Adhyaya 11

Verse 1

कूर्म उवाच । शांडिल्य इति विख्यातः पुराहमभवं द्विजः । बालभावे मया भूप क्रीडमानेन निर्मितम्

କୂର୍ମ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳେ ମୁଁ ‘ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି। ହେ ରାଜନ୍, ବାଳ୍ୟେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ନିଜ ହାତେ କିଛି ଗଢ଼ିଥିଲି।

Verse 2

पुरा प्रावृषि पांशूत्थं शिवायतनमुच्छ्रितम् । जलार्द्रवालुकाप्रायं प्रांशुप्राकारशोभितम्

ପୂର୍ବେ ବର୍ଷାକାଳରେ ମୁଁ ମାଟି-ଧୂଳିରୁ ତିଆରି ଏକ ଶିବାୟତନ ଉଚ୍ଚ କରି ଉଠାଇଥିଲି। ତାହା ଜଳେ ଭିଜା ବାଲୁକାପ୍ରାୟ ଥିଲା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାକାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 3

पंचायतनविन्यासमनोहरतरं नृप । विनायकशिवासूर्यमधुसूदनमूर्तिमत्

ହେ ନୃପ, ସେହି ଆୟତନ ପଞ୍ଚାୟତନ-ବିନ୍ୟାସରେ ଅଧିକ ମନୋହର ଥିଲା—ଯେଉଁଥିରେ ବିନାୟକ, ଶିବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲା।

Verse 4

पीतमृत्स्वर्णकलशं ध्वजमालाविभूषितम् । काष्ठतोरणविन्यस्तं दोलकेन विभूषितम्

ତାହାରେ ପୀତମୃତ୍ତିକାର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣସଦୃଶ କଳଶ ଥିଲା; ଧ୍ୱଜ ଓ ମାଳାରେ ସେହିଟି ବିଭୂଷିତ ଥିଲା। କାଠର ତୋରଣ ଲଗାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଦୋଳାରେ ମଧ୍ୟ ସଜାଯାଇଥିଲା।

Verse 5

दृढप्रांशुसमुद्भूतसोपानश्रेणिभासुरम् । सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं वयस्यैः संवृतेन मे

ସେହିଟି ଦୃଢ଼ ଓ ଉଚ୍ଚ, ପଦକ୍ରମେ ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ସୋପାନଶ୍ରେଣୀରେ ଭାସ୍ୱର ଥିଲା। ମୋ ସହଚରମାନେ ଘେରିଥିବାବେଳେ, ସେହି ଦିବ୍ୟ ଛୋଟ ଆୟତନ ସର୍ବଥା ଆଶ୍ଚର୍ୟମୟ ଲାଗିଲା।

Verse 6

तत्र जागेश्वरं लिंगं गृत्वाथ विनिवेशितम् । बाल्यादुपलरूपं तद्वर्षावारिविशुद्विमत्

ସେଠାରେ ମୁଁ ‘ଜାଗେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲି। ଶୈଶବରୁ ତାହା ପାଷାଣରୂପ ଥିଲା ଏବଂ ବର୍ଷାଜଳଦତ୍ତ ପବିତ୍ରତାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 7

बकपुष्पैस्तथान्यैश्च केदारोत्थैः समाहृतैः । कोमलैरपरैः पुष्पैर्वृतिवल्लीसमुद्भवैः

ବକା ପୁଷ୍ପ ଓ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ସଂଗୃହୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଲତାବଳୀରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କୋମଳ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଠାରେ ପୂଜା କଲି।

Verse 8

कूष्मांडैश्चैव वर्णाद्यैरुन्मत्तकुसुमायुतैः । मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च दूर्वाद्यैश्च नवांकुरैः

କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା, ଉନ୍ମତ୍ତକ ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛ ସହ; ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପ, ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଏବଂ ଦୂର୍ବା ଆଦି ନବାଙ୍କୁରଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂଜା କଲି।

Verse 9

पूजा विरचिता रम्या शंभोरिति मया नृप । ततस्तांडवमारब्धमनपेक्षितसत्क्रियम्

ହେ ନୃପ! ମୁଁ ଏକଥର ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ରମ୍ୟ ପୂଜା ବିରଚନା କଲି। ତାପରେ କୌଣସି ଔପଚାରିକ ସତ୍କ୍ରିୟାକୁ ଅପେକ୍ଷା ନକରି ତାଣ୍ଡବ ଆରମ୍ଭ କଲି।

Verse 10

शिवस्य पुरतो बाल्याद्गीतं च स्वस्वर्जितम् । अकार्षं सकृदेवाहं बाल्ये शिशुगणावृतः

ଶୈଶବରୁ ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ନିଜ ସ୍ୱରରେ ଏକଥର ଗୀତ ଗାଇଥିଲି; ବାଳକାବସ୍ଥାରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଘେରା ହୋଇ, ସେହି କାମ ମୁଁ କେବଳ ଏକଥର କରିଥିଲି।

Verse 11

ततो मृतोऽहं जातश्च विप्रो जातिस्मरो नृप । वैदिशे नगरेऽकार्षं शिवपूजां विशेषतः

ତତଃ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଲଭି, ହେ ନୃପ, ଜାତିସ୍ମର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲି। ବିଦିଶା ନଗରେ ମୁଁ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ଶିବପୂଜା କଲି।

Verse 12

शिवदीक्षामुपागम्यानुगृहीतः शिवागमैः । शिवप्रासाद आधाय लिंगं श्रद्धासमन्वितः

ଶିବଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି ଶୈବ ଆଗମମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ଶିବପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲି।

Verse 13

कल्पकोटिं वसेत्स्वर्गेयः करोति शिवालयम् । यावंति परमाणूनि शिवस्यायतने नृप

ଯେ ଶିବାଳୟ ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ ଦଶ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ; ହେ ନୃପ, ଶିବାୟତନରେ ଯେତେ ପରମାଣୁ, ସେତେ ବର୍ଷ।

Verse 14

भवंति तावद्वर्षाणि करकः शिवसद्मनि । इति पौराणवाक्यानि स्मरञ्छैलं शिवालयम्

ସେତେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିର୍ମାତା ଶିବସଦନ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ରହେ। ଏହି ପୌରାଣିକ ବଚନ ସ୍ମରି ମୁଁ ପାଥରର ଶିବାଳୟ ନିର୍ମାଣ କଲି।

Verse 15

अकारिषमहं रम्यं विश्वकर्मविधानतः । मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पाक्वेष्टं शैलमेव वा

ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଏକ ରମ୍ୟ ଦେବାଳୟ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲି—ମାଟିର, କାଠର, ପୋଡ଼ା ଇଟର, କିମ୍ବା ପାଥରର ମଧ୍ୟ।

Verse 16

कृतमायतनं दद्यात्क्रमाद्दशगुणं फलम् । भस्मशायी त्रिषवणो भिक्षान्नकृतभोजनः

ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମିତ ଦେବାଳୟ ଦାନ କରେ, ତାହାର ଫଳ କ୍ରମେ ଦଶଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସେ ଭସ୍ମରେ ଶୟନ କରେ, ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରେ ଏବଂ ଭିକ୍ଷାଲବ୍ଧ ଅନ୍ନ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ।

Verse 17

जटाधरस्तपस्यंश्च शिवाराधनतत्परः । इत्थं मे कुर्वतो जातं पुनर्भूप प्रमापणम्

ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଓ ଶିବାରାଧନାରେ ତତ୍ପର ଥାଇ—ଏଭଳି ମୁଁ ଚରିତ୍ର କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ଭୂପ, ପୁନର୍ବାର ମୋ ପାଖକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲା।

Verse 18

जातो जाति स्मरस्तत्र कारिता तृतीयेहं भवांतरे । सार्वभौमो महीपालः प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे

ସେଠାରେ ମୁଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲି ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ରହିଲା। ଏଭଳି ତୃତୀୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭବରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ମୁଁ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ହେଲି।

Verse 19

जयदत्त इति ख्यातः सूर्यवंशसमुद्भवः । ततो मया बहुविधाः प्रासादाः कारिता नृप

ମୁଁ ‘ଜୟଦତ୍ତ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲି। ତାପରେ, ହେ ନୃପ, ମୁଁ ନାନାପ୍ରକାର ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ଦେବାଳୟ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲି।

Verse 20

तस्मिन्भवांतरे शंभोराराधनपरेण च । ततो निरूपिता जाता बकपुष्पपुरस्सराः

ସେହି ପୂର୍ବ ଭବରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ତତ୍ପର ମୋ ଦ୍ୱାରା, ବକ-ପୁଷ୍ପକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ପୂଜୋପଚାରର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁଯୋଜିତ ହେଲା।

Verse 21

सौवर्णै राजतै रत्ननिर्मितैः कुसुमैर्नृप । तथाविधेऽन्नदानादि करोमि नृपसत्तम

ହେ ରାଜନ୍, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ ଓ ରତ୍ନନିର୍ମିତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେହିପରି ଅନ୍ନଦାନ ଆଦି ଦାନଧର୍ମ କରିଥିଲି।

Verse 22

केवलं शिवलिंगानां पूजां पुष्पैः करोम्यहम् । ततो मे भगवाञ्छंभुः संतुष्टोऽथ वरं ददौ

ମୁଁ କେବଳ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଶିବଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ପୂଜା କରୁଥିଲି; ତେଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ ବର ଦେଲେ।

Verse 23

अजरामरतां राजंस्तेनैव वपुषावृतः । ततस्तथाविधं प्राप्यानन्यसाधारणं वरम्

ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଦେହରେ ଆବୃତ ହୋଇ ମୁଁ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରହିତତା ପାଇଲି; ପରେ ଏପରି ଅନନ୍ୟ, ଅତୁଳ ବର ଲାଭ କରି—

Verse 24

विचरामि महीमेतां मदांध इव वारणः । शिवभक्तिं विहायाथ नृपोऽहं मदनातुरः

ମଦାନ୍ଧ ହାତୀ ପରି ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବୁଲିଲି; ଶିବଭକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ରାଜା ହୋଇ ମଧ୍ୟ କାମରେ ଆତୁର ହେଲି।

Verse 25

प्रधर्षयितुमारब्धः स्त्रियः परपरिग्रहाः । आयुषस्तपसः कीर्तेस्तेजसो यशसः श्रियः

ମୁଁ ପରପରିଗ୍ରହା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି; ତାହାରେ ଆୟୁ, ତପ, କୀର୍ତ୍ତି, ତେଜ, ଯଶ ଓ ଶ୍ରୀ—ସବୁ କ୍ଷୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 26

विनाशकारणं मुख्यं परदारप्रधर्षणम् । सकर्णः श्रुतिहीनोऽसौ पश्यन्नंधो वदञ्जडः

ବିନାଶର ପ୍ରଧାନ କାରଣ ପରସ୍ତ୍ରୀ-ପ୍ରଧର୍ଷଣ। ସେ କାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଧିର ପରି, ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧ ପରି, କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଡ-ମୂର୍ଖ ପରି ହୁଏ।

Verse 27

अचेतनश्चेतनावान्मूर्खो विद्वानपि स्फुटम् । तदा भवति भूपाल पुरुषः क्षणमात्रतः

ହେ ଭୂପାଳ! ତେବେ ପୁରୁଷ ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ—ଚେତନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅଚେତ ପରି, ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମୂର୍ଖ ପରି ହୁଏ।

Verse 28

यदैव हरिणाक्षीणां गोचरं याति चक्षुषाम् । मृतस्य निरये वासो जीवतश्चेश्वराद्भयम्

ଯେଇ କ୍ଷଣେ ସେ ହରିଣାକ୍ଷୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁଗୋଚରକୁ ଯାଏ, ସେଇ କ୍ଷଣେ—ମୃତ ପାଇଁ ନରକବାସ ଏବଂ ଜୀବିତ ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରଭୟ ହୁଏ।

Verse 29

एवं लोकद्वयं हंत्री परदारप्रधर्षणा । जरामरणहीनोहमिति निश्चयमास्थितः

ଏଭଳି ପରସ୍ତ୍ରୀ-ପ୍ରଧର୍ଷଣରେ ସେ ଦୁଇ ଲୋକର ହନ୍ତା ହୋଇ, ‘ମୁଁ ଜରା-ମରଣହୀନ’ ବୋଲି ମୋହରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 30

ऐहिकामुष्मिकभयं विहायांह ततः परम् । प्रधर्षयितुमारब्धस्तदा भूप परस्त्रियः

ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ଭୂପାଳ, ସେ ତାହାପରେ ପରସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ/ପ୍ରଧର୍ଷଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 31

अथ मां संपरिज्ञाय मर्यादारहितं यमः । वरप्रदानादीशस्य तदंतिकसुपाययौ । व्यजिज्ञपन्मदीयं च शंभोर्धर्मव्यतिक्रमम्

ତେବେ ଯମ ମୋତେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଂଘନକାରୀ ବୋଲି ଜାଣି, ବରଦାତା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋର ଅବସ୍ଥା ଓ ଧର୍ମ-ଅତିକ୍ରମ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 32

यम उवाच । नाहं तवानुभावेन गुप्तस्यास्य विनिग्रहम्

ଯମ କହିଲା—ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ମହିମାରେ ରକ୍ଷିତ ଏହାକୁ ମୁଁ ନ ନିଗ୍ରହ କରିପାରେ, ନ ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରେ।

Verse 33

शक्रोमि पापिनो देव मन्नियोगेऽन्यमादिश । जगदाधारूपा हि त्वयेशोक्ताः पतिव्रताः

ହେ ଦେବ! ଏହି ପାପୀକୁ ମୁଁ ମୋ ନିୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ ନିଗ୍ରହ କରିପାରୁନି; ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ। କାରଣ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଘୋଷିତ ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନେ ହିଁ ଜଗତର ଆଧାର।

Verse 34

गावो विप्राः सनिगमा अलुब्धा दानशीलिनः । सत्यनिष्ठा इति स्वामिंस्तेषां मुख्यतमा सती

ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଗମସହିତ ବେଦ, ଅଲୋଭୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ—ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତିବ୍ରତା ସତୀ ହିଁ ସର୍ବପ୍ରଧାନ।

Verse 35

तास्तेन धर्षिता लुप्तं मदीयं धर्मशासनम् । वरदानप्रमत्तेन तवैव परिभूय माम्

ସେ ତାହାମାନଙ୍କୁ ଧର୍ଷଣ କରି ଅପମାନିତ କରିଛି; ମୋର ଧର୍ମଶାସନ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ହୋଇଗଲା। ଆପଣଙ୍କ ବରଦାନରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଅବମାନ କରିଛି।

Verse 36

जयदत्तेन देवेश प्रतिष्ठानाधिवासिना । इमां धर्मस्य भगवान्गिरमाकर्ण्य कोपितः । शशाप मां समानीय वेपमानं कृतांजलिम्

ହେ ଦେବେଶ! ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ-ନିବାସୀ ଜୟଦତ୍ତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଧର୍ମର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଭଗବାନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ମୋତେ ଡାକି—କମ୍ପିତ, କରଯୋଡ଼ି—ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 37

ईश्वर उवाच । यस्माद्दुष्टसमाचार धर्षितास्ते पतिव्रताः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣକାରୀ! ତୁମେ ସେହି ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଧର୍ଷଣ କରି ଅପମାନ କରିଛ—”

Verse 38

कामार्तेन मया शप्तस्तस्मात्कूर्मः क्षणाद्भव । ततः प्रणम्य विज्ञप्तः शापतापहरो मया

“କାମାର୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ହେଲ; ତେଣୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କୂର୍ମ ହେଉ।” ପରେ ସେ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନତି କଲା, ଏବଂ ମୁଁ ସେଇ ଶାପତାପ ହରଣକାରୀ ହେଲି।

Verse 39

प्राह षष्टितमे कल्पे विशापो भविता गणः । मदीय इति संप्रोच्य जगामादर्शनं शिवः

ଶିବ କହିଲେ—“ଷଷ୍ଟିତମ କଳ୍ପରେ ଏହି ଗଣ ଶାପମୁକ୍ତ ହେବ।” “ଏ ମୋର” ବୋଲି କହି ଶିବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 40

अहं कूर्मस्तदा जातो दशयोजनविस्तृतः । समुद्रसलिले नीतस्त्वयाहं यज्ञसाधने

ସେତେବେଳେ ମୁଁ କୂର୍ମ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଦଶ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ; ଯଜ୍ଞସାଧନ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ନେଇଗଲ।

Verse 41

पुरस्ताद्यायजूकेन स्मरंस्तच्च बिभेमि ते । दग्धस्त्वयाहं पृष्ठेत्र व्रणान्येतानि पश्य मे

ତୁମେ ପୂର୍ବେ କରିଥିବା ସେଇ ଯଜ୍ଞକର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ। ତୁମେ ମୋ ପିଠିରେ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଥିଲ—ମୋର ଏହି ଘାଉଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ।

Verse 42

चयनानि बहून्यत्र कल्पसूत्रविधानतः । पृष्ठोपरि कृतान्यासन्निंद्रद्युम्न तदा त्वया

ଏଠାରେ କଳ୍ପସୂତ୍ରର ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଅନେକ ଚୟନ (ବେଦୀ-ନିର୍ମାଣ) କରାଯାଇଥିଲା; ହେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ପିଠି ଉପରେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲ।

Verse 43

भूयः संतापिता यज्ञैः पृथिवी पृथिवीपते । सुस्राव सर्वतीर्थानां सारं साऽभून्महीनदी

ହେ ପୃଥିବୀପତେ, ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ତାପରେ ପୃଥିବୀ ପୁଣି ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲା। ତେବେ ସେ ସର୍ବତୀର୍ଥର ସାର ପ୍ରବାହିତ କରି ‘ମହୀନଦୀ’ ନାମକ ନଦୀ ହେଲା।

Verse 44

तस्यां च स्नानमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो नैमित्तिके कस्मिन्नपि प्रलय आगतः

ସେଥିରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତାପରେ କୌଣସି ଏକ ନୈମିତ୍ତିକ କାଳରେ ପ୍ରଳୟ ଘଟିଲା।

Verse 45

प्लवमानमिदं राजन्मानसं शतयोजनम् । षट्पंचाशत्प्रमाणेन कल्पा मम पुरा नृप

ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ମାନସ (ସରୋବର/ପ୍ରଦେଶ) ଶତ ଯୋଜନ ପରିମାଣର ହୋଇ ଭାସିଭାସି ଚଳେ। ହେ ନୃପ, ପୂର୍ବେ ମୋର କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଛପ୍ପନ ପ୍ରମାଣରେ ଗଣାଯାଉଥିଲା।

Verse 46

व्यतीता इह चत्वारः शेषे मोक्षस्ततः परम् । एवमायुरिदं दीर्घमेवं शापाच्च कूर्मता

ଏଠାରେ ଚାରି କାଳ ଅତୀତ ହୋଇଛି; ଯେ ଶେଷ ଅଛି, ତାହା ପରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳିବ। ଏଭଳି ମୋର ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ହୋଇଛି—ଶାପର କାରଣରୁ ଏହି କୂର୍ମ-ଅବସ୍ଥା।

Verse 47

ममाभूदीश्वरस्यैव सतीधर्मद्रुहो नृप । ब्रूहि किं क्रियतां शत्रोरपि ते गृहगामिनः

ହେ ନୃପ, ମୁଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ଜନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ଦ୍ରୋହ କରିଲି। କୁହ—ତୋ ଘରକୁ ଆସୁଥିବା ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?

Verse 48

मम पृष्ठिश्चिरं भूप त्वया दग्धाग्निनाऽपुरा । अहं ज्वलंतीमिव तां पश्याम्यद्यापि सत्रिणा

ହେ ଭୂପ, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ମୋର ପିଠିକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦଗ୍ଧ କରିଥିଲ। ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ଯାଏଁ ମୁଁ ତାହାକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପରି ଦେଖୁଛି।

Verse 49

इदं विमानमायातं त्वया कस्मान्निराकृतम् । देवदूतसमायुक्तं भुंक्ष्व भोगान्निजार्जितान्

ତୋ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଏହି ବିମାନକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ନିରାକରଣ କଲ? ଦେବଦୂତମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ଏଥିରେ, ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ଅର୍ଜିତ ଭୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କର।

Verse 50

इंद्रद्युम्न उवाच । चतुर्मुखेन तेनाहं स्वर्गान्निर्वासितः स्वयम् । विलक्ष्योन प्रयास्यामि पाताधिक्यादिदूषिते

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—ସେଇ ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା) ମୋତେ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନିର୍ବାସିତ କରିଛନ୍ତି। ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ପତନ-ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଆଦି ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ମୁଁ ଯିବି ନାହିଁ।

Verse 51

तस्माद्विवेकवैराग्यमविद्यापापनाशनम् । आलिंग्याहं यतिष्यामि प्राप्य बोधं विमुक्तये

ଏହେତୁ ଅବିଦ୍ୟା ଓ ପାପକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ବିବେକ ଓ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ବୋଧ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଯତ୍ନ କରିବି।

Verse 52

तन्मे गृहगतस्याद्य यथातिथ्यकरो भवान् । तदादिश यथाऽपारपारदः कोपि मे गुरुः

ଆଜି ଆପଣ ମୋ ଘରକୁ ଆସି ଅତିଥି-ସତ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏବେ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଗୁରୁ ମୋତେ ଏହି ଅପାର ସଂସାରସାଗରର ପାର କରାଇପାରିବେ।

Verse 53

कूर्म उवाच । लोमशोनाम दीर्घायुर्मत्तोऽप्यस्ति महामुनिः । मया कलापग्रामे स पूर्वं दृष्टः क्वचिन्नृप

କୂର୍ମ କହିଲେ—‘ଲୋମଶ ନାମରେ ଜଣେ ମହାମୁନି ଅଛନ୍ତି; ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ—ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଏକଥର କଲାପ ଗ୍ରାମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି।’

Verse 54

इंद्रद्युम्न उवाच । तस्मादागच्छ गच्छामस्तमेव सहितावयम् । प्राहुः पूततमां तीर्थादपि सत्संगतिं बुधाः

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—‘ତେବେ ଆସ, ଆମେ ଦୁହେଁ ସହିତେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉ। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ସତ୍ସଙ୍ଗ ତୀର୍ଥଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପବିତ୍ରକାରୀ।’

Verse 55

इत्थं निशम्य नृपतेर्वचनं तदानीं सर्वेऽपि ते षडथ तं मुनिमुख्यमाशु । चित्ते विधाय मुदिताः प्रययुर्द्विजेंद्रं जिज्ञासवः सुचिरजीवितहेतुमस्य

ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେଇ ଛଅଜଣ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଚିତ୍ତରେ ଆନନ୍ଦ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଅତିଦୀର୍ଘ ଜୀବନର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଜିଜ୍ଞାସୁ ହୋଇ ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।