Adhyaya 67

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात जलमध्ये व्यवस्थितम् । लुङ्केश्वरमिति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ତାହାର ପରେ ସତ୍ୱର ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ଲୁଙ୍କେଶ୍ୱର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ଯାହାକୁ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 2

इदं तीर्थं महापुण्यं नानाश्चर्यं महीतले । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यमुत्पत्तिं शृणु भारत

ଏହି ତୀର୍ଥ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପୃଥିବୀତଳେ ନାନାପ୍ରକାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ହେ ଭାରତ! ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ।

Verse 3

आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । कालपृष्ठ इति ख्यातः सुतो ब्रह्मसुतस्य च

ପୁରାତନ କାଳରେ ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ଏକ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ଦାନବ ଥିଲା। ସେ ‘କାଳପୃଷ୍ଠ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ପୁତ୍ର ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲା।

Verse 4

गङ्गातटं समाश्रित्य चचार विपुलं तपः । अधोमुखोऽपि संस्थित्वापिबद्धूममहर्निशम्

ଗଙ୍ଗାତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ବିପୁଳ ତପ କଲା। ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ଦାଁଡି ମଧ୍ୟ ଦିନରାତି ଧୂମକୁ ହିଁ ପାନ କରୁଥିଲା।

Verse 5

ततश्चानन्तरं देवस्तिष्ठते ह्युमया सह । दृष्ट्वा तं पार्वती सा तु तपस्युग्रे व्यवस्थितम्

ତାପରେ ସତ୍ୱର ଦେବ ମହାଦେବ ଉମାଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ ତାହାକୁ ଦେଖି ପାର୍ବତୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।

Verse 6

पश्य पश्य महादेव धूमाशी तिष्ठते नरः । प्रसीद तं कुरुष्वाद्य देहि शीघ्रं वरं विभो

“ଦେଖନ୍ତୁ, ଦେଖନ୍ତୁ, ହେ ମହାଦେବ! ଏହି ନର ଧୂମକୁ ଆହାର କରି ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ହେ ବିଭୋ, ଆଜି ତା’ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ବର ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 7

ईश्वर उवाच । यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये । स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ପ୍ରିୟ ଦେବି, ତୁମେ କହିଥିବା ବଚନ ମୋତେ ରୋଚେ ନାହିଁ। ସଦା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ପରକାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 8

मूर्खस्त्रीबालशत्रूणां यश्छन्देनानुवर्तते । व्यसने पतते घोरे सत्यमेतदुदीरितम्

ଯେ ମୂର୍ଖ, ନାରୀ, ଶିଶୁ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲେ, ସେ ଘୋର ବିପଦରେ ପତିତ ହୁଏ—ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 9

देव्युवाच । भार्ययाभ्यर्थितो भर्ता कारणं बहु भाषते । लघुत्वं याति सा नारी एवं शास्त्रेषु पठ्यते

ଦେବୀ କହିଲେ—ଭାର୍ଯ୍ୟାର ଅନୁରୋଧରେ ଚାପିତ ଭର୍ତ୍ତା ଅନେକ କାରଣ କହେ; ତେଣୁ ସେ ନାରୀ ଲଘୁ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ—ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଢ଼ାଯାଏ।

Verse 10

प्राणत्यागं करिष्यामि यदि मां त्वं न मन्यसे । पार्वत्या प्रेरितो देवो गतोऽसौ दानवं प्रति

ଯଦି ତୁମେ ମୋ କଥା ନ ମାନ, ମୁଁ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବି। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ପ୍ରଭୁ ସେ ଦାନବଙ୍କ ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 11

ईश्वर उवाच । किमर्थं पिबसे धूमं किमर्थं तप्यसे तपः । किं दुःखं किं नु सन्तापो वद कार्यमभीप्सितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତୁମେ ଧୂଆଁ କାହିଁକି ପିଉଛ? କାହିଁକି ତପ କରୁଛ? ଏ କେଉଁ ଦୁଃଖ, କେଉଁ ସନ୍ତାପ? କୁହ—ତୁମ ଅଭୀଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 12

युवा त्वं दृश्यसेऽद्यापि वर्षविंशतिरेव च । तदाचक्ष्व हि मे सर्वं तपसः कारणं महत्

ତୁମେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ଦେଖାଯାଉଛ—ବୟସ କେବଳ କୋଡ଼ିଏ ବର୍ଷ। ତେଣୁ ମୋତେ ସବୁ କୁହ: ଏହି ମହା ତପସ୍ୟାର କାରଣ କ’ଣ?

Verse 13

दानव उवाच । अचला दीयतां भक्तिर्मम स्थैर्यं तवोपरि । अपरं वर्षसाहस्रं निर्विघ्नं मे गतं विभो

ଦାନବ କହିଲା—ହେ ବିଭୋ! ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଓ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥୈର୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ମହାବଳବାନ୍, ମୋର ଆଉ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ କଟିଗଲା।

Verse 14

दिवसानां सहस्रे द्वे पूर्णे त्वत्तपसा मम

ଆପଣଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କରାଯାଇଥିବା ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ଦୁଇ ହଜାର ଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

Verse 15

ईश्वर उवाच । याचयाभीप्सितं कार्यं तुष्टोऽहं तव सुव्रत । देवस्य वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास दानवः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତ! ତୁମର ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ଯାଚନା କର; ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଦେବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦାନବ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 16

किं नाकं याचयाम्यद्य किमद्य सकलां महीम् । एवं संचिन्तयामास कामबाणेन पीडितः

“ଆଜି ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଯାଚିବି କି, ଆଜି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ?”—ଏଭଳି କାମବାଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 17

दानव उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि मे प्रभो । सङ्ग्रामैस्तु न तुष्टोऽहं बलं नास्तीति किंचन

ଦାନବ କହିଲା—ହେ ଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ପ୍ରଭୋ! ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେବେ, ତେବେ ଜାଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୃପ୍ତ ନୁହେଁ; ମୋର ବଳ ନାହିଁ ବୋଲି କିଛି ନୁହେଁ।

Verse 18

यस्य मूर्धन्यहं देव पाणिना समुपस्पृशे । देवदानवगन्धर्वो भस्मसाद्यातु तत्क्षणात्

ହେ ଦେବ! ମୁଁ ଯାହା ମସ୍ତକରେ ହାତ ରଖିବି, ସେ ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ ଯେ କେହି ହୁଅନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି, ସେ ସେହିକ୍ଷଣି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया चिन्तितं किंचित्तत्सर्वं सफलं तव । उत्तिष्ठ गच्छ शीघ्रं त्वं भवनं प्रति दानव

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: "ତୁମେ ଯାହା କିଛି ଚିନ୍ତା କରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ ତୁମ ପାଇଁ ସଫଳ ହେବ। ହେ ଦାନବ! ଉଠ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଭବନକୁ ଯାଅ।"

Verse 20

दानव उवाच । स्थीयतां देवदेवेश यावज्ज्ञास्यामि ते वरम् । युष्मन्मूर्ध्नि न्यसे पाणिं प्रत्ययो मे भवेद्यथा

ଦାନବ କହିଲା: "ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବରଦାନର ପରୀକ୍ଷା ନ କରିଛି। ମୋର ବିଶ୍ୱାସ ହେବା ପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ହାତ ରଖିବି।"

Verse 21

ततश्चानन्तरं देवश्चिन्तयानो महेश्वरः । न स्कन्दो न हरिर्ब्रह्मा यः कार्येषु क्षमोऽधुना

ତା’ପରେ ମହେଶ୍ୱର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ: "ବର୍ତ୍ତମାନ ନା ସ୍କନ୍ଦ, ନା ହରି, ନା ବ୍ରହ୍ମା କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି।"

Verse 22

ज्ञात्वा चैवापदं प्राप्तां देवः प्रार्थयते वृषम् । अनेन सह पापेन युध्यस्व साम्प्रतं क्षणम्

ବିପଦ ଆସିଥିବାର ଜାଣି ଭଗବାନ ବୃଷଭ (ନନ୍ଦୀ)ଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: "ତୁମେ ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ଏହି ପାପୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।"

Verse 23

करं प्रासारयद्दैत्यो देवं मूर्ध्नि किल स्पृशेत् । लाङ्गूलेनाहतो दैत्यो विषण्णः पतितो भुवि

ଦୈତ୍ୟ ହାତ ପ୍ରସାରିଲା, ଯେନ ଦେବଙ୍କ ମସ୍ତକ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ। କିନ୍ତୁ ପୁଛର ପ୍ରହାରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 24

देवस्तु दक्षिणामाशां गतश्चैवोमया सह । भयभीतो निरीक्षेत ग्रीवां भज्य पुनःपुनः

କିନ୍ତୁ ଦେବ ଉମାଙ୍କ ସହ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ପଛକୁ ଚାହିଁ, ଗ୍ରୀବାକୁ ବାରମ୍ବାର ମୋଡ଼ି ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 25

गते चादर्शनं देवे युयुधे वृषभेण सः । द्वावेतौ बलिनां श्रेष्ठौ युयुधाते महाबलौ

ଦେବ ଚାଲିଯାଇ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ସେ ବୃଷଭ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା। ସେଇ ଦୁଇ ମହାବଳୀ, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରସ୍ପର ରଣରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 26

प्रहारैर्वज्रसदृशैः कोपेन घटिकात्रयम् । पाणिभ्यां न स्पृशेद्यो वै वृषभस्य शिरस्तथा

ବଜ୍ରସଦୃଶ ପ୍ରହାରରେ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ତିନି ଘଟିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; ତଥାପି ହାତଦ୍ୱାରା ବୃଷଭର ମସ୍ତକକୁ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 27

हत्वा लाङ्गूलपातेन आगतो वृषभस्तदा । उत्थितश्चाप्यसौ दैत्यो व्रजते वृषपृष्ठतः

ତେବେ ବୃଷଭ ପୁଛର ଝାଡ଼ରେ ତାକୁ ପତିତ କରି ଆଗକୁ ଆସିଲା। ତଥାପି ସେ ଦୈତ୍ୟ ପୁଣି ଉଠି, ବୃଷଭର ପିଠ ପଛେ ଘନିଷ୍ଠ ହୋଇ ପଛୁଆଇଲା।

Verse 28

वायुवेगेन सम्प्राप्तो यत्र देवो महेश्वरः । आगतं दानवं दृष्ट्वा वृषो वचनमब्रवीत्

ବାୟୁବେଗରେ ସେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ। ଆସୁଥିବା ଦାନବକୁ ଦେଖି ବୃଷଭ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 29

आरुह्य पृष्ठे मे देव शीघ्रमेव हि गम्यताम् । आरुह्य वृषभं देवो जगाम चोमया सह

“ହେ ଦେବ, ମୋ ପିଠିରେ ଆରୋହଣ କର; ଶୀଘ୍ରେ ଚାଲିବା।” ତାପରେ ଦେବ ଉମା ସହିତ ବୃଷଭରେ ଚଢ଼ି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 30

नाकं प्राप्तस्ततो देवो गतः शक्रस्य मन्दिरम् । नात्यजद्देवपृष्ठं तु दानवो बलदर्पितः

ତାପରେ ଦେବ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି ଶକ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ଦାନବ ଦେବଙ୍କ ପିଠି ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

Verse 31

इन्द्रलोकं परित्यज्य ब्रह्मलोकं गतस्तदा । यत्रयत्र व्रजेद्देवो भयात्सह दिवौकसैः

ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ତେବେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ। ଦେବ ଯେଉଁଠାକୁ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଭୟରେ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 32

अपश्यत्तत्र तत्रैव पृष्ठे लग्नं तु दानवम् । सर्वांल्लोकान् भ्रमित्वा तु देवो विस्मयमागतः

ସେଠା ସେଠାରେ ଦେବ ନିଜ ପିଠିରେ ଲଗି ରହିଥିବା ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭ୍ରମଣ କରି ଦେବ ବିସ୍ମୟଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 33

न स्थानं विद्यते किंचिद्यत्र विश्रम्यते क्षणम् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं ज्ञात्वा सुदारुणम्

ସେଠାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନଥିଲା। ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବୋଲି ଜାଣି ସମସ୍ତେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 34

हर्षितात्मा मुनिस्तत्र चिरं नृत्यति नारदः । धन्योऽहमद्य मे जन्म जीवितं च सुजीवितम्

ସେଠାରେ ହର୍ଷିତ ହୃଦୟର ମୁନି ନାରଦ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ସେ କହିଲେ—“ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ; ମୋର ଜନ୍ମ ଧନ୍ୟ, ଏବଂ ମୋର ଜୀବନ ସତ୍ୟରେ ସୁଜୀବିତ!”

Verse 35

महान्तं च कलिं दृष्ट्वा संतोषः परमोऽभवत् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं त्यक्त्वा च नारदः

ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମହାନ୍ ରୂପ ନେଇଛି ବୋଲି ଦେଖି ନାରଦଙ୍କୁ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ହେଲା। ତାପରେ ସେଠାରେ ଦେବ–ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ନାରଦ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 36

आजगाम ततो विप्रो यत्र देवो महेश्वरः । दृष्ट्वा देवोऽथ तं विप्रं प्रतिपूज्याब्रवीदिदम्

ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ (ନାରଦ) ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 37

भो नारद मुनिश्रेष्ठ जानीषे केशवं क्वचित् । गत्वा तत्र च शीघ्रं त्वं केशवाय निवेदय

“ହେ ନାରଦ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! କେଶବ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣୁଛ କି? ତେବେ ସେଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଏହି କଥା କେଶବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର।”

Verse 38

नारद उवाच । देवदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सर्वेषामेव देवेशो हरते ध्रुवमापदम्

ନାରଦ କହିଲେ—ଦେବ, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ—ସମସ୍ତଙ୍କର ଦେବେଶ୍ୱର ନିଶ୍ଚୟ ଆପଦା ହରଣ କରନ୍ତି।

Verse 39

असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसापि न चिन्तयेत् । ईदृशीं नैव बुध्यामि आपदं च विभो तव

ଅସମ୍ଭବ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ବିଭୋ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏପରି ଆପଦା ଆସିବ ବୋଲି ମୁଁ କଳ୍ପନା କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 40

ईश्वर उवाच । गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र देवो जनार्दनः । विदितं च त्वया सर्वं यत्कृतं दानवेन तु

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ନାରଦ, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ; ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ ଅଛନ୍ତି। ଦାନବ ଯାହା କରିଛି, ସେ ସବୁ ତୁମେ ଜାଣିଛ।

Verse 41

अवध्यो दानवो ह्येष सेन्द्रैरपि मरुद्गणैः । गत्वा तु केशवं देवं निवेदय महामुने

ଏହି ଦାନବ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମରୁଦ୍ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ମହାମୁନି, ଯାଇ ଦେବ କେଶବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର।

Verse 42

नारद उवाच । न तु गच्छाम्यहं देव सुप्तः क्षीरोदधौ सुखी । केशवः प्रेरणे ह्येषामादेशो दीयतां प्रभो

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଯାଉନି; କେଶବ କ୍ଷୀରସାଗରେ ସୁଖରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ଚାଲନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 43

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा राजानं च तथा प्रभुम् । गुरुं चैवादितः कृत्वा शयानं न प्रबोधयेत्

ମାତା, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ—ତଥା ରାଜା କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ଶୟନରତ ଥିବାବେଳେ ଜଗାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶୟନସ୍ଥ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଗାଇବା ନାହିଁ।

Verse 44

ईश्वर उवाच । यदि क्वचिदगारेषु वह्निरुत्पद्यते महान् । निधनं यान्ति तत्रस्था यद्बुध्येरन्नसूरयः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଯଦି କୌଣସି ଘରେ ହଠାତ୍ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ଥିବାମାନେ ବିନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯଦି ବୁଦ୍ଧିମାନେ ସମୟରେ ଜାଣିନପାରନ୍ତି।

Verse 45

नारद उवाच । शीघ्रं गच्छ महादेव आत्मानं रक्ष सुप्रभो । गच्छाम्यहं न सन्देहो यत्र देवो जनार्दनः

ନାରଦ କହିଲେ—ଶୀଘ୍ର ଯାଆ, ହେ ମହାଦେବ; ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ, ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଯାଉଛି ସେଠାକୁ, ଯେଉଁଠି ଦେବ ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 46

ततो नन्दिमहाकालौ स्तम्भहस्तौ भयानकौ । जघ्नतुर्दानवं तत्र मुद्गरादिभिरायुधैः

ତାପରେ ନନ୍ଦୀ ଓ ମହାକାଳ—ଭୟଙ୍କର, ହାତରେ ସ୍ତମ୍ଭ ଧରି—ସେଠାରେ ମୁଦ୍ଗର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ଦାନବକୁ ଆଘାତ କରି ସଂହାର କଲେ।

Verse 47

त्रयोऽपि च महाकायाः सप्ततालप्रमाणकाः । न शमो जायते तेषां युध्यतां च परस्परम्

ସେ ତିନିଜଣେ ମହାକାୟ ଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ସପ୍ତତାଳ-ପ୍ରମାଣ ଉଚ୍ଚ; ଏବଂ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମନେ କେବେ ଶାନ୍ତି ଜନ୍ମିଲା ନାହିଁ।

Verse 48

ततश्चानन्तरं विप्रोऽगच्छत्तं केशवं प्रति । सुप्तं क्षीरार्णवेऽपश्यच्छेषपर्यङ्कसंस्थितम्

ତତ୍ପରେ ସେ ବିପ୍ର କେଶବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ କ୍ଷୀରସାଗରେ ଶେଷଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନରତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 49

लक्ष्म्या पादयुगं गृह्य ऊरूपरि निवेशितम् । अप्सरोगीयमानं तु भक्त्यानम्य च केशवम्

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯୁଗଳ ପାଦ ଧରି ନିଜ ଊରୁ ଉପରେ ରଖିଥିଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାନ କରୁଥିଲେ, ନାରଦ ଭକ୍ତିରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 50

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । उत्थापयस्व देवेशं लक्ष्मि त्वमविशङ्किता

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଦେବେଶଙ୍କୁ ଜଗାଅ।

Verse 51

नारदस्य वचः श्रुत्वा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत् । नारदस्तिष्ठते द्वारि उत्तिष्ठ मधुसूदन

ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦାଙ୍ଗୁଠିକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କଲେ। ‘ଦ୍ୱାରେ ନାରଦ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଉଠ, ହେ ମଧୁସୂଦନ!’

Verse 52

देवोऽपि नारदं दृष्ट्वा परं हर्षमुपागतः । स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठ सुप्रभाताद्य शर्वरी

ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ପରମ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। କହିଲେ—‘ସ୍ୱାଗତ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଜି ରାତି ଶୁଭ ପ୍ରଭାତରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।’

Verse 53

नारद उवाच । अद्य मे सफलं देव प्रभातं तव दर्शनात् । कुशलं च न देवानां शीघ्रमुत्तिष्ठ गम्यताम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଆଜି ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୋର ପ୍ରଭାତ ସଫଳ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଦେବମାନଙ୍କ କୁଶଳ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ଉଠ, ଆମେ ଯିବାକୁ ହେବ।

Verse 54

श्रीविष्णुरुवाच । ब्रह्मा चेन्द्रश्च रुद्रश्च ये चान्ये तु मरुद्गणाः । आपदः कारणं यच्च तत्समाख्यातुमर्हसि

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମରୁଦ୍ଗଣ—ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଆପଦର କାରଣ କଣ, ତାହା ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ କହ।

Verse 55

नारद उवाच । दानवेन महातीव्रं तपस्तप्तं सुदारुणम् । रुद्रेण च वरो दत्तो भस्मत्वं मनसेप्सितम्

ନାରଦ କହିଲେ—ଏକ ଦାନବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ତପ କରିଥିଲା। ତେବେ ରୁଦ୍ର ତାକୁ ମନୋଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଲେ—ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବା ଶକ୍ତି।

Verse 56

वरदानबलेनैव स देवं हन्तुमर्हति । ईदृशं चेष्टितं ज्ञात्वा नीतो देवोऽमरैः सह

ସେହି ବରଦାନର ବଳରେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିପାରେ। ଏପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ଦେବଙ୍କୁ ଅମରମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଗଲା।

Verse 57

नारदस्य वचः श्रुत्वा जगाम समुनिर्हरिः । दृष्ट्वा देवस्तमीशानं गच्छन्तं दिशमुत्तराम्

ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ହରି—ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦେବ ଇଶାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 58

दृष्ट्वा देवं च रुद्रोऽथ परिष्वज्य पुनःपुनः । नमस्कृत्य जगन्नाथं देवं च मधुसूदनः

ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ପରେ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ଜଗନ୍ନାଥ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 59

विष्णुरुवाच । भयस्य कारणं देव कथ्यतां च महेश्वर । देवदानवयक्षाणां प्रेषयेयं यमालयम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଏହି ଭୟର କାରଣ କୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଯମାଳୟକୁ ପଠାଇଦେବି।

Verse 60

ललाटे च कृतो धर्मो युष्माकं च महेश्वर । छित्त्वा शिरस्तथाङ्गानि इन्द्रियाणि न संशयः

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଦଣ୍ଡବିଧାନର ଧର୍ମ ଆପଣଙ୍କ ଲଲାଟରେ ହିଁ ସ୍ଥାପିତ—ଶିର, ଅଙ୍ଗ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଛେଦନ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 61

ईश्वर उवाच । नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु । पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖ ନାହିଁ, ରୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ। ପରାଧୀନଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ—ବିଶେଷକରି ଯେ ସ୍ତ୍ରୀଜିତ।

Verse 62

स्त्रीजितेन मया विष्णो वरो दत्तस्तु दानवे । यस्य मूर्ध्नि न्यसेत्पाणिं स भवेद्भस्मपुंजवत्

ହେ ବିଷ୍ଣୋ! ସ୍ତ୍ରୀଜିତ ହୋଇ ମୁଁ ସେହି ଦାନବକୁ ବର ଦେଇଥିଲି—ସେ ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ରଖିବ, ସେ ଭସ୍ମରାଶି ସମାନ ହୋଇଯିବ।

Verse 63

अजेयश्चामरश्चैव मया ह्युक्तः स केशव । हन्तुमिच्छति मां पाप उपायस्तव विद्यते

ହେ କେଶବ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅଜେୟ ଏବଂ ଅମର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲି। ସେହି ପାପୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି, ତେବେ କୁହ।

Verse 64

विष्णुरुवाच । गच्छन्तु अमराः सर्वे युष्माभिः सह शङ्कर । उपायं सर्जयाम्यद्य वधार्थं दानवस्य च

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: "ହେ ଶଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯାଆନ୍ତୁ। ଆଜି ମୁଁ ସେହି ଦାନବର ବଧ ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବି।"

Verse 65

रेवायाश्च तटे तिष्ठ देव त्वममरैः सह । कालक्षेपो न कर्तव्यो गम्यतां त्वरितं प्रभो

"ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ରେବା ନଦୀ ତଟରେ ରୁହନ୍ତୁ। ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶୀଘ୍ର ଯାଆନ୍ତୁ।"

Verse 66

दक्षिणा यत्र गङ्गा च रेवा चैव महानदी । यत्रयत्र च दृश्येत प्राची चैव सरस्वती

ଯେଉଁଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ମହାନଦୀ ରେବା ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବବାହିନୀ ସରସ୍ୱତୀ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 67

। अध्याय

ଏଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 68

सप्तजन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः । एतत्तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्

ସାତ ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପ ନଶିଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ତୀର୍ଥ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ, ସର୍ବ ପାତକନାଶକ।

Verse 69

गम्यतां तत्र देवेश लुङ्केशं त्वं सहामरैः । विष्णोस्तु वचनादेव प्रविष्टो ह्रदमुत्तमम्

ହେ ଦେବେଶ! ଅମରମାନଙ୍କ ସହ ତୁମେ ସେଠାରେ ଲୁଙ୍କେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନମାତ୍ରରେ ସେ ଉତ୍ତମ ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 70

रतिं सुमहतीं चक्रे सह तत्र मरुद्गणैः । ततश्चानन्तरं देवो मायां कृत्वा ह्यनेकधा

ସେଠାରେ ସେ ମରୁଦ୍ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ରତି (ଆନନ୍ଦ) ଉପଭୋଗ କଲା। ତାପରେ ଦେବ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମାୟା ରଚିଲେ।

Verse 71

वसन्तमासं संसृज्य उद्यानवनशोभितम् । अशोकैर्बकुलैश्चैव ब्रह्मवृक्षैः सुशोभनैः

ସେ ବସନ୍ତ ଋତୁକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ସ୍ଥାନଟିକୁ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନରେ ଶୋଭିତ କଲେ—ଅଶୋକ, ବକୁଳ ଏବଂ ସୁଶୋଭନ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

Verse 72

श्रीवृक्षैश्च कपित्थैश्च शिरीषैर्राजचम्पकैः । श्रीफलैश्च तथा तालैः कदम्बोदुम्बरैस्तथा

ସେଠା ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ଓ କପିତ୍ଥ, ଶିରୀଷ ଓ ରାଜଚମ୍ପକ; ଶ୍ରୀଫଳ ଓ ତାଳବୃକ୍ଷ; ଏବଂ କଦମ୍ବ ଓ ଉଦୁମ୍ବର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 73

अश्वत्थादिद्रुमैश्चैव नानावृक्षैरनेकशः । नानापुष्पैः सुगन्धाढ्यैर्भ्रमरैश्च निनादितम्

ସେଠାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଆଦି ଦ୍ରୁମ ସହ ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷ ଅନେକ ଥିଲେ। ନାନା ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ସେ ସ୍ଥାନ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ଭ୍ରମରଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 74

तस्मिन्मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधश्च सुशोभनः । बहुपक्षिसमायुक्तः कोकिलारावनादितः

ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ମହାବୃକ୍ଷ—ଅତି ଶୋଭନ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟବୃକ୍ଷ)—ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା। ଅନେକ ପକ୍ଷୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ବୃକ୍ଷ କୋକିଳାର କଳରବରେ ମଧୁର ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 75

कृष्णेन च कृतं तस्मिन्कन्यारूपं च तत्क्षणात् । न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे

ସେହି କ୍ଷଣେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଠାରେ ଏକ କନ୍ୟାରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ତାହା ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କନ୍ୟା ନଥିଲା।

Verse 76

अन्याश्च कन्यकाः सप्त सुरूपाः शुभलोचनाः । दिव्यरूपधराः सर्वा दिव्याभरणभूषिताः

ଏହା ସହ ଆଉ ସାତ ଜଣ କନ୍ୟା ଥିଲେ—ସୁରୂପା, ଶୁଭ ନୟନଯୁକ୍ତ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟରୂପଧାରିଣୀ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 77

पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यो यद्येकः कामयेत्स्त्रियः । मौक्तिकैर्रत्नमाणिक्यैर्वैडूर्यैश्च सुशोभनैः

ଯଦି ଏକ ପୁରୁଷ, ପୁରୁଷକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କାମନା କରେ, ତେବେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତା, ରତ୍ନ-ମାଣିକ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୈଡୂର୍ୟ (ଲହସୁନିଆ) ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 78

कामहारैश्च वंशैश्च बद्धो हिन्दोलकः कृतः । आरूढाश्च महाकन्या गायन्ते सुस्वरं तदा

କାମୋଦ୍ଦୀପକ ମାଳା ଓ ବାଁଶ ଦଣ୍ଡରେ ବାନ୍ଧି ଏକ ହିନ୍ଦୋଳ ତିଆରି ହେଲା। ତାପରେ ମହାକନ୍ୟାମାନେ ତାହାରେ ଚଢ଼ି ସୁସ୍ୱରେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ।

Verse 79

मारुतः शीतलो वाति वनं स्पृष्ट्वा सुशोभनम् । वातेन प्रेरितो गन्धो दानवो घ्राणपीडितः

ଶୀତଳ ପବନ ସୁଶୋଭିତ ବନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ବହିଲା। ସେହି ବାତାସରେ ପ୍ରେରିତ ସୁଗନ୍ଧ ଦାନବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚି ତାହାର ଘ୍ରାଣକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା।

Verse 80

ततः कुसुमगन्धेन विस्मयं परमं गतः । आघ्राय चेदृशं पुण्यं न दृष्टं न श्रुतं मया

ତାପରେ କୁସୁମଗନ୍ଧରେ ସେ ପରମ ବିସ୍ମୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। “ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରି ମୁଁ କେବେ ନ ଦେଖିଛି, ନ ଶୁଣିଛି” ବୋଲି କହିଲା।

Verse 81

वने चिन्तयतः किंचिद्ध्वनिगीतं सुशोभनम् । गीतस्य च ध्वनिं श्रुत्वा मोहितो मायया हरेः

ବନରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ କେଉଁଠୁ ଏକ ସୁଶୋଭିତ ଗୀତଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ସେହି ଗୀତର ନାଦ ଶୁଣି ସେ ହରିଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲା।

Verse 82

व्याधस्यैव महाकूटे पतन्ति च यथा मृगाः । कालस्पृष्टस्तथा कृष्णे पतितश्च नराधिप

ହେ ନରାଧିପ! ଯେପରି ମୃଗମାନେ ବ୍ୟାଧର ମହାଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେପରି କାଳସ୍ପର୍ଶରେ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୋଜନାରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 83

दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि । पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता

ସେହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ଦୈତ୍ୟ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ପଡ଼ିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 84

आस्यं दृष्ट्वा तु नारीणां पुनः कामेन पीडितः । गृहीत्वा हेमदण्डं तु तां पातयितुमिच्छति

ନାରୀମାନଙ୍କର ମୁଖ ଦେଖି ସେ ପୁନର୍ବାର କାମପୀଡ଼ିତ ହେଲା। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ଧରି ସେ ତାଙ୍କୁ ତଳେ ପକାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 85

कन्योवाच । मा मानुस्पर्शयत्वं हि कुमार्यहं कुलोत्तम । भो मुञ्च मुञ्च मां शीघ्रं यावद्गच्छाम्यहं गृहम्

କନ୍ୟା କହିଲା - ହେ କୁଳୋତ୍ତମ! ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କର ନାହିଁ, ମୁଁ କୁମାରୀ ଅଟେ। ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯେପରି ମୁଁ ଘରକୁ ଯାଇପାରିବି।

Verse 86

दानव उवाच । अहं विवाहमिच्छामि त्वया सह सुशोभने । भूपृष्ठे सकले राज्ञी भवस्येवं न संशयः

ଦାନବ କହିଲା - ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ବିବାହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ତୁମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ରାଣୀ ହେବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 87

कन्योवाच । पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने । पुत्रो रक्षति वृद्धत्वे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

କନ୍ୟା କହିଲା - କୌମାର୍ଯ୍ୟରେ ପିତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯୌବନରେ ସ୍ୱାମୀ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ପୁତ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 88

न स्वातन्त्र्यं ममैवास्ति उत्पन्नाहं महत्कुले । याच्यस्तु मत्पिता भ्राता मातापि हि तथैव च

ମୋର ନିଜ ସ୍ୱାଧୀନତା ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛି। ତେଣୁ ମୋ ପିତା, ଭ୍ରାତା ଏବଂ ସେହିପରି ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 89

दानव उवाच । यदि मां नेच्छसे त्वद्य स्वातन्त्र्यं नावलम्बसे । ममापि च तदा हत्या सत्यं च शुभलोचने

ଦାନବ କହିଲା—ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହଁ ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁନାହଁ, ତେବେ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା ହେବ; ହେ ଶୁଭଲୋଚନେ, ଏହା ସତ୍ୟ।

Verse 90

कन्योवाच । विश्वासो नैव कर्तव्यो यादृशे तादृशे नरे । नराः स्त्रीषु विचित्राश्च लम्पटाः काममोहिताः

କନ୍ୟା କହିଲା—ତୁମ ପରି ପୁରୁଷ ଉପରେ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଚିତ୍ର—ଲମ୍ପଟ, କାମମୋହିତ।

Verse 91

परिणीय तु मां त्वं हि भुङ्क्ष्व भोगान्मया सह । जन्मनाशो भवेत्पश्चान्न त्वं नान्यो भवेन्मम

ପ୍ରଥମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ମୋତେ ବିବାହ କର; ତାପରେ ମୋ ସହ ଭୋଗସୁଖ ଉପଭୋଗ କର। ପରେ ପ୍ରାଣନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ ନ ତୁମେ (ଦୂଷକ ରୂପେ) ରହ, ନ ଅନ୍ୟ କେହି।

Verse 92

ब्राह्मणी क्षत्रिणी वैशी शूद्री यावत्तथैव च । द्वितीयो न भवेद्भर्ता एकाकी चेह जन्मनि

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, କ୍ଷତ୍ରିଣୀ, ବୈଶ୍ୟା କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରୀ—ଯେ କେହି ହେଉ; ଏହି ଜନ୍ମରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏକମାତ୍ର ପତି ସହିତ ହିଁ ରହିବା ଉଚିତ୍।

Verse 93

दानव उवाच । यत्त्वया गदितं वाक्यं तन्मया धारितं हृदि । प्रत्ययं मे कुरुष्वाद्य यत्ते मनसि रोचते

ଦାନବ କହିଲା—ତୁମେ କହିଥିବା ବଚନ ମୁଁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଛି। ଆଜି ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦିଅ; ତୁମ ମନକୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ ସେହି କର।

Verse 94

कन्योवाच । जानीष्व गोपकन्यां मां क्रीडामि सखिभिः सह । अस्मत्कुलेषु यद्दिव्यं तत्कुरुष्व यथाविधि

କନ୍ୟା କହିଲା—ମୋତେ ଗୋପକନ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣ; ମୁଁ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରେ। ଆମ କୁଳରେ ଯେ ପବିତ୍ର ରୀତି ଅଛି, ସେହିଟିକୁ ଯଥାବିଧି କର।

Verse 95

न तद्दिव्यं कुलेऽस्माकं विषं कोशं न तत्तुला । गोपान्वयेषु सर्वेषु हस्तः शिरसि दीयते

ଆମ କୁଳରେ ସେପରି କୌଣସି ‘ଅଦ୍ଭୁତ’ ନାହିଁ—ନ ବିଷର କୋଷ, ନ ସେପରି ତୁଳା। ଗୋପବଂଶର ସମସ୍ତ କୁଳରେ ଶିର ଉପରେ ହାତ ରଖାଯାଏ (ଆଶୀର୍ବାଦରେ)।

Verse 96

कामान्धेनैव राजेन्द्र निक्षिप्तो मस्तके करः । तत्क्षणाद्भस्मसाद्भूतो दग्धस्तृणचयो यथा

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! କାମାନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ମସ୍ତକରେ ହାତ ରଖିଲା; ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲା—ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଖିଲା ତୃଣରାଶି ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭସ୍ମ ହୁଏ।

Verse 97

केशवोपरि देवैस्तु पुष्पवृष्टिः शुभा कृता । हृष्टाः सर्वेऽगमन्देवाः स्वस्थानं विगतज्वराः

ତାପରେ ଦେବମାନେ କେଶବଙ୍କ ଉପରେ ଶୁଭ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, କ୍ଲେଶ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ-ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 98

क्षीरोदं केशवो गच्छत्कालपृष्ठे निपातिते । य इदं शृणुयाद्भक्त्या चरितं दानवस्य च

ଦାନବ ପତିତ ହେଲାପରେ କେଶବ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଗଲେ। ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏହି ଦାନବ-ଚରିତ ଶୁଣେ…

Verse 99

स जयी जायते नित्यं शङ्करस्य वचो यथा । एतस्मात्कारणाद्राजंल्लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम्

ଶଙ୍କରଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ ସେ ସଦା ଜୟୀ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ‘ଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 100

लीनं च पातकं यस्मात्स्नानमात्रेण नश्यति । त्वगस्थि शोणितं मांसं मेदःस्नायुस्तथैव च

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଲୀନ ପାପ ନଶିଯାଏ—ଚର୍ମ, ଅସ୍ଥି, ରକ୍ତ, ମାଂସ, ମେଦ ଓ ସ୍ନାୟୁରେ ଲଗା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 101

मज्जाशुक्रगतं पापं नश्यते जन्मकोटिजम् । लुङ्केश्वरे महाराज तोयं पिबति भक्तितः

ମଜ୍ଜା ଓ ଶୁକ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ, କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମଧ୍ୟ—ହେ ମହାରାଜ—ଲୁଙ୍କେଶ୍ୱରରେ ଭକ୍ତିରେ ଜଳ ପାନ କଲେ ନଶିଯାଏ।

Verse 102

त्रिभिः प्रसृतिमात्राभिः पापं याति सहस्रधा । विशेषेण चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ तु चाष्टमी

କେବଳ ତିନି ଅଞ୍ଜଳି-ପ୍ରମାଣରେ ପାପ ସହସ୍ରଧା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ—ବିଶେଷତଃ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ (ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ) ଏବଂ ଅଷ୍ଟମୀରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 103

उपोष्य यो नरो भक्त्या पित्ःणां पाण्डुनन्दन । उद्धृतास्तेन ते सर्वे नारकीयाः पितामहाः

ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ଯେ ନର ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଭକ୍ତିସହ ଉପବାସ କରେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ନରକଗତିରେ ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପିତାମହ ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି।

Verse 104

काकिणीं चैव यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

ଯେ ଜଣେ ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କାକିଣୀ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନଫଳ ପାଏ—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

Verse 105

प्राप्तं तु नान्यथा राजञ्छङ्करो वदते त्विदम् । स्पर्शलिङ्गमिदं राजञ्छङ्करेण तु निर्मितम्

ହେ ରାଜନ୍! ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଏମିତି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ—ସ୍ୱୟଂ ଶଙ୍କର ଏହି କଥା କହନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍! ଏହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିର୍ମିତ ସ୍ପର୍ଶଲିଙ୍ଗ।

Verse 106

स्पर्शमात्रे मनुष्याणां रुद्रवासोऽभिजायते । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ମାନବମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକବାସ ପାଆନ୍ତି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦାନଫଳ ଏବଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦିର ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 107

एतस्मात्कारणाद्राजंल्लोकपालाश्च रक्षकाः । दुर्गा च रक्षणे सृष्टा चतुर्हस्तधरा शुभा

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଲୋକପାଳମାନେ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଦୁର୍ଗା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟ ହେଲେ—ଶୁଭା, ଚତୁର୍ହସ୍ତଧାରିଣୀ।

Verse 108

धनदो लोकपालेशो रक्षकश्चेश्वरस्य च । रक्षति च सदा कालं ग्रहव्यापाररूपतः

ଧନଦ (କୁବେର) ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷକ; ଗ୍ରହବ୍ୟାପାରରୂପେ ସେ ସଦା କାଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 109

पुत्रभ्रातृसमारूपैः स्वामिसम्बन्धरूपिभिः । लङ्केश्वरं च राजेन्द्र देवैर्नाद्यापि मुच्यते

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପୁତ୍ରତ୍ୱ ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ ସଦୃଶ ସ୍ୱାମୀ-ସମ୍ବନ୍ଧରୂପ ବନ୍ଧନରେ ବଦ୍ଧ ଥିବାରୁ ଦେବମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲଙ୍କେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରୁନାହାନ୍ତି।