Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 1›Shloka 65
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

विंध्य उवाच । धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य । धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य धिग्जीवितं व्यथर्मनोरथस्य

Transliteration

viṃdhya uvāca | dhigjīvitaṃśāstrakalojjhitasya dhigjīvitaṃ codyamavarjitasya | dhigjīvitaṃ jñātiparājitasya dhigjīvitaṃ vyatharmanorathasya

Translation

ବିନ୍ଧ୍ୟ କହିଲେ—ଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଓ କଳାରୁ ଚ୍ୟୁତ ଲୋକର ଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ; ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ୟମ ହୀନ ଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ। ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ; ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ଆହତ ମନୋରଥର ଜୀବନ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ।

Word by Word
विंध्यःVindhya (personified)
विंध्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविंध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
धिक्fie! shame on!
धिक्:
Sambandha/Discourse particle (सम्बोधन/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootधिक् (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-अव्यय (interjection of censure)
जीवितम्life
जीवितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
शास्त्रकलोज्झितस्यof one who has abandoned scripture and art
शास्त्रकलोज्झितस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootशास्त्र + कल + उज्झित (प्रातिपदिक; उज्झित = त्यक्त, √उज्झ् धातु-निष्पन्न)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषणम् (of जीवितम्); पुं/नपुंसक-समर्थ (genitive dependent)
धिक्fie!
धिक्:
Sambandha/Discourse particle (सम्बोधन/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootधिक् (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-अव्यय
जीवितम्life
जीवितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चोद्यम्what is commendable / worthy of praise
चोद्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचोद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (चोद्य = प्रशंस्य/उक्तव्य/स्तुत्य)
अवर्जितस्यof one who has not avoided (it)
अवर्जितस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअवर्जित (प्रातिपदिक; √वृज्/वर्ज् त्यागे, क्त)
Formषष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (of implied पुरुष)
धिक्fie!
धिक्:
Sambandha/Discourse particle (सम्बोधन/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootधिक् (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-अव्यय
जीवितम्life
जीवितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ज्ञातिपराजितस्यof one defeated by (his) kinsmen
ज्ञातिपराजितस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootज्ञाति + पराजित (प्रातिपदिक; पराजित = पराभूत, √जि धातु-निष्पन्न)
Formषष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (of implied पुरुष)
धिक्fie!
धिक्:
Sambandha/Discourse particle (सम्बोधन/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootधिक् (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-अव्यय
जीवितम्life
जीवितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्यथर्मनोरथस्यof one whose desires are afflicted/tormented
व्यथर्मनोरथस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootव्यथ + मनोरथ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (of implied पुरुष); (व्यथ-मनोरथ = दुःखित-आशा/पीडित-इच्छा)
Speaker

Vindhya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vindhya speaks in a tone of bitter self-reproach, evoking the shame of a life fallen from learning and noble endeavor; the background suggests the spiritual pull of Kāśī as an unspoken remedy.

Characters & Entities
V
Vindhya

FAQs

A life without learning, righteous effort, and inner steadiness becomes a source of shame and sorrow.

No tīrtha is praised; the verse is a moral lament within the narrative.

None.

←Previous Verse
Next Verse→