Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनः स नारदोऽगस्त्य देव्याः प्राक्समुपागतः । तद्वृत्तांतमशेषं च हरायावेदितुं ययौ

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ! ନାରଦ ପ୍ରଥମେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମୀପଗତ ହୋଇ, ପରେ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବାକୁ ଗଲେ।

Verse 2

दृष्ट्वा स नारदः शंभुं नंदिना सह संकथाम् । कांचित्तर्जनिविन्यास पूर्वं कुर्वंतमानमत्

ନାରଦ ନନ୍ଦି ସହିତ କଥାହେଉଥିବା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଥମେ ତର୍ଜନୀଦ୍ୱାରା ଏକ ବିଶେଷ ସଙ୍କେତ କରି, ବିନୟରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 3

उपाविशच्च शैलादि विसृष्टासनमुत्तमम् । वैलक्ष्यं नाटयन्किंचित्क्षणं जोषं समास्थितः

ଶୈଲଜ (ଶିବ) ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ସେ ବସିଲେ। ସାନା ଲଜ୍ଜା ଦେଖାଇ କିଛିକ୍ଷଣ ମୌନ ରହିଲେ।

Verse 4

आकारेणैव सर्वज्ञस्तद्वृत्तांतं विवेद ह । अवादीच्च मुनिं शंभुः कुतो मौनावलंबनम्

ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଭାବଭଙ୍ଗୀରୁ ହିଁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣିଲେ। ଶମ୍ଭୁ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ମୌନକୁ କାହିଁକି ଆଶ୍ରୟ କରୁଛ?”

Verse 5

शरारिणां स्थितिरियमुत्पत्तिप्रलयात्मिका । दिव्यान्यपि शरीराणि कालाद्यांत्येवमेव हि

ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ-ସ୍ୱଭାବୀ। ଦିବ୍ୟ ଦେହମଧ୍ୟ କାଳେ କ୍ଷୟ ପାଉଛି—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 6

दृश्यं विनश्वरं सर्वं विशेषाद्यदनीश्वरम् । ततोऽत्र चित्रं किं ब्रह्मन्कंकालः कालयेन्न वै

ଦୃଶ୍ୟ ସବୁ ନଶ୍ୱର, ବିଶେଷକରି ଯାହା ଅନୀଶ୍ୱର (ଅସ୍ୱାଧୀନ)। ତେଣୁ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ—କାଳ କଙ୍କାଳକୁ ନଶ୍ଟ କରିବ ନାହିଁ କି?‍

Verse 7

अभाविनो हि भावस्य भावः क्वापि न संभवेत् । भाविनोपि हि नाभावस्ततो मुह्यंति नो बुधाः

ଯାହା ହେବାକୁ ନୁହେଁ, ତାହା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯାହା ହେବାକୁ ଅଛି, ତାହାର ଅଭାବ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 8

शंभूदीरितमाकर्ण्य स इत्थं मुनिपुंगवः । प्रोक्तवान्सत्यमेवैतद्यद्देवेन प्रभाषितम्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ—“ଦେବ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।”

Verse 9

अवश्यमेव यद्भाव्यं तद्भूतं नात्र संशयः । परं मां बाधतेत्यंतं चिंतैका चित्तमाथिनी

ଯାହା ଭାବ୍ୟ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଚିନ୍ତା ମାତ୍ର ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି, ଚିତ୍ତକୁ ମଥି ଦେଉଛି।

Verse 10

नापचीयेत ते किंचिन्नोपचीयेत तत्त्वतः । अव्ययत्वाच्च पूर्णत्वाद्धानिवृद्धी कृतस्त्वयि

ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତୁମର କିଛି ହ୍ରାସ ହୁଏନାହିଁ, କିଛି ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। ତୁମେ ଅବ୍ୟୟ ଓ ସଦା-ପୂର୍ଣ୍ଣ; ‘ହାନି’ ‘ଲାଭ’ କେବଳ ତୁମ ଉପରେ ଆରୋପିତ ଧାରଣାମାତ୍ର।

Verse 11

अहो वराकः संसारः क्व भविष्यत्यनीश्वरः । आरभ्याद्यदिनं न त्वामर्चयिष्यंति केपि यत्

ହାୟ, ଏ ସଂସାର କେତେ ଦୀନ! ପ୍ରଭୁ ବିନା ଏହା କେଉଁଠି ଟିକିବ? ଆଜିଠାରୁ ଯେ କେହି ତୁମକୁ ଆରାଧନା ନକରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କେଉଁ ଶରଣ ରହିବ?

Verse 12

यतः प्रजापतिर्दक्षो न त्वामाहूतवान्क्रतौ । तेनाद्यरीढि तं दृष्ट्वा देवर्षिमनुजा अपि

ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିନଥିଲେ; ତେଣୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବର୍ଷି ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ସେ ଅପରାଧ ଜାଣି—ତାଙ୍କଠାରୁ ପଛକୁ ହଟନ୍ତି।

Verse 13

तव रीढां करिष्यंति किमैश्वर्येण रीढिनाम् । प्राप्तावहेडना लोके जितकालभया अपि । अथैश्वर्येण संपन्नाः प्रतिष्ठाभाजनं किमु

ଯେମାନେ ତୁମ ଶରଣ ନେନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଲୋକିକ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି? ଲୋକେ ଉପହାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କାଳ–ମୃତ୍ୟୁଭୟକୁ ଜିତିଛନ୍ତି; ଆଉ ସେମାନେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ, ପୁଣି କେଉଁ ‘ପ୍ରତିଷ୍ଠା’ ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 14

महीयसायुषा तेषां वसुभिर्भूरिभिश्च किम् । येऽभिमानधनानेह लब्धरीढाः पदेपदे

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ କିମ୍ବା ପ୍ରଚୁର ଧନର କ’ଣ ଉପକାର? ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଅଭିମାନକୁ ଧନ ଭାବନ୍ତି—ପଦେପଦେ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ—ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ ହିଁ ରହନ୍ତି।

Verse 15

अचेतनाश्च सावज्ञा जीवंतोपि न कीर्तये । अभिमानधना धन्या वरं योषित्सुसासती

ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଅଚେତନ ଓ ଅବଜ୍ଞାଭାବୀ, ସେମାନେ କୀର୍ତ୍ତନୀୟ ନୁହେଁ। ଅହଂକାରକୁ ଧନ ମାନୁଥିବା ‘ଧନ୍ୟ’ମାନଙ୍କଠାରୁ ସୁସତୀ ନାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 16

या त्वद्विनिंदाश्रवणात्तृणीचक्रे स्वजीवितम् । इत्याकर्ण्य महाकालः सम्यग्ज्ञात्वा सतीव्ययम्

ତୁମ ନିନ୍ଦା ଶୁଣି ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ତୃଣସମ ମାନିଲା—ଏହା ଶୁଣି ମହାକାଳ ସତୀଙ୍କ ତ୍ୟାଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଝି (କାର୍ଯ୍ୟରେ) ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 17

सत्यं मुने सती देवी तृणीचक्रे स्वजीवितम् । जोषं स्थिते मुनौ तत्र तन्महाकालसाध्वसात्

ସତ୍ୟ ହେ, ମୁନେ! ଦେବୀ ସତୀ ନିଜ ଜୀବନକୁ ତୃଣସମ କରିଦେଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ମୁନି ଯେ ନୀରବ ରହିଲେ, ତାହା ମହାକାଳ ପ୍ରତି ଭୟଭକ୍ତିରୁ ଥିଲା।

Verse 18

रुद्रश्चातीवरुद्रोभूद्बहुकोपाग्निदीपितः । ततस्तत्कोपजाद्वह्निराविरासीन्महाद्युतिः

ରୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ହେଲେ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଦୀପ୍ତ। ସେହି କ୍ରୋଧଜ ଅଗ୍ନିରୁ ମହାତେଜ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 19

प्रत्यक्षः प्रतिमाकारः कालमृत्युप्रकंपनः । उवाच च प्रणम्येशं भुशुंडीं महतीं दधत्

ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକାର ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଯାହାରେ କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ଈଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମହା ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ ଧାରଣ କରି, ସେ କଥା କହିଲେ।

Verse 20

आज्ञां देहि पितः किं ते करवै दास्यमुत्तमम् । ब्रह्मांडमेककवलं करवाणि त्वदाज्ञया

ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ହେ ପିତଃ—ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କେଉଁ ପରମ ସେବା କରିବି? ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ କବଳ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।

Verse 21

पिबामि चार्णवान्सप्ताप्येकेन चुलुकेन वै । रसातलं वा पातालं पातालं वा रसातलम्

ଗୋଟିଏ ଚୁଲୁକରେ ମୁଁ ସାତଟି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ପିଇଦେଇପାରେ; ଏବଂ ରସାତଳକୁ ପାତାଳ, କିମ୍ବା ପାତାଳକୁ ରସାତଳ—ଏଭଳି ଉଲଟାଇଦେଇପାରେ।

Verse 22

त्वदाज्ञया नयामीश विनिमय्य स्वहेलया । सलोकपालमिंद्रं वा धृत्वा केशैरिहानये

ହେ ଈଶ! ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ମୋର ଲୀଳାରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କେଶ ଧରି ଟାଣି ଏଠାକୁ ଆଣିପାରିବି।

Verse 23

अपि वैकुंठनाथश्चेत्तत्साहाय्यं करिष्यति । तदा तं कुंठितास्त्रं च करिष्यामि त्वदाज्ञया

ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ମଧ୍ୟ ଯଦି ତାହାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିକୁ କୁଂଠିତ କରି ନିଷ୍ଫଳ କରିଦେବି।

Verse 24

दनुजा दितिजाः के वै वरा कारणदुर्बलाः । तेषु चोत्कटतां कोपि धत्ते तं प्रणिहन्म्यहम्

ଦାନବ ଓ ଦିତିଜମାନେ କିଏ? ବରଦାନରେ ମାତ୍ର ବଳବାନ, ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୁର୍ବଳ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କେହି ଉଗ୍ର ଦର୍ପ ଧରେ, ମୁଁ ତାହାକୁ ପ୍ରହାର କରି ନିହତ କରିଦେବି।

Verse 25

कालं बध्नामि वा संख्ये मृत्योर्वा मृत्युमर्थये । स्थावरेषु चरेष्वत्र मयि कुद्धे रणांगणे

ରଣରେ ମୁଁ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧିପାରେ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅର୍ଥନା କରିପାରେ। ମୁଁ ରଣାଙ୍ଗଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଚର-ସ୍ଥାବର ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ଭୟ ବ୍ୟାପେ।

Verse 26

त्वद्बलेन महेशान न कोपि स्थैर्यमेष्यति । ममपादतलाघातादेतद्वै क्षोणिमंडलम्

ହେ ମହେଶାନ! ତୁମ ବଳରେ କେହି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ମୋ ପାଦତଳର ଆଘାତରେ ଏହି ସମଗ୍ର କ୍ଷୋଣିମଣ୍ଡଳ ନିଶ୍ଚୟ କମ୍ପିବ।

Verse 27

कदलीदलवद्वाताद्वेपते सरसातलम् । चूर्णीकरोमि दोर्दंडघाताच्चैतान्कुलाचलान्

ପବନେ କମ୍ପିତ କଦଳୀପତ୍ର ପରି ରସାତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀ କମ୍ପେ। ମୋ ଭୁଜଦଣ୍ଡର ଆଘାତରେ ଏହି କୁଲାଚଳମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରେ।

Verse 28

किं बहूक्तेन देह्याज्ञां ममासाध्यं न किंचन । त्वत्पादबलमासाद्य कृतं विद्ध्यद्यचिंतितम्

ଅଧିକ କହି କଣ? ଆଜ୍ଞା ଦିଅ—ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମ ପାଦବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆଜି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 29

इति प्रतिज्ञां तस्येशः श्रुत्वा कृतममन्यत । कृतकृत्यमिवात्यंतं तं मुदा प्रत्युवाच च

ତାହାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣି ଈଶ୍ୱର ତାହାକୁ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ମନେ କଲେ। ଯେପରି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବଥା ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ ସେ ତାକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 30

महावीरोसि रे भद्र मम सर्वगणेष्विह । वीरभद्राख्यया त्वं हि प्रथितिं परमां व्रज

ହେ ଭଦ୍ର! ତୁମେ ମୋର ସମସ୍ତ ଗଣ ମଧ୍ୟରେ ମହାବୀର ଅଟ। ତୁମେ 'ବୀରଭଦ୍ର' ନାମରେ ପରମ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କର।

Verse 31

कुरु मे सत्वरं कार्यं दक्षयज्ञं क्षयं नय । ये त्वां तत्रावमन्यंते तत्साहाय्यविधायिनः

ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର କର, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ବିନାଶ କର। ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ତୁମକୁ ଅପମାନିତ କରିବେ ଏବଂ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ...

Verse 32

ते त्वयाप्यवमंतव्या व्रज पुत्र शुभोदय । इत्याज्ञां मूर्ध्नि चाधाय स ततः पारमेश्वरीम्

ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତିରସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଯାଅ ପୁତ୍ର, ତୁମର ଶୁଭ ହେଉ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞାକୁ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରି...

Verse 33

हरं प्रदक्षिणीकृत्य जग्मिवानतिरंहसा । ततस्तदनुगाञ्शंभुः स्वनिःश्वाससमुद्गतान्

ହରଙ୍କୁ (ଶିବ) ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଗରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତା’ପରେ ଶମ୍ଭୁ ନିଜ ନିଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ...

Verse 34

शतकोटिमितानुग्रान्गणानन्न्यानवासृजत् । ते गणा वीरभद्रं तं यांतं केचित्पुरोगताः

ଶହେ କୋଟି ସଂଖ୍ୟକ ଅନ୍ୟ ଉଗ୍ର ଗଣମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେହି ଗଣମାନେ ଯାଉଥିବା ସେହି ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଲେ।

Verse 35

केचित्तदनुगा जाताः केचित्तत्पार्श्वगा ययुः । अंबरं तैः समाक्रांतं तेजोवीजित भास्करैः

କେହି ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ହେଲେ, କେହି ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସହଚର ହୋଇ ଚାଲିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ତେଜରେ ଆକାଶ ଭରିଗଲା; ସେହି ଦୀପ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ମ୍ଲାନ କଲା।

Verse 36

शृंगाग्राणि गिरीणां च कैश्चिदुत्पाटितानि वै । आचूडमूलाः कैश्चिच्च विधता वै शिलोच्चयाः

କେହି ପର୍ବତମାନଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଉପାଡ଼ିଦେଲେ। କେହି ଶିଳାରାଶିକୁ ମୂଳରୁ ଚୂଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠାଇ ଧରିଲେ।

Verse 37

उत्पाट्य महतो वृक्षान्केचित्प्राप्ता मखांगणम् । कैश्चिदुत्पाटिता यूपाः केचित्कुंडान्यपूपुरन्

କେହି ବଡ଼ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷକୁ ଉପାଡ଼ି ମଖାଙ୍ଗଣକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। କେହି ଯୂପସ୍ତମ୍ଭ ଉପାଡ଼ିଦେଲେ, ଆଉ କେହି ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଭରିଦେଲେ।

Verse 38

मंडपं ध्वंसयामासुः केचित्क्रोधोद्धुरागणाः । अचीखनन्वै वेदीश्च केचिद्वै शूलपाणयः । अभक्षयन्हवींष्यन्ये पृषदाज्यं पपुः परे

କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ଧୁର କେତେକ ଗଣ ମଣ୍ଡପକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଶୂଳପାଣି କେତେକ ଲୋକ ବେଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଦି ଉଠାଇଲେ। ଅନ୍ୟେ ହବିଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କଲେ, ଆଉ କେହି ପୃଷଦାଜ୍ୟ ପାନ କଲେ।

Verse 39

दध्वंसुरन्नराशींश्च केचित्पर्वतसन्निभान् । केचिद्वै पायसाहाराः केचिद्वै क्षीरपायिनः

କେହି ପର୍ବତସଦୃଶ ଅନ୍ନରାଶିଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ। କେହି ପାୟସ ଭୋଜନ କଲେ, ଆଉ କେହି କ୍ଷୀର ପାନ କଲେ।

Verse 40

केचित्पक्वान्नपुष्टांगा यज्ञपात्राण्यचूर्णयन् । अमोटयन्स्रुचादंडान्केचिद्दोर्दंडशालिनः

କେହି ପକ୍ୱାନ୍ନରେ ପୁଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ ହୋଇ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ଆଉ କେହି ବଳିଷ୍ଠ ଭୁଜାବାନ୍ କ୍ରୋଧେ ସ୍ରୁଚିର ଦଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।

Verse 41

व्यभजञ्छकटान्केचित्पशून्केचिदजीगिलन् । अग्निं निर्वापयामासुः केचिदत्यग्नितेजसः

କେହି ଶକଟଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ମାର କଲେ, କେହି ଯଜ୍ଞପଶୁମାନଙ୍କୁ ଗିଳିଗଲେ; ଆଉ କେହି ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ନିର୍ବାପିତ କଲେ।

Verse 42

स्वयं परिदधुश्चान्ये दुकूलानि मुदा युताः । जगृहुः केचन पुरा रत्नानां पर्वतं कृतम्

ଅନ୍ୟେ ହର୍ଷସହିତ ନିଜେ ଉତ୍ତମ ଦୁକୂଳ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କଲେ; ଆଉ କେହି ପୂର୍ବରୁ ଢେର କରା—ମଣିର ପର୍ବତ ସଦୃଶ—ଧନକୁ ହରଣ କଲେ।

Verse 43

एकेन च भगो देवः पश्यंश्चक्रे विलोचनः । पूष्णो दंतावलीमन्यः पातयामास कोपितः

ଜଣେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଦେବ ଭଗଙ୍କୁ ଅନ୍ଧ କରିଦେଲା; ଆଉ ଜଣେ କ୍ରୋଧେ ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତର ଶ୍ରେଣୀକୁ ପତିତ କଲା।

Verse 44

यज्ञः पलायितो दृष्टः केनचिन्मृगरूपधृक् । शिरोविरहितश्चक्रे तेन चक्रेण दूरतः

ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ପଳାଉଥିବା ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖାଗଲା; କେହି ସେହି ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶିର କାଟି ଶିରୋବିହୀନ କରି ଦୂରକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 45

एकः सरस्वतीं यांतीं दृष्ट्वा निर्नासिकां व्यधात् । अदितेरोष्ठपुटकौ छिन्नावन्येन कोपिना

ଜଣେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଯାଉଥିବାର ଦେଖି ତାଙ୍କ ନାକ କାଟିଦେଲା; ଅନ୍ୟ ଜଣେ କ୍ରୋଧରେ ଅଦିତିଙ୍କ ଓଠ କାଟି ପକାଇଲା।

Verse 46

अर्यम्णो बाहुयुगलं तथोत्पाटितवान्परः । अग्नेरुत्पाटयामास कश्चिज्जिह्वां प्रसह्य च

ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅର୍ଯ୍ୟମାଙ୍କର ଦୁଇ ବାହୁ ଉପାଡ଼ି ଦେଲା; ଏବଂ କେହି ଜଣେ ବଳପୂର୍ବକ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଜିଭ ଉପାଡ଼ି ନେଲା।

Verse 47

चिच्छेद वायोर्वृषणं पार्षदोन्यः प्रतापवान् । पाशयित्वा यमं कश्चित्को धर्म इति पृष्टवान्

ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରତାପୀ ପାର୍ଷଦ ବାୟୁଙ୍କର ଅଣ୍ଡକୋଷ କାଟିଦେଲା; କେହି ଜଣେ ଯମଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ପଚାରିଲା, 'ଧର୍ମ କଣ?'

Verse 48

यत्र धर्मे महेशो न प्रथमं परिपूज्यते । नैरृतं संगृहीत्वान्यः केशेष्वातो्ल्यचासकृत्

'ଯେଉଁ ଧର୍ମରେ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରଥମେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ (ତାହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ)।' ଏହା କହି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନୈଋତଙ୍କୁ କେଶରୁ ଧରି ବାରମ୍ବାର ଟାଣିଲା।

Verse 49

अनीश्वरं हविर्भुक्तं त्वयेत्या ताडयत्पदा । कुबेरमपरो धृत्वा पादयोरधुनोद्बलात्

'ତୁମେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବିନା ହବି ଭକ୍ଷଣ କରିଛ!' ଏହା କହି ଜଣେ ଗୋଇଠା ମାରିଲା; ଅନ୍ୟ ଜଣେ କୁବେରଙ୍କୁ ଗୋଡ଼ରୁ ଧରି ଜୋରରେ ହଲାଇ ଦେଲା।

Verse 50

वामयामास बहुशो भक्षिता ह्यध्वराहुतीः । एकादशाऽपि ये रुद्रा लोकपालैकपंक्तयः

ସେ ବାରମ୍ବାର ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କଲା, କାରଣ ଯଜ୍ଞର ଆହୁତିଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଭକ୍ଷିତ ହେଲା। ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ ଏକେ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଥିବା ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 51

रुद्राख्या धारणवशात्प्रमथैस्तेऽवहेलिताः । वरुणोदरमापीड्य प्रमथोन्यो बलेनहि

କେବଳ ନାମଧାରଣରୁ ‘ରୁଦ୍ର’ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ଥିବାମାନେ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସିତ ହୋଇ ପରାଜିତ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରମଥ ବଳପୂର୍ବକ ବରୁଣଙ୍କ ଉଦରକୁ ଚାପି ଧରିଲା।

Verse 52

बहिरुद्गिरयामास यद्दत्तं चेशवर्ज्जितम् । मायूरीं तनुमासाद्य सहस्राक्षो महामतिः

ଈଶଙ୍କୁ ବର୍ଜନ କରି ଯଜ୍ଞରେ ଯାହା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ତାହା ବାହାରକୁ ଉଗାରିଦେଲା। ତାପରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ମହାମତି ଇନ୍ଦ୍ର ମୟୂରୀ (ମୋରଣୀ) ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 53

उड्डीय गिरिमाश्रित्यच्छन्नः कौतुकमैक्षत । ब्राह्मणान्प्रमथा नत्वा यातयातेतिचाब्रुवन्

ଉଡ଼ିଯାଇ ସେ ପର୍ବତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଲୁଚି ରହିଲା ଏବଂ ସେଇ କୌତୁକ ଦେଖିଲା। ପ୍ରମଥମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ‘ଯାଆ, ଯାଆ, ଆଗେ ବଢ଼!’ ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 54

प्रमथाः कालयामासुरन्यानपि च याचकान् । इत्थं प्रमथिते यागे प्रमथैः प्रथमागतैः । वीरभद्रः स्वतः प्राप्तः प्रमथानीकिनी वृतः

ପ୍ରମଥମାନେ ଅନ୍ୟ ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରି ନିପାତ କଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରଥମେ ଆସିଥିବା ପ୍ରମଥମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲାପରେ, ପ୍ରମଥ-ସେନାରେ ଘେରା ଥିବା ବୀରଭଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 55

यज्ञवाटं श्मशानाभं दृष्ट्वा तैः प्रमथैः पुरा । अतिशोच्यां दशां नीतं वीरभद्रस्ततो जगौ

ପ୍ରମଥମାନେ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଶ୍ମଶାନସଦୃଶ କରିଦେଇଥିବା ଦେଖି, ବୀରଭଦ୍ର ଅତିଶୋକରେ—ଏହାକୁ କେତେ ଦୟନୀୟ ଦଶାକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି—ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 56

गणाः पश्यत दुर्वृत्तैः प्रारब्धानां च कर्मणाम् । अनीश्वरैरवस्थेयं कुतो द्वेषो महेश्वरे

ହେ ଗଣମାନେ, ଦେଖ—ଦୁର୍ବୃତ୍ତମାନେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା କର୍ମର ଫଳ ଏପରି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥା ଆଣେ। ଯେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟ ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଗତି ଏହି; ତେବେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କାହିଁକି?,

Verse 57

ये द्विषंति महादेवं सर्वकर्मैकसाक्षिणम् । धर्मकार्ये प्रवृत्तास्तु ते प्राप्स्यंतीदृशं दशाम्

ସମସ୍ତ କର୍ମର ଏକମାତ୍ର ସାକ୍ଷୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଯେମାନେ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଦଶାକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 58

क्व स दक्षो दुराचारः क्व च यज्ञभुजः सुराः । धृत्वा सर्वानानयत यात द्रुततरं गणाः

ସେ ଦୁରାଚାରୀ ଦକ୍ଷ କେଉଁଠି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ କେଉଁଠି? ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧରି ଏଠାକୁ ଆଣ—ଅତିଦ୍ରୁତ ଯାଅ, ହେ ଗଣମାନେ!,

Verse 59

इत्याज्ञा वीरभद्रस्य प्राप्य ते प्रमथा द्रुतम् । यावद्यांत्यग्रतस्तावदृष्टः कुद्धो गदाधरः

ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ସେ ପ୍ରମଥମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବାହାରିଲେ; ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ କ୍ରୋଧରେ ଉଗ୍ର ଗଦାଧରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 60

तेन ते प्रमथाः सर्वे महाबलपराक्रमाः । शुष्कपर्णतृणावस्थां प्रापिता वात्ययेव हि

ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମଥ—ମହାବଳୀ ଓ ପରାକ୍ରମୀ—ଯେନ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାତ୍ୟାରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପରି, ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଓ ତୃଣ ସଦୃଶ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 61

अथ नष्टेषु सर्वेषु प्रमथेषु हरेर्भयात् । चुकोप वीरभद्रः स प्रलयानलसंनिभः

ତାପରେ ହରିଙ୍କ ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରମଥ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲାପରେ, ବୀରଭଦ୍ର ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ।

Verse 62

ददर्श शार्ङ्गिणं चाग्रे स्वगणैश्च परिष्टुतम् । चतुर्भुजैरसंख्यातैर्जितदैत्यमहाबलैः

ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍ଟୁତ, ଦୈତ୍ୟଜୟୀ ଅସଂଖ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ମହାବଳୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

Verse 63

चक्रिभिर्गदिभिर्जुष्टं खड्गिभिश्चापि शार्ङ्गिभिः । वीरभद्रस्ततः प्राह दृष्ट्वा तं दैत्यसूदनम्

ଚକ୍ରଧାରୀ, ଗଦାଧାରୀ, ଖଡ୍ଗଧାରୀ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁର୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ସେ ଦୈତ୍ୟସୂଦନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବୀରଭଦ୍ର ତେବେ କହିଲେ।

Verse 64

त्वं तु यज्ञपुमानत्र महायज्ञप्रवर्तकः । रक्षिता निजवीर्येण दक्षस्य त्र्यक्षवैरिणः

‘ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ, ଏହି ମହାଯଜ୍ଞର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ; ଏବଂ ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବୈରୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ ରକ୍ଷକ ହୋଇଛ।’

Verse 65

किं वा दक्षं समानीय देहि युध्यस्व वा मया । न दास्यसि च चेद्दक्षं ततस्तं रक्ष यत्नतः

କିମ୍ବା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଆଣି ମୋ ହସ୍ତେ ସମର୍ପଣ କର, ନହେଲେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯଦି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେବୁ ନାହିଁ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଯତ୍ନରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 66

प्रायशः शंभुभक्तेषु यतस्त्वं प्रोच्यसेऽग्रणीः । एकोनेऽब्जसहस्रेप्राग्ददौ नेत्रांबुजं भवान्

କାରଣ ତୁମେ ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ବୋଲି ପ୍ରାୟଃ ପ୍ରଶଂସିତ। ପୂର୍ବେ ସହସ୍ର ପଦ୍ମରେ ଗୋଟିଏ କମିଗଲାବେଳେ, ତୁମେ ନିଜ ପଦ୍ମନେତ୍ରକୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲ।

Verse 67

तुष्टेन शंभुना दत्तं तुभ्यं चक्रं सुदर्शनम् । यत्साहाय्यमवाप्याजौ त्वं जयेर्दनुजाधिपान्

ପ୍ରସନ୍ନ ଶମ୍ଭୁ ତୁମକୁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦାନ କରିଥିଲେ। ତାହାର ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦନୁଜାଧିପମାନଙ୍କୁ ଜୟ କର।

Verse 68

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वीरभद्रस्य चोर्जितम् । जिज्ञासुस्तद्बलं विष्णुर्वीरभद्रमुवाच ह

ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ସେହି ଓଜସ୍ୱୀ ବଚନ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ବଳ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବିଷ୍ଣୁ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 69

त्वं शंभोः सुत देशीयो गणानां प्रवरोस्यहो । राजादेशमनुप्राप्य ततोप्यतिबलो महान्

ତୁମେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ନିଜ ଧାମରୁ ଉଦ୍ଭୂତ; ନିଶ୍ଚୟ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ତୁମେ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଅତିବଳବାନ ଓ ମହାନ।

Verse 70

योसि सोस्यहमप्यत्र दक्षरक्षणदक्षधीः । पश्यामि तव सामर्थ्यं कथं दक्षं हरिष्यसि

ତୁମେ ଯେ କିଏ ହେଉ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି—ଦକ୍ଷଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣବୁଦ୍ଧି। ଏବେ ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦେଖିବି; ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କିପରି ନେଇଯିବ?

Verse 71

इत्युक्तो वीरभद्रः स तेन वै शार्ङ्गधन्वना । प्रमथान्दृष्टिभंग्यैव प्रेरयामास संगरे

ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱା (ବିଷ୍ଣୁ) ଏପରି କହିବା ପରେ, ବୀରଭଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିର ଇଙ୍ଗିତମାତ୍ରେ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଦେଲେ।

Verse 72

अथ तैः प्रमथैर्विष्णोरनुगा गदिता रणे । आददानास्तृणं वक्त्रे णापिताः पाशवीं दशाम्

ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ପ୍ରମଥମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁଗମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ; ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ତୃଣ ଠୁସିଦେଇ, ମୁଣ୍ଡନ କରି ଅପମାନିତ କରିଥିବା ପରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପଶୁସଦୃଶ ଦଶାକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 73

ततस्तार्क्ष्यरथः क्रुद्धस्त्वेकैकं रणमूर्धनि । सहस्रेणसहस्रेण बाणानां हृद्यताडयत्

ତାପରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ-ରଥାରୂଢ ସେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ବୀର ରଣମୁଖରେ ଏକେକଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ବାଣ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରହାର କରିଲେ।

Verse 74

ते भिन्नवक्षसः सर्वे गणा रुधिरवर्षिणः । वासंतीं कैंशुकीं शोभां परिप्रापूरणाजिरे

ସେ ସମସ୍ତ ଗଣଙ୍କର ବକ୍ଷ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ରକ୍ତବର୍ଷା ହେଉଥିଲା; ସେମାନେ ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗଣକୁ ବସନ୍ତର ଶୋଭା ପରି, କିଂଶୁକ ପୁଷ୍ପର ଅରୁଣ ଆଭା ପରି ଭରିଦେଲେ।

Verse 75

क्षरंत इव मातंगाः स्रवंत इव पर्वताः । मदेन धातुरागेण मिश्रैः शुशुभिरे गणाः

ମଦମତ୍ତ ହସ୍ତୀ ପରି ଏବଂ ଝରୁଥିବା ପର୍ବତ ପରି, ମଦ ଓ ଗୈରିକ ଧାତୁର ମିଶ୍ରଣରେ ରଞ୍ଜିତ ହୋଇ ଗଣମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।

Verse 76

ततः प्रहस्य गणपोऽब्रवीद्वै कुंठनायकम् । हे शार्ङ्गधन्वञ्जाने त्वां त्वं रणांगण पंडितः

ତା’ପରେ ହସି ହସି ସେହି ଗଣପତି ବୈକୁଣ୍ଠନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱନ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ, ତୁମେ ରଣାଙ୍ଗନରେ ପଣ୍ଡିତ ଅଟ।'

Verse 77

परं युध्यसि दैत्येंद्रैर्दानवेंद्रैर्न पार्षदैः । इत्युक्ता वीरभद्रेण भुशुंडीकलिताकरे

'ତୁମେ କେବଳ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର, ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ ନୁହେଁ!' ହାତରେ ଭୁଶୁଣ୍ଡି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ବୀରଭଦ୍ର ଏହା କହିଲେ।

Verse 78

गदिनाऽथ गदा तूर्णं दैत्येंद्रगिरिरेणुकृत् । ततः प्रहतवान्वीरो भुशुंड्या तं गदाधरम्

ତେବେ ଗଦାଧାରୀ ଦୈତ୍ୟରାଜ ରୂପୀ ପର୍ବତକୁ ଧୂଳିସାତ୍ କରୁଥିବା ଗଦାକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଳନା କଲେ। ତା’ପରେ ବୀରଭଦ୍ର ଭୁଶୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ସେହି ଗଦାଧରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 79

तदंगसंगमासाद्य विदद्रे शतधा तया । कौमोदकी प्रहारेण वीरभद्रं प्रतापिनम्

ସେହି କୌମୋଦକୀ ଗଦାର ପ୍ରହାର ଶରୀରରେ ବାଜିବା ମାତ୍ରେ, ସେହି ପ୍ରତାପୀ ବୀରଭଦ୍ର ଶହେ ଖଣ୍ଡରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।

Verse 80

जघान वासुदेवोपि तरसाऽज्ञातवेदनम् । ततः खट्वांगमादाय गदाहस्तं गदाधरम्

ତେବେ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ମହାବେଗରେ ଅଜ୍ଞାତବେଦନକୁ ନିହତ କଲେ। ପରେ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଗଦାଧାରୀ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 81

आताड्य सव्यदोर्दंडे गदां भूमावपातयत् । कुपितोयं मधुद्वेषी चक्रेणाताडयच्च तम्

ତାହାର ବାମ ଭୁଜଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କରି ଗଦାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲା। ପରେ କ୍ରୋଧିତ ମଧୁଦ୍ୱେଷୀ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 82

स च चक्रं समागच्छद्दृष्ट्वा सस्मार शंकरम् । शंकरस्मरणाच्चक्रं मनाग्वक्रत्वमाप्य च । कंठमासाद्यवीरस्य सम्यग्जातं सुदर्शनम्

ଚକ୍ରଟି ନିଜ ଦିଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା। ଶଙ୍କର-ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ଚକ୍ରଟି ଅଳ୍ପ ଭାବେ ବାଙ୍କିଗଲା; ଏବଂ ବୀରର କଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚି ସୁଦର୍ଶନ ସେଠାରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଆଭୂଷଣରୂପେ ସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 83

तेन चक्रेण शुशुभे नितरां स गणेश्वरः । वीरलक्ष्म्यावृत इव समरे विजयस्रजा

ସେଇ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ଗଣେଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହେଲେ—ଯେନେ ସମରରେ ବୀରଲକ୍ଷ୍ମୀରେ ଆବୃତ ହୋଇ ବିଜୟମାଳା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 84

ततः सुदर्शनं दृष्ट्वा तत्कंठाभरणं हरिः । मनाक्स चकितं स्मित्वा ततो जग्राह नंदकम्

ତାପରେ ହରି ସୁଦର୍ଶନକୁ ତାହାର କଣ୍ଠାଭରଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଅଳ୍ପ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ହସିଲେ, ଏବଂ ପରେ ନନ୍ଦକ ଖଡ୍ଗ ଧରିଲେ।

Verse 85

सनंदकं करं तस्य प्रोद्यतं मधुविद्विषः । पश्यतां दिविसिद्धानां स्तंभयामास हुंकृता

ମଧୁବିଦ୍ୱେଷୀ ନନ୍ଦକ ଧାରି ହାତ ଉଠାଇଲେ; ଦିବ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଗଣନାଥ ଘୋର ‘ହୁଂ’କାରେ ସେଇ ଉଠିଥିବା ବାହୁକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କଲେ।

Verse 86

अभ्यधावच्च वेगेन गृहीत्वा शूलमुज्ज्वलम् । यावज्जिघांसति हरिं तावदाकाशवाचया

ସେ ବେଗରେ ଧାଇଁଆସି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୂଳ ଧରିଲା; ହରିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଆକାଶବାଣୀ (ତାକୁ) ନିବାରିଲା।

Verse 87

वारितो गणराजः स मा कार्षीः साहसं त्विति । ततस्तमपहायाशु वीरभद्रो गणोत्तमः

ଆକାଶବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଗଣରାଜ ନିବାରିତ ହେଲେ—“ସାହସ କରନି।” ତାପରେ ଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଗଲେ।

Verse 88

प्राप्य दक्षं विनद्योच्चैर्धिक्त्वामीश्वरनिंदकम् । यस्येदृगस्ति संपत्तिर्यत्रदेवाः सहायिनः । स कथं सेश्वरं कर्म न कुर्याद्दक्षतांदधत्

ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗର୍ଜିଲେ—“ଧିକ୍ ତୋତେ, ଈଶ୍ୱରନିନ୍ଦକ! ଯାହାର ଏପରି ସମ୍ପତ୍ତି ଅଛି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ସହାୟ ନିଜେ ଦେବମାନେ, ସେ ‘ଦକ୍ଷ’ ନାମ ଧାରି ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ ଭକ୍ତିରେ କିପରି ନ କରିବ?”

Verse 89

येनास्येन पवित्रेण भवता निंदितः शिवः । चूर्णयामि तदास्यं ते चपेटाभिः समंततः

ଯେ ପବିତ୍ର ମୁଖଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଛ, ସେଇ ମୁଖକୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଚପେଟାରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି।

Verse 90

इत्युक्त्वा तस्य दक्षस्य हरपारुष्यभाषिणः । चिच्छेद वदनं वीरश्चपेटशतघातनैः

ଏପରି କହି, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର ବଚନ କହିଥିବା ସେହି ଦକ୍ଷର ମୁଖକୁ ସେହି ବୀର ଶହ ଶହ ଚାପୁଡ଼ା ମାରି ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ।

Verse 91

ततस्त्वदितिमुख्यानां मिलितानां महोत्सवे । त्रोटयामास कर्णादीन्यंगप्रत्यंगकानि च

ତା’ପରେ ସେହି ମହୋତ୍ସବରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଅଦିତି ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀମାନଙ୍କର କାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗକୁ ସେ ଛିଣ୍ଡାଇ ଦେଲେ।

Verse 92

वेणीदंडाश्च कासांचित्तेनच्छिन्ना महारुषा । कासांचिच्च कराश्छिन्ना कासांचित्कर्तितास्तनाः

ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ସେ କେତେକଙ୍କର ବେଣୀ କାଟିଦେଲେ, କେତେକଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ କେତେକଙ୍କର ସ୍ତନ କାଟି ପକାଇଲେ।

Verse 93

नासापुटांस्तथान्यासां पाटयामास पार्षदः । चिच्छेद चांगुलीश्चापि तथान्यासां शिवप्रियः

ଶିବଙ୍କର ସେହି ପ୍ରିୟ ପାର୍ଷଦ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ନାକ ଫାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଠି ମଧ୍ୟ କାଟି ପକାଇଲେ।

Verse 94

ये ये निनिंदुर्देवेशं ये ये च शुश्रुवुस्तदा । तेषां जिह्वाश्रुतीः कोपादच्छिनच्चाकरोद्द्विधा

ଯେଉଁମାନେ ଦେବାଧିଦେବଙ୍କର ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତାହା ଶୁଣିଥିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ସେ ସେମାନଙ୍କର ଜିଭ ଓ କାନ କାଟି ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ।

Verse 95

केचिदुल्लंबिता यूपे पाशयित्वा दृढं गले । अधोमुखायै देवेशं विहायात्तं महाहविः

କେତେକଙ୍କୁ ଯୂପସ୍ତମ୍ଭରେ ଝୁଳାଇ, ଗଳାରେ ପାଶ ଦୃଢ଼ କରି ବାନ୍ଧିଲେ; ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ସେମାନେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମହାହବିକୁ ନିଜ ପାଇଁ ହରଣ କଲେ।

Verse 96

द्विजराजश्च धर्मश्च भृगुमारीचिमुख्यकाः । अत्यंतमपमानस्य भाजनं तेन कारिताः

ଦ୍ୱିଜରାଜ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଧର୍ମ, ଭୃଗୁ–ମରୀଚି ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ସହ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନର ପାତ୍ର କରାଗଲେ।

Verse 97

एते जामातरस्तस्य यतो दक्षस्य दुर्धियः । हित्वा महेश्वरममून्सोपश्यदधिकाञ्शिवात्

ଏମାନେ ତାହା ଦୁର୍ଧି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜାମାତା; ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିବଠାରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ଭାବିଲା।

Verse 98

तानि कुंडानि ते यूपास्ते स्तंभाः स च मंडपः । तावेद्यस्तानि पात्राणि तानि हव्यान्यनेकधा

ସେଇ କୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ, ସେଇ ଯୂପଗୁଡ଼ିକ, ସେଇ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ଓ ସେଇ ମଣ୍ଡପ; ସେଇ ବେଦୀଗୁଡ଼ିକ, ସେଇ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ନାନାପ୍ରକାର ହବ୍ୟ—

Verse 99

ते च वै यज्ञसंभारास्ते ते यज्ञप्रवर्तकाः । ते रक्षपालास्तेमंत्रा विनेशुर्हेलयाऽखिलाः

ସେଇ ଯଜ୍ଞସମ୍ଭାର, ସେଇ ଯଜ୍ଞପ୍ରବର୍ତ୍ତକ, ସେଇ ରକ୍ଷକ ଓ ସେଇ ମନ୍ତ୍ର—ସମସ୍ତେ ଅବହେଳାବଶେ ସର୍ବଥା ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 100

स्तोकेनैव हि कालेन यथर्धिः परवंचनात् । अर्जिता नश्यति क्षिप्रं दक्षसंपद्गताऽशिवा

ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ପରକୁ ଠକି ଅର୍ଜିତ ଧନ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ—ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅଶୁଭ ସମ୍ପଦ ପରି।

Verse 110

विधीरितमिति श्रुत्वा स्मित्वा देवो महेश्वरः । वीरमाज्ञापयामास यथापूर्वं प्रकल्पय

“ବିଧି କହିଦିଆଗଲା” ଏହା ଶୁଣି ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ହସି ବୀରକୁ ଆଜ୍ଞା କଲେ: “ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।”

Verse 120

काश्यां लिंगप्रतिष्ठायैः कृताऽत्र सुकृतात्मभिः । सर्वे धर्माः कृतास्तैस्तु त एव पुरुषार्थिनः

କାଶୀରେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ଲିଙ୍ଗ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମ କୃତ ହେଲା ପରି ହୁଏ; ସେମାନେ ହିଁ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 130

स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रसन्नं वीक्ष्य शंकरम् । प्रोवाच देवदेवेशं यदि देयो वरो मम

ନାନାବିଧ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଖି, ସେ ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ କହିଲା: “ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ…”

Verse 139

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं दक्षेश्वरसमुद्भवम् । नरो न लिप्यते पापैरपराधालयोपि हि

ଦକ୍ଷେଶ୍ୱର-ସମୁଦ୍ଭବ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ—ସେ ଅପରାଧର ଆଳୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।