Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

तदधोंऽडकटाहोथ कोटिमात्रस्तथापरः । देवी युक्ता कपालीशा दंडहस्तेन चापि सा

Transliteration

tadadhoṃ'ḍakaṭāhotha koṭimātrastathāparaḥ | devī yuktā kapālīśā daṃḍahastena cāpi sā

Translation

ତାହାର ତଳେ ‘ଅଣ୍ଡକଟାହ’ ଅଛି, ଯାହା ଏକ କୋଟି ପରିମାଣର; ତାହା ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ସ୍ତର ଅଛି। ସେଠାରେ ଦେବୀ କପାଳୀଶା ଦଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରି ବିରାଜିତ।

Word by Word

• तदधः: below that
• तदधः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अधः (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययम् (below that)

• अण्डकटाहः: the cosmic cauldron (egg-cauldron)
• अण्डकटाहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अण्ड (प्रातिपदिक) + कटाह (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अण्डानां कटाहः); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; आरम्भ/अनन्तरार्थक (then/now)

• कोटिमात्रः: of the measure of a crore
• कोटिमात्रः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कोटि-परिमाणः); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (अण्डकटाहः)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक (thus/likewise)

• अपरः: another
• अपरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (अण्डकटाहः)

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• युक्ता: joined/associated
• युक्ता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि/भूतकालिक-विशेषण; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (देवी)

• कपालीशा: Kapālīśā (name/title)
• कपालीशा: Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कपालिन् (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कपाली ईशः यस्याः/कपालीशः); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; नाम/विशेषणरूपेण (देवी)

• दण्डहस्तेन: with a staff in (her) hand
• दण्डहस्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दण्डः हस्ते यस्य); पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधक

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Addition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/अप्यर्थक (also/even)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Oṃḍakaṭāha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dark underworld corridor opens into a vast pit-like realm labeled Oṃḍakaṭāha; at its gate stands Kapālīśā Devī, fierce yet protective, holding a staff (daṇḍa), surrounded by shadowy attendants and faint firelight.

Characters & Entities

• Oṃḍakaṭāha
• Kapālīśā (Devī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the lower cosmic regions are governed by divine powers; the presence of Devī signifies order, restraint, and karmic administration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is praised; the verse describes a cosmological region and a goddess within it.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive.