Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तं मन्महे महेशानं महेशानप्रियार्भकम् । गणेशानं करिगणेशानाननमनामयम्

ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆମେ ଗଣମାନଙ୍କ ଅଧିପତି—ମହେଶାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ—ଗଜରାଜ ସଦୃଶ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ, ଦୁଃଖ-ରୋଗ ନାଶକ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 2

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

ପୃଥିବୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସାଧାରଣ ଯାତ୍ରାଭୂମି ନୁହେଁ; ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତଳେ—ସୁଲଭ ଭାବେ—ସ୍ଥାପିତ। ସଂସାରବନ୍ଧନରେ ବଦ୍ଧ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ମୁକ୍ତିଦାତା ହୁଅନ୍ତି; ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି। ତ୍ରିଜଗତ୍ ପବିତ୍ରକାରୀ ନଦୀର ତଟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ସେବିତ—ତ୍ରିପୁରାରି ଶିବଙ୍କ ରାଜନଗରୀ ସେଇ କାଶୀ ଜଗତକୁ ଅପାୟରୁ ରକ୍ଷା କରୁ।

Verse 3

नमस्तस्मै महेशाय यस्य संध्यात्त्रयच्छलात् । यातायातं प्रकुर्वंति त्रिजगत्पतयोऽनिशम्

ସେଇ ମହେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯାହାଙ୍କ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାର ନିମିତ୍ତରେ ତ୍ରିଜଗତ୍ର ଅଧିପତିମାନେ ନିରନ୍ତର ଆସିଯାଆନ୍ତି (ତାଙ୍କ ସେବାରେ)।

Verse 4

अष्टादशपुराणानां कर्त्ता सत्यवतीसुतः । सूताग्रे कथयामास कथां पापापनोदिनीम्

ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣର କର୍ତ୍ତା ସତ୍ୟବତୀସୁତ (ବ୍ୟାସ) ସୂତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ପାପନାଶିନୀ କଥା କହିଥିଲେ।

Verse 5

श्रीव्यास उवाच । कदाचिन्नारदः श्रीमान्स्नात्वा श्रीनर्मदांभसि । श्रीमदोंकारमभ्यर्च्य सर्वदं सर्वदेहिनाम्

ଶ୍ରୀବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏକଦା ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରଦ ପବିତ୍ର ନର୍ମଦାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ସର୍ବବରଦାତା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଓଂକାରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 6

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଧରାଧର ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ—ରେବା (ନର୍ମଦା) ଜଳରେ ସୁଶୋଭିତ ଏବଂ ସଂସାରତାପ ଶମନକାରୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 7

द्वैरूप्येणापि कुर्वंतं स्थावरेण चरेण च । साभिख्येन यथार्थाख्यामुच्चैर्वसु मतीमिमाम्

ସେ ଏହି ଭୂମିକୁ ଦେଖିଲେ—ଯେନେ ସ୍ଥାବର ଓ ଚର, ଦୁଇ ରୂପରେ ଗଢ଼ା; ନିଜ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମକୁ ସାର୍ଥକ କରି ‘ବସୁମତୀ’—ସମୃଦ୍ଧ ପୃଥିବୀ—ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 8

रसालयं रसालैस्तैरशोकैः शोकहारिणाम् । तालैस्तमालेर्हिंतालैः सालैः सर्वत्रशालितम्

ସେଠା ଥିଲା ଆମ୍ରବନ—ଆମ୍ବ ଗଛ ଓ ଶୋକ ହରୁଥିବା ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ତାଳ, ତମାଳ, ହିଂତାଳ ଓ ଶାଳ ବୃକ୍ଷରେ ସୁଶୋଭିତ।

Verse 9

खपुरैः खपुराकारं श्रीफलं श्रीफलैः किल । गुरुश्रियंत्वगुरुभिः कपिपिंगं कपित्थकैः

ଖପୁର ଫଳର ପ୍ରଚୁରତାରେ ସେ ସ୍ଥାନ ‘ଖପୁରାକାର’ ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ଶ୍ରୀଫଳ ଗଛରେ ଶ୍ରୀଫଳ ଅଧିକ ଥିଲା; ଅଗୁରୁର ସୁଗନ୍ଧ ଗମ୍ଭୀର ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା, ଏବଂ କପିତ୍ଥ ଫଳ ତାହାକୁ କପି-ସଦୃଶ ପିଙ୍ଗଳ ଛାୟା ଦେଇଥିଲା।

Verse 10

वनश्रियः कुचाकारैर्लकुचैश्च मनोहरम् । सुधाफलसमारंभि रंभाभिः परिभासितम्

ବନଶ୍ରୀର ମନୋହରତାରେ, କୁଚାକାର ଲକୁଚଫଳରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଏବଂ ଅମୃତସଦୃଶ ଫଳଭରା ରମ୍ଭା (କଦଳୀ) କୁଞ୍ଜଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 11

सुरंगैश्चापि नारंगैरंगमंडपवच्छियः । वानीरैश्चापि जंबीरैर्बीजपूरैः प्रपूरितम्

ସୁରଙ୍ଗ ଓ ନାରଙ୍ଗ ଆଦି ସୁଗନ୍ଧି ଫଳରେ—ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଙ୍ଗମଣ୍ଡପ ପରି—ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ବାନୀର, ଜମ୍ବୀର, ବୀଜପୂର ବୃକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଭରିଥିଲା।

Verse 12

अनिलालोल कंकोल वल्लीहल्ली सकायितम् । लवलीलवलीलाभिर्लास्यलीलालयं किल

ପବନେ ଦୋଳିତ କଙ୍କୋଲ ଲତା ଓ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ଲତାମାନେ ଯେନ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି; ଲବଲୀ ଓ ଖେଳାଳି ତନ୍ତୁମାନେ ସହ ତାହା ସତ୍ୟେ ନୃତ୍ୟଲୀଳାର ଆଲୟ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 13

मंदांदोलितकर्पूर कदलीदल संज्ञया । विश्रमाय श्रमापन्नानाहूयंतमिवाध्वगान्

କଦଳୀ ପତ୍ରର ମନ୍ଦ ଦୋଳନରୁ କର୍ପୂରସଦୃଶ ଶୀତଳତା ବହି, ତାହା ଯେନ କ୍ଲାନ୍ତ ପଥିକମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ଡାକୁଥିଲା।

Verse 14

पुन्नागमिव पुन्नागपल्लवैःकरपल्लवैः । कलयंतमिवाऽलोलैर्मल्लिकास्तबकस्तनम्

ଯେନ ପୁନ୍ନାଗ ବୃକ୍ଷ ନିଜ କୋମଳ ପଲ୍ଲବ-ହସ୍ତରେ, ଅଚଳ ଭାବେ, ମଲ୍ଲିକା (ଜୁଇ) ଫୁଲର ସ୍ତବକ-ସ୍ତନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି।

Verse 15

विदीर्णदाडिमैः स्वांतं दर्शयंतं तु रागवत् । माधवीं धवरूपेण श्लिष्यंतमिव कानने

ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ଦାଡିମଫଳରେ ଯେନ ତାହା ନିଜ ଅନ୍ତଃହୃଦୟକୁ ରାଗାରୁଣ ଲାଲିମାସହ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା; ଏବଂ କାନନରେ ଧବବୃକ୍ଷରୂପେ ଯେନ ମାଧବୀଲତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲା ବୋଲି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 16

उदुंबरैरंबरगैरनंतफलमालितैः । ब्रह्मांडकोटीर्बिभ्रंतमनंतमिव सर्वतः

ଉଦୁମ୍ବର ଓ ଅମ୍ବରଗ ବୃକ୍ଷମାନେ ଅନନ୍ତ ଫଳମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିବାରୁ, ସେ ବନ ସର୍ବତ୍ର ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟି ଧାରଣ କରୁଥିବା ସ୍ୱୟଂ ‘ଅନନ୍ତ’ ପରି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 17

पनसैर्वनासाभैः शुकनासैः पलाशकैः । पलाशनाद्विरहिणां पत्रत्यक्तैरिवावृतम्

ପନସବୃକ୍ଷ, ବନାସାସଦୃଶ ବୃଦ୍ଧି, ଶୁକନାସ ଓ ପଲାଶ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଆବୃତ ଥିଲା; ଯେନ ପ୍ରିୟବିରହିଣୀମାନଙ୍କର ପତ୍ରତ୍ୟକ୍ତ ବସନରେ ବନଟି ଢାକାଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 18

कदंबवादिनो नीपान्दृष्ट्वा कंटकितैरिव । समंततो भ्राजमानं कदंबककदंबकैः

ନୀପ (କଦମ୍ବ) ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଯେନ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ଏପରି ସେ ବନ କଦମ୍ବପୁଷ୍ପର ଗୁଚ୍ଛ ପରେ ଗୁଚ୍ଛରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଭାସୁଥିଲା।

Verse 19

नमेरुभिश्च मेरूच्चशिखरैरिव राजितम् । राजादनैश्च मदनैः सदनैरिव कामिनाम्

ନମେରୁ ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରମାନେ ତାହାକୁ ମେରୁର ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ପରି ଶୋଭିତ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ରାଜାଦନ ଓ ମଦନ ବୃକ୍ଷମାନେ ତାହାକୁ କାମିମାନଙ୍କର ରମ୍ୟ ସଦନ ପରି ପ୍ରତୀତ କରାଉଥିଲେ।

Verse 20

तटेतटेपटुवटैरुच्चैःपटकुटी वृतम् । कुटजस्तबकैर्भांतमधिष्ठितबकैरिव

ପ୍ରତ୍ୟେକ ତଟେ ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୃଢ଼ ବଟବୃକ୍ଷମାନେ ତାହାକୁ ଘେରିଥିଲେ, ଯେନ ତୀରଭୂମି ପତ୍ରକୁଟୀର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛି। କୁଟଜ ଫୁଲର ଗୁଚ୍ଛରେ ତାହା ଏମିତି ଦୀପ୍ତ, ଯେନ ବକମାନେ ବସିଥିବା ଶ୍ୱେତ ଆଶ୍ରୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।

Verse 21

करमर्दैः करीरैश्च करजैश्चकरंबकैः । सहस्रकरवद्भांतमर्थिप्रत्युद्गतैः करैः

କରମର୍ଦ୍ଦ, କରୀର, କରଜ ଓ କରମ୍ବକ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସେ ଅରଣ୍ୟ ସହସ୍ରହସ୍ତ ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ଶରଣ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ ଆସୁଥିବା ଆର୍ତ୍ତମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଆଗେଇଥିବା ହାତ ପରି ଶାଖାମାନେ ପ୍ରସାରିତ ଥିଲେ।

Verse 22

नीराजितमिवोद्दीपैराजचंपककोरकैः । सपुष्पशाल्मलीभिश्च जितपद्माकरश्रियम्

ରାଜଚମ୍ପକର ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୋରକମାନେ ଦୀପ ପରି ହୋଇ, ଯେନ ତାହାର ନୀରାଜନ ହେଉଛି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା। ପୁଷ୍ପିତ ଶାଲ୍ମଲୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ତାହାକୁ ଏମିତି ଶୋଭା ଦେଲେ ଯେ ପଦ୍ମସରୋବରର ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ହାରିଗଲା।

Verse 23

क्वचिच्चलदलैरुच्चैः क्वचित्कांचनकेतकैः । कृतमालैर्न क्तमालैः शोभमानं क्वचित्क्वचित्

କେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ ବୃକ୍ଷର ଚଞ୍ଚଳ ପତ୍ରମାନେ ତାହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, କେଉଁଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ କେତକ। କେଉଁଠି କୃତମାଳ, କେଉଁଠି ସୁଗନ୍ଧିତ ନକ୍ତମାଳ—ସବୁ ଦିଗରେ ତାହାର ଛଟା ଝଲମଲ କରୁଥିଲା।

Verse 24

कर्कंधु बंधुजीवैश्च पुत्रजीवैर्विराजितम् । सतिंदुकेंगुदीभिश्च करुणैःकरुणालयम्

କର୍କନ୍ଧୁ, ବନ୍ଧୁଜୀବ ଓ ପୁତ୍ରଜୀବ ଗଛପଲାରେ ତାହା ବିରାଜିତ ଥିଲା; ତିନ୍ଦୁକ ଓ ଇଙ୍ଗୁଦୀରେ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ। ଏପରି କୋମଳ ପ୍ରଚୁରତାରେ ତାହା ସତ୍ୟେ ‘କରୁଣାଳୟ’—କରୁଣାର ଧାମ—ପରି ପ୍ରତୀତ ହେଲା।

Verse 25

गलन्मधू ककुसुमैर्धरारूपधरंहरम् । स्वहस्तमुक्तमुक्ताभिरर्चयंतमिवानिशम्

ମଧୁ ଝରୁଥିବା କକୁ-ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଧରା ଯେନେ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରିଣୀ ହୋଇ, ନିଜ ହସ୍ତରୁ ମୁକ୍ତ ମୁକ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ପଣ କରି, ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅନବରତ ପୂଜୁଥିବା ପରି ଦିଶିଲା।

Verse 26

सर्जार्जुनांजनैर्बीजैर्व्यजनैर्वीज्यमानवत् । नारिकेलैः सखर्जूरैर्धृतच्छत्रमिवांबरे

ସାର୍ଜ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅଞ୍ଜନ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବୀଜ ଯେନେ ଚାମର ହୋଇ ପଖା ଦେଉଥିଲେ; ନାରିକେଳ ଓ ଖର୍ଜୁର ବୃକ୍ଷମାନେ ଆକାଶରେ ଛତ୍ର ଧରାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 27

अमंदैः पिचुमंदैश्च मंदारैः कोविदारकैः । पाटलातिंतिणीघोंटाशाखोटैः करहाटकैः

ସେହି ପୁଣ୍ୟଭୂମି ଅମନ୍ଦ ଓ ପିଚୁମନ୍ଦ, ମନ୍ଦାର ଓ କୋବିଦାର; ଏବଂ ପାଟଲା, ତିଁତିଣୀ, ଘୋଂଟା, ଶାଖୋଟ, କରହାଟକ ଆଦି ଅନେକ ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 28

उद्दंडैश्चापि शेहुंडैरेरंडैर्गुडपुष्पकैः । बकुलैस्तिलकैश्चैव तिलकांकितमस्तकम्

ଉଦ୍ଦଣ୍ଡ, ଶେହୁଣ୍ଡ, ଏରଣ୍ଡ ଓ ଗୁଡପୁଷ୍ପକ; ଏବଂ ବକୁଳ ଓ ତିଲକ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୂମି ଯେନେ ଧରାର ମସ୍ତକରେ ଶୁଭ ତିଲକ ଅଙ୍କିତ—ଧରା ନିଜେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 29

अक्षैः प्लक्षैः शल्लकीभिर्देवदारुहरिद्रुमैः । सदाफलसदापुष्प वृक्षवल्लीविराजितम्

ଅକ୍ଷ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ଶଲ୍ଲକୀ, ଦେବଦାରୁ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃକ୍ଷମାନେ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ; ସଦା ଫଳଧାରୀ ଓ ସଦା ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷ-ଲତାର ଶୋଭାରେ ସେ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଚିରମଙ୍ଗଳରେ ବିରାଜିତ ଥିଲା।

Verse 30

एलालवंग मरिचकुलुं जनवनावृतम् । जंब्वाम्रातकभल्लातशेलुश्रीपर्णिवर्णितम्

ସେହି ପବିତ୍ର ବନ ଏଲାଚ, ଲବଙ୍ଗ, ମରିଚ ଓ କୁଳବୃକ୍ଷର ଉପବନରେ ସମନ୍ତରୁ ଆବୃତ ଥିଲା। ଜମ୍ବୁ, ଆମ୍ରାତକ, ଭଲ୍ଲାତକ, ଶେଲୁ ଓ ଶ୍ରୀପର୍ଣୀ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ତାହାର ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା।

Verse 31

शाकशंखवनैरम्यं चदनैरक्तचंदनैः । हरीतकीकर्णिकार धात्रीवनविभूषणम्

ଶାକ ଓ ଶଙ୍ଖବୃକ୍ଷର ରମ୍ୟ ଉପବନରେ ତାହା ମନୋହର ଥିଲା, ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ହରୀତକୀ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ଧାତ୍ରୀ ବନ ତାହାକୁ ଅଧିକ ଭୂଷିତ କରି, ମଙ୍ଗଳ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସଜା ପବିତ୍ର ଧାମ ପରି କରିଥିଲା।

Verse 32

द्राक्षावल्लीनागवल्लीकणावल्लीशतावृतम् । मल्लिकायूथिकाकुंदम दयंती सुगंधिनम्

ଦ୍ରାକ୍ଷାଲତା, ନାଗବଲ୍ଲୀ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଲତା ଶତଶଃ ଦ୍ୱାରା ସେଠା ସମନ୍ତରୁ ଆବୃତ ଥିଲା। ମଲ୍ଲିକା, ଯୂଥିକା, କୁନ୍ଦ ଓ ଦୟନ୍ତୀ ପୁଷ୍ପସୌରଭରେ ସମଗ୍ର ପବିତ୍ର ଭୂମି ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।

Verse 33

भ्रमद्भ्रमरमालाभिर्मालतीभिरलंकृतम् । अलिच्छलागतंकृष्णं गोपीरंतुमनेकशः

ଭ୍ରମରମାଳାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭରିଥିବା ମାଲତୀମାଳାଦ୍ୱାରା ସେଠା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଛଳରେ ଯେପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସେଠାକୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦରମଣ ଘଟାଉଥିଲା।

Verse 34

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिविनादितम् । नानासरित्सरः स्रोतः पल्वलैः परितो वृतम्

ସେଠା ନାନାପ୍ରକାର ମୃଗଗଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀଙ୍କ କଳରବରେ ନିନାଦିତ ଥିଲା। ନାନା ନଦୀ, ସରୋବର, ସ୍ରୋତ ଓ କମଳପଲ୍ୱଲ ଦ୍ୱାରା ସେଠା ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଘେରା ଥିଲା।

Verse 35

तुच्छश्रियः स्वर्गभूमीः परिहायागतैरिव । नानासुरनिकायैश्च विष्वग्भोगेच्छयोषितम्

ଯେନ ସ୍ୱର୍ଗର ଶ୍ରୀକୁ ତୁଚ୍ଛ ମାନି ସ୍ୱର୍ଗଭୂମି ତ୍ୟାଗ କରି ଆସିଛନ୍ତି—ଏମିତି ନାନା ଦେବଗଣ ସର୍ବଦିଗରୁ ସେହି ପୁଣ୍ୟଭୋଗର ଇଚ୍ଛାରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 36

उत्सृजंतमिवार्घ्यं वै पत्रपुष्पैरितस्ततः । केकिकेकारवैर्दूरात्कुर्वंतं स्वागतं किल

ଏଠି-ସେଠି ପତ୍ରପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଯେନ ସ୍ୱାଗତାର୍ଥେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଢାଳାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ଦୂରରୁ ମୟୂରଙ୍କ ‘କେକି-କେକା’ ନାଦରେ ଯେନ ଅଭିନନ୍ଦନ ଘୋଷ ହେଉଥିଲା।

Verse 37

अथ सूर्यशताभासं नभसि द्योतितांबरम् । नारदं दृष्टवाञ्छैलो दूरात्प्रत्युज्जगाम तम्

ତାପରେ ଆକାଶକୁ ଦୀପ୍ତ କରୁଥିବା, ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ବୀ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ପର୍ବତ ଦୂରରୁ ହିଁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲା।

Verse 38

ब्रह्मसूनुवपुस्तेजो दूरीकृतदरीतमाः । तमागच्छंतमालोक्य मानसं तम उज्जहौ

ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ସେହି ଦେହତେଜ ପର୍ବତ-ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କଲା; ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ପର୍ବତ ନିଜ ମନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 39

ब्रह्मतेजःसमुद्भूत साध्वसः साधुस त्क्रियः । कठिनोपि परित्यज्य धत्ते मृदुलतां किल

ବ୍ରହ୍ମତେଜରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଭୟଭକ୍ତି ଓ ସାଧୁ-ସତ୍କାରର ଧର୍ମ—ଏହାଦ୍ୱାରା କଠୋର ମଧ୍ୟ ନିଜ କାଠିନ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଶ୍ଚୟ ମୃଦୁତା ଧାରଣ କରେ।

Verse 40

दृष्ट्वा मृदुलतां तस्य द्वैरूप्येपि स नारदः । मुमुदे सुतरां संतः प्रश्रयग्राह्यमानसाः

ଦ୍ୱୈରୂପ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମୃଦୁତା ଦେଖି ନାରଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; କାରଣ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ହୃଦୟ ବିନୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଚରଣରେ ଜିତାଯାଏ।

Verse 41

गृहानायांतमालोक्य गुरुंवाऽगुरुमेव वा । योऽगुरुर्नम्रतां धत्ते स गुरुर्न गुरुर्गुरुः

ଘରକୁ ଆସୁଥିବା ଗୁରୁ ହେଉ କି ଅଗୁରୁ—ଯେ ‘ଅଗୁରୁ’ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବିନୟ ଧାରଣ କରେ ସେଇ ସତ୍ୟ ଗୁରୁ; ଅହଂକାରୀ ‘ଗୁରୁ’ ଗୁରୁ ନୁହେଁ।

Verse 42

तं प्रत्युच्चैः शिराःसोपि विनम्रतरकंधरः । शैलस्त्विलामिलन्मौलिः प्रणनाम महामुनिम्

ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ନମ୍ର ଗର୍ଦ୍ଧନ ସହ; ଆକାଶସ୍ପର୍ଶୀ ଶିଖର ଥିବା ସେ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 43

तमुत्थाप्य कराग्राभ्यामाशीर्भिरभिनंद्य च । तदुद्दिष्टासनं भेजे मनसोपि समुच्छ्रितम्

ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଆଶୀର୍ବାଦବଚନରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେହି ସମ୍ମାନରେ ମନ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତ ହେଲା।

Verse 44

स दध्नामधुनाज्येन नीरार्द्राक्षतदूर्व या । तिलैः कुशैः प्रसूनैस्तमष्टांगार्घ्यैरपूजयत्

ସେ ଦଧି, ମଧୁ, ଘୃତ, ଜଳ, ଜଳସିକ୍ତ ଅକ୍ଷତ ଓ ଦୂର୍ବା, ଏବଂ ତିଳ, କୁଶ, ପୁଷ୍ପ—ଏହି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଅର୍ଘ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ପୂଜା କଲା।

Verse 45

गृहीतार्घ्यंकिल श्रांतं पादसंवाहनादिभिः । गतश्रममथालोक्य बभाषे ऽवनतो गिरिः

ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ଶ୍ରାନ୍ତ ଥିଲେ; ପାଦସଂବାହନ ଆଦି ସେବାରେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରମ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା। ଶ୍ରମ ହଟିଗଲା ଦେଖି, ବିନୟରେ ନତ ପର୍ବତ କହିଲା।

Verse 46

अद्य सद्यः परिहृतं त्वदंघ्रिरजसारजः । त्वदंगसंगिमहसा सहसाऽप्यांतरंतमः

ଆଜି, ତୁମ ପାଦରଜରେ ମୋ ଅନ୍ତରର ମଲ-ରଜ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହଟିଗଲା; ତୁମ ଅଙ୍ଗସଂଲଗ୍ନ ତେଜରେ ଭିତରର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟ ସହସା ନଶିଗଲା।

Verse 47

सफलर्धिरहं चाद्य सुदिवाद्यच मे मुने । प्राक्कृतैः सुकृतैरद्य फलितं मे चिरार्जितैः

ଆଜି ମୋର ସମୃଦ୍ଧି ସଫଳ ହେଲା, ହେ ମୁନି; ଆଜିର ଦିନ ମୋ ପାଇଁ ପରମ ଶୁଭ। କାରଣ ପୂର୍ବେ କରା, ଦୀର୍ଘକାଳ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଆଜି ପକ୍କ ହୋଇଛି।

Verse 48

धराधरत्वं कुलिषुमान्यं मेऽद्य भविष्यति । इति श्रुत्वा तदा किंचिदुच्छुस्य स्थितवान्मुनिः

‘ବଜ୍ରସମ କଠୋର ମୋର ପର୍ବତତ୍ୱ ଆଜି ସାର୍ଥକ ଓ ମାନ୍ୟ ହେବ’—ଏହା ଶୁଣି ମୁନି କ୍ଷଣମାତ୍ର ମୃଦୁ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲେ।

Verse 49

पुनरूचे कुलिवरः संभ्रमाप न्नमानसः । उच्छ्वासकारणं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वार्थकोविद

ତାପରେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଶ୍ଚର୍ୟଭରା ମନେ, ପୁନଃ କହିଲା—‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସର୍ବାର୍ଥକୋବିଦ! ଆପଣଙ୍କ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସର କାରଣ କହନ୍ତୁ।’

Verse 50

अदृष्टं तव नोदृष्टं यदिष्टंविष्टपत्रये । अनुक्रोशोत्र मयिचेदुच्यतां प्रणतोस्म्यहम्

ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନୁହେଁ। କରୁଣାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୋତେ କିଛି କହିବା ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ତେବେ କହ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।

Verse 51

त्वदागमनजानन्दसंदोहैर्मे दुरारवः । अलं न वक्तुमसकृत्तथाप्येकं वदाम्यहम्

ତୁମ ଆଗମନରୁ ଜନିତ ଆନନ୍ଦର ଉଦ୍‌ବେଗରେ ମୋର କଣ୍ଠ ସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ। ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ଅନନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିପାରିବି; ତଥାପି ଗୋଟିଏ କଥା କହୁଛି।

Verse 52

धराधरणसामर्थ्यं मेर्वादौ पूर्वपूरुषैः । वर्ण्यते समुदायात्तदहमेको दधे धराम्

ପୃଥିବୀ ଧାରଣର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ମେରୁ ଆଦିରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ସମୂହ ଗୌରବ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଛି ମୁଁ ଏକା ହିଁ।

Verse 53

गौरीगुरुत्वाद्धिमवानादिपत्याच्च भूभृताम् । संबंधित्वात्पशुपतेः स एको मान्यभृत्सताम्

ଗୌରୀଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ପିତା ହେବାରୁ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦିପତି ହେବାରୁ, ଏବଂ ପଶୁପତି (ଶିବ) ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିବାରୁ—ହିମବାନ୍‌ ଏକା ହିଁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାନ୍ୟ ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 54

नमेरुः स्वर्णपूर्णत्वाद्रत्नसानुतयाथवा । सुरसद्मतयावापि क्वापि मान्यो मतो मम

ମୋ ମତରେ ମେରୁ କେବଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, କିମ୍ବା ରତ୍ନମୟ ଢାଳ ଥିବାରୁ, ଅଥବା ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସ ହେବାରୁ ମାତ୍ର କେଉଁଠି ମାନ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 55

परं शतं न किंशैला इलाकलनकेलयः । इह संति सतां मान्या मान्यास्ते तु स्वभूमिषु

କେବଳ ଶତମାତ୍ର ନୁହେଁ, ନାନା ନାମ-ଭେଦଯୁକ୍ତ ଅନେକ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ସତ୍ଜନମାନେ ଅନେକଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ଭୂମିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 56

मन्देहदेहसंदेहादुदयैकदयाश्रितः । निषधो नौषधिधरोऽप्यस्तोप्यस्तमितप्रभः

ମନ୍ଦେହମାନଙ୍କ ଦେହସମୂହର ଛାୟାରେ ଯାହାର ପ୍ରଭା ଦମିତ, ଏବଂ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ଦୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ—ସେ ନିଷଧ ପର୍ବତ, ମହାଔଷଧି ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତେଜରେ ମ୍ଲାନ ହୁଏ।

Verse 57

नीलश्च नीलीनिलयो मन्दरो मन्दलोचनः । सर्पालयः समलयो रायं नावैति रैवतः

ନୀଳ ପର୍ବତ ନୀଳୀଙ୍କ ନିବାସମାତ୍ର; ମନ୍ଦର ମୃଦୁ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ରୈବତ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଆଲୟ ଓ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳ—ତଥାପି ସେମାନଙ୍କୁ କେହି ସତ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଶିଖର ପାଉନାହାନ୍ତି।

Verse 58

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

ହେ ସ୍ତୁତ୍ୟ! ହେମକୂଟ, ତ୍ରିକୂଟ ଆଦି ଉଚ୍ଚ ଶିଖର-ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତମାନେ, ଏବଂ କିଷ୍କିନ୍ଧା, କ୍ରୌଞ୍ଚ, ସହ୍ୟ ଆଦି—ତୁମେ ଯେପରି ଭାର ବହନ କର, ସେପରି ଭାର ସେମାନେ ଭୂମିରେ ସହି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 59

इति विंध्यवचः श्रुत्वा नारदोऽचिन्तयद्धृदि । अखर्वगर्वसंसर्गो न महत्त्वाय कल्पते

ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ନାରଦ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଅବନତିହୀନ ଗର୍ବର ସଙ୍ଗ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ।”

Verse 60

श्रीशैलमुख्याः किंशैलानेह संत्यमलश्रियः । येषां शिखरमात्रादि दर्शनं मुक्तये सताम्

ଶ୍ରୀଶୈଳ ଆଦି କରି ଏଠାରେ ଆଉ କେଉଁ କେଉଁ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି, ନିର୍ମଳ ମହିମାରେ ଦୀପ୍ତ—ଯାହାଙ୍କର କେବଳ ଶିଖରଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷର ହେତୁ ହୁଏ।

Verse 61

अद्यास्य बलमालोक्यमिति ध्यात्वाब्रवीन्मुनिः । सत्यमुक्तं हि भवता गि रिसारंविवृण्वता

“ଆଜି ମୁଁ ତାହାର ବଳ ଦେଖିବି” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି ମୁନି କହିଲେ: “ପର୍ବତମାନଙ୍କ ସାର ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରି ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।”

Verse 62

परं शैलेषु शैलेंद्रो मेरुस्त्वामवमन्यते । मया निःश्वसितं चैतत्त्वयि चापि निवेदितम्

କିନ୍ତୁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ବତରାଜ ମେରୁ ତୁମକୁ ଅବମାନ କରେ। ଏହା ମୋର ନିଶ୍ୱାସ ପରି; ଏ କଥା ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରୁଛି।

Verse 63

अथवा मद्विधानां हि केयं चिंता महात्मनाम् । स्वस्त्यस्तु तुभ्यमित्युक्त्वा ययौ स व्योमवर्त्मनि

ନହେଲେ, ମୋ ପରି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଚିନ୍ତା କାହିଁକି? “ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ” ବୋଲି କହି ସେ ଆକାଶପଥେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 64

गते मुनौ निनिंदस्वमतीवोद्विग्नमानसः । चिन्तामवाप महतीं विंध्यो र्वंध्यमनोरथः

ମୁନି ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ମନରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିନ୍ଦା କଲା; ତାହାର ମନୋରଥ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ, ସେ ମହାଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 65

विंध्य उवाच । धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य । धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य धिग्जीवितं व्यथर्मनोरथस्य

ବିନ୍ଧ୍ୟ କହିଲେ—ଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଓ କଳାରୁ ଚ୍ୟୁତ ଲୋକର ଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ; ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ୟମ ହୀନ ଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ। ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ; ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ଆହତ ମନୋରଥର ଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ।

Verse 66

कथं भुनक्ति स दिवा कथं रात्रौ स्वपित्यहो । रहः शर्म कथं तस्य यस्याभिभवनं रिपोः

ସେ ଦିନେ କିପରି ଭୋଜନ କରେ, ଆହା, ରାତିରେ କିପରି ଶୁଏ? ଯାହାକୁ ଶତ୍ରୁ ଅଭିଭୂତ କରିଛି, ତାହାର ଏକାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି କିପରି ହେବ?

Verse 67

अहोदवाग्निदवथुस्तथामां न स बाधते । बाधते तु यथा चित्ते चिन्तासंतापसंततिः

ଆହା! ଦାବାଗ୍ନିର ଦାହଜ୍ୱର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେପରି ପୀଡ଼ା ଦେଉନାହିଁ; ଯେପରି ମୋ ଚିତ୍ତରେ ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ତର୍ଦାହର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରା ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।

Verse 68

युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा । न भेषजैर्लंघनैर्वा न चान्यैरुपशाम्यति

ପୁରାତନ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଯଥାର୍ଥ କହିଛନ୍ତି—ଚିନ୍ତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି; ତାହା ନ ଔଷଧରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ନ ଉପବାସରେ, ନ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ।

Verse 69

चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत् । रूपमुत्साहबुद्धिं श्री जीवितं च न संशयः

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କରେ ଚିନ୍ତାଜ୍ୱର ଭୁଖ, ନିଦ୍ରା ଓ ବଳକୁ ହରିନେଇଥାଏ; ରୂପ, ଉତ୍ସାହ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି—ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ଛିନିନେଇଥାଏ।

Verse 70

ज्वरो व्यतीते षडहे जीर्णज्वर इहोच्यते । असौ चिन्ताज्वरस्तीव्रः प्रत्यहं नवतां व्रजेत्

ଛଅ ଦିନ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଜ୍ୱର ନ ହଟେ, ସେ ଜୀର୍ଣ୍ଣଜ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ‘ଚିନ୍ତା-ଜ୍ୱର’ ଅତି ତୀବ୍ର; ପ୍ରତିଦିନ ଏହା ଅଧିକ ନୂତନ ଓ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ହୁଏ॥

Verse 71

धन्यो धन्वतरिर्नात्र चरकश्चरतीह न । नासत्यावपिनाऽ सत्यावत्र चिन्ताज्वरे किल

ଧନ୍ୟ ଧନ୍ୱନ୍ତରି—ତଥାପି ଏଠାରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଚରକ ମଧ୍ୟ ବିଚରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଚିନ୍ତା-ଜ୍ୱରରେ ନାସତ୍ୟଦ୍ୱୟ (ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର) ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁହିଲେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଠିକ୍ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ॥

Verse 72

किं करोमि क्व गच्छामि कथं मेरुं जयाम्यहम् । उत्प्लुत्य तस्य शिरसि पतामि न पताम्यतः

ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ମେରୁକୁ ମୁଁ କିପରି ଜୟ କରିବି? ଲାଫ ଦେଇ ତାହାର ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଲେ—ମୁଁ ପଡ଼ିବି କି, ନ ପଡ଼ିବି?॥

Verse 73

शक्रं कोपयता पूर्वमस्मद्गोत्रेण केनचित् । पक्षहीनः कृतो यत्र धिगपक्षस्यचेष्टितम्

ପୂର୍ବେ ଆମ ଗୋତ୍ରର କେହି ଶକ୍ରଙ୍କୁ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ) କ୍ରୋଧିତ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ସେଠାରେ ସେ ପକ୍ଷହୀନ କରାଗଲା। ଧିକ୍—ପକ୍ଷବିହୀନର ଚେଷ୍ଟାକୁ!॥

Verse 74

अथवा स कथं मेरुस्तथोच्चैः स्पर्द्धते मया । भूमेर्भारभृतःप्रायो भवंति भ्रांति भूमयः

ନହେଲେ ସେ ମେରୁ ମୋ ସହିତ ଏତେ ଉଚ୍ଚତାରେ କିପରି ସ୍ପର୍ଧା କରିପାରିବ? ଯେମାନେ ପୃଥିବୀର ଭାର ବହନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାୟଃ ଭ୍ରମର ଭୂମି—ମୋହର କାରଣ—ହୋଇଯାନ୍ତି॥

Verse 75

अलीकवाक्त्वमथवा संभाव्यं नारदे कथम् । ब्रह्मचारिणि वेदज्ञे सत्यलोकनिवासिनि

ହେ ନାରଦ! ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବେଦଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟଲୋକନିବାସୀ; ତେବେ ତୁମ ବିଷୟରେ ଅସତ୍ୟବାକ୍ୟର ସନ୍ଦେହ ମଧ୍ୟ କିପରି ସମ୍ଭବ?

Verse 76

युक्तायुक्तविचारोथ मादृशेनोपयुज्यते । पराक्रमेष्वशक्तानां विचारं गाहते मनः

ଯୁକ୍ତ-ଅଯୁକ୍ତର ବିଚାର ମୋ ପରି ଲୋକ ଆଶ୍ରୟ କରେ; କାରଣ ପରାକ୍ରମରେ ଅଶକ୍ତମାନଙ୍କ ମନ ବିଚାରରେ ହିଁ ଡୁବିଯାଏ।

Verse 77

अथवा चिन्तनैरेतैः किंव्यर्थैर्विश्वकारकम् । विश्वेशं शरणं यायां समे बुद्धिं प्रदास्यति

ନହେଲେ ଏହି ବ୍ୟର୍ଥ ଚିନ୍ତାରେ କ’ଣ ଲାଭ? ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉ; ସେ ମୋତେ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଦ୍ଧି ଦେବେ।

Verse 78

अनाथनाथः सर्वेषां विश्वनाथो हि गीयते । क्षणं मनसि संचित्य भवेदित्थमसंशयम्

ସେ ଅନାଥଙ୍କ ନାଥ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ—‘ବିଶ୍ୱନାଥ’ ବୋଲି ଗୀତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମନରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଏମିତି ହୁଏ।

Verse 79

एतदेव करिष्यामि नेष्टं कालविलंबनम् । विचक्षणैरुपेक्ष्यौ न वर्द्धमानौ परामयौ

ଏହି କାମଟି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି; କାଳବିଳମ୍ବ ଇଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ବଢ଼ୁଥିବା ରୋଗ-ଶୋକକୁ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ମହା ଅପଦା ହୋଇଯାଏ।

Verse 80

मेरुं प्रदक्षिणीकुर्यान्नित्यमेव दिवाकरः । सग्रहर्क्षगणो नूनं मन्यमानो बलाधिकम्

ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରଗଣ ସହିତ ଦିବାକର ନିତ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି, ଯେନେ ମେରୁକୁ ବଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବନ୍ତି।

Verse 81

इति निश्चित्य विन्ध्याद्रिर्ववृधे स मृधेक्षणः । अनंतगगनस्यांतं कुर्वद्भिः शिखरैरिव

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଯୁଦ୍ଧଦୃଷ୍ଟିବାନ ସେଇ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା; ଯେନେ ତାହାର ଶିଖରମାନେ ଅନନ୍ତ ଆକାଶର ଅନ୍ତ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 82

कैश्चित्सार्द्धं विरोधो न कर्तव्यः केनचित्क्वचित् । कर्तव्यश्चेत्प्रयत्नेन यथा नोपहसेज्जनः

କେତେକ ଲୋକଙ୍କ ସହ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କାହାରୁ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ଲୋକେ ଉପହାସ ନ କରନ୍ତି ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାବଧାନରେ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 83

निरुध्य ब्राध्नमध्वानं कृतकृत्य इवाद्रिराट् । स्वस्थोऽभवद्भवाधीना प्राणिनां हि भविष्यता

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ରୋକି ପର୍ବତରାଜ ଯେନେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲା ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ନିଶ୍ଚୟ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଅଧୀନ।

Verse 84

यमद्ययमकर्तासौ दक्षिणं प्रक्रमिष्यति । सकुलीनः स च श्रीमान्समहान्महितः स च

ଯିଏ ଆଜି ଯମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ; ସେ କୁଳୀନ, ଶ୍ରୀମାନ, ମହାନ ଏବଂ ମହିତ ମଧ୍ୟ।

Verse 85

यावत्स्वश क्तिं शक्तोपि न दर्शयति कर्हिचित् । तावत्स लंघ्यः सर्वेषां ज्वलनो दारुगो यथा

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମର୍ଥ ପୁରୁଷ ଯଥାକାଳେ ନିଜ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ—କାଠ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।

Verse 86

इति चिंतामहाभारं त्यक्त्वा तस्थौ स्थिरोद्यमः । आकांक्षमाणस्तरणे रुदयं ब्राह्मणो यथा

ଏହିପରି ଚିନ୍ତାର ମହାଭାର ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ୟମରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଲା—ହୃଦୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାର ହେବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରି।