Adhyaya 38

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र गुहावासीति चोत्तमम् । यत्र सिद्धो महादेवो गुहावासी समार्बुदम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ‘ଗୁହାବାସୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ମହାଦେବ ‘ଗୁହାବାସୀ’ ରୂପେ ସିଦ୍ଧିଲାଭ କଲେ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । केन कार्येण भो तात महादेवो जगद्गुरुः । गुहायामनयत्कालं सुदीर्घं द्विजसत्तम

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପୂଜ୍ୟ ତାତ, ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ମହାଦେବ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଗୁହାରେ ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ କାଟିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ?

Verse 3

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वपरं कौतूहलं हि मे

ହେ ନିର୍ମଳ, ଏ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ। ମୁଁ ସବୁକିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, କାରଣ ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । साधु प्रश्नो महाराज पृष्टो यो वै त्वयोत्तमः । पुराणे विस्तरो ह्यस्य न शक्यो हि मयाधुना

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ପୁରାଣରେ ଅଛି; ମୁଁ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ କହିପାରିବି ନାହିଁ।

Verse 5

कथितुं वृद्धभावत्वादतीतो बहुकालिकः । संक्षेपात्तेन ते तात कथयामि निबोध मे

ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ହେତୁ ବହୁ ସମୟ ଅତୀତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିପାରୁନି। ଏହେତୁ, ହେ ତାତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି—ମୋ କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

Verse 6

पुरा कृतयुगे राजन्नासीद्दारुवनं महत् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्ल्युपशोभितम्

ପୁରା କୃତଯୁଗରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଦାରୁବନ ନାମରେ ଏକ ବିଶାଳ ବନ ଥିଲା—ନାନା ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ବଲ୍ଲୀରେ ଶୋଭିତ।

Verse 7

सिंहव्याघ्रवराहैश्च गजैः खड्गैर्निषेवितम् । बहुपक्षियुतं दिव्यं यथा चैत्ररथं वनम्

ସେ ବନ ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ବରାହ, ଗଜ ଓ ଖଡ୍ଗମୃଗ (ଗଣ୍ଡା) ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେବିତ ଥିଲା; ବହୁ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ଦିବ୍ୟ ବନ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଚୈତ୍ରରଥ ବନ ପରି ଥିଲା।

Verse 8

तत्र केचिन्महाप्राज्ञा वसन्ति संशितव्रताः । वसन्ति परया भक्त्या चतुराश्रमभाविताः

ସେଠାରେ କେତେକ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସୁଦୃଢ଼ ବ୍ରତଧାରୀ ଜନ ବସନ୍ତି; ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ଚତୁରାଶ୍ରମ-ଭାବନାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 9

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । स्वधर्मनिरताः सर्वे वाञ्छन्तः परमं पदम्

କେହି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, କେହି ଗୃହସ୍ଥ, କେହି ବାନପ୍ରସ୍ଥ, କେହି ଯତି—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିରତ ହୋଇ ପରମ ପଦକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 10

तावद्वसन्तसमये कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । विमानस्थो महादेवो गच्छन्वै ह्युमया सह

ତେବେ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ-ସନ୍ଦର୍ଭରେ, ବିମାନସ୍ଥ ମହାଦେବ ଉମାଙ୍କ ସହ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଗମନ କରୁଥିଲେ।

Verse 11

ददर्श तोय आवासमृक्सामयजुर्नादितम् । अलक्ष्यागतनिर्गम्यं सर्वपापक्षयंकरम्

ସେ ଜଳତୀରର ସେହି ପବିତ୍ର ଆବାସକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଋକ୍, ସାମ ଓ ଯଜୁର୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ରଧ୍ୱନିରେ ନିନାଦିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ-ନିର୍ଗମନ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ; ତାହା ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର ସ୍ଥାନ।

Verse 12

तं दृष्ट्वा मुदिता देवी हर्षगङ्गदया गिरा । पप्रच्छ देवदेवेशं शशाङ्ककृतभूषणम्

ତାହା ଦେଖି ଦେବୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ହର୍ଷ ଓ ଦୟାରେ ପ୍ରବାହିତ ବାଣୀରେ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣ ଧାରୀ ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 13

देव्युवाच । कस्यायमाश्रमो देव वेदध्वनिनिनादितः । यं दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाद्यैः श्रमैश्च परिहीयते

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ବେଦଧ୍ୱନିରେ ନିନାଦିତ ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର? ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ଭୁଖ, ପିଆସ ଆଦି ଓ ଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।

Verse 14

महेश्वर उवाच । किं त्वया न श्रुतं देवि महादारुवनं महत् । बहुविप्रजनो यत्र गृहधर्मेण वर्तते

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ମହାନ ମହାଦାରୁବନ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଶୁଣିନାହ କି? ସେଠାରେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି।

Verse 15

अत्र यः स्त्रीजनः कश्चिद्भर्तृशुश्रूषणे रतः । नान्यो देवो न वै धर्मो ज्ञायते शैलनन्दिनि

ଏଠାରେ ଯେ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ଭର୍ତ୍ତୃସେବାରେ ରତ—ହେ ଶୈଳନନ୍ଦିନୀ—ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବକୁ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ (ବ୍ରତରୂପେ) ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा परं वाक्यं देवदेवेन भाषितम् । कौतूहलसमाविष्टा शङ्करं पुनरब्रवीत्

ଦେବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ସେଇ ଗମ୍ଭୀର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 17

यत्त्वयोक्तं महादेव पतिधर्मरताः स्त्रियः । तासां त्वं मदनो भूत्वा चारित्रं क्षोभय प्रभो

ହେ ମହାଦେବ! ଆପଣ କହିଲେ ଯେ ଏଠାର ନାରୀମାନେ ପତିଧର୍ମରେ ରତ। ତେଣୁ ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ମଦନରୂପ ଧରି ତାଙ୍କ ଆଚରଣକୁ କ୍ଷୋଭିତ କରି ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 18

ईश्वर उवाच । यत्त्वयोक्तं च वचनं न हि मे रोचते प्रिये । ब्राह्मणा हि महद्भूतं न चैषां विप्रियं चरेत्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ କହିଥିବା ବଚନ ମୋତେ ରୋଚେ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମହାନ ପବିତ୍ର ଶକ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ହେବା ପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 19

मन्युप्रहरणा विप्राश्चक्रप्रहरणो हरिः । चक्रात्क्रूरतरो मन्युस्तस्माद्विप्रं न कोपयेत्

ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର କ୍ରୋଧ, ହରିଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଚକ୍ର। ଚକ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କ୍ରୂର କ୍ରୋଧ; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ କୋପିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 20

न ते देवा न ते लोका न ते नगा न चासुराः । दृश्यन्ते त्रिषु लोकेषु ये तैर्दृष्टैर्न नाशिताः

ତିନି ଲୋକରେ ନ ଦେବ, ନ ଲୋକ, ନ ପର୍ବତ, ନ ଅସୁର—ଯେମାନେ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ଓ ତଥାପି ନାଶ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ଏମିତି କେହି ଦେଖାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 21

तेषां मोक्षस्तथा स्वर्गो भूमिर्मर्त्ये फलानि च । येषां तुष्टा महाभागा ब्राह्मणाः क्षितिदेवताः

ଯେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ପୃଥିବୀର ଦେବତା—ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ, ଭୂମିରେ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ମର୍ତ୍ୟଲୋକର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 22

एवं ज्ञात्वा महाभागे असद्ग्राहं परित्यज । तत्र लोके विरुद्धं वै कुप्यन्ते येन वै द्विजाः

ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହା ଜାଣି ଏହି ଅସଦ୍‌ଆଗ୍ରହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କର; କାରଣ ଲୋକରେ ଧର୍ମକ୍ରମବିରୋଧୀ ଯାହା, ତାହାଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

देव्युवाच । नाहं ते दयिता देव नाहं ते वशवर्तिनी । अकृत्वाधश्व वै तासां मानं सुरसुपूजितम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ମୁଁ ତୁମର ଦୟିତା ନୁହେଁ, ମୁଁ ତୁମ ବଶବର୍ତ୍ତିନୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମାନକୁ ନମାଅନାହିଁ।

Verse 24

लोकलोके महादेव अशक्यं नास्ति ते प्रभो । क्रियतां मम चैवैकमेतत्कार्यं सुरोत्तम

ହେ ମହାଦେବ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅଶକ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ପ୍ରଭୋ। ହେ ସୁରୋତ୍ତମ, ମୋର ଏହି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କର।

Verse 25

एवमुक्तो महादेवो देव्या वाक्यहिते रतः । कृत्वा कापालिकं रूपं ययौ दारुवनं प्रति

ଦେବୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପୂରଣରେ ରତ ମହାଦେବ ଏପରି ଶୁଣି କାପାଳିକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦାରୁବନ ପ୍ରତି ଗମନ କଲେ।

Verse 26

महाहितजटाजूटं नियम्य शशिभूषणम् । कण्ठत्राणं परं कृत्वा धारयन् कर्णकुण्डले

ସେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଜଟାଜୂଟକୁ ବାନ୍ଧି ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣ ଧାରଣ କଲେ; ପରମ କଣ୍ଠତ୍ରାଣ (କଣ୍ଠାଭରଣ) କରି କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଲେ।

Verse 27

व्याघ्रचर्मपरीधानो मेखलाहारभूषितः । नूपुरध्वनिनिघोषैः कम्पयन् वै वसुंधराम्

ସେ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ପରିଧାନ କରି, ମେଖଳା ଓ ହାରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ; ନୂପୁରର ଧ୍ୱନି-ନିଘୋଷରେ ବସୁନ୍ଧରାକୁ କମ୍ପିତ କଲେ।

Verse 28

महानूर्द्ध्वजटामाली कृत्तिभस्मानुलेपनः । कृत्वा हस्ते कपालं तु ब्रह्मणश्च महात्मनः

ସେ ଉଚ୍ଚ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଜଟାମାଳୀ, କୃତ୍ତି ପରିଧାନ କରି ଭସ୍ମ ଲେପନ କରି, ହାତରେ କପାଳ ଧରିଲେ—ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୋଲି କଥିତ—ଏବଂ ଭିକ୍ଷାଟନ ବେଷ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 29

महाडमरुघोषेण कम्पयन् वै वसुंधराम् । प्रभातसमये प्राप्तो महादारुवनं प्रति

ମହା ଡମରୁର ଘୋଷରେ ବସୁନ୍ଧରାକୁ କମ୍ପାଇ, ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ସେ ମହାଦାରୁବନ ପ୍ରତି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 30

तावत्पुण्यजनः सर्वपुष्पपत्रफलार्थिकः । निर्गतो बहुभिः सार्द्धं पवमानः समन्ततः

ସେତେବେଳେ ଫୁଲ, ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଆଶାକରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟଜନ ଅନେକଙ୍କ ସହ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ଚାରିଦିଗରେ ଘୁରିଘୁରି ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 31

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रूपं देवस्य भारत । युवतीनां मनस्तासां कामेन कलुषीकृतम्

ହେ ଭାରତ! ଦେବଙ୍କ ସେଇ ମହାଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖି ସେ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମନ କାମନାରେ କଳୁଷିତ ଓ ଆବୃତ ହେଲା।

Verse 32

शोभनं पुरुषं दृष्ट्वा सर्वा अपि वराङ्गनाः । क्लेदभावं ततो जग्मुर्मुदा दारुवनस्त्रियः

ସେଇ ଶୋଭନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ଦାରୁବନର ସମସ୍ତ ସୁଅଙ୍ଗୀ ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ହୃଦୟ ଗଳିଗଲା।

Verse 33

विकारा बहवस्तासां देवं दृष्ट्वा महाद्भुतम् । संजाता विप्रपत्नीनां तदा तासु नरोत्तम

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ସେ ବିପ୍ରପତ୍ନୀମାନେ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରବଳ ଭାବବିକାର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 34

परिधानं न जानन्ति काश्चिद्दृष्ट्वा वराङ्गनाः । उत्तरीयं तथा चान्या महामोहसमन्विताः

କେତେକ ସୁଅଙ୍ଗୀ ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜ ପରିଧାନ କ’ଣ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ; ଆଉ କେତେକ ମହାମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଉତ୍ତରୀୟର ଭାନ ହରାଇଲେ।

Verse 35

केशभारपरिभ्रष्टा काचिदेवासनोत्थिता । दातुकामा तदा भैक्ष्यं चेष्टितुं नैव चाशकत्

ଜଣେ ନାରୀର କେଶରାଶି ଛିଟିଯାଇ ଢିଲା ହୋଇଗଲା; ସେ ଆସନରୁ ଉଠିଲା। ଭିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 36

काचिद्दृष्ट्वा महादेवं रूपयौवनगर्विता । उत्सङ्गे संस्थितं बालं विस्मृता पायितुं स्तनम्

ରୂପ ଓ ଯୌବନ ଗର୍ବରେ ଗର୍ବିତା ଜଣେ ନାରୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ନିଜ କୋଳରେ ଥିବା ଶିଶୁକୁ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇବା ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଗଲେ।

Verse 37

कामबाणहता चान्या बाहुभ्यां पीड्य सुस्तनौ । निःश्वसन्ती तदा चोष्णं न किंचित्प्रतिजल्पति

କାମବାଣରେ ଆହତ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ବାହୁଦ୍ୱାରା ସ୍ତନ ଯୁଗଳକୁ ଚାପି ଧରି ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 38

। अध्याय

ଏଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଅଛି।

Verse 39

तावत्ते ब्राह्मणाः सर्वे भ्रमित्वा काननं महत् । आगताः स्वगृहे दारान् ददृशुश्च हतौजसः

ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶାଳ ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

Verse 40

यासां पूर्वतरा भक्तिः पातिव्रत्ये पतीन्प्रति । चलितास्ता विदित्वाशु निर्जग्मुर्द्विजसत्तमाः

ପତିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପାତିବ୍ରତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଯେଉଁ ପୂର୍ବ ଭକ୍ତି ଥିଲା, ତାହା ବିଚଳିତ ହୋଇଥିବା ଜାଣି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 41

संविदं परमां कृत्वा ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । क्षोभयित्वा मनस्तासां ततश्चादर्शनं गतम्

ପରମ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣି, ସେମାନେ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନକୁ କ୍ଷୋଭିତ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।

Verse 42

क्रोधाविष्टो द्विजः कश्चिद्दण्डमुद्यम्य धावति । कल्माषयष्टिमन्ये च तथान्ये दर्भमुष्टिकाम्

କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଧାଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ କଳ୍ମାଷ ଯଷ୍ଟି ଧରିଲେ, ଆଉ କେହି ଦର୍ଭ ଘାସର ମୁଠି ଧରିଲେ।

Verse 43

इतश्चेतश्च ते सर्वे भ्रमित्वा काननं नृप । एकीभूत्वा महात्मानो व्याजह्रुश्च रुषा गिरम्

ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବନରେ ଏଠି-ସେଠି ଭ୍ରମଣ କରି, ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ କ୍ରୋଧରେ ଭରା କଥା କହିଲେ।

Verse 44

यदिदं च हुतं किंचिद्गुरवस्तोषिता यदि । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु चोत्तमम्

ଯଦି ଆମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କିଛି ହୋମ-ଆହୁତି ଦେଇଥାଉ ଏବଂ ଆମ ଗୁରୁମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେଇ ସତ୍ୟବଳରେ ଦେବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେଉ।

Verse 45

आश्रमादाश्रमं सर्वे न त्यजामो विधिक्रमात् । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु भूतले

ଆମେ ବିଧିକ୍ରମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଆଶ୍ରମଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରୁନାହିଁ; ଆଶ୍ରମରୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ—ସେଇ ସତ୍ୟବଳରେ ଦେବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଭୂତଳରେ ପତିତ ହେଉ।

Verse 46

एवं सत्यप्रभावेन त्रिरुक्तेन द्विजन्मनाम् । शिवस्य पश्यतो लिङ्गं पतितं धरणीतले

ଏହିପରି ସତ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ—ଦ୍ୱିଜମାନେ ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରୁ—ଶିବ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଲିଙ୍ଗ ଧରଣୀତଳେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 47

हाहाकारो महानासील्लोकालोकेऽपि भारत । देवस्य पतिते लिङ्गे जगतश्च महाक्षये

ହେ ଭାରତ! ଦେବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେବା ସହିତ ଏବଂ ଜଗତର ମହାକ୍ଷୟର ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାରୁ, ଲୋକାଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମହା ହାହାକାର ଉଠିଲା।

Verse 48

पतमानस्य लिङ्गस्य शब्दोऽभूच्च सुदारुणः । उल्कापाता दिशां हाहा भूमिकम्पाश्च दारुणाः

ପତିତ ହେଉଥିବା ଲିଙ୍ଗରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା। ଉଲ୍କାପାତ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ‘ହାହା’ ଧ୍ୱନି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭୂମିକମ୍ପ ହେଲା।

Verse 49

पतन्ति पर्वताग्राणि शोषं यान्ति च सागराः । देवस्य पतिते लिङ्गे देवा विमनसोऽभवन्

ପର୍ବତଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସାଗରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ହେବା ପରି ଲାଗିଲେ। ଦେବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେବାରୁ ଦେବତାମାନେ ବିମନା ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 50

समेत्य सहिताः सर्वे ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति विविधैः स्तवैः

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 51

ततस्तुष्टो जगन्नाथश्चतुर्वदनपङ्कजः । आर्तान्प्राह सुरान्सर्वान्मा विषादं गमिष्यथ

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଜଗନ୍ନାଥ, ଚତୁର୍ମୁଖ ପଦ୍ମମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଆର୍ତ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବିଷାଦରେ ପଡ଼ନି।”

Verse 52

ब्रह्मशापाभिभूतोऽसौ देवदेवस्त्रिलोचनः । तुष्टैस्तैस्तपसा युक्तैः पुनर्मोक्षं गमिष्यति

ଦେବଦେବ ତ୍ରିଲୋଚନ ସେ ମହାଦେବ ବ୍ରହ୍ମଶାପରେ ଅଭିଭୂତ; କିନ୍ତୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ତପସ୍ୟା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ସେ ପୁନର୍ବାର ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा ययुर्देवा यथागतमरिन्दम । भावयित्वा ततः सर्वे मुनयश्चैव भारत

ଏହା ଶୁଣି, ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ଦେବମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ। ପରେ, ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ମୁନି ଏହାକୁ ମନନ କରି ଆଗକୁ ଗଲେ।

Verse 54

विश्वामित्रवसिष्ठाद्या जाबालिरथ कश्यपः । समेत्य सहिताः सर्वे तमूचुस्त्रिपुरान्तकम्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବସିଷ୍ଠ ଆଦି—ଜାବାଲି ଓ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 55

ब्रह्मतेजो हि बलवद्द्विजानां हि सुरेश्वर । क्षान्तियुक्तस्तपस्तप्त्वा भविष्यसि गतक्लमः

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମତେଜ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ। କ୍ଷାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତପ କଲେ ଆପଣ କ୍ଲେଶ-କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।

Verse 56

यतः क्षोभादृषीणां च तदेवं लिङ्गमुत्तमम् । पतितं ते महादेव न तत्पूज्यं भविष्यति

ଋଷିମାନଙ୍କ କ୍ଷୋଭ ହେତୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ଏଭଳି ପତିତ ହୋଇଛି, ହେ ମହାଦେବ; ତେଣୁ ପତିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଆଉ ପୂଜ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ।

Verse 57

न तच्छ्रेयोऽग्निहोत्रेण नाग्निष्टोमेन लभ्यते । प्राप्नुवन्ति च यच्छ्रेयो मानवा लिङ्गपूजने

ସେଇ ପରମ ଶ୍ରେୟ ନ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ, ନ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମରେ ଲଭ୍ୟ; ମାନବମାନେ ଲିଙ୍ଗପୂଜାରେ ଯେ ଶ୍ରେୟ ପାଆନ୍ତି, ସେହିଏ ପରମ ମଙ୍ଗଳ।

Verse 58

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । वचनेन तु विप्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति

ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ—ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ବଚନମାତ୍ରରେ ଏହା ପୂଜ୍ୟ ହେବ।

Verse 59

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति । यत्फलं तव लिङ्गस्य इह लोके परत्र च

ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହେବ; ତୁମ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ଫଳ ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମିଳିବ।

Verse 60

एवमुक्तो जगन्नाथः प्रणिपत्य द्विजोत्तमान् । मुदा परमया युक्तः कृताञ्जलिरभाषत

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, କରଯୋଡ଼ି କହିଲେ।

Verse 61

ब्राह्मणा जङ्गमं तीर्थं निर्जलं सार्वकामिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुध्यन्ति मलिनो जनाः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଙ୍ଗମ ତୀର୍ଥ—ଜଳହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବକାମନା-ପ୍ରଦ। ତାଙ୍କର ବାକ୍ୟରୂପ ଜଳରେ ମଲିନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 62

न तत्क्षेत्रं न तत्तीर्थमूषरं पुष्कराणि च । ब्राह्मणे मन्युमुत्पाद्य यत्र गत्वा स शुध्यति

ଏମିତି କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ, କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ—ନ ଉଷରଭୂମି, ନ ପୁଷ୍କର—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଜଗାଇ ଯାଇଥିବା ଲୋକ ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 63

न तच्छास्त्रं यन्न विप्रप्रणीतं न तद्दानं यन्न विप्रप्रदेयम् । न तत्सौख्यं यन्नविप्रप्रसादान्न तद्दुःखं यन्न विप्रप्रकोपात्

ଯାହା ବିପ୍ରମାନେ ପ୍ରଣୀତ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ; ଯାହା ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ଦାନ ନୁହେଁ। ବିପ୍ରପ୍ରସାଦ ବିନା ସୁଖ ନାହିଁ, ଏବଂ ବିପ୍ରକୋପ ବିନା ଦୁଃଖ ନାହିଁ।

Verse 64

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा । एकस्य विप्रवाक्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବାକ୍ୟର ଷୋଡଶୀ କଳାକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 65

अभिनन्द्य द्विजान्सर्वाननुज्ञातो महर्षिभिः । ततोऽगमत्तदा देवो नर्मदातटमुत्तमम्

ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ, ସେ ଦେବ ତାପରେ ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତମ ତଟକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 66

परमं व्रतमास्थाय गुहावासी समार्बुदम् । तपश्चचार भगवाञ्जपस्नानरतः सदा

ପରମ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ସମାର୍ବୁଦରେ ଗୁହାବାସୀ ଭଗବାନ୍ ତପଶ୍ଚର୍ୟା କଲେ; ସେ ସଦା ଜପ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 67

समाप्ते नियमे तात स्थापयित्वा महेश्वरम् । वन्द्यमानः सुरैः सार्द्धं कैलासमगमत्प्रभुः

ହେ ତାତ! ନିୟମ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ସହ କୈଲାସକୁ ଗଲେ।

Verse 68

नर्मदायास्तटे तेन स्थापितः परमेश्वरः । तेनैव कारणेनासौ नर्मदेश्वर उच्यते

ନର୍ମଦା ତଟରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ; ସେହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ନର୍ମଦେଶ୍ୱର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 69

योऽर्चयेन्नर्मदेशानं यतिर्वै संजितेन्द्रियः । स्नात्वा चैव महादेवमश्वमेधफलं लभेत्

ଯେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଯତି ନର୍ମଦେଶାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 70

ददाति यः पितृभ्यस्तु तिलपुष्पकुशोदकम् । त्रिःसप्तपूर्वजास्तस्य स्वर्गे मोदन्ति पाण्डव

ହେ ପାଣ୍ଡବ! ଯେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତିଳ, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ ଓ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରେ, ତାହାର ଏକୋଇଶ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 71

यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । पायसं घृतमिश्रं तु स लभेत्कोटिजं फलम्

ହେ ନରାଧିପ! ଯେ ଲୋକ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଘିଅ-ମିଶ୍ରିତ ପାୟସ ସହ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 72

सुवर्णं रजतं वापि ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । ददाति तोयमध्यस्थः सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯେ ଲୋକ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରଜତ ଦାନ କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 73

अष्टम्यांवा चतुर्दश्यां निराहारो वसेत्तु यः । नर्मदेश्वरमासाद्य प्राप्नुयाज्जन्मनः फलम्

ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ନିରାହାର ରହି ସେଠାରେ ବସି ନର୍ମଦେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ମାନବଜନ୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य व्याधिभयं न स्यात्सप्तजन्मसु भारत

ହେ ନରାଧିପ, ହେ ଭାରତ! ଯେ ଲୋକ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ କରେ, ତାହାର ସପ୍ତଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାଧିଭୟ ରହେ ନାହିଁ।

Verse 75

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोके भविष्यति

ହେ ନରାଧିପ! ଯେ ଲୋକ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଅନାଶକ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ) କରେ, ତାହାର ଗତି ଅନିବର୍ତ୍ତନୀୟ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 76

एष ते विधिरुद्दिष्टस्तस्योत्पत्तिर्नरोत्तम । पुराणे विहिता तात संज्ञा तस्य तु विस्तरात्

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ଏହି ବିଧି ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ହେଲା; ପ୍ରିୟ ତାତ, ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ। ପୁରାଣରେ ତାହାର ସଂଜ୍ଞା ଓ ବିଧାନ ବିସ୍ତାରରେ ବିହିତ ଅଛି।

Verse 77

एतं कीर्तयते यस्तु नर्मदेश्वरसम्भवम् । भक्त्या शृणोति च नरः सोऽपि स्नानफलं लभेत्

ନର୍ମଦେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାକଟ୍ୟର ଏହି କଥା ଯେ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ଏବଂ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ—ସେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ପାଏ।