Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

इति वैधात्रव्यवस्थितिः । श्रीनारद उवाच । ऋषभोनाम यन्नाम्ना नानापाषंड कल्पनाः । कलौ पार्थ भविष्यंति लोकानां मोहनात्मिकाः

Transliteration

iti vaidhātravyavasthitiḥ | śrīnārada uvāca | ṛṣabhonāma yannāmnā nānāpāṣaṃḍa kalpanāḥ | kalau pārtha bhaviṣyaṃti lokānāṃ mohanātmikāḥ

Translation

ଏହିପରି ବିଧାତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥ, କଳିଯୁଗରେ ‘ଋଷଭ’ ନାମରେ ଅନେକ ପାଷଣ୍ଡ-କଳ୍ପନା ଉଦ୍ଭବିବ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ଭ୍ରମିତ କରିବ।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative)

• वैधात्र-व्यवस्थितिः: the ordinance/arrangement of the Creator
• वैधात्र-व्यवस्थितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैधात्र + व्यवस्थितिः (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (Brahmā's/Creator's arrangement)

• श्री-नारदः: Śrī Nārada
• श्री-नारदः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular); कर्मधारयः (honorific + name)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect); प्रथमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ऋषभः: Ṛṣabha
• ऋषभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: निपातः (particle indicating naming: 'by name')

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गः; प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (relative pronoun; agreeing with implied 'नाम')

• नाम्ना: by (that) name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; तृतीया-एकवचनम् (Instrumental singular: 'by the name')

• नाना-पाषण्ड-कल्पनाः: various heretical doctrines/constructs
• नाना-पाषण्ड-कल्पनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाना (अव्यय) + पाषण्ड + कल्पना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-बहुवचनम् (Nominative plural); नाना-पूर्वपद-तत्पुरुषः (various heretical fabrications)

• कलौ: in the Kali age
• कलौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular)

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; सम्बोधन-एकवचनम् (Vocative singular)

• भविष्यन्ति: will be/arise
• भविष्यन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple future); प्रथमपुरुषः; बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• लोकानाम्: of people/of the worlds
• लोकानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; षष्ठी-बहुवचनम् (Genitive plural)

• मोहन-आत्मिकाः: delusive in nature
• मोहन-आत्मिकाः: Karta (Subject adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मोहन + आत्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-बहुवचनम् (Nominative plural); उपपद-तत्पुरुषः (having the nature of delusion); विशेषणम् (of कल्पनाः)

Speaker

Śrī Nārada

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: Nārada, radiant and sternly compassionate, addresses Pārtha about Kali-yuga: shadowy figures representing fabricated sects emerge behind a banner reading ‘Ṛṣabha’, while a luminous ‘Vaidhātra ordinance’ scroll remains steady in Nārada’s hand.

Characters & Entities

• Vaidhātṛ (Brahmā)
• Nārada
• Pārtha
• Ṛṣabha
• Kali-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kali-yuga, discernment (viveka) is essential; dharma must be guarded against delusive, fabricated teachings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is a Kali-yuga warning within the Purāṇic discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the emphasis is on recognizing and avoiding pāṣaṇḍa (delusive sectarian fabrications).