Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 41

Devanagari script

संविदं परमां कृत्वा ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । क्षोभयित्वा मनस्तासां ततश्चादर्शनं गतम्

Transliteration

saṃvidaṃ paramāṃ kṛtvā jñātvā devaṃ maheśvaram | kṣobhayitvā manastāsāṃ tataścādarśanaṃ gatam

Translation

ପରମ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣି, ସେମାନେ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନକୁ କ୍ଷୋଭିତ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।

Word by Word

• संविदम्: agreement, understanding
• संविदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संविद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• परमाम्: supreme, highest
• परमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषण (संविदम्)

• कृत्वा: having made/done
• कृत्वा: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• ज्ञात्वा: having known/recognized
• ज्ञात्वा: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• महेश्वरम्: Maheshvara (Great Lord, Śiva)
• महेश्वरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; देवम् इति विशेष्यस्य विशेषण/अपपद-सम्बन्ध (apposition)

• क्षोभयित्वा: having agitated/disturbed
• क्षोभयित्वा: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: क्षोभय् (धातु, णिजन्त from क्षुभ्)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• मनः: mind
• मनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र द्वितीया (कर्म) अपेक्षिता (क्षोभयित्वा)

• तासाम्: of those (women/them)
• तासाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-Visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तर (then)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अदर्शनम्: disappearance, invisibility
• अदर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; गतम् इति क्रियापदस्य कर्म

• गतम्: gone, having gone (i.e., disappeared)
• गतम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अदर्शनम्) इति विशेष्यस्य विधेय-विशेषण

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa style narration within Āvantya Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (Narmadā tirtha complex)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king addressed as nṛpa (context continues into next verses)

Visual Art Cues

Scene: A forest-tirtha clearing near a river: a radiant, ascetic form recognized as Maheśvara; nearby women’s minds are stirred; the divine figure fades into light, leaving startled onlookers.

Characters & Entities

• Maheśvara
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognizing Śiva as the hidden divine force behind events reframes turmoil as a test; the mind’s agitation is depicted as the arena where dharma is proved.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse does not name a specific tīrtha; its setting remains within the Revā/Narmadā sacred narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the focus is on recognition of Maheśvara and the consequences of mental disturbance.