Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अग्निबिंदुरुवाच । यदि प्रीतोसि भगवन्वैकुंठेश जगत्पते । कमलाकांत तद्देहि यदिह प्रार्थयाम्यहम्

Transliteration

agnibiṃduruvāca | yadi prītosi bhagavanvaikuṃṭheśa jagatpate | kamalākāṃta taddehi yadiha prārthayāmyaham

Translation

ଅଗ୍ନିବିନ୍ଦୁ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ବୈକୁଣ୍ଠେଶ, ଜଗତ୍ପତେ, କମଲାକାନ୍ତ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି, ସେହିଟି ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Word by Word

• अग्निबिन्दुः: Agnibindu
• अग्निबिन्दुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्निबिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Logical connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional particle)

• प्रीतः: pleased
• प्रीतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रीत (कृदन्त; √प्री)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (to implied ‘त्वम्’)

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• भगवन्: O Lord
• भगवन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• वैकुण्ठेश: O Lord of Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ + ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वैकुण्ठस्य ईशः)

• जगत्पते: O Lord of the world
• जगत्पते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् + पति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः पतिः)

• कमलाकान्त: O beloved of Lakṣmī
• कमलाकान्त: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कमला + कान्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कमलायाः कान्तः)

• तत्: that (boon/thing)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• देहि: grant (give)
• देहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्: which (that which)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• प्रार्थयामि: I request
• प्रार्थयामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अर्थ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Agnibindu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada-hrada (invoked in the immediate narrative arc)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim-audience / sages in the frame

Visual Art Cues

Scene: Agnibindu, an ascetic with matted hair and bark garments, stands with folded hands before radiant Viṣṇu, addressing him with epithets of Vaikuṇṭha and Lakṣmī; the setting hints at a sacred pond/ghāṭa in Kāśī.

Characters & Entities

• Agnibindu
• Viṣṇu
• Vaikuṇṭha
• Lakṣmī (Kamalā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A devotee asks with humility, grounding the request in God’s pleasure (prīti) rather than entitlement.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The site is not named in this verse; the request unfolds in the following verses toward Pañcanada Hrada in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a formal petition (prārthanā) within a divine dialogue.