Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 82

Devanagari script

स च चक्रं समागच्छद्दृष्ट्वा सस्मार शंकरम् । शंकरस्मरणाच्चक्रं मनाग्वक्रत्वमाप्य च । कंठमासाद्यवीरस्य सम्यग्जातं सुदर्शनम्

Transliteration

sa ca cakraṃ samāgacchaddṛṣṭvā sasmāra śaṃkaram | śaṃkarasmaraṇāccakraṃ manāgvakratvamāpya ca | kaṃṭhamāsādyavīrasya samyagjātaṃ sudarśanam

Translation

ଚକ୍ରଟି ନିଜ ଦିଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା। ଶଙ୍କର-ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ଚକ୍ରଟି ଅଳ୍ପ ଭାବେ ବାଙ୍କିଗଲା; ଏବଂ ବୀରର କଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚି ସୁଦର୍ଶନ ସେଠାରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଆଭୂଷଣରୂପେ ସ୍ଥିତ ହେଲା।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st case), एकवचनम् (singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक (conjunction)

• चक्रम्: discus
• चक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (2nd case), एकवचनम् (singular)

• समागच्छत्: came/approached
• समागच्छत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-गम् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (having seen)

• सस्मार: remembered
• सस्मार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• शंकरम्: Śaṅkara
• शंकरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (2nd case), एकवचनम् (singular)

• शंकरस्मरणात्: from remembering Śaṅkara
• शंकरस्मरणात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: शंकर-स्मरण (प्रातिपदिक; शंकर + स्मरण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), पञ्चमी (5th case), एकवचनम् (singular)

• चक्रम्: the discus
• चक्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular)

• मनाक्: slightly
• मनाक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मनाक् (अव्यय)
• Form: अव्यय, परिमाण/अल्पार्थक (slightly)

• वक्रत्वम्: crookedness/deflection
• वक्रत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वक्रत्व (प्रातिपदिक; वक्र + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (2nd case), एकवचनम् (singular)

• आप्य: having attained
• आप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (having attained)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक (conjunction)

• कण्ठम्: neck/throat
• कण्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (2nd case), एकवचनम् (singular)

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (having reached)

• अवीरस्य: of the non-hero/cowardly one
• अवीरस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अवीर (प्रातिपदिक; अ-वीर)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), षष्ठी (6th case), एकवचनम् (singular)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (properly, fully)

• जातम्: become/turned
• जातम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जात (प्रातिपदिक; √जन् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular)

• सुदर्शनम्: Sudarśana (the discus)
• सुदर्शनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa narrative, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya ṛṣis (typical)

Visual Art Cues

Scene: The blazing Sudarśana disc rushes forward; the threatened hero closes eyes in Śiva-remembrance. The disc subtly veers, then settles at the neck like a radiant ornament, flames becoming a halo-like collar.

Characters & Entities

• Śaṅkara (Śiva)
• Sudarśana Cakra
• Hari (implied)
• Vīra (the hero, likely a Gaṇa leader)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance of Śiva (śaṅkara-smaraṇa) is portrayed as spiritually sovereign—capable of turning even irresistible weapons aside.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where Śiva’s grace is narrated as immediately effective, even in cosmic confrontations.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, smaraṇa (devotional remembrance) is praised; no formal vrata or dāna is specified here.