Adhyaya 10

Verse 1

स्कंद उवाच । उक्ता पंचनदोत्पत्तिर्मित्रावरुणनंदन । इदानीं कथयिष्यामि माधवाविष्कृतिं पराम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣନନ୍ଦନ! ପଞ୍ଚନଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୁଁ କହିଛି; ଏବେ କାଶୀରେ ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ପରମ ଆବିର୍ଭାବ କଥା କହିବି।

Verse 2

यां श्रुत्वा श्रद्धया धीमान्पापेभ्यो मुच्यते क्षणात् । न च श्रिया वियुज्येत संयुज्येत वृषेण च

ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ରୁ ବିୟୋଗ ପାଉନାହିଁ ଏବଂ ବୃଷରୂପ ଧର୍ମ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

आगत्य मंदरादद्रेरुपेंद्रश्चंद्रशेखरम् । आपृच्छ्य तार्क्ष्यरथगः क्षणाद्वाराणसीं पुरीम्

ମନ୍ଦର ପର୍ବତରୁ ଆସି ଉପେନ୍ଦ୍ର (ବିଷ୍ଣୁ) ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ; ପରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ)କୁ ରଥ କରି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 4

दिवो दासं महीपालं समुच्चाट्य स्वमायया । स्थित्वा पादोदके तीर्थे केशवाख्य स्वरूपतः

ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ଦିବୋଦାସ ନାମକ ରାଜାକୁ ହଟାଇ, ସେ ପାଦୋଦକ ତୀର୍ଥରେ କେଶବ ନାମକ ସ୍ୱରୂପରେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 5

महिमानं परं काश्यां विचार्य सुविचार्य च । दृष्ट्वा पंचनदं तीर्थं परां मुदमवाप ह

କାଶୀର ପରମ ମହିମାକୁ ସୁବିଚାର କରି ଏବଂ ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 6

उवाच च प्रसन्नात्मा पुंडरीकविलोचनः । अगण्या अपि वैकुंठ गुणा विगणिता मया

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନହୃଦୟ ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ— “ହେ ବୈକୁଣ୍ଠ! ତୁମ ଗୁଣ ଅଗଣ୍ୟ, ତଥାପି ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣିଥିବା ପରି କହିଛି।”

Verse 7

क्व क्षीरनीरधौ संति तावंतो निर्मला गुणाः । यावंतो विजयं तेत्र काश्यां पंचनदे ह्रदे

କ୍ଷୀରସାଗରରେ କେଉଁଠି ଏତେ ନିର୍ମଳ ଗୁଣ ମିଳିବ? ଯେତେ ଏଠି କାଶୀର ପଞ୍ଚନଦ ହ୍ରଦେ ବିଜୟ-କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି!

Verse 8

श्वेतद्वीपेपि सामग्री क्व गुणानां गरीयसी । ईदृशी यादृशी काश्यां धूतपापेस्ति पावनी

ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣମାନଙ୍କର ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି କେଉଁଠି? କାଶୀରେ ଥିବା ଧୂତପାପା ପରି ପାବନୀ ଅନ୍ୟତ୍ର ନାହିଁ।

Verse 9

मुदे कौमोदकी स्पर्शस्तथा न मम जायते धूतपापांबु संपर्को यथा भवति सर्वथा

ଆନନ୍ଦଦାୟକ କୌମୋଦକୀର ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେତେ ହର୍ଷ ଦେଉନାହିଁ; ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଧୂତପାପା ଜଳର ସମ୍ପର୍କ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଏ।

Verse 10

न क्षीरनीरधिजया सुखं मे श्लिष्टगात्रया । तथा भवेद्यथात्र स्यात्स्पृष्टया धूतपापया

କ୍ଷୀରସାଗର-ବିଜୟିନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଯେ ସୁଖ ମୋତେ ମିଳେ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ସମତା ନାହିଁ; ଏଠି ଧୂତପାପାର ସ୍ପର୍ଶରୁ ଯେ ସୁଖ ଜନ୍ମେ, ସେଇ ଅଧିକ।

Verse 11

इत्थं पंचनदे तीर्थे क्षीरनीरधिजाधवः । संप्रेष्य तार्क्ष्यं त्र्यक्षाग्रे वृत्तांतविनिवेदितुम्

ଏହିପରି ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥରେ କ୍ଷୀରସାଗରଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍ ମାଧବ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତ୍ରିନେତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ପାଇଁ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ଼)କୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 12

आनंदकाननभवं दिवोदास क्षमापतेः । संवर्णयन्गुणग्रामं पुण्यं पांचनदोद्भवम्

ସେ ଆନନ୍ଦକାନନ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, କ୍ଷମାପତି ଦିବୋଦାସ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ, ପଞ୍ଚନଦରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଗୁଣସମୂହକୁ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 13

सुखोपविष्टः संहृष्टः सुदृष्टिर्विष्टरश्रवाः । दृष्टवांस्तपसा जुष्टमपुष्टांगं तपोधनम्

ସୁଖରେ ଉପବିଷ୍ଟ, ହର୍ଷିତ ଓ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ବିଷ୍ଟରଶ୍ରବା ସେଇ ତପୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଦେହ କୃଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ଓ ସବଳ।

Verse 14

स ऋषिस्तं समभ्येत्य पुंडरीकाक्षमच्युतम् । उपोपविष्टकमलं वनमालाविराजितम्

ସେ ଋଷି ଆଗେଇ ଯାଇ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ସେ କମଳାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଓ ବନମାଳାରେ ବିରାଜିତ।

Verse 15

शंखपद्मगदाचक्र चंचत्करचतुष्टयम् । कौस्तुभोद्भासितोरस्कं पीतकौशेयवाससम्

ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଚାରି ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ପଦ୍ମ, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧାରିତ ଥିଲା; କୌସ୍ତୁଭମଣିରେ ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ପୀତ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିଲେ।

Verse 16

सुनीलेंदीवररुचिं सुस्निग्ध मधुराकृतिम् । नाभीह्रदलसत्पद्म सुपाटलरदच्छदम्

ତାଙ୍କର କାନ୍ତି ଗାଢ଼ ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି; ତାଙ୍କ ଦେହ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଅତିମଧୁର ଥିଲା। ନାଭି-ହ୍ରଦରୁ ପଦ୍ମ ଝଲମଲ କଲା, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଗୋଲାପୀ ଦାନ୍ତକୁ ଢାକିଥିବା ତାଙ୍କ ଅଧର ମନୋହର ଥିଲା।

Verse 17

दाडिमीबीजदशनं किरीटद्योतितांबरम् । देवेंद्रवंदितपदं सनकादिपरिष्टुतम्

ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦାଡିମ୍ବ ବୀଜ ପରି ଥିଲା; କିରୀଟର ଦୀପ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ଦେବେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପଦକୁ ବନ୍ଦନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସନକାଦି ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।

Verse 18

दिव्यर्षिभिर्नारदाद्यैः परिगीतमहोदयम् । प्रह्लादाद्यैर्भागवतैः परिनंदितमानसम्

ନାରଦ ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ପରମ ମହୋଦୟ-ମହିମାକୁ ଗାନ କରୁଥିଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଆଦି ମହାଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି ମହିମାକୁ ପରିନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 19

धृतशार्ङ्गधनुर्दंडं दंडिताखिलदानवम् । मधुकैटभहंतारं कंसविध्वंससूचकम्

ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷର ଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରୁଥିଲେ। ସେ ମଧୁ-କୈଟଭ ହନ୍ତା ଏବଂ କଂସ-ବିଧ୍ୱଂସର ସୂଚକ-ଧ୍ୱଜସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ।

Verse 20

कैवल्यं यत्परं ब्रह्म निराकारमगोचरम् । तं पुं मूर्त्या परिणतं भक्तानां भक्तिहेतुतः

ଯେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ କୈବଲ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ନିରାକାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ନୁହେଁ—ସେଇ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭକ୍ତିର ହେତୁ ଓ ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ପରିଣତ ହୁଏ।

Verse 21

वेदाविदुर्यदाकारं नैवोपनिषदोदितम् । ब्रह्माद्या न च गीर्वाणाश्चक्रे नेत्रातिथिं सतम्

ଯେ ରୂପକୁ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଉପନିଷଦମାନେ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ରରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେହି ରୂପକୁ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତା ଓ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳ ‘ନେତ୍ରର ଅତିଥି’ ଭଳି, ଅର୍ଥାତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଗ୍ରାହ୍ୟ, କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 22

प्रणनाम मुदायुक्तः क्षितिविन्यस्तमस्तकः । स ऋषिस्तं हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः

ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ମସ୍ତକ ରଖି, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ—ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 23

तुष्टाव परया भक्त्या मौलिबद्धकरांजलिः । अध्यस्तविस्तीर्णशिलं बलिध्वंसिनमच्युतम्

ପରମ ଭକ୍ତିରେ, କରଯୋଡ଼ି ମସ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠାଇ, ସେ ବିସ୍ତୃତ ଶିଳାପୀଠରେ ଆସୀନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ—ବଳିଙ୍କ ଧ୍ୱଂସକାରୀଙ୍କୁ—ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 24

तत्र पंचनदाभ्याशे मार्कंडेयादि सेविते । गोविंदमग्निबिंदुः स स्तुतवांस्तुष्टमानसः

ସେଠାରେ ପଞ୍ଚନଦାର ସମୀପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଦି ଋଷିମାନେ ସେବିତ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 25

अग्निबिंदुरुवाच । ॐ नमः पुंडरीकाक्ष बाह्यांतः शौचदायिने । सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्

ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ କହିଲେ—ॐ, ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆପଣ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣର ଶୁଚିତା ଦାନ କରନ୍ତି। ଆପଣ ହିଁ ସହସ୍ରଶୀର୍ଷ ପୁରୁଷ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ସହସ୍ରପାତ।

Verse 26

नमामि ते पदद्वंद्वं सर्वद्वंद्वनिवारकम् । निर्द्वंद्वया धिया विष्णो जिष्ण्वादि सुरवंदित

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ନିବାରଣ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଦଯୁଗଳକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ ଧୀରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜେ; ଜିଷ୍ଣୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ ଯାହାକୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି।

Verse 27

यं स्तोतुं नाधिगच्छंति वाचो वाचस्पतेरपि । तमीष्टे क इह स्तोतुं भक्तिरत्र बलीयसी

ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏଠାରେ କିଏ ସ୍ତବ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବ? ତଥାପି ଏହି ବିଷୟରେ ଭକ୍ତି ହିଁ ଅଧିକ ବଳବତୀ।

Verse 28

अपि यो भगवानीशो मनःप्राचामगोचरः । समादृशैरल्पधीभिः कथं स्तुत्यो वचः परः

ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚରର ପରେ ଥିବା ସେହି ଭଗବାନ୍ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଆମ ପରି ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧି ସମଦର୍ଶୀମାନେ ସୀମିତ ବଚନରେ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିପାରିବେ?

Verse 29

यं वाचो न विशंतीशं मनतीह मनो न यम् । मनो गिरामतीतं तं कः स्तोतुं शक्तिमान्भवेत्

ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ବାଣୀ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ମନ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଧରିପାରେ ନାହିଁ—ମନ ଓ ବାଣୀର ଅତୀତ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ ହେବ?

Verse 30

यस्य निःश्वसितं वेदाः स षडंगपदक्रमाः । तस्य देवस्य महिमा महान्कैरवगम्यते

ଯାହାଙ୍କ ନିଃଶ୍ୱାସ ହିଁ ବେଦ—ଷଡ଼ଙ୍ଗ, ପଦକ୍ରମ ଆଦି କ୍ରମପାଠ ସହିତ—ସେହି ଦେବଙ୍କ ମହାନ୍ ମହିମାକୁ କିଏ ଏବଂ କିପରି ସତ୍ୟରେ ଅବଗତ ହେବ?

Verse 31

अतंद्रितमनोबुद्धींद्रिया यं सनकादयः । ध्यायंतोपि हृदाकाशे न विंदंति यथार्थतः

ସନକାଦି, ଯାହାଙ୍କର ମନ-ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଦା ସଚେତନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟ-ଆକାଶରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥରେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 32

नारदाद्यैर्मुनिवरैराबाल ब्रह्मचारिभिः । गीयमानचरित्रोपि न सम्यग्योधिगम्यते

ନାରଦାଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ—ବାଳ୍ୟକାଳରୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅବଗତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 33

तंसूक्ष्मरूपमजमव्ययमेकमाद्यं बह्माद्यगोचरमजेयमनंतशक्तिम् । नित्यं निरामयममूर्तमचिंत्यमूर्तिं कस्त्वां चराचर चराचरभिन्न वेत्ति

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପ, ଅଜ, ଅବ୍ୟୟ, ଏକ ଓ ଆଦ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମାଦିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର, ଅଜେୟ, ଅନନ୍ତଶକ୍ତିମାନ; ନିତ୍ୟ, ନିରାମୟ, ଅମୂର୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟମୂର୍ତି—ଚରାଚରରୁ ଭିନ୍ନ ଆପଣଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥରେ କିଏ ଜାଣିପାରିବ?

Verse 34

एकैकमेव तव नामहरेन्मुरारे जन्मार्जिताघमघिनां च महापदाढ्यम् । दद्यात्फलं च महितं महतो मखस्य जप्तं मुकुंदमधुसूदनमाधवेति

ହେ ହରି, ହେ ମୁରାରି! ଆପଣଙ୍କ ନାମର ଏକମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ନାଶ କରି ମହାସମୃଦ୍ଧି ଦିଏ; ‘ମୁକୁନ୍ଦ, ମଧୁସୂଦନ, ମାଧବ’ ଭାବେ ଜପ କଲେ ମହାୟଜ୍ଞର ମହିତ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 35

नारायणेति नरकार्णव तारणेति दामोदरेति मधुहेति चतुर्भुजेति । विश्वंभरेति विरजेति जनार्दनेति क्वास्तीह जन्म जपतां क्व कृतांतभीतिः

‘ନାରାୟଣ’, ‘ନରକ-ସମୁଦ୍ରରୁ ତାରଣକର୍ତ୍ତା’, ‘ଦାମୋଦର’, ‘ମଧୁହ’, ‘ଚତୁର୍ଭୁଜ’, ‘ବିଶ୍ୱମ୍ଭର’, ‘ବିରଜ’, ‘ଜନାର୍ଦନ’—ଏଭଳି ଜପ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ କେଉଁଠି, ଆଉ କୃତାନ୍ତ (ଯମ) ଭୟ କେଉଁଠି?

Verse 36

ये त्वां त्रिविक्रम सदा हृदि शीलयंति कादंबिनी रुचिर रोचिषमंबुजाक्षम् । सौदामनीविलसितांशुकवीतमूर्ते तेपि स्पृशंति तव कांतिमचिंत्यरूपाम्

ହେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ! ପଦ୍ମନେତ୍ର, ସୁନ୍ଦର ମେଘସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଜୁଳି ପରି ଝଲମଲ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ! ଯେମାନେ ସଦା ହୃଦୟରେ ତୁମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପର ଦିବ୍ୟ କାନ୍ତିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି।

Verse 37

श्रीवत्सलांछनहरेच्युतकैटभारे गोविंदतार्क्ष्य रथकेशवचक्रपाणे । लक्ष्मीपते दनुजसूदन शार्ङ्गपाणे त्वद्भक्तिभाजि न भयंक्वचिदस्ति पुंसि

ହେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଲାଞ୍ଛନଧାରୀ ହରି, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, କୈଟଭଭାରହର! ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଗରୁଡରଥ କେଶବ, ଚକ୍ରପାଣି! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ଦନୁଜସୂଦନ, ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣି—ଯେ ପୁରୁଷ ତୁମ ଭକ୍ତିର ଭାଗୀ, ତାହାର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ।

Verse 38

यैरर्चितोसि भगवंस्तुलसीप्रसूनैर्दूरीकृतैणमदसौरभदिव्यगंधैः । तानर्चयंति दिवि देवगणाःसमस्ता मंदारदामभिरलं विमलस्वभावान्

ହେ ଭଗବନ୍! ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ତୁଳସୀ ପ୍ରସୂନରେ—ଯାହାର ସୁବାସ କସ୍ତୁରୀର ଗନ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ—ଯେମାନେ ତୁମ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେଇ ବିମଳସ୍ୱଭାବ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ମନ୍ଦାର ମାଳାରେ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

Verse 39

यद्वाचि नाम तव कामदमब्जनेत्र यच्छ्रोत्रयोस्तव कथा मधुराक्षराणि । यच्चित्तभित्तिलिखितं भवतोस्ति रूपं नीरूपभूपपदवी नहि तैर्दुरापा

ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର! ଯାହାଙ୍କ ବାଣୀରେ ତୁମ କାମଦ ନାମ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କ କାନରେ ମଧୁରାକ୍ଷରମୟ ତୁମ କଥା ଅଛି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ-ଭିତ୍ତିରେ ତୁମ ରୂପ ଲିଖିତ—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିରୂପ (ନିର୍ଗୁଣ) ଭୂପପଦବୀ ଲଭ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 40

ये त्वां भजंति सततं भुविशेषशायिंस्ताञ्छ्रीपते पितृपतींद्र कुबेरमुख्याः । वृंदारका दिवि सदैव सभाजयंति स्वर्गापवर्गसुखसंततिदानदक्ष

ହେ ଶ୍ରୀପତେ! ବିଶେଷ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ଯେମାନେ ସତତ ଭଜନ୍ତି, ସେଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପିତୃପତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ କୁବେର ଆଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବଗଣ ସଦା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; କାରଣ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ)ର ଅବିରତ ସୁଖ ଦାନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।

Verse 41

ये त्वां स्तुवंति सततं दिवितान्स्तुवंति सिद्धाप्सरोमरगणा लसदब्जपाणे । विश्राणयत्यखिलसिद्धिदकोविना त्वां निर्वाणचारुकमलां कमलायताक्ष

ଯେମାନେ ତୁମକୁ ସଦା ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା ଓ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ହେ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ପଦ୍ମପାଣି! ତୁମ ବିନା କିଏ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରିବ? ହେ ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଭୁ, ମୋକ୍ଷରୂପ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ କିଏ ଦେଇପାରିବ?

Verse 42

त्वं हंसि पासि सृजसि क्षणतः स्वलीला लीलावपुर्धर विरिंचिनतांघ्रियुग्म । विश्वं त्वमेव परविश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्यबीजमसि तत्प्रणतोस्मि नित्यम्

ତୁମେ ନିଜ ଲୀଳାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସଂହାର, ପାଳନ ଓ ସୃଷ୍ଟି କର—ହେ ଲୀଳାମୟ ସ୍ୱରୂପଧର! ଯାହାଙ୍କ ପାଦଯୁଗଳେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ନମେ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ହିଁ, ବିଶ୍ୱର ପରମ ପତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ, ଏବଂ ଜଗତର ବୀଜ ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ତେଣୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 43

स्तोता त्वमेव दनुजेंद्ररिपो स्तुतिस्त्वं स्तुत्यस्त्वमेव सकलं हि भवानिहैकः । त्वत्तो न किंचिदपि भिन्नमवैमि विष्णो तृष्णां सदा कृणुहि मे भवजांभवारे

ହେ ଦନୁଜେନ୍ଦ୍ରରିପୁ! ସ୍ତୋତା ତୁମେ ହିଁ, ସ୍ତୁତି ତୁମେ ହିଁ, ଏବଂ ସ୍ତୁତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ—କାରଣ ଏଠାରେ ସବୁକିଛି ଏକମାତ୍ର ତୁମେ। ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ତୁମଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଭବସାଗରରେ ମୋ ତୃଷ୍ଣାକୁ ସଦା ତୁମଠାରେ ହିଁ ନିଶ୍ଚଳ କର।

Verse 44

इति स्तुत्वा हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः । तस्थौ तूष्णीं ततो विष्णुरुवाच वरदो मुनिम्

ଏଭଳି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ମହାତପସ୍ବୀ ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ ନିରବ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ତାପରେ ବରଦାତା ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 45

श्रीविष्णुरुवाच । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ महता तपसांनिधे । वरं वरय सुप्रीतस्तवादेयं न किंचन

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମହାତପସ୍ୟାର ନିଧି! ବର ମାଗ। ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୋ ପାଇଁ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 46

अग्निबिंदुरुवाच । यदि प्रीतोसि भगवन्वैकुंठेश जगत्पते । कमलाकांत तद्देहि यदिह प्रार्थयाम्यहम्

ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ବୈକୁଣ୍ଠେଶ, ଜଗତ୍ପତେ, କମଲାକାନ୍ତ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି, ସେହିଟି ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 47

कृतानुज्ञोथ हरिणा भ्रूभंगेन स तापसः । कृतप्रणामो हृष्टात्मा वरयामास केशवम्

ହରି ଭୃକୁଟି-ସଙ୍କେତମାତ୍ରେ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତେବେ ସେ ତପସ୍ବୀ ପ୍ରଣାମ କରି, ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତରେ, କେଶବଙ୍କୁ ବର ମାଗିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 48

भगवन्सर्वगोपीह तिष्ठ पंचनदे ह्रदे । हिताय सर्व जंतूनां मुमुक्षूणां विशेषतः

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବନ୍! ଆପଣ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚନଦ ହ୍ରଦରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ବିଶେଷତଃ ମୁମୁକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

Verse 49

लक्ष्मीशे न वरो मह्यमेष देयोऽविचारतः । नान्यं वरं समीहेहं भक्तिं च त्वपदांबुजे

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ! ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଦରକାର ନାହିଁ। ନିର୍ବିଚାରେ ଏହିଟି ଦିଅନ୍ତୁ—ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଅଚଳ ରହୁ।

Verse 50

इति श्रुत्वा वरं तस्याग्निबिंदोर्मधुसूदनः । प्रीतः परोपकारार्थं तथेत्याहाब्धिजापतिः

ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁଙ୍କ ବର ଶୁଣି ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ପରହିତାର୍ଥେ ସମୁଦ୍ରଜା ଦେବୀଙ୍କ ପତି କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।”

Verse 51

श्रीविष्णुरुवाच । अग्निबिंदो मुनिश्रेष्ठ स्थास्याम्यहमिह ध्रुवम् । काशीभक्तिमतां पुंसां मुक्तिमार्गं समादिशन्

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ଏଠାରେ ଧ୍ରୁବଭାବେ ନିତ୍ୟ ବସିବି ଏବଂ କାଶୀଭକ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ଉପଦେଶ ଦେବି।

Verse 52

मुने पुनः प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि ददामि ते । अतीव मम भक्तोसि भक्तिस्तेस्तु दृढा मयि

ହେ ମୁନେ! ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରସନ୍ନ। ବର କୁହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି। ତୁମେ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ; ମୋପ୍ରତି ତୁମ ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ରହୁ।

Verse 53

आदावेव हि तिष्ठासुरहमत्र तपोनिधे । ततस्त्वया समभ्यर्थि स्थास्याम्यत्र सदैव हि

ହେ ତପୋନିଧେ! ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲି; ପରେ ତୁମେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ସଦା ରହିବି।

Verse 54

प्राप्य काशीं सुदुर्मेधाः कस्त्यजेज्ज्ञानवान्यदि । अनर्घ्यं प्राप्य माणिक्यं हित्वा काचं क ईहते

କାଶୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଯଦି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ସେ କିଏ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ? ଅନର୍ଘ୍ୟ ମାଣିକ୍ୟ ପାଇ ଗ୍ଲାସକୁ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ?

Verse 55

अल्पीयसा श्रमेणेह वपुषो व्ययमात्रतः । अवश्यं गत्वरस्याशु यथामुक्तिस्तथा क्व हि

ଏଠାରେ ଅତି ଅଳ୍ପ ଶ୍ରମରେ—ଶୀଘ୍ର ଯାଇପଡ଼ିବା ଦେହର ତ୍ୟାଗମାତ୍ରରେ—ଏପରି ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଶୀଘ୍ର ମୋକ୍ଷ ଆଉ କେଉଁଠି ମିଳେ?

Verse 56

विनिमय्य जराजीर्णं देहं पार्थिवमत्र वै । प्राज्ञाः किमु न गृह्णीयुरमृतं नैर्जरं वपुः

ଏଠାରେ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥିବ ଦେହକୁ ବିନିମୟ କରି, ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ଅମୃତ, ଅଜର-ଅମର ଦେହ କାହିଁକି ଗ୍ରହଣ ନ କରିବେ?

Verse 57

न तपोभिर्न वा दानैर्न यज्ञैर्बहुदक्षिणैः । अन्यत्र लभ्यते मोक्षो यथा काश्यां तनु व्ययात्

ତପ, ଦାନ କିମ୍ବା ବହୁଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେନାହିଁ, ସେହି ମୋକ୍ଷ କାଶୀରେ କେବଳ ଦେହତ୍ୟାଗରେ ମିଳେ।

Verse 58

अपि योगं हि युंजाना योगिनो यतमानसाः । नैकेनजन्मना मुक्ताः काश्यां मुक्ता वपुर्व्ययात्

ସଂଯତମନ ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କାଶୀରେ ଦେହତ୍ୟାଗରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 59

इदमेव महादानमिदमेव महत्तपः । इदमेव व्रतं श्रेष्ठं यत्काश्यां म्रियते तनुः

ଏହିଏ ମହାଦାନ, ଏହିଏ ମହାତପ; ଏହିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ—ଦେହ କାଶୀରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା।

Verse 60

स एव विद्वाञ्जगति स एव विजितेंद्रियः । स एव पुण्यवान्धन्यो लब्ध्वा काशीं न यस्त्यजेत्

ଜଗତରେ ସେଇ ସତ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ, ସେଇ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ; ସେଇ ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ଧନ୍ୟ—ଯେ କାଶୀ ପାଇ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ।

Verse 61

तावत्स्थास्याम्यहं चात्र यावत्काशी मुने त्विह । प्रलयेपि न नाशोस्याः शिवशूलाग्र सुस्थितेः

ହେ ମୁନି! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶୀ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିବି। ପ୍ରଳୟକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ନାଶ ହୁଏନି, କାରଣ ଏହା ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 62

इत्याकर्ण्य गिरं विष्णोरग्निबिंदुर्महामुनिः । प्रहृष्टरोमा प्रोवाच पुनरन्यं वरं वृणे

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି ମହାମୁନି ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ ହର୍ଷରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲେ। ପୁଣି ସେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ଚାହୁଁଛି।”

Verse 63

मापते मम नाम्नात्र तीर्थे पंचनदे शुभे । अभक्तेभ्योपि भक्तेभ्यः स्थितो मुक्तिं सदादिश

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ଶୁଭ ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥ ମୋ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଆପଣ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଦା ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 64

येत्र पंचनदे स्नात्वा गत्वा देशांतरेष्वपि । नरा पंचत्वमापन्ना मुक्तिं तेभ्योपि वै दिश

ଏଠାରେ ପଞ୍ଚନଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯାଇଥିବା ଯେ ନରମାନେ—ପରେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ—ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 65

येतु पंचनदे स्नात्वा त्वां भजिष्यंति मानवाः । चलाचलापि द्वैरूपा मा त्याक्षीच्छ्रीश्च तान्नरान्

କିନ୍ତୁ ଯେ ମାନବମାନେ ପଞ୍ଚନଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜିବେ—ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ଦ୍ୱିରୂପା ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ମଧ୍ୟ ସେହି ନରମାନଙ୍କୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ ନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । एवमस्त्वग्निबिंदोत्र भवता यद्वृतंमुने । त्वन्नाम्नोऽर्धेन मे नाम मया सह भविष्यति

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ, ଏବଂ ଅସ୍ତୁ। ହେ ମୁନି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା ବରଣ କରିଛ, ତୁମ ନାମର ଅର୍ଧଭାଗ ସହିତ ମୋ ନାମ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 67

बिंदुमाधव इत्याख्या मम त्रैलोक्यविश्रुता । काश्यां भविष्यति मुने महापापौघ घातिनी

ହେ ମୁନି, କାଶୀରେ ମୋର ‘ବିନ୍ଦୁ-ମାଧବ’ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ତାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଓ ମହାପାପର ବଡ଼ ବନ୍ୟାକୁ ନାଶ କରିବ।

Verse 68

ये मामत्र नराः पुण्याः पुण्ये पंचनदे ह्रदे । सदा सपर्ययिष्यंति तेषां संसारभीः कुतः

ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ପଞ୍ଚନଦ ହ୍ରଦରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକ ସଦା ମୋର ପୂଜା-ସେବା କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାରଭୟ କେଉଁଠି ରହିବ?

Verse 69

वसुस्वरूपिणी लक्ष्मीर्लक्ष्मीर्निर्वाणसंज्ञिका । तत्पार्श्वगा सदा येषां हृदि पंचनदे ह्यहम्

ଧନସ୍ୱରୂପିଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ‘ନିର୍ବାଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚନଦରେ ବସେ, ସେମାନଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Verse 70

यैर्न पंचनदं प्राप्य वसुभिः प्रीणिता द्विजाः । आशुलभ्यविपत्तीनां तेषां तद्वसुरोदिति

କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ପଞ୍ଚନଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନକରି ଦାନ-ଧନରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ରେ ବିପତ୍ତି ଉଦୟ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କର ସେହି ‘ବସୁ’—ସମୃଦ୍ଧି—ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 71

त एव धन्या लोकेस्मिन्कृतकृत्यास्त एव हि । प्राप्य यैर्मम सांनिध्यं वसवो मम सात्कृताः

ଏହି ଲୋକରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ସେମାନେ କୃତକୃତ୍ୟ—ଯେମାନେ ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇ ମୋ ନିମିତ୍ତେ ବସୁମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସତ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 72

बिंदुतीर्थमिदं नाम तव नाम्ना भविष्यति । अग्निबिंदो मुनिश्रेष्ठ सर्वपातकनाशनम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ! ଏହି ତୀର୍ଥ ତୁମ ନାମରେ ‘ବିନ୍ଦୁତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ଏହା ସର୍ବ ପାତକନାଶକ।

Verse 73

कार्तिके बिंदुतीर्थे यो ब्रह्मचर्यपरायणः । स्नास्यत्यनुदिते भानौ भानुजात्तस्य भीः कुतः

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟପରାୟଣ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ବିନ୍ଦୁତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ—ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର! ତାହାର ଭୟ କେଉଁଠି ରହିବ?

Verse 74

अपि पापसहस्राणि कृत्वा मोहेन मानवः । ऊर्जे धर्मनदे स्नातो निष्पापो जायते क्षणात्

ମନୁଷ୍ୟ ମୋହବଶେ ହଜାର ହଜାର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) କାଳରେ ଧର୍ମନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନିଷ୍ପାପ ହୁଏ।

Verse 75

यावत्स्वस्थोस्ति देहोयं यावन्नेंद्रियविक्लवः । तावद्व्रतानि कुर्वीत यतो देहफलं व्रतम्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହ ସୁସ୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବିକଳ ହୋଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତାନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଦେହର ଫଳ ବ୍ରତପାଳନରେ ମିଳେ।

Verse 76

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । उपवासेन देहोयं संशोध्यो शुचिभाजनम्

ଏକବାର ଭୋଜନ, ନକ୍ତବ୍ରତ (ରାତ୍ରି-ଭୋଜନ ନିୟମ), ଅଯାଚିତ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ ଓ ଉପବାସ—ଏହି ସବୁଦ୍ୱାରା ଶୁଚିତାର ପାତ୍ର ଏହି ଦେହକୁ ଶୋଧି ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 77

कृच्छ्रचांद्रायणादीनि कर्तव्यानि प्रयत्नतः । अशुचिः शुचितामेति कायो यद्व्रतधारणात्

କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଆଦି ତପୋବ୍ରତ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ବ୍ରତଧାରଣରେ ଅଶୁଚି ଦେହ ମଧ୍ୟ ଶୁଚିତାକୁ ପାଏ।

Verse 78

व्रतैः संशोधिते देहे धर्मो वसति निश्चलः । अर्थकामौ सनिर्वाणौ तत्र यत्र वृष स्थितिः

ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ଶୋଧିତ ଦେହରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ବସେ; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରୂପ ବୃଷଭର ସ୍ଥିତି, ସେଠି ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ନିର୍ବାଣ (ମୋକ୍ଷ) ମଧ୍ୟ ରହେ।

Verse 79

तस्माद्व्रतानि सततं चरितव्यानि मानवैः । धर्मसान्निध्य कर्तृणि चतुर्वर्गफलेप्सुभिः

ଏହେତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷକରି ଯେମାନେ ଚତୁର୍ବର୍ଗର ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, କାରଣ ବ୍ରତ ଧର୍ମର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ଉପସ୍ଥିତି ଘଟାଏ।

Verse 80

सदा कर्तुं न शक्नोति व्रतानि यदि मानवः । चातुर्मास्यमनुप्राप्य तदा कुर्यात्प्रयत्नतः

ଯଦି ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ବ୍ରତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ତେବେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରୟତ୍ନରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 81

भूशय्या ब्रह्मचर्यं च किंचिद्भक्ष्यनिषेधनम् । एकभक्तादि नियमो नित्यदानं स्वशक्तितः

ବ୍ରତଧାରୀ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରୁ, କିଛି ଭକ୍ଷ୍ୟ ବର୍ଜନ କରୁ, ଏକଭକ୍ତ ଆଦି ନିୟମ ଅନୁସରୁ, ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଦାନ କରୁ।

Verse 82

पुराणश्रवणं चैव तदर्थाचरणं पुनः । अखंडदीपोद्बोधश्च महापूजेष्टदैवते

ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରି, ତାହାର ଅର୍ଥାନୁସାରେ ଆଚରଣ କରି, ଅଖଣ୍ଡ ଦୀପ ଜ୍ଵଳାଇ ରଖି, ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କୁ ମହାପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 83

प्रभूतांकुरबीजाढ्ये देशे चापि गतागतम् । यत्नेन वर्जयेद्धीमान्महाधर्मविवृद्धये

ଅଙ୍କୁର ଓ ବୀଜରେ ସମୃଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଆସା-ଯାସାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରତଧାରୀ ଯତ୍ନରେ ବର୍ଜନ କରୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମହାଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 84

असंभाष्या न संभाष्याश्चातुर्मास्य व्रतस्थितैः । मौनं चापि सदा कार्यं तथ्यं वक्तव्यमेव वा

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଥିବା ଲୋକେ ଅସମ୍ଭାଷ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବେ ନାହିଁ; ସଦା ମୌନ ରଖିବେ, କିମ୍ବା କହିଲେ କେବଳ ସତ୍ୟ ହିଁ କହିବେ।

Verse 85

निष्पावांश्च मसूरांश्च कोद्रवान्वर्जयेद्व्रती । सदा शुचिभिरास्थेयं स्प्रष्टव्यो नाव्रती जनः

ବ୍ରତଧାରୀ ନିଷ୍ପାବ, ମସୁର ଓ କୋଦ୍ରବ ଧାନ୍ୟ ବର୍ଜନ କରୁ। ସଦା ଶୁଚିଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହୁ, ଏବଂ ଅବ୍ରତୀ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ନ କରୁ।

Verse 86

दंतकेशांबरादीनि नित्यं शोध्यानि यत्नतः । अनिष्टचिंता नो कार्या व्रतिना हृद्यपि क्वचित्

ଦାନ୍ତ, କେଶ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦିକୁ ନିତ୍ୟ ଯତ୍ନରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତୀ କେବେବି—ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ—ଅନିଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 87

द्वादशस्वपि मासेषु व्रतिनो यत्फलं भवेत् । चातुर्मास्यव्रतभृतां तत्फलं स्यादखंडितम्

ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ ବ୍ରତୀ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଫଳ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 88

चतुर्ष्वपि च मासेषु न सामर्थ्यं व्रते यदि । तदोर्जे व्रतिना भाव्यमप्यब्दफलमिच्छता

ଚାରି ମାସ ଯାଏଁ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନଥିଲେ, ବର୍ଷଫଳ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ରତୀ ଅତି କମରେ ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସରେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁ।

Verse 89

अव्रतः कार्तिको येषां गतो मूढधियामिह । तेषां पुण्यस्य लेशोपि न भवेत्सूकरात्मनाम्

ଯେ ମୂଢବୁଦ୍ଧିମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସକୁ ବ୍ରତ ବିନା କାଟିଦିଅନ୍ତି, ସେହି ସୂକର-ସ୍ୱଭାବୀମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟର ଲେଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 90

कृच्छ्रं वा चातिकृच्छ्रं वा प्राजापत्यमथापि वा । संप्राप्ते कार्तिके मासि कुर्याच्छक्त्याति पुण्यवान्

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କୃଚ୍ଛ୍ର, ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର କିମ୍ବା ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

एकांतरं व्रतं कुर्यात्त्रिरात्र व्रतमेव वा । पंचरात्रं सप्तरात्रं संप्राप्ते कार्तिके व्रती

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ ବ୍ରତୀ ଭକ୍ତ ଏକାନ୍ତର ଉପବାସବ୍ରତ କରୁ, କିମ୍ବା ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ; ଅଥବା ପାଞ୍ଚ ରାତି କିମ୍ବା ସାତ ରାତିର ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରୁ।

Verse 92

पक्षव्रतं वा कुर्वीत मासोपोषणमेव वा । नोर्जो वंध्यो विधातव्यो व्रतिना केनचित्क्वचित्

କେହି ପକ୍ଷବ୍ରତ (ପନ୍ଦର ଦିନର ବ୍ରତ) କରୁ, କିମ୍ବା ସମଗ୍ର ମାସ ଉପବାସ ମଧ୍ୟ କରୁ। ଊର୍ଜା (କାର୍ତ୍ତିକ) ବ୍ରତକୁ କୌଣସି ବ୍ରତୀ କେବେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନିଷ୍ଫଳ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 93

शाकाहारं पयोहारं फलाहारमथापि वा । चरेद्यवान्नाहारं वा संप्राप्ते कार्तिके व्रती

କାର୍ତ୍ତିକ ଆସିଲେ ବ୍ରତୀ ଶାକାହାର, ପୟୋହାର, ଫଳାହାର—କିମ୍ବା ଯବାନ୍ନ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରତନିୟମ ପାଳନ କରୁ।

Verse 94

नित्यनैमित्तिकं स्नानं कुर्यादूर्जे व्रती नरः । ब्रह्मचर्यं चरेदूर्जे महाव्रतफलार्थवान्

ଊର୍ଜା (କାର୍ତ୍ତିକ) କାଳରେ ବ୍ରତୀ ପୁରୁଷ ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ ସ୍ନାନ କରୁ। ମହାବ୍ରତଫଳ ଲାଭ ଆଶାରେ ଊର୍ଜାରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରୁ।

Verse 95

बाहुलं ब्रह्मचर्येण यः क्षिपेच्छुचिमानसः । समस्तं हायनं तेन ब्रह्मचर्यकृतं भवेत्

ଯେ ଶୁଚିମନା ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଊର୍ଜାର ଅନେକ ଦିନ କାଟେ, ତାହା ପାଇଁ ସମଗ୍ର ବର୍ଷ ଯେନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ହିଁ ଅତିବାହିତ ହୋଇଥାଏ।

Verse 96

यस्तु कार्तिकिकं मासमुपवासैः समापयेत् । अप्यब्दमपि तेनेह भवेत्सम्यगुपोषितम्

ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସକୁ ଉପବାସରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମାପ୍ତ କରେ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ସଠିକ୍ ଉପବାସ ପାଳିତ ହେଲା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

Verse 97

शाकाहारपयोहारैरूर्जों यैरतिवाहितः । अखंडिता शरत्तेन तदाहारेण यापिता

ଯେମାନେ ଶାକାହାର ଓ ଦୁଧ-ଆହାରରେ ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସ କାଟନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଆହାରେ ସମଗ୍ର ଶରତ୍ ଋତୁ ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଧାରିତ ହୁଏ।

Verse 98

पत्रभोजी भवेदूर्जे कांस्यं त्याज्यं प्रयत्नतः । यो व्रती कांस्यभोजी स्यान्न तद्व्रतफलं लभेत्

ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସରେ ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଯତ୍ନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ବ୍ରତୀ କାଂସ୍ୟରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ସେହି ବ୍ରତଫଳ ପାଉନାହିଁ।

Verse 99

कांस्यस्य नियमे दद्यात्कांस्यं सर्पिः प्रपूरितम् । ऊर्जे न भक्षयेत्क्षौद्रमतिक्षुद्रगतिप्रदम्

କାଂସ୍ୟ-ତ୍ୟାଗ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଘିଅରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ଦାନ କରୁ। ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସରେ ମଧୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଅତି ନୀଚ ଗତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 100

मधुत्यागे घृतं दद्यात्पायसं च सशर्करम् । अभ्यंगेऽभ्यवहारे च तैलमूर्जे विवर्जयेत्

ମଧୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଘିଅ ଏବଂ ଶର୍କରାସହିତ ପାୟସ (ଖୀର) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ (ତେଲ ଲେପ) ଓ ଭୋଜନ—ଦୁହିଁଥିରେ ତେଲକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 110

पापांधकारसंक्रुद्धः कार्तिके दीपदानतः । क्रोधांधकारितमुखं भास्करिं स न वीक्षते

ଯେ ପାପର ଅନ୍ଧକାରେ ଆବୃତ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକେ ଦୀପଦାନ କଲେ କ୍ରୋଧର ଅନ୍ଧକାରେ ଢାକା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନଃ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 120

एकादशीं समासाद्य प्रबोधकरणीं मम । बिंदुतीर्थकृतस्नानो रात्रौ जागरणान्वितः

ମୋର ପ୍ରବୋଧକାରିଣୀ ଏକାଦଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ବିନ୍ଦୁତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ରାତିରେ ଜାଗରଣ ସହିତ ରହେ।

Verse 130

तस्माद्द्वेषो न कर्तव्यो विश्वेशे परमात्मनि । विश्वेश द्वेषिणां पुंसां प्रायश्चित्तं यतो नहि

ଏହେତୁ ପରମାତ୍ମା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

Verse 140

आनंदकाननं पुण्यं पुण्यं पांचनदं ततः । ततोपि मम सान्निध्यमग्निबिंदो महामुने

ଆନନ୍ଦକାନନ ପୁଣ୍ୟ, ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ପଞ୍ଚନଦ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ହେ ମହାମୁନି ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ, ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 145

भविष्याण्यपि कानीह तानि मे कथयाच्युत । यानि संपूज्यते भक्ताः प्राप्स्यंति कृतकृत्यताम्

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ଏଠାରେ ଆଗାମୀକାଳରେ ଯେଯେ ପବିତ୍ର ବିଷୟ ହେବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ କହ; ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ ଭକ୍ତମାନେ କୃତକୃତ୍ୟତା ପାଇବେ।