Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

जयदत्तेन देवेश प्रतिष्ठानाधिवासिना । इमां धर्मस्य भगवान्गिरमाकर्ण्य कोपितः । शशाप मां समानीय वेपमानं कृतांजलिम्

Transliteration

jayadattena deveśa pratiṣṭhānādhivāsinā | imāṃ dharmasya bhagavāngiramākarṇya kopitaḥ | śaśāpa māṃ samānīya vepamānaṃ kṛtāṃjalim

Translation

ହେ ଦେବେଶ! ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ-ନିବାସୀ ଜୟଦତ୍ତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଧର୍ମର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଭଗବାନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ମୋତେ ଡାକି—କମ୍ପିତ, କରଯୋଡ଼ି—ଶାପ ଦେଲେ।

Word by Word

• जयदत्तेन: by Jayadatta
• जयदत्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जयदत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन — Masculine, Instrumental (3rd), Singular

• देवेश: O Lord of gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन — Masculine, Vocative, Singular; समासः देव+ईश (षष्ठी-तत्पुरुष)

• प्रतिष्ठानाधिवासिना: by the resident of Pratiṣṭhāna
• प्रतिष्ठानाधिवासिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रतिष्ठान + अधिवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन — Masculine, Instrumental, Singular; समासः प्रतिष्ठान + अधिवासिन् (सप्तमी-तत्पुरुष: प्रतिष्ठाने अधिवासी)

• इमाम्: this (speech/statement)
• इमाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Feminine, Accusative (2nd), Singular

• धर्मस्य: of dharma
• धर्मस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन — Masculine, Genitive (6th), Singular

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन — Masculine, Nominative (1st), Singular

• गिरम्: speech, words
• गिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Feminine, Accusative, Singular

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + कर्ण् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्यय-भावे), पूर्वकालिक क्रिया — Absolutive (gerund), ‘having heard’

• कोपितः: angered
• कोपितः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुप् (धातु) → कोपित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Past participle, Masculine, Nominative, Singular; कर्तरि प्रयोगे विशेषणम्

• शशाप: cursed
• शशाप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन — Perfect, 3rd person, Singular

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative, Singular

• समानीय: having summoned
• समानीय: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + नी (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्यय-भावे), पूर्वकालिक क्रिया — Absolutive (gerund), ‘having brought/summoned’

• वेपमानम्: trembling
• वेपमानम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेप् (धातु) → वेपमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Present participle, Masculine, Accusative, Singular; ‘माम्’ इति कर्मविशेषणम्

• कृताञ्जलिम्: with hands folded (in reverence)
• कृताञ्जलिम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular; समासः कृतः अञ्जलिः यस्य (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय)

Speaker

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa frame; likely Sūta/Lomaharṣaṇa as per section convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pratiṣṭhāna

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied interlocutor within Kaumārikākhaṇḍa’s frame (likely a sage/Skanda-related audience)

Visual Art Cues

Scene: A stern Śiva, radiant and terrible, hears Jayadatta’s dharma-statement; the offender is summoned, trembling with añjali, as the curse is pronounced in a court-like sacred setting.

Characters & Entities

• Jayadatta
• Pratiṣṭhāna
• Bhagavān (Śiva)
• Dharma/Yama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is threatened, Śiva responds decisively; even divine functionaries must answer to the higher moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pratiṣṭhāna is named as Jayadatta’s abode, giving a sacred-geographic anchor within the Purāṇic narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is narrative, emphasizing reverence (añjali) and the gravity of dharma-violation.