गुन

ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ! ଏହି ସମସ୍ତ ଖଣ୍ଡ—ଏକ ହଜାର ଏକ—ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

Verse 115

वेदस्मृतिमुखा नद्यः पारियात्रोद्भवा मताः । नर्मदासरसाद्याश्च नद्यो विंध्याद्विनिर्गताः

ବେଦସ୍ମୃତି ଓ ମୁଖା ନାମକ ନଦୀମାନେ ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏବଂ ନର୍ମଦା, ସରସା ଆଦି ନଦୀମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରୁ ନିର୍ଗତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 116

शतद्रूचन्द्रभागाद्या ऋक्षपर्वतसंभवाः । ऋषिकुल्याकुमार्याद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः

ଶତଦ୍ରୂ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ଋକ୍ଷ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏବଂ ଋଷିକୁଲ୍ୟା, କୁମାରୀ ଆଦି ନଦୀମାନେ ଶୁକ୍ତିମତ୍ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶରୁ ଉଦ୍ଭବ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 117

तापी पयोष्णी निर्विध्या कावेरी च महीनदी । कृष्णा वेणी भीमरथी सह्यपादोद्भवाः स्मृताः

ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, କାବେରୀ ଓ ମହୀ ନଦୀ—ତଥା କୃଷ୍ଣା, ବେଣୀ, ଭୀମରଥୀ—ଏସବୁ ସହ୍ୟ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶରୁ ଉଦ୍ଭବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 118

कृतमालाताम्रपर्णीप्रमुखा मलयोद्भवाः । त्रिसामऋष्यकुल्याद्या महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः

କୃତମାଳା ଓ ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ପ୍ରମୁଖ ନଦୀମାନେ ମଲୟ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏବଂ ତ୍ରିସାମା, ଋଷ୍ୟକୁଲ୍ୟା ଆଦି ନଦୀମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରୁ ପ୍ରଭବ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 119

एवं विभज्य पुत्रेभ्यः कुमार्यै च महीपतिः । शतशृंगो गिरं गत्वा उदीच्यां तप्तवांस्तपः

ଏଭଳି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ କୁମାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟଭାଗ ବିଭାଜନ କରି ଦେଇ, ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଶତଶୃଙ୍ଗ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଏକ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 120

तत्र तप्त्वा तपो घोरं ब्रह्मलोकं जगाम सः । शतश्रृंगो नृपश्रेष्ठः शतश्रृंगे नगोत्तमे

ସେଠାରେ ଘୋର ତପ କରି ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତଶୃଙ୍ଗ ଶତଶୃଙ୍ଗ ନାମକ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତରେ ଏହା ସାଧିଲା।

Verse 121

यत्र जातोऽसि कौतेय पांडोस्त्वं सोदरैः सह । कुमारी च महाभागा स्तंभतीर्थस्थिता सती

ହେ କୌନ୍ତେୟ! ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ ସହୋଦର ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ, ସେଠାରେ ହିଁ ସ୍ତମ୍ଭତୀର୍ଥରେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସତୀ କୁମାରୀ ବିରାଜିତ।

Verse 122

खंडोद्भवेन द्रव्येण तेपे दानानि यच्छती । ततः केनापि कालेन भ्रातृभ्योऽष्टभ्य एव च

ନିଜ ଖଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧନଦ୍ୱାରା ସେ ଦାନ କରି ପୁଣ୍ୟାଚରଣ କଲା। ପରେ କେତେକ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ଆଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ଦାନ/ଭାଗ) ଦେଲା।

Verse 123

महावीर्यबलोत्साहा जाता नव नवात्मजाः । ते समेत्य समागम्य कुमारीं प्रोचिरे ततः

ବୀର୍ୟ, ବଳ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ସମ୍ପନ୍ନ ନୂତନ ନୂତନ ପୁତ୍ରମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ କୁମାରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ତେବେ କହିଲେ।

Verse 124

कुलदेवी त्वमस्माकं प्रसादं कुरु नः शुभे । अष्टौ खण्डानि चास्माकं विभज्य स्वयमेव च । देही द्वासप्ततीनां नो विभेदः स्याद्यथा न नः

“ତୁମେ ଆମର କୁଳଦେବୀ, ହେ ଶୁଭେ! ଆମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ। ତୁମେ ନିଜେ ଆମ ପାଇଁ ଆଠ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭାଜନ କରି ଦିଅ, ଯେପରି ଆମ ସତରି-ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିଭେଦ ନ ହେଉ।”

Verse 125

इत्युक्ता सर्वधर्मज्ञा विज्ञाने ब्रह्मणा समा । द्वासप्ततिविभेदैः सा नव खंडान्यचीकरत्

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ—ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞା, ଜ୍ଞାନରେ ବ୍ରହ୍ମାସମା—ଦ୍ୱାସପ୍ତତି ଭେଦ ଅନୁସାରେ ନବ ଖଣ୍ଡ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 126

तेषां नामानि ग्रामांश्च पत्तनानि च फाल्गुन । वेलाकूलानि संख्यां च वक्ष्यामि तव तत्त्वतः

ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ! ସେମାନଙ୍କର ନାମ, ଗ୍ରାମ ଓ ପଟ୍ଟନ, ସମୁଦ୍ରତଟ ଏବଂ ସଂଖ୍ୟା—ସବୁ ମୁଁ ତୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିବି।

Verse 127

कोटिश्चतस्रो ग्रामाणां नीवृदासीच्च मंडले । सार्धकोटिद्वयग्रामैर्देशो बालाक जच्यते

ସେହି ମଣ୍ଡଳରେ ନୀବୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗ୍ରାମ ଚାରି କୋଟି ଥିଲା; ବାଲାକ ଦେଶରେ ଦୁଇ ଓ ଅର୍ଧ କୋଟି ଗ୍ରାମ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 128

सपादकोटिर्ग्रामाणां पुरसाहणके विदुः । लक्षाश्चत्वार एवापि ग्रामाणामंधके स्मृताः

ପୁରସାହଣକରେ ଗ୍ରାମ ସଂଖ୍ୟା ସପାଦ କୋଟି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଅନ୍ଧକରେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମ ସ୍ମୃତ ଅଛି।

Verse 129

एको लक्षश्च नेपाले ग्रामाणां परिकीर्तितः । षट्त्रींशल्लक्षमानं तु कान्यकुब्जे प्रकीर्तितम्

ନେପାଳରେ ଗ୍ରାମ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ; କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ତୁ ଛତ୍ତିଶ ଲକ୍ଷ ପରିମାଣ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 130

द्वासप्ततिस्तथा लक्षा ग्रामा गाजणके स्मृताः । अष्टादश तथा लक्षा ग्रामाणां गौडदेशके

ଗାଜଣକରେ ଗ୍ରାମ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାସପ୍ତତି ଲକ୍ଷ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବଂ ଗୌଡଦେଶରେ ଗ୍ରାମ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଲକ୍ଷ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 131

कामरूपे च ग्रामाणां नवलक्षाः प्रकीर्तिताः । डाहले वेदसंज्ञे तु ग्रामाणां नवलक्षकम्

କାମରୂପରେ ଗ୍ରାମ ନବ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ‘ବେଦ’ ନାମେ ପରିଚିତ ଡାହଲ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମ ନବ ଲକ୍ଷ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 132

नवैव लक्षा ग्रामाणां कांतिपुरे प्रकीर्तिताः । नवलक्षास्तथा चैव माचिपुरे प्रकीर्तिताः

କାନ୍ତିପୁରରେ ଗ୍ରାମ ଠିକ୍ ନବ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏବଂ ମାଚିପୁରରେ ମଧ୍ୟ ନବ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 133

ओड्डियाणे तथा देशे नवलक्षाः प्रकीर्तिताः । जालंधरे तथा देशे नवलक्षाः प्रकीर्तिताः

ଓଡ୍ଡିୟାଣ ଦେଶରେ ଗ୍ରାମ ନବ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏବଂ ଜାଲନ୍ଧର ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ନବ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 134

लोहपूरे तथा देशे लक्षाः प्रोक्ता नवैव च । ग्रामाणां सप्तलक्षं च पांबीपुरे प्रकीर्तितम्

ଲୋହପୂର ଦେଶରେ ନବ ଲକ୍ଷ (ଗ୍ରାମ) ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ। ଏବଂ ପାଂବୀପୁରରେ ଗ୍ରାମ ସପ୍ତ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 135

ग्रामाणां सप्तलक्षं च रटराजे प्रकीर्तितम् । हरीआले च ग्रामाणां लक्षपंचकसंमितम्

ରଟରାଜ ଦେଶରେ ଗ୍ରାମ ସଂଖ୍ୟା ସପ୍ତଲକ୍ଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହରୀଆଲରେ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 136

सार्धलक्षत्रयं प्रोक्तं द्रडस्य विषये तथा । सार्धलक्षत्रयं प्रोक्तं तथावंभणवाहके

ଦ୍ରଡ ବିଷୟରେ ସାଢେ ତିନିଲକ୍ଷ କୁହାଯାଇଛି; ଅବଂଭଣବାହକରେ ମଧ୍ୟ ସାଢେ ତିନିଲକ୍ଷ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 137

एकविंशतिसाहस्रं ग्रामणां नीलपूरके । तथामलविषये पार्थ ग्राममाणामेकलक्षकम्

ନୀଲପୂରକରେ ଗ୍ରାମ ଏକବିଂଶତି ସହସ୍ର କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ହେ ପାର୍ଥ, ମଲ ବିଷୟରେ ଗ୍ରାମ ଏକଲକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 138

नरेंदुनामदेशे तु लक्षमेकं सपादकम् । अतिलांगलदेशे च लक्षः प्रोक्तः सपादकः

ନରେନ୍ଦୁ ନାମକ ଦେଶରେ ଏକଲକ୍ଷ ସପାଦ (ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଧିକ) କୁହାଯାଏ; ଅତିଲାଙ୍ଗଲ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

Verse 139

लक्षाष्टादशसाहस्रं नवती द्वे च मालवे । सयंभरे तथा देशे लक्षः प्रोक्तः सपादकः

ମାଳବରେ ଏକଲକ୍ଷ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ର ନବତି ଦ୍ୱେ (୧,୧୮,୦୯୨) କୁହାଯାଏ; ସୟଂଭର ଦେଶରେ ଏକଲକ୍ଷ ସପାଦ କୁହାଯାଏ।

Verse 140

मेवाडे च तथा प्रोक्तो लक्षश्चैकःसपादकः । अशीतिश्च सहस्राणि वागुरिः परिकीर्तितः

ମେୱାଡ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି—ଏକ ଲକ୍ଷ ଓ ସପାଦ (ସୱା ଲକ୍ଷ)। ଏବଂ ‘ବାଗୁରି’ ଅଶୀ ହଜାର (ଗ୍ରାମ/ବସତି) ଥିବା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 141

ग्रामसप्ततिसाहस्रो गुर्जरात्रः प्रकीर्तितः । तथा सप्ततिसाहस्रः पांडर्विषय एव च

ଗୁର୍ଜରାତ୍ର ସତରି ହଜାର ଗ୍ରାମ ଥିବା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡର-ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ସତରି ହଜାର (ଗ୍ରାମ) ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 142

जहाहुतिसहस्राणि द्वाचत्वारिंशदेव च । अष्टषाष्टसहस्राणि प्रोक्तं काश्मीरमंडलम्

ଜହାହୁତିରେ ବୟାଲିଶ ହଜାର (ଗ୍ରାମ/ବସତି) ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ କାଶ୍ମୀର-ମଣ୍ଡଳ ଅଠଷଠି ହଜାର (ଗ୍ରାମ) ଥିବା ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ।

Verse 143

षष्टित्रिंशत्सहस्राणि ग्रामाणां कौंकणे विदुः । चतुर्दशशतं द्वे च विंशतीलघुकौंकणम्

କୋଙ୍କଣରେ ଛତିଶ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଅଛି ବୋଲି ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଏବଂ ‘ଲଘୁକୋଙ୍କଣ’ରେ ଏକ ହଜାର ଚାରିଶ ଶୋ କୁଡ଼ି (ଗ୍ରାମ) ଅଛି।

Verse 144

सिंधुः सहस्रदशके ग्रामाणां परिकीर्तितः

ସିନ୍ଧୁ ଦେଶ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଥିବା ବୋଲି ପରିକୀର୍ତିତ।

Verse 145

चतुर्दशशते द्वे च विंशतिः कच्छमंडलम् । पंचपंचाशत्सहस्रं ग्रामाः सौराष्ट्रमुच्यते

କଚ୍ଛମଣ୍ଡଳରେ ଏକ ହଜାର ଚାରିଶେ କୋଡ଼ିଏ ଗ୍ରାମ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ପଚପନ ହଜାର ଗ୍ରାମର ଦେଶ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 146

एकविंशतिसहस्रो लाडदेशः प्रकीर्तितः । अतिसिंधुश्च ग्रामाणां दशसहस्र उच्यते । तथा चाश्वमुखं पार्थ दशसाहस्रमुच्यते

ଲାଡଦେଶ ଏକୋଇଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ଦେଶ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଅତିସିନ୍ଧୁ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ପାର୍ଥ, ଅଶ୍ୱମୁଖ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 147

सहस्रदशकं चापि एकपादः प्रकीर्तितः

ଏକପାଦ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର (ଗ୍ରାମର) ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 148

तथैव दशसाहस्रो देशः सूर्यमुखः स्मृतः । एकबाहुस्तथा देशो दशसाहस्रमुच्यते

ସେହିପରି ସୂର୍ୟମୁଖ ନାମକ ଦେଶ ଦଶ ହଜାର (ଗ୍ରାମର) ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏକବାହୁ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର (ଗ୍ରାମର) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 149

सहस्रदशकं चैव संजायुरिति देशकः । शिवनामा तथा देशः सहस्रदशकः स्मृतः । सहस्राणि दश ख्यातं तथा कालहयंजयः

ସଞ୍ଜାୟୁ ନାମକ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର (ଗ୍ରାମର) ବୋଲି ଗଣ୍ୟ। ଶିବନାମା ନାମକ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର (ଗ୍ରାମର) ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବଂ କାଲହୟଂଜୟ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର (ଗ୍ରାମର) ବୋଲି ଖ୍ୟାତ।

Verse 150

लिंगोद्भवस्तथा देशः सहस्राणि दशैव च । भद्रश्च देवभद्रश्च प्रत्येकं दशकौ स्मृतौ

ଲିଙ୍ଗୋଦ୍ଭବ ନାମକ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦଶ ସହସ୍ର ଗ୍ରାମପରିମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଭଦ୍ର ଓ ଦେବଭଦ୍ର—ଉଭୟେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ ସହସ୍ର ଗ୍ରାମବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 151

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि स्मृतौ चटविराटकौ । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि यमकोटिः प्रकीर्तिता

ଚଟ ଓ ବିରାଟକ—ଏହି ଦୁଇ ଦେଶ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ଗ୍ରାମବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଯମକୋଟି ମଧ୍ୟ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 152

अष्टादश तथा कोट्यो रामको देश उच्यते । तोमरश्चापि कर्णाटो युगलश्च त्रयस्त्विमे

ରାମକ ନାମକ ଦେଶ ଅଷ୍ଟାଦଶ କୋଟି ଗ୍ରାମପରିମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୋମର, କର୍ଣାଟ ଓ ଯୁଗଲ—ଏହି ତିନିଟି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 153

सपादलक्षग्रामाणां प्रत्येकं परिकीर्तितः । पंचलक्षाश्च ग्रामाणां स्त्रीराज्यं परिकीर्तितम्

ସେଇ ତିନି ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ସପାଦଲକ୍ଷ (ସୱା ଲକ୍ଷ) ଗ୍ରାମବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତିତ। ଏବଂ ‘ସ୍ତ୍ରୀରାଜ୍ୟ’ ନାମକ ଦେଶ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 154

पुलस्त्यविषयश्चापि दशलक्षक उच्यते । प्रत्येकं लक्षदशकौ देशौ कांबोजकोशलौ

ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଦଶଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମପରିମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କାମ୍ବୋଜ ଓ କୋଶଲ—ଏହି ଦୁଇ ଦେଶ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତିତ।

Verse 155

ग्रामाणां च चतुर्लक्षो बाल्हिकः परिकीर्त्यते । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि लंकादेशः प्रकीर्तितः

ବାଲ୍ହିକ ଦେଶରେ ଗ୍ରାମ ସଂଖ୍ୟା ଚାରି ଲକ୍ଷ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ଲଙ୍କା-ଦେଶରେ ଛତ୍ତିଶ ହଜାର ଗ୍ରାମ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 156

चतुःषष्टिसहस्राणि कुरुदेशः प्रकीर्तितः । सार्धलक्षस्तथा प्रोक्तः किरातविजयो जयः

କୁରୁ-ଦେଶରେ ଚଉଷଠି ହଜାର ଗ୍ରାମ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏବଂ ‘ଜୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କିରାତବିଜୟରେ ଦେଢ଼ ଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 157

पंच प्राहुस्तथा लक्षान्विदर्भायां च ग्रामकान् । चतुर्दशसहस्राणि वर्धमानं प्रकीर्तितम्

ଏହିପରି ଵିଦର୍ଭାରେ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମ ଅଛି ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ବର୍ଧମାନରେ ଚଉଦ ହଜାର ଗ୍ରାମ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 158

सहस्रदशकं चापि सिंहलद्वीपमुच्यते । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि ग्रामाणां पांडुदेशकः

ସିଂହଳ-ଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାଣ୍ଡୁ-ଦେଶରେ ଛତ୍ତିଶ ହଜାର ଗ୍ରାମ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 159

लक्षैकं च तथा प्रोक्तं ग्रामाणां तु भयाणकम् । षट्षष्टिं च सहस्राणि देशो मागध उच्यते

ଭୟାଣକରେ ଗ୍ରାମ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ମାଗଧ-ଦେଶରେ ଛଅଷଠି ହଜାର ଗ୍ରାମ ବୋଲି ଉଚ୍ୟତେ।

Verse 160

षष्टिसहस्राणि तथा ग्रामाणां पांगुदेशकः । त्रिंशत्साहस्र उक्तश्च ग्रामाणां च वरेंदुकः

ଏହିପରି ପାଙ୍ଗୁ-ଦେଶରେ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ଗ୍ରାମ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ବରେନ୍ଦୁକ-ଦେଶରେ ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ଗ୍ରାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 161

पंचविंशतिसाहस्रं मूलस्थानं प्रकीर्तितम् । चत्वारिंशत्सहस्राणि ग्रामाणां यावनः स्मृतः

ମୂଳସ୍ଥାନରେ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ସହସ୍ର ଗ୍ରାମ ସଂଖ୍ୟା ଘୋଷିତ; ଯାବନ-ଦେଶରେ ଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ଗ୍ରାମ ସ୍ମୃତ।

Verse 162

चत्वार्येव सहस्राणि पक्षबाहुरुदीर्यते । द्वासप्ततिरमी देशाः ग्रामसंख्याः प्रकीर्तिताः

ପକ୍ଷବାହୁରେ ଚାରି ସହସ୍ର ଗ୍ରାମ କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି ଗ୍ରାମସଂଖ୍ୟା ସହିତ ଦ୍ୱାସପ୍ତତି ଦେଶ ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 163

एवं भरतखंडेऽस्मिन्षण्णवत्येव कोटयः । द्वासप्ततिस्तथा लक्षाः पत्तनानां प्रकीर्तिताः

ଏହି ଭାରତଖଣ୍ଡରେ ଷଣ୍ଣବତି କୋଟି (ବିଭାଗ/ନିବାସ) ପ୍ରକୀର୍ତିତ; ଏବଂ ପଟ୍ଟନର ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାସପ୍ତତି ଲକ୍ଷ ବୋଲି ପରମ୍ପରାରେ ଘୋଷିତ।

Verse 164

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वेलाकूलानि भारत । एवं विभज्य खंडानि भ्रातृव्याणां ददौ नव

ହେ ଭାରତ, ସମୁଦ୍ରତଟର ବେଳାକୂଳ ଛତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ଖଣ୍ଡ ବିଭାଜନ କରି ସେ ଭାଇମାନଙ୍କ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ନବ ଭାଗ ଦେଲା।

Verse 165

आत्मीयमपि सा देवी अनिच्छुष्वपि तेषु च । यतो मान्येति भगिनी प्रति क्रुध्यंति भ्रातरः

ସେଇ ଦେବୀ ନିଜର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାହା ରଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। ‘ଭଗିନୀ ପ୍ରଥମେ ମାନ୍ୟ’ ଭାବି ଭ୍ରାତାମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି।

Verse 166

भ्रातॄन्प्रति भगिनी च विचार्यैव ददौ शुभा । तत्कृत्वा सानुमान्यैतान्स्तंभतीर्थमुपागता

ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ଭଗିନୀଧର୍ମକୁ ବିଚାରି ସେ ଶୁଭା ଭାଗଗୁଡ଼ିକ ଦେଲେ। ତାହା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସ୍ତମ୍ଭତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ।

Verse 167

तदा तेषु च देशेषु चतुर्वर्गस्य साधनम् । सर्वेषां प्रवरं प्रोक्तं कुमारीश्वरमेव च

ତେବେ ସେଇ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଚତୁର୍ବର୍ଗସାଧନର ଉପାୟ କୁହାଗଲା; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ କେବଳ କୁମାରୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କରାଗଲା।

Verse 168

तत्रापि गुप्तक्षेत्रं च वेदैतत्सा कुमारिका । गुप्तक्षेत्रे कुमारेशं पूजयंति महाव्रता

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି—ଏହା ସେଇ କୁମାରିକା ଜାଣେ। ସେଇ ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରରେ ମହାବ୍ରତଧାରୀମାନେ କୁମାରେଶଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 169

तस्थौ स्नायंती षट्सु चैवापि संगमे । ततः कालप्रकर्षाच् प्रासादे स्कंदनिर्मिते

ସେ ସେଠାରେ ରହି, ବିଶେଷକରି ଛଅଟି ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ପରେ କାଳ ଗତି କରିବା ସହ ସ୍କନ୍ଦ-ନିର୍ମିତ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିରରେ ସେ ବାସ କଲେ।

Verse 170

जीर्णे नव्यं स्वर्णमयं प्रासादं साप्यकारयत् । ततस्तुष्टो महादेवस्तस्या भक्त्यातितोषितः

ପୁରୁଣା ଦେଉଳ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେ ନୂତନ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲା। ତାହାର ଭକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 171

कुमारलिंगादुत्थाय प्रत्यक्षस्तामवोचत । भद्रे तवाहं भक्त्या च विज्ञानेन च तोषितः

କୁମାର-ଲିଙ୍ଗରୁ ଉଠି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ (ଶିବ) ତାକୁ କହିଲେ— ‘ଭଦ୍ରେ, ତୋର ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନରେ ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ।’

Verse 172

जीर्णः पुनरुद्धृतोऽयं प्रासादस्तेन तोषितः । तव नाम्ना च विख्यातो भविष्यामि कुमारिके

‘ଏହି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାସାଦ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛି; ତାହାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ହେ କୁମାରିକେ, ତୋର ନାମରେ ମୁଁ ଖ୍ୟାତ ହେବି।’

Verse 173

कर्ता चापि तथोद्धर्ता द्वौ वै समफलौ स्मृतौ । कुमारेशः कुमारीश इति वक्ष्यंति मां ततः

କର୍ତ୍ତା ଓ ଉଦ୍ଧାରକ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ସମାନ ଫଳଦାତା ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତେଣୁ ପରେ ଲୋକେ ମୋତେ ‘କୁମାରେଶ’ ଓ ‘କୁମାରୀଶ’ ବୋଲି କହିବେ।

Verse 174

बर्करेशे च ये दत्त वरा दत्ताः सदैव ते । तवापि प्राप्तः कालश्च समीपे वरवर्णिनि

ବର୍କରେଶରେ ଯେ ବର ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ସଦା ସତ୍ୟରୂପେ ଫଳେ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୋର ନିୟତ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି; ଏହା ଏବେ ନିକଟରେ।

Verse 175

अभर्तृकाया नार्याश्च न स्वर्गो मोक्ष एव च । यथैव वृद्धकन्यायाः सरस्वत्यास्तटे शुभे

ସ୍ୱାମୀହୀନା ନାରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ନୁହେଁ, ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି; ଯେପରି ଶୁଭ ସରସ୍ୱତୀତଟରେ ସେ ବୃଦ୍ଧା କନ୍ୟାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ।

Verse 176

तस्मात्त्वमत्र तीर्थे च महाकालमिति स्मृतम् । सिद्धिं गतं वृणु भद्रे पतित्वे वरवर्णिनि

ଏହେତୁ ‘ମହାକାଳ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ତୀର୍ଥରେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ମହାକାଳଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ବରଣ କର।

Verse 177

ततः सा रुद्रवाक्येन वरयामास तं पतिम् । रुद्रलोकं ययौ चापि महाकालसन्विता

ତାପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ବରଣ କଲା; ଏବଂ ମହାକାଳଙ୍କ ସହିତ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 178

तत्र तां पार्वती प्राह समालिंग्य प्रहर्षिता । यस्मात्त्वया चित्रवच्च लिखिता पृथिवी शुभे

ସେଠାରେ ପ୍ରହର୍ଷିତା ପାର୍ବତୀ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ—ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଚିତ୍ର ପରି ଅଙ୍କିତ କରିଛ।

Verse 179

चित्रलेखेतिनाम्ना त्वं तस्माद्भव सखी मम । ततः सखी समभवच्चित्रलेखेति सा शुभा

ଏହେତୁ ‘ଚିତ୍ରଲେଖା’ ନାମରେ ତୁମେ ମୋ ସଖୀ ହେଉ। ତାହାପରେ ସେ ଶୁଭା ‘ଚିତ୍ରଲେଖା’ ନାମର ସଖୀ ହେଲା।

Verse 180

ययानिरुद्धः कथित उषायाः पतिरुत्तमः । योगिनीनां वरिष्ठा या महाकालस्य वल्लभा

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଷାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପତି ଅନିରୁଦ୍ଧ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ଯିଏ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା; ଯିଏ ମହାକାଳଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

Verse 181

अप्सुसा वार्षिकं बिंदुं पूर्णे वर्षशते पपौ । तपश्चरंती तस्मात्सा प्रोच्यते चाप्सरा दिवि

ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରତିବର୍ଷ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମାତ୍ର ପିଇଲା; ତେଣୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ‘ଅପ୍ସରା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 182

एवंविधा कुमारी सा लिंगमेतद्धि फाल्गुन । स्थापयामास शिवदं बर्करेश्वरसंज्ञितम्

ଏପରି ଥିଲା ସେ କୁମାରୀ, ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ; ସେ ଶିବକୃପାଦାୟକ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲା, ଯାହା ‘ବର୍କରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 183

तस्मादत्र नृणां दाहश्चास्थिक्षेपश्च भारत । प्रयागादधिकौ प्रोक्तौ महेशस्य वचो यथा

ଏହେତୁ, ହେ ଭାରତ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦାହକର୍ମ ଓ ଅସ୍ଥିକ୍ଷେପ—ମହେଶଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ—ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।