Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

व्यभजञ्छकटान्केचित्पशून्केचिदजीगिलन् । अग्निं निर्वापयामासुः केचिदत्यग्नितेजसः

Transliteration

vyabhajañchakaṭānkecitpaśūnkecidajīgilan | agniṃ nirvāpayāmāsuḥ kecidatyagnitejasaḥ

Translation

କେହି ଶକଟଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ମାର କଲେ, କେହି ଯଜ୍ଞପଶୁମାନଙ୍କୁ ଗିଳିଗଲେ; ଆଉ କେହି ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ନିର୍ବାପିତ କଲେ।

Word by Word

• व्यभजन्: they divided/broke apart
• व्यभजन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः बहुवचनम्; उपसर्गः वि- (Past; Active; 3rd person plural; with prefix vi-)

• शकटान्: carts/wagons
• शकटान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शकट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Masculine, Accusative, Plural)

• केचित्: some (people)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Pronoun; Masculine, Nominative, Plural)

• पशून्: animals
• पशून्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Masculine, Accusative, Plural)

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Pronoun; Masculine, Nominative, Plural)

• अजीगिलन्: they swallowed
• अजीगिलन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गिल् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः बहुवचनम्; अङ्गवृद्धि-आगमः (अजि-गिलन्) (Past; Active; 3rd person plural)

• अग्निम्: fire
• अग्निम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• निर्वापयामासुः: they extinguished
• निर्वापयामासुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वा (धातु)
• Form: लिट् (Periphrastic Perfect/परस्मैपदम्); प्रथमपुरुषः बहुवचनम्; causative (णिच्) ‘निर्वापय’ + आमासुः; उपसर्गः निर्- (Perfect; Active; 3rd person plural; causative with prefix nir-)

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Pronoun; Masculine, Nominative, Plural)

• अति: exceedingly
• अति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्ययम्; अत्र समासपूर्वपदम् (Preverb/indeclinable; first member in compound)

• अग्नि: fire
• अग्नि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; (Stem; used as middle member of compound)

• तेजसः: of very fiery brilliance
• तेजसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; समासः तत्पुरुषः (अत्यग्नितेजस् = of very fiery splendor) (Masculine, Nominative, Plural)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Visual Art Cues

Scene: Sacrificial carts splinter; beasts meant for offering vanish as if swallowed; figures blazing with inner fire smother the altar flames—smoke and ash whirl through the pavilion.

Characters & Entities

• Agni (sacrificial fire)
• paśu (sacrificial animals)
• yajña (sacrifice)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred fire and sacrifice are not self-sufficient; dharma in ritual depends on honoring the Supreme (Maheśvara).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a specific tīrtha in this verse; it functions as a narrative exemplar within the Kāśī Khaṇḍa’s broader glorification of Śiva-centered dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the shloka depicts the extinguishing of yajña-fire as a consequence of sacrificial impropriety.