Adhyaya 22

Verse 1

नारद उवाच । एवं विप्रकृता देवा महेंद्रसहितास्तदा । ययुः स्वायंभुवं दाम मर्करूपमुपाश्रिताः

ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି ପୀଡିତ ଓ ଅବନତ ଦେବଗଣ, ମହେନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ, ମର୍କଟରୂପ ଆଶ୍ରୟ କରି (ଛଦ୍ମବେଶେ)।

Verse 2

ततश्च विस्मितो ब्रह्मा प्राह तान्सुरपुंगवान् । स्वरूपेणेह तिष्ठध्वं नात्र वस्तारकाद्भयम्

ତେବେ ବିସ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଏଠାରେ ରୁହ; ଏହି ସ୍ଥାନରେ ତାରକରୁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।”

Verse 3

ततो देवाः स्वरूपस्थाः प्रम्लानवदनांबुजाः । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे पितरं पुत्रका यथा

ତାପରେ ଦେବମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଆଉ ମ୍ଲାନ ରହିଲା ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 4

नमो जगत्प्रसूत्यै ते हेतवे पालकाय च । संहर्त्रे च नमस्तुभ्यं तिस्रोऽवस्थास्तव प्रभो

ଜଗତ୍‌ର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ପାଳକ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସଂହାରକ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏହି ତିନି ଅବସ୍ଥା ତୁମର ହିଁ।

Verse 5

त्वमपः प्रथमं सृष्ट्वा तासु वीर्यमवासृजः । तदण्डमभवद्धैमं यस्मिल्लोकाश्चराचराः

ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେଥିରେ ନିଜ ଶକ୍ତି (ବୀର୍ୟ) ପ୍ରବେଶ କରାଇଲ। ତାହାରୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଭିତରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି।

Verse 6

वेदेष्वाहुर्विराड्रूपं त्वामेकरूपमीदृशम् । पातालं पादमूलं च पार्ष्णिपादे रसातलम्

ବେଦମାନେ ତୁମକୁ ଏପରି ଏକମାତ୍ର ବିରାଟ୍ ମହାରୂପ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ପାତାଳ ତୁମ ପାଦମୂଳରେ ଅଛି, ଏବଂ ରସାତଳ ତୁମ ଗୋଡ଼ଢେଙ୍କା ଓ ପାଦପ୍ରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 7

महातलं चास्य गुल्फौ जंघे चापि तलातलम् । सुतलं जानुनी चास्य ऊरू च वितलातले

ତାଙ୍କର ଗୁଲ୍ଫଦେଶରେ ମହାତଳ, ଜଂଘାରେ ତଲାତଳ; ଜାନୁରେ ସୁତଳ, ଊରୁରେ ବିତଳ ଲୋକ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 8

महीतलं च जघनं नाभिश्चास्य नभस्तलम् । ज्योतिः पदमुरः स्थानं स्वर्लोको बाहुरुच्यते

ତାଙ୍କର ଜଘନ ମହୀତଳ, ନାଭି ନଭସ୍ତଳ; ଉରଃସ୍ଥାନ ଜ୍ୟୋତିଃପଦ, ଏବଂ ବାହୁ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 9

ग्रीवा महश्चवदनं जनलोकः प्रकीर्त्यते । ललाटं च तपोलोकः शीर्ष सत्यमुदाहृतम्

ତାଙ୍କର ଗ୍ରୀବା ମହର୍ଲୋକ, ମୁଖ ଜନଲୋକ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ଲଲାଟ ତପୋଲୋକ, ଶିର ସତ୍ୟଲୋକ ବୋଲି ଉଦାହୃତ।

Verse 10

चन्द्रसूर्यौ च नयने दिशः श्रोत्रे नासिकाश्विनौ । आत्मानं ब्रह्मरंध्रस्थमाहुस्त्वां वेदवादिनः

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଦୁଇ ନୟନ, ଦିଗମାନେ ତୁମ କର୍ଣ୍ଣ; ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ତୁମ ନାସିକା। ବେଦବାଦୀମାନେ କହନ୍ତି—ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରସ୍ଥ ଆତ୍ମା।

Verse 11

एवं ये ते विराड्रूपं संस्मरंत उपासते । जन्मबन्धविनिर्मुक्ता यांति त्वां परमं पदम्

ଏଭଳି ତୁମ ବିରାଟ୍‌ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଉପାସନା କରୁଥିବାମାନେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 12

एवं स्थूलं प्राणिमध्यं च शूक्ष्मं भावेभावे भावितं त्वां गृणंति । सर्वत्रस्थं त्वामतः प्राहुर्वेदास्तस्मै तुभ्यं पदम्ज इद्विधेम

ଏଭଳି ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ଥୂଳରୂପେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀରୂପେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବାବସ୍ଥାରେ ଧ୍ୟାନିତ ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ତେଣୁ ବେଦ ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ରସ୍ଥ ବୋଲି କହେ; ହେ ପଦ୍ମାସନଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ତବନକର୍ମ ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ।

Verse 13

एवं स्तुतो विरंचिस्तु कृपयाभिपरिप्लुतः । जानन्नपि तदा प्राह तेषामाश्वासहेतवे

ଏଭଳି ସ୍ତୁତିତ ହୋଇ ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) କୃପାରେ ପରିପ୍ଲୁତ ହେଲେ। ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେବା ପାଇଁ ସେ ତେବେ କହିଲେ।

Verse 14

सर्वे भवन्तो दुःखार्ताः परिम्लानमुखांबुजाः । भ्रष्टायुदास्तथाऽकस्माद्भ्रष्टा भरणवाससः

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଆର୍ତ୍ତ; ତୁମର କମଳମୁଖ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମର ଆୟୁଧ ଖସିପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ହଠାତ୍ ତୁମର ଆଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଖସିଗଲା।

Verse 15

ममैवयं कृतिर्देवा भवतां यद्वडम्बना । यद्वैराजशरीरे मे भवन्तो बाहुसंज्ञकाः

ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କର ଏହି ବିଡମ୍ବନା ସତ୍ୟରେ ମୋର ହିଁ କୃତି; କାରଣ ମୋର ବୈରାଜ (ବିରାଟ) ଶରୀରରେ ତୁମେ ମୋର ‘ବାହୁ’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 16

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं धार्मिकं चोर्जितं महत् । तत्रासीद्बाहुनाशो मे बाहुस्थाने च ते मम

ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ବିଭୂତିସମ୍ପନ୍ନ, ଧାର୍ମିକ, ବଳବାନ ଓ ମହାନ କୌଣସି ସତ୍ତ୍ୱ ଥିଲା, ସେଠାରେ ମୋର ବାହୁନାଶ ହେଲା; ଏବଂ ମୋର ବାହୁସ୍ଥାନରେ ଥିବା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ ପାଇଲ।

Verse 17

तन्नूनं मम भग्नौ च बाहू तेन दुरात्मना । येन चोपहृतं देवास्तन्ममाख्यातु मर्हथ

ନିଶ୍ଚୟ ସେଇ ଦୁରାତ୍ମା ମୋର ଦୁଇ ବାହୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଛି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ କରିଛି। ଏହା କିଏ କଲା, ମୋତେ କହିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

Verse 18

देवा ऊचुः । योऽसौ वज्रांगतनयस्त्वया दत्तवरः प्रभो । भृशं विप्रकृतास्तेन तत्त्वं जानासि तत्त्वतः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ! ସେ ହେଉଛି ବଜ୍ରାଙ୍ଗର ପୁତ୍ର, ଯାହାକୁ ଆପଣ ବର ଦେଇଥିଲେ। ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ; ତଥାପି ଆପଣ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 19

यत्तन्महीसमुद्रस्य तटं शार्विकतीर्थकम् । तदाक्रम्य कृतं तेन मरुभूमिसमं प्रभोः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ମହାସମୁଦ୍ରର ତଟରେ ଥିବା ‘ଶାର୍ବିକ ତୀର୍ଥ’କୁ ସେ ଆକ୍ରମଣ କରି ପଦଦଳିତ କରି, ମରୁଭୂମି ସମାନ କରିଦେଇଛି।

Verse 20

ऋद्धयः सर्वदेवानां गृहीतास्तेन सर्वतः । महाभूतस्वरूपेण स एव च जगत्पतिः

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଋଦ୍ଧି-ସମୃଦ୍ଧି ହରଣ କରିଛି; ମହାଭୂତର ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଇ ଜଗତ୍ପତି ଭଳି ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 21

चंद्रसूर्यौ ग्रहास्तारा यच्चान्यद्देवपक्षतः । तच्च सर्वं निराकृत्य स्थापितो दैत्यपक्षकः

ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ-ତାରା ଏବଂ ଦେବପକ୍ଷର ଯାହା କିଛି ଥିଲା—ସେ ସବୁକୁ ନିରାକରଣ କରି ହଟାଇଦେଲା; ଦୈତ୍ୟପକ୍ଷର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 22

वयं च विधृता स्तेन बहूपहसितास्तथा । प्रसादान्मुक्ताश्च कथंचिदिव कष्टतः

ଆମେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ି ପୁନଃପୁନଃ ଉପହାସିତ ହେଲୁ; କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ କିଛିପରି, ମହା କଷ୍ଟରେ, ମୁକ୍ତ ହେଲୁ।

Verse 23

तद्वयं शरणं प्राप्ताः पीडिताः क्षुत्तृषार्दिताः । धर्मरक्षा कराश्चेति संचिंत्य त्रातुमर्हसि

ଏହିହେତୁ ଆମେ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ—ପୀଡିତ, ଭୁଖ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆର୍ତ୍ତ। ଆପଣ ଧର୍ମରକ୍ଷକ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 24

इत्युक्तः स्वात्मभूर्देवः सुरैर्दैत्यविचेष्टितम् । सुरानुवाच भगवानतः संचिंत्य तत्त्वतः

ସୁରମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ନିବେଦନ କରିବା ପରେ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବିଚାର କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 25

अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः । यस्य वध्यश्च नाद्यापि स जातो भगवान्पुनः

ତାରକ ଦୈତ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁରାସୁରଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ୍ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ଯିଏ ତାହାର ବଧ ପାଇଁ ନିୟତ, ଯଦିଓ ସେ ବଧ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ।

Verse 26

मया च वरदानेन च्छन्दयित्वा निवारितः

ଏବଂ ମୁଁ ବରଦାନ ଦେଇ ତାହାକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ନିବାରଣ କରିଥିଲି।

Verse 27

तपसा स हिदीप्तोऽभूत्त्रैलोक्यदहनात्मकः । स च वव्रे वधं दैत्यः शिशतः सप्तवासरात्

ତପସ୍ୟାବଳେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ତ୍ରିଲୋକ ଦହନ କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲା। ସେଇ ଦାନବ ବର ମାଗିଲା—ସାତ ଦିନର ଶିଶୁ ହାତରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ।

Verse 28

स च सप्तदिनो बालः शंकराद्यो भविष्यति । तारकस्य च वीरस्य वधकर्ता भविष्यति

ସେଇ ସାତ ଦିନର ବାଳକ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଅଗ୍ରଜନ୍ମା ହେବ; ବୀର ତାରକଙ୍କର ବଧକ ହେବ।

Verse 29

सतीनामा तु या देवी विनष्टा दक्षहेलया । सा भविष्यति कल्याणी हिमाचलशरीरजा

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅପମାନରେ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସତୀନାମା ଦେବୀ, ପୁନଃ କଲ୍ୟାଣୀ ରୂପେ ହିମାଚଳଙ୍କ କନ୍ୟା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେବେ।

Verse 30

शंकरस्य च तस्याश्च यत्नः कार्यः समागमे । अहमप्यस्य कार्यस्य शेषं कर्ता न संशयः

ଶଙ୍କର ଓ ତାଙ୍କର ସମାଗମ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷ ଅଂଶ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 31

इत्युक्तास्त्रिदशास्तेन साक्षात्कलयोनिना । जग्मुर्मेरुं प्रणम्येशं मर्करूपेण संवृताः

ଯୁଗମାନଙ୍କର ଆଦିସ୍ରୋତ ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଦେବଗଣ ମେରୁକୁ ଗଲେ। ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବାନରରୂପେ ଆବୃତ ହୋଇ ଗୁପ୍ତଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 32

ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मा लोकपितामहः । निशां सस्मार भगवान्स्वां तनुं पूर्वसंभवाम्

ଦେବମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲାପରେ ଲୋକପିତାମହ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବକାଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ ନିଜ ତନୁ—ଦେବୀ ରାତ୍ରି—କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 33

ततो भगवती रात्रिरुपतस्थे पितामहम् । तां विविक्ते समालोक्य तथोवाच विभावरीम्

ତାପରେ ଭଗବତୀ ଦେବୀ ରାତ୍ରି ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ବିଭାବରୀଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 34

विभावरि महाकार्यं विबुधानामुपस्थितम् । तत्कर्तव्यं त्वया देवि श्रृणु कार्यस्य निश्चयम्

ହେ ବିଭାବରୀ! ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ହେ ଦେବୀ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ କରିବାକୁ ହେବ—ଏହାର ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣ।

Verse 35

तारकोनाम दैत्येंद्रः सुरकेतुरनिर्ज्जितः । तस्याभावाय भगवाञ्जनयिष्यति यं शिवः

ତାରକ ନାମକ ଏକ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଅଛି, ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଜ, ଅଜେୟ। ତାହାର ବିନାଶ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ଶିବ ଏକ (ପୁତ୍ର) କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

Verse 36

सुतः स भविता तस्य तारकस्यांतकारकः । अहं त्वादौ यदा जातस्तदापश्यं पुरःस्थितम्

ସେ ପୁତ୍ର ତାରକର ଅନ୍ତକୁ କରିବ। ଏବଂ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଆଦିରେ ଜନ୍ମ ନେଲି, ସେତେବେଳେ (ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଥିଲି।

Verse 37

अर्धनारीश्वरं देवं व्याप्य विश्वमवस्थितम् । दृष्ट्वा तमब्रुवं देवं भजस्वेति च भक्तितः

ମୁଁ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ତାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲି। ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଭକ୍ତିଭାବେ କହିଲି—“ତାଙ୍କୁ ଭଜନ କର।”

Verse 38

ततो नारी पृथग्जाता पुरुषश्च तथा पृथक् । तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने स्मृताः

ତାପରେ ନାରୀ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲା, ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ସେପରି ପୃଥକ୍ ଜନ୍ମିଲା। ତ୍ରିଭୁବନର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଏ।

Verse 39

एकादश च रुद्राश्च पुरुषास्तस्य चांशजाः । तां नारीमहामालोक्य पुत्रं दक्षमथा ब्रवम्

ତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଗଣ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ। ସେଇ ମହାନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲି।

Verse 40

भजस्व पुत्रीं जगती ममापि च तवापि च । पुंदुःखनकात्त्रात्री पुत्री ते भाविनी त्वियम्

ହେ ଜଗତ୍ପତି! ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଭକ୍ତିସହ ଆଦର କରି ପାଳନ କର; ସେ ମୋର ମଧ୍ୟ, ତୋର ମଧ୍ୟ। ସେ ତୋର କନ୍ୟା ହେବ ଏବଂ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଦୁଃଖ-ସନ୍ତାପରୁ ଉଦ୍ଧାରକାରିଣୀ ହେବ।

Verse 41

एवमुक्तो मया दक्षः पुत्रीत्वे परि कल्पिताम् । रुद्राय दत्तवान्भक्त्या नाम दत्त्वा सतीति यत्

ମୋ କଥା ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ ଭକ୍ତିସହ ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ‘ସତୀ’ ନାମ ଦେଲେ।

Verse 42

ततः काले चं कस्मिंश्चिदवमेने च तां पिता । मुमूर्षुः पापसंकल्पो दुरात्मा कुलकज्जलः

ତାପରେ କିଛି କାଳ ପରେ ତାହାର ପିତା ତାକୁ ଅବମାନ କଲା। ପାପସଙ୍କଳ୍ପୀ, ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଓ କୁଳକଳଙ୍କ—ସେ ତିରସ୍କାରରେ ଆଚରଣ କଲା।

Verse 43

ये रुद्रं नैव मन्यंते ते स्फुटं कुलकज्जलाः । पिशाचास्ते दुरात्मानो भवंति ब्रह्मराक्षसाः

ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁଳକଳଙ୍କ। ସେହି ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ପିଶାଚ ହୋଇ ପରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 44

अवमानेन तस्यापि यथा देवी जहौ तनुम् । यथा यज्ञः स च ध्वस्तो भवेन विदितं हि ते

ତାହାର ଅବମାନରେ ଦେବୀ ଯେପରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେପରି ସେଇ ଯଜ୍ଞଟି ମଧ୍ୟ ଭବ (ଶିବ) ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହେଲା—ଏହା ତୁମକୁ ଜଣାଶୁଣା।

Verse 45

अधुना हिमशैलस्य भवित्री दुहिता च सा । महेश्वरं पतिं सा च पुनः प्राप्स्यति निश्चितम्

ଏବେ ସେ ହିମଶୈଳର କନ୍ୟା ହେବ; ଏବଂ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୁନଃ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 46

तदिदं च त्वया कार्यं मेनागर्भे प्रविश्य च । तस्याश्छविं कुरु कृष्णां यथा काली भवेत्तु सा

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କର—ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାର କାନ୍ତିକୁ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ କର, ଯେପରି ସେ କାଳୀ ହେଉ।

Verse 47

यदा रुद्रोपहसिता तपस्तप्स्यति सा महत् । समाप्तनियमा देवी यदा चोग्रा भविष्यति

ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଉପହାସରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ମହାଦେବୀ ମହାତପ ଆରମ୍ଭ କରିବେ—ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ନିଜ ନିୟମ-ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ଉଗ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପବତୀ ହେବେ…

Verse 48

स्वयमेव यदा रूपं सुगौरं प्रतिपत्स्यते । विरहेण हरश्चास्या मत्वा शून्यं जगत्त्रयम्

ଯେତେବେଳେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୌର, ପରମ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ପୁନର୍ଲାଭ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ବିରହରେ ହର ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ମନେ କରିବେ।

Verse 49

तस्यैव हिमशैलस्य कंदरे सिद्धसेविते । प्रतीक्षमाणस्तां देवीमुग्रं संतप्स्यते तपः

ସେହି ହିମଶୈଳର ସିଦ୍ଧ-ସେବିତ ଗୁହାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି ସେ ଉଗ୍ର ତପ ଆଚରଣ କରିବେ।

Verse 50

तयोः सुतप्ततपसोर्भविता यो महान्सुतः । भविष्यति स दैत्यस्य तारकस्य निवारकः

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରୁ ଏକ ମହାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ; ସେ ଦୈତ୍ୟ ତାରକଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରି ସଂହାର କରିବେ।

Verse 51

तपसो हि विना नास्ति सिद्धिः कुत्रापि शोभने । सर्वासां कर्मसिद्धीनां मूलं हि तप उच्यते

ହେ ଶୋଭନେ! ତପ ବିନା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କର୍ମସିଦ୍ଧିର ମୂଳ ତପ ହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 52

त्वयापि दानवो देवि देहनिर्गतया तदा । चंडमुंडपुरोगाश्च हंतव्या लोकदुर्जयाः

ହେ ଦେବୀ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେହରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ଚଣ୍ଡ–ମୁଣ୍ଡ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିବା, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

यस्माच्चंडं च मुंडं च त्वं देवि निहनिष्यसि । चामुंडेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि

ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ—ଉଭୟଙ୍କୁ ବଧ କରିବାରୁ, ଲୋକେ ତୁମକୁ ‘ଚାମୁଣ୍ଡା’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ କରିବେ।

Verse 54

ततस्त्वां वरदे देवी लोकः संपूजयिष्यति । भेदेर्बहुविधाकारैः सर्वगां कामसाधनीम्

ତାପରେ, ବରଦାୟିନୀ ଦେବୀ, ଲୋକ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜିବ—ବହୁବିଧ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ—ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ କାମନା-ସିଦ୍ଧିକାରିଣୀ ଭାବେ।

Verse 55

ओंकारवक्त्रां गायत्रीं त्वामर्चंति द्विजोत्तमाः । ऊर्जितां बलदां पापि राजानः सुमहाबलाः

ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ତୁମକୁ ଓଂକାର-ମୁଖୀ ଗାୟତ୍ରୀ ରୂପେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି; ଏବଂ ସୁମହାବଳ ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ତେଜସ୍ୱିନୀ, ବଳଦାୟିନୀ, ପାପନାଶିନୀ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 56

वैश्याश्च भूतिमित्येव शिवां शूद्रास्तथा शुभे । क्षांतिर्मुनीनामक्षोभ्या दया नियमिनामपि

ବୈଶ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ‘ଭୂତି’ (ସମୃଦ୍ଧି) ବୋଲି ପୂଜନ୍ତି, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ‘ଶିବା’ ବୋଲି, ହେ ଶୁଭେ; ତୁମେ ମୁନିମାନଙ୍କର ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ କ୍ଷମା ଓ ନିୟମୀମାନଙ୍କର ଦୟା ମଧ୍ୟ।

Verse 57

त्वं महोपाय सन्दोहा नीतिर्नयविसर्पिणाम् । परिस्थितिस्त्वमर्थानां त्वमहो प्राणिका मता

ତୁମେ ମହାଉପାୟର ଭଣ୍ଡାର, ନୀତି-ନୟରେ ପାରଦର୍ଶୀମାନଙ୍କର ପଥପ୍ରଦର୍ଶିକା। କାର୍ଯ୍ୟବିଷୟର ଯଥୋଚିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତୁମେ—ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଭାବେ ତୁମେ ମତା।

Verse 58

त्वं युक्तिः सर्वभूतानां त्वं गतिः सर्वदेहिनाम् । रतिस्त्वं रतिचित्तानां प्रीतिस्त्वं हृद्यदर्शिनाम्

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଯୁକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର ଗତି-ଶରଣ। ରତିଚିତ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ରତି, ହୃଦ୍ୟଦର୍ଶୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରୀତି।

Verse 59

त्वं कांतिः शुभरूपाणां त्वं शांति शुभकर्मिणाम् । त्वं भ्रांतिर्मूढचित्तानां त्वं फलं क्रतुयाजिनाम्

ତୁମେ ଶୁଭରୂପୀମାନଙ୍କର କାନ୍ତି, ଶୁଭକର୍ମୀମାନଙ୍କର ଶାନ୍ତି। ମୂଢଚିତ୍ତମାନଙ୍କର ଭ୍ରାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ଏବଂ କ୍ରତୁଯାଜୀମାନଙ୍କର ଫଳ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 60

जलधीनां महावेला त्वं च लीला विलासिनाम् । संभूतिस्त्वं पदार्थानां स्थितिस्त्वं लोकपालिनी

ତୁମେ ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ମହାବେଳା (ମହାତଟ), ଏବଂ ଲୀଳାବିଲାସୀମାନଙ୍କର ଲୀଳା-ଆନନ୍ଦ। ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ସଂଭୂତି ତୁମେ, ତାହାଙ୍କର ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ—ହେ ଲୋକପାଲିନୀ।

Verse 61

त्वं कालरात्रिर्निःशेष भुवनावलिनाशिनी । प्रियकंठग्रहानन्ददायिनी त्वं विभावरी

ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି, ନିଃଶେଷ ଭୁବନାବଳୀକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି। ପ୍ରିୟଙ୍କ କଣ୍ଠାଲିଙ୍ଗନରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ତୁମେ—ହେ ବିଭାବରୀ, ଦୀପ୍ତିମୟ ରାତ୍ରି।

Verse 62

प्रसीद प्रणतानस्मान्सौम्यदृष्ट्या विलोकय

ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ; ପ୍ରଣତ ଆମକୁ ତୁମ ସୌମ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୟାକରି ନିହାର।

Verse 63

इति स्तुवंतो ये देवि पूजयिष्यंति त्वां शुभे । ते सर्वकामानाप्स्यंति नियता नात्र संशयः

ହେ ଦେବୀ, ହେ ଶୁଭେ! ଯେମାନେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ତୁମ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇବେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 64

इत्युक्ता तु निशादेवी तथेत्युक्त्वा कृताञ्जलिः । जगाम त्वरिता पूर्वं गृहं हिमगिरेर्महत्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ନିଶାଦେବୀ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି କରଯୋଡ଼ କଲେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ରେ ପ୍ରଥମେ ହିମଗିରିଙ୍କ ମହାଗୃହକୁ ଗଲେ।

Verse 65

तत्राऽसीनां महाहर्म्ये रत्नभित्तिसमाश्रये । ददर्श मेनामापांडुच्छविवक्त्रसरोरुहाम्

ସେଠାରେ ସେ ରତ୍ନଭିତ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମହାପ୍ରାସାଦରେ ଆସୀନ ମେନାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ତାଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ପାଣ୍ଡୁ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Verse 66

किंचिच्छयाममुखोदग्रस्तनभागावनामिताम् । महौषधिगणबद्धमंत्रराजनिषेविताम्

ତାଙ୍କ ମୁଖ କିଛିଟା ଶ୍ୟାମଳ ଥିଲା ଏବଂ ସ୍ତନଭାରର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ସେ ଅଳ୍ପ ନମିଥିଲେ; ମହୌଷଧିଗଣ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ ଓ ପ୍ରବଳ ମନ୍ତ୍ରରାଜର ଜପ ଚାଲିଥିଲା।

Verse 67

ततः किंचित्प्रमिलिते मेनानेत्रांबुजद्वये । आविवेशमुखं रात्रिर्ब्रह्मणो वचनात्तदा

ତାପରେ ମେନାଙ୍କ ଦୁଇ ପଦ୍ମନୟନ ଅଳ୍ପ ନିମିଳିତ ହେଲାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ସେହି ସମୟରେ ରାତ୍ରି ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 68

जन्मदाया जगन्मातुः क्रमेण जठरांतरम् । अरंजयच्छविं देव्या गुहमातुर्विभावरी

ଜଗନ୍ମାତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବାକୁ ଥିବା ଭାବେ ବିଭାବରୀ କ୍ରମେ ଗର୍ଭାନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ଏବଂ ଗୁହଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ମାତା ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଶୋଭା ଓ ତେଜକୁ ଅଧିକ ବଢ଼ାଇଲା।

Verse 69

ततो जगन्मं गलदा मेना हिमगिरेः प्रिया । ब्राह्मे मुहूर्ते सुभगे प्रासूयत शुभाननाम्

ତାପରେ ଜଗତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା, ହିମଗିରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନା ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରସବ କଲେ।

Verse 70

तस्यां तु जायमानायां जंतवः स्थाणुजंगमाः । अभवन्सुखिनः सर्वे सर्वलोकनिवासिनः

ସେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ସମୟରେ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୁଖୀ ହେଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଲୋକର ନିବାସୀମାନେ କୁଶଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 71

अभवत्क्रूरसत्त्वानां चेतः शांतं च देहिनाम् । ज्योतिषामपि तेजस्त्वमभवत्सुतरां तदा

ସେତେବେଳେ କ୍ରୂର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଦେହଧାରୀମାନେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ହେଲେ; ସେହି ସମୟରେ ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କ ତେଜ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା।

Verse 72

वनाश्रिताश्चौषधयः स्वादवंति फलानि च । गंधवंति च माल्यानि विमलं च नभोऽभवत्

ବନାଶ୍ରିତ ଔଷଧିମାନେ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ ହେଲେ, ଫଳମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ହେଲା। ମାଳ୍ୟମାନେ ଅଧିକ ସୁଗନ୍ଧିତ ହେଲେ, ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ହେଲା।

Verse 73

मारुतश्च सुखस्पर्शो दिशश्च सुमनोहराः । विस्मृता नि च शास्त्राणि प्रादुर्भावं प्रपेदिरे

ପବନର ସ୍ପର୍ଶ ସୁଖଦ ହେଲା, ଦିଗମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଲାଗିଲେ। ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ବିସ୍ମୃତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ପାଇଲେ।

Verse 74

प्रभावस्तीर्थमुख्यानां तदा पुण्यतमोऽभवत् । सत्ये धर्मे चाध्ययने यज्ञे दाने तपस्यपि

ସେତେବେଳେ ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହେଲା। ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା—ସବୁଠାରେ ପୁଣ୍ୟର ମହାବୃଦ୍ଧି ହେଲା।

Verse 75

सर्वेषामभवच्छ्रद्धा जन्मकाले गुहारणेः । अंतरिक्षेमराश्चापि प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः

ଗୁହାରଣେ (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କ ଜନ୍ମକାଳେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନୟନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 76

हरिब्रह्ममहेंद्रार्कवायुवह्निपुरोगमाः । पुष्पवृष्टिं प्रमुमुचुस्तस्मिन्मेनागृहे शुभे

ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବଗଣ ମେନାଙ୍କ ସେହି ଶୁଭ ଗୃହ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 77

मेरुप्रभृतयश्चापि मूर्तिमंतो महानगाः । तस्मिन्महोत्सवे प्राप्ता वीरकांस्योपशोभिताः

ମେରୁ ଆଦି ମହାପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେନେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ସେହି ମହୋତ୍ସବକୁ ଆସିଲେ, ବୀରୋଚିତ କାଂସ୍ୟ-ଦୀପ୍ତି ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 78

सागराः सरितश्चैव समाजग्मुश्च सर्वशः

ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସାଗରମାନେ ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 79

हिमशैलोऽभवल्लोके तदा सर्वैश्चराचरैः । सेव्यश्चाप्यभिगम्यश्च पूजनीयश्च भारत

ହେ ଭାରତ! ସେ ସମୟରେ ଲୋକରେ ହିମଶୈଳ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେବ୍ୟ, ଅଭିଗମ୍ୟ ଓ ପୂଜନୀୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 80

अनुभूयोत्सवं ते च जग्मुः स्वानालयांस्तदा

ସେହି ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବକୁ ଅନୁଭବ କରି ସେମାନେ ତେବେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।