गजासुरतपः–देवलोकक्षोभः (Gajāsura’s Austerities and the Disturbance of the Worlds)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्रेम्णा चरितं शशिमौलिनः । यथाऽवधीत्त्रिशूलेन दानवेन्द्रं गजासुरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ! ମହାପ୍ରେମରେ ଶଶିମୌଳି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ ଶୁଣ; ସେ କିପରି ତ୍ରିଶୂଳରେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଗଜାସୁରକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 2

दानवे निहते देव्या समरे महिषासुरे । देवानां च हितार्थाय पुरा देवाः सुखं ययुः

ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଦେବୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବ ମହିଷାସୁରକୁ ନିହତ କଲେ; ତେବେ ପୁରାତନ ଦେବଗଣ ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତି ସହ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ ଗଲେ।

Verse 3

तस्य पुत्रो महावीरो मुनीश्वर गजासुरः । पितुर्वधं हि संस्मृत्य कृतं देव्या सुरार्थनात्

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ତାହାର ପୁତ୍ର ମହାବୀର ଗଜାସୁର ଥିଲା। ପିତୃବଧକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣା ପାଇ, ସେ ସେହି (ବୈରୀ) କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 4

स तद्वैरमनुस्मृत्य तपोर्थं गतवान्वने । समुद्दिश्य विधिं प्रीत्या तताप परमं तपः

ସେହି ବୈରକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲା; ଏବଂ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ବିଧିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ପରମ ତପ କଲା।

Verse 5

अवध्योहं भविष्यामि स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितः । संविचार्येति मनसाऽभूत्तपोरतमानसः

ମନରେ ଏହିପରି ଭାବିଲା—“ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ ହେବି; ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷଜନିତ କାମଦ୍ୱାରା ଜିତାଯିବି ନାହିଁ”—ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ତପରେ ରତ ହେଲା।

Verse 6

स तेपे हिमवद्द्रोण्यां तपः परमदारु णम् । ऊर्द्ध्वबाहुर्नभोदृष्टिः पादांगुष्ठाश्रितावनिः

ସେ ହିମାଳୟର ଦ୍ରୋଣୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ତପ କଲା—ବାହୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠାଇ, ଦୃଷ୍ଟି ଆକାଶରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ଏବଂ କେବଳ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଭୂମିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ।

Verse 7

जटाभारैस्स वै रेजे प्रलयार्क इवांशुभिः । महिषासुरपुत्रोऽसौ गजासुर उदारधीः

ଭାରୀ ଜଟାଭାରରେ ସେ ପ୍ରଳୟକାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣସହ ଯେପରି ଜ୍ୱଳେ, ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ସେ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗଜାସୁର—ଉଦାରଧୀ ମହାବଳୀ।

Verse 8

तस्य मूर्ध्नः समुद्भूतस्सधूमोग्निस्तपोमयः । तिर्यगूर्ध्वमधोलोकास्तापयन्विष्वगीरितः

ତାହାର ମୁଣ୍ଡରୁ ଧୂମସହିତ ତପୋମୟ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେ ଅଗ୍ନି ସର୍ବଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ତିର୍ୟକ୍, ଊର୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧୋଲୋକ—ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ତାପିତ କଲା।

Verse 9

चुक्षुभुर्नद्युदन्वंतश्चाग्नेर्मूर्द्धसमुद्भवात् । निपेतुस्सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश

ମୁଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ; ଗ୍ରହସହିତ ତାରାମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଖସି ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଦଶଦିଗ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।

Verse 10

तेन तप्तास्तुरास्सर्वे दिवं त्यक्त्वा सवासवाः । ब्रह्मलोकं ययुर्विज्ञापयामासुश्चचाल भूः

ସେଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦାନବ ସ୍ୱର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ ଓ ସେ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜଣାଇଲେ; ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 11

देवा ऊचुः । विधे गजासुरतपस्तप्ता वयमथाकुलाः । न शक्नुमो दिवि स्थातुमतस्ते शरणं गताः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା! ଗଜାସୁରର ତପସ୍ୟାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଆମେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛୁ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ରହିପାରୁନାହିଁ; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 12

विधेह्युपशमं तस्य चान्याञ्जीवयितुं कृपा । लोका नंक्ष्यत्यन्यथा हि सत्यंसत्यं ब्रुवामहे

କୃପାକରି ତାହାର କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦିଅ। ନଚେତ୍ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିବେ; ଆମେ ସତ୍ୟ—ସତ୍ୟମାତ୍ର—କହୁଛୁ।

Verse 13

इति विज्ञापितो देवैर्वासवाद्यैस्स आत्मभूः । भृगुदक्षादिभिर्ब्रह्मा ययौ दैत्यवराश्रमम्

ଏପରି ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ନିବେଦନ ଶୁଣି, ଆତ୍ମଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଭୃଗୁ, ଦକ୍ଷ ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଦୈତ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 14

तपंतं तपसा लोका न्यथाऽभ्रापिहितं दिवि । विलक्ष्य विस्मितः प्राह विहसन्सृष्टिकारकः

ସେହି ତପସ୍ୟାରେ ଲୋକମାନେ ଦହିଯାଉଥିବା—ଯେପରି ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ—ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ମୃଦୁ ହାସ ସହ କହିଲେ।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ दैत्येन्द्र तपस्सिद्धोसि माहिषे । प्राप्तोऽहं वरदस्तात वरं वृणु यथेप्सितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଉଠ, ଉଠ, ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ମହିଷ! ତୋର ତପସ୍ୟା ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ବରଦାତା ହୋଇ ଆସିଛି; ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି ବର ମାଗ।

Verse 17

गजासुर उवाच । नमस्ते देवदेवेश यदि दास्यसि मे वरम् । अवध्योऽहं भवेयं वै स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः

ଗଜାସୁର କହିଲା—ହେ ଦେବଦେବେଶ, ନମସ୍କାର। ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେବେ, ତେବେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ କାମରେ ପରାଜିତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ ହେଉ।

Verse 18

महाबलो महावीर्योऽजेयो देवादिभिस्सदा । सर्वेषां लोकपालानां निखिलर्द्धिसुभुग्विभो

ହେ ବିଭୋ! ତୁମେ ମହାବଳୀ, ମହାବୀର୍ଯ୍ୟବାନ; ଦେବାଦିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସଦା ଅଜେୟ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି-ସମୃଦ୍ଧିର ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କର।

Verse 19

सनत्कुमार उवाच । एवं वृतश्शतधृतिर्दानवेन स तेन वै । प्रादात्तत्तपसा प्रीतो वरं तस्य सुदुर्लभम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ସେହି ଦାନବ ଅନୁରୋଧ କରିବାରୁ, ଶତଧୃତି ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏକ ବର ଦେଲେ।

Verse 20

एवं लब्धवरो दैत्यो माहिषिश्च गजासुरः । सुप्रसन्नमनास्सोऽथ स्वधाम प्रत्यपद्यत

ଏଭଳି ଭାବେ ବର ପାଇ, ମାହିଷୀ-ସମ୍ଭବ ଦୈତ୍ୟ ଗଜାସୁର ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପରେ ନିଜ ସ୍ୱଧାମକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 21

स विजित्य दिशस्सर्वा लोकांश्च त्रीन्महासुरः । देवासुरमनुष्येन्द्रान्गंधर्वगरुडोरगान्

ସେହି ମହାସୁର ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ତ୍ରିଲୋକକୁ ବିଜୟ କରି, ଦେବ-ଅସୁରମାନଙ୍କ ନାୟକ, ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଗରୁଡ ଓ ନାଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କଲା।

Verse 22

इत्यादीन्निखिलाञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा

ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କରି ବଶ କରାଇ, ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ନିଜ ତେଜର ବଳରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଆସନ ଓ ସ୍ଥାନ ହରଣ କଲେ।

Verse 23

देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म त्रिविष्टपम् । महेन्द्रभवनं साक्षान्निर्मितं विश्वकर्मणा

ଦେବୋଦ୍ୟାନର ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ଲୋକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭବନ ଥିଲା।

Verse 24

तस्मिन्महेन्द्रस्य गृहे महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवंद्यांघ्रियुगः सुरादिभिः प्रतापितैरूर्जितचंडशासनः

ସେଠାରେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଗୃହରେ ସେ ମହାବଳୀ, ମହାମନା, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଏକରାଟ୍ ହୋଇ, ସୁଖରେ ବିହାର କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପରେ ଦମିତ ଦେବାଦିମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦଯୁଗଳକୁ ବନ୍ଦନା କରୁଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଶାସନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କଠୋର ଥିଲା।

Verse 25

स इत्थं निर्जितककुबेकराड् विषयान्प्रियान् । यथोपजोषं भुंजानो नातृप्यदजितेन्द्रियः

ଏଭଳି ସେ ଦିଗ୍‌ପାଳାଧିପତିମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ପ୍ରିୟ ଭୋଗବିଷୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କଲା; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ ଥିବାରୁ କେବେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 26

एवमैश्वर्यमत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिनः । काले व्यतीते महति पापबुद्धिरभूत्ततः

ଏଭଳି ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ମତ୍ତ, ଦର୍ପିତ ଓ ଅଧର୍ମପଥରେ ଚଳୁଥିବା ସେ ଜଣଙ୍କ ମନରେ, ଦୀର୍ଘ କାଳ ବିତିଗଲା ପରେ ପାପବୁଦ୍ଧି ଉଦୟ ହେଲା।

Verse 27

महिषासुरपुत्रोऽसौ संचिक्लेश द्विजान्वरान् । तापसान्नितरां पृथ्व्यां दानवस्सुखमर्दनः

ସେ ମହିଷାସୁରର ପୁତ୍ର ଦାନବ, ପରସୁଖମର୍ଦ୍ଦନକାରୀ; ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଅତ୍ୟଧିକ ହେନସ୍ତା କରୁଥିଲା ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲା।

Verse 28

सुरान्नरांश्च प्रमथान्सर्वाञ्चिक्लेश दुर्मतिः । धर्मान्वितान्विशेषेण पूर्ववैरमनुस्मरन्

ସେଇ ଦୁର୍ମତି ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରମଥଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲେଶ ଦେଲା; ବିଶେଷକରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ, ପୂର୍ବ ବୈର ସ୍ମରଣ କରି।

Verse 29

एकस्मिन्समये तात दानवोऽसौ महाबलः । अगच्छद्राजधानीं व शंकरस्य गजासुरः

ଏକ ସମୟରେ, ତାତ, ସେ ମହାବଳୀ ଦାନବ ଗଜାସୁର ଶଙ୍କରଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ଯାତ୍ରା କରି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 30

समागतेऽसुरेन्द्रे हि महान्कलकलो मुने । त्रातत्रातेति तत्रासीदानंदनवासिनाम्

ହେ ମୁନେ, ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର ଆସିବା ସହିତ ସେଠାରେ ମହା କଲକଲ ହେଲା; ଆନନ୍ଦନିବାସୀମାନେ “ତ୍ରାତା! ତ୍ରାତା! ରକ୍ଷା କର!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 31

महिषाऽसुरपुत्रोऽसौ यदा पुर्यां समागतः । प्रमथन्प्रमथान्सर्वान्निजवीर्यमदोद्धतः

ମହିଷାସୁରର ସେ ପୁତ୍ର ଯେତେବେଳେ ନଗରୀରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ନିଜ ବୀର୍ୟର ଗର୍ବରେ ମଦୋଦ୍ଧତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମଥଗଣଙ୍କୁ ଚାପି ଦମନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 32

तस्मिन्नवसरे देवाश्शक्राद्यास्तत्पराजिताः । शिवस्य शरणं जग्मुर्नत्वा तुष्टुवुरादरात्

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶକ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ତାହାର ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ନମସ୍କାର କରି ଆଦର ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 33

न्यवेदयन्दानवस्य तस्य काश्यां समागमम् । क्लेशाधिक्यं तत्रत्यानां तन्नाथानां विशेषतः

ସେମାନେ ସେହି ଦାନବର କାଶୀରେ ଆଗମନ ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ ଯେ ସେଠାର ଲୋକମାନଙ୍କ କ୍ଲେଶ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଛି—ବିଶେଷତଃ ନଗରର ନାଥ ଓ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କର।

Verse 34

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव तव पुर्यां गतोसुरः । कष्टं दत्ते त्वज्जनानां तं जहि त्वं कृपानिधे

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ! ତୁମ ପୁରୀରେ ଏକ ଅସୁର ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ସେ ତୁମ ଜନମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଦେଉଛି; ହେ କୃପାନିଧି, ତାକୁ ବଧ କର।

Verse 35

यत्रयत्र धरायां च चरणं प्रमिणोति हि । अचलां सचलां तत्र करोति निज भारतः

ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠିଯେଉଁଠି ସେ ପାଦ ରଖି ପଦକ୍ଷେପ ମାପେ, ସେଠାରେ ତାହାର ନିଜ ବଳ ଅଚଳ ଧରାକୁ ମଧ୍ୟ ଚଳମାନ କରିଦିଏ।

Verse 36

ऊरुवेगेन तरवः पतंति शिखरैस्सह । यस्य दोर्दंडघातेन चूर्णा स्युश्च शिलोच्चयाः

ତାହାର ଉରୁବେଗରେ ଗଛମାନେ ଶିଖର ସହିତ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି; ତାହାର ଭୁଜଦଣ୍ଡର ପ୍ରହାରରେ ଉଚ୍ଚ ଶିଳାକୂଟମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 37

यस्य मौलिजसंघर्षाद्घना व्योम त्यजंत्यपि । नीलिमानं न चाद्यापि जह्युस्तत्केशसंगजम्

ଯାହାର ମୌଲି-କେଶ ଘର୍ଷଣରେ ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ତଥାପି ତାହାର କେଶସଂସ୍ପର୍ଶଜ ନୀଳିମାକୁ ସେମାନେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 38

यस्य विश्वाससंभारैरुत्तरंगा महाब्धयः । नद्योप्यमन्दकल्लोला भवंति तिमिभिस्सह

ଯାହାର ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ମହାସମୁଦ୍ର ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗରେ ଉଠିଯାଏ; ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ମାଛମାନଙ୍କ ସହ ଉଗ୍ର କଲ୍ଲୋଳରେ ଫୁଲିଉଠନ୍ତି।

Verse 39

योजनानां सहस्राणि नव यस्य समुच्छ्रयः । तावानेव हि विस्तारस्तनोर्मायाविनोऽस्य हि

ସେଇ ମାୟାବୀର ଉଚ୍ଚତା ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ; ଏବଂ ତାହାର ଦେହବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ସେତିକି—ମାୟାଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ସେଇ ବିରାଟ ରୂପ ଏପରି ଥିଲା।

Verse 40

यन्नेत्रयोः पिंगलिमा तथा तरलिमा पुनः । विद्युताः नोह्यतेऽद्यापि सोऽयं स्माऽऽयाति सत्वरम्

ତାହାର ନେତ୍ରଦ୍ୱୟରେ ସେଇ ପିଙ୍ଗଳ (ତାମ୍ର) ଦୀପ୍ତି, ପୁନଃ ସେଇ ଚଞ୍ଚଳ ଡୋଳାୟମାନ ଝଲକ—ଆଜି ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଅସହ୍ୟ। ଦେଖ, ସେଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 41

यां यां दिशं समभ्येति सोयं दुस्सह दानवः । अवध्योऽहं भवामीति स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः

ସେଇ ଦୁଷ୍ସହ ଦାନବ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ସେଠାରେ “ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ; ମୋତେ କେହି ବଧ କରିପାରିବ ନାହିଁ” ବୋଲି ଘୋଷଣା କରେ; କାମରେ ପରାଜିତ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ତାହାର ବଶ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 42

इत्येवं चेष्टितं तस्य दानवस्य निवेदितम् । रक्षस्व भक्तान्देवेश काशीरक्षणतत्पर

ଏହିପରି ସେଇ ଦାନବର ଆଚରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦିତ ହେଲା। ହେ ଦେବେଶ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର—ତୁମେ କାଶୀର ରକ୍ଷାରେ ସଦା ତତ୍ପର।

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थितो देवैर्भक्तरक्षणतत्परः । तत्राऽऽजगाम सोरं तद्वधकामनया हरः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଦେବମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରୁ, ଭକ୍ତରକ୍ଷାରେ ସଦା ତତ୍ପର ହର, ତାହାକୁ ବଧ କରିବା ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସେଠାକୁ ସୋର ପାଖକୁ ଆସିଲେ।

Verse 44

आगतं तं समालोक्य शंकरं भक्तवत्सलम् । त्रिशूलहस्तं गर्जंतं जगर्ज स गजासुरः

ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଗଜାସୁର ମଧ୍ୟ ଗର୍ଜିଲା।

Verse 45

ततस्तयोर्महानासीत्समरो दारुणोऽद्भुतः । नानास्त्रशस्त्रसंपातैर्वीरारावं प्रकुर्वतोः

ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ମହାସମର ହେଲା। ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଉଭୟେ ବୀରଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।

Verse 46

गजासुरोतितेजस्वी महाबलपराक्रमः । विव्याध गिरिशं बाणैस्तीक्ष्णैर्दानवघातिनम्

ଗଜାସୁରସମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ସେ ଦାନବଘାତକ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 47

अथ रुद्रो रौद्रतनुः स्वशरैरतिदारुणैः । तच्छरांश्चिच्छिदे तूर्णमप्राप्तांस्तिलशो मुने

ତାପରେ ରୁଦ୍ର ରୌଦ୍ରତନୁ ଧାରଣ କରି, ହେ ମୁନି, ନିଜର ଅତି ଭୟଙ୍କର ବାଣଦ୍ୱାରା ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଶୀଘ୍ର ତିଲତିଲ କରି ଛିନ୍ନ କଲେ।

Verse 48

ततो गजासुरः कुद्धोऽभ्यधावत्तं महेश्वरम् । खड्गहस्तः प्रगर्ज्योच्चैर्हतोसीत्यद्य वै मया

ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ଗଜାସୁର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁଲା। ଖଡ୍ଗ ହାତରେ ଧରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗର୍ଜିଲା—“ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୋ ହାତରେ ନିହତ ହେବ!”

Verse 49

ततस्त्रिशूलहेतिस्तमायांतं दैत्यपुंगवम् । विज्ञायावध्यमन्येन शूलेनाभिजघान तम्

ତେବେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ସେଇ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ସେ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ବୁଝି, ଅନ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳ-ଶସ୍ତ୍ରରେ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 50

प्रोतस्तेन त्रिशूलेन स च दैत्यो गजासुरः । छत्रीकृतमिवात्मानं मन्यमाना जगौ हरम्

ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଗଜାସୁର ଦୈତ୍ୟ, ନିଜକୁ ଯେନେ ରାଜଛତ୍ର କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଭାବି, ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 51

गजासुर उवाच । देवदेव महादेव तव भक्तोऽस्मि सर्वथा । जाने त्वां त्रिदिवेशानं त्रिशूलिन्स्मरहारिणम्

ଗଜାସୁର କହିଲା—ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ! ମୁଁ ସର୍ବଥା ତୁମର ଭକ୍ତ। ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ରିଦିବେଶ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଓ ସ୍ମରହାରୀ (କାମଦେବ ସଂହାରକ) ଭାବେ ଜାଣେ।

Verse 52

तव हस्ते मम वधो महाश्रेयस्करो मतः । अंधकारे महेशान त्रिपुरांतक सर्वग

ତୁମ ହସ୍ତରେ ମୋର ବଧ ହେବା ମୋ ମତରେ ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍କର। ହେ ମହେଶାନ, ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ହେ ସର୍ବଗ—ଏହି ଅନ୍ଧକାର (ଅଜ୍ଞାନ) ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 53

किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि तच्छृणुष्व कृपाकर । सत्यं ब्रवीमि नासत्यं मृत्युंजय विचारय

ମୁଁ କିଛି ନିବେଦନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ହେ କୃପାକର, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, ବିଚାର କରନ୍ତୁ।

Verse 54

त्वमेको जगतां वंद्यो विश्वस्योपरि संस्थितः । कालेन सर्वैर्मर्तव्यं श्रेयसे मृत्युरीदृशः

ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ବନ୍ଦନୀୟ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। କାଳ ଆସିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମରିବାକୁ ହୁଏ; ଯଥାକାଳରେ ଆସୁଥିବା ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ପରମ ଶ୍ରେୟର ସାଧନ ହୁଏ।

Verse 55

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शंकरः करुणानिधिः । प्रहस्य प्रत्युवाचेशो माहिषेयं गजासुरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି କରୁଣାନିଧି ଶଙ୍କର ହସିଲେ, ଏବଂ ଈଶ୍ୱର ମାହିଷେୟ ଗଜାସୁରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 56

ईश्वर उवाच । महापराक्रमनिधे दानवोत्तम सन्मते । गजासुर प्रसन्नोस्मि स्वानकूलं वरं वृणु

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାପରାକ୍ରମର ନିଧି, ହେ ଦାନବୋତ୍ତମ, ହେ ସନ୍ମତି ଗଜାସୁର! ମୁଁ ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୋ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ଯେଉଁ ବର, ତାହା ବରଣ କର।

Verse 57

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे गजासुरवधो नाम सप्तपंचाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଗଜାସୁରବଧ’ ନାମକ ସତାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 58

गजासुर उवाच । यदि प्रसन्नो दिग्वासस्तदा दित्यं वसान मे । इमां कृत्तिं महेशान त्वत्त्रिशूलाग्निपाविताम्

ଗଜାସୁର କହିଲା—ହେ ଦିଗ୍ୱାସସ୍! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ହେ ଆଦିତ୍ୟସଦୃଶ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଏହି ଚର୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ—ହେ ମହେଶାନ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳାଗ୍ନିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।

Verse 59

स्वप्रमाणां सुखस्पर्शां रणांगणपणीकृताम् । दर्शनीयां महादिव्यां सर्वदैव सुखावहाम्

ସେ ସଠିକ୍ ପ୍ରମାଣବତୀ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ସୁଖଦାୟିନୀ ଥିଲା—ଯେନେ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ପଣ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିବା। ଦର୍ଶନୀୟ, ମହାଦିବ୍ୟ, ଏବଂ ସଦା ସୁଖ ଆଣୁଥିବା ଥିଲା।

Verse 60

इष्टगंधिस्सदैवास्तु सदैवास्त्वतिकोमला । सदैव निर्मला चास्तु सदैवास्त्वतिमंडनाम्

ସେ ସଦା ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧରେ ଯୁକ୍ତ ରହୁ; ସଦା ଅତି କୋମଳ ରହୁ। ସେ ସଦା ନିର୍ମଳ ରହୁ ଏବଂ ସଦା ପରମ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ରହୁ।

Verse 61

महातपोनलज्वालां प्राप्यापि सुचिरं विभो । न दग्धा कृत्तिरेषा मे पुण्यगंधनिधेस्ततः

ହେ ବିଭୋ! ମହାତପର ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଏହି କୃତ୍ତି ଦଗ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ; କାରଣ ଏହା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧର ନିଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

Verse 62

यदि पुण्यवती नैषा मम कृत्ति दिगंबर । तदा त्वदंगसंगोस्याः कथं जातो रणांगणे

“ଯଦି ଏ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟବତୀ, ହେ ଦିଗମ୍ବର, ଏବଂ ଏ ମୋର କୃତ୍ତି (ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର) ହୁଏ, ତେବେ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ତାହା ସହ ତୁମ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ କିପରି ହେଲା?”

Verse 63

अन्यं च मे वरं देहि यदि तुष्टोऽसि शंकर । नामास्तु कृत्तिवासास्ते प्रारभ्याद्यतनं दिनम्

ହେ ଶଙ୍କର, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ଦିଅନ୍ତୁ—ଆଜିଠାରୁ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ‘କୃତ୍ତିବାସ’ ହେଉ।

Verse 64

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति स वचस्तस्य शंकरो भक्तवत्सलः । तथेत्युवाच सुप्रीतो महिषासुरजं च तम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲେ; ଏବଂ ମହିଷାସୁର-ବଂଶଜ ସେହି ଜନକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 65

पुनः प्रोवाच प्रीतात्मा दानवं तं गजासुरम् । भक्तप्रियो महेशानो भक्तिनिर्मलमानसम्

ତାପରେ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ମହେଶ୍ୱର—ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ନିର୍ମଳ ମନଯୁକ୍ତ—ସେହି ଦାନବ ଗଜାସୁରଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 66

ईश्वर उवाच । इदं पुण्यं शरीरं ते क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिसाधने । मम लिंगं भवत्वत्र सर्वेषां मुक्तिदायकम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ମୁକ୍ତିସାଧକ ଏହି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମର ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଶରୀର ଏଠାରେ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ହେଉ; ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବ।

Verse 67

कृत्तिवासेश्वरं नाम महापातकनाशनम् । सर्वेषामेव लिंगानां शिरोभूतं विमुक्तिदम्

ଏହା ‘କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାପାତକନାଶକ; ସମସ୍ତ ଶିବଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶିରୋଭୂତ ଏବଂ ମୁକ୍ତିଦାୟକ।

Verse 68

कथयित्वेति देवेशस्तत्कृतिं परिगृह्य च । गजासुरस्य महतीं प्रावृणोद्धि दिगंबरः

ଏଭଳି କହି ଦେବେଶ ସେଇ ଚର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଦିଗମ୍ବର ଶ୍ରୀଶିବ ଗଜାସୁରର ବିଶାଳ ଚର୍ମରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଆବୃତ କଲେ।

Verse 69

महामहोत्सवो जातस्तस्मिन्नह्नि मुनीश्वर । हर्षमापुर्जनास्सर्वे काशीस्थाः प्रमथास्तथा

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସେହି ଦିନେ ମହାମହୋତ୍ସବ ହେଲା। କାଶୀବାସୀ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ, ପ୍ରମଥଗଣ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 70

हरि ब्रह्मादयो देवा हर्षनिर्भरमानसाः । तुष्टुवुस्तं महेशानं नत्वा सांजलयस्ततः

ତାପରେ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ସେଇ ମହେଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 71

हते तस्मिन्दानवेशे माहिषे हि गजासुरे । स्वस्थानं भेजिरे देवा जगत्स्वास्थ्यमवाप च

ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ମହିଷଦେହୀ ଗଜାସୁର ହତ ହେବା ପରେ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ଜଗତ ପୁନର୍ବାର କ୍ଷେମ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ପାଇଲା।

Verse 72

इत्युक्तं चरितं शंभोर्भक्तवात्सल्यसूचकम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धनम्

ଏହିପରି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ କଥିତ ହେଲା, ଯାହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ, ଯଶ, ଆୟୁ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

Verse 73

य इदं शृणुयात्प्रीत्या श्रावयेद्वा शुचिव्रतः । स भुक्त्वा च महासौख्यं लभेतांते परं सुखम्

ଯେ ଶୁଚିବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ଭକ୍ତିସହିତ ଏହା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପାଠ କରାଏ, ସେ ଏଠାରେ ମହାସୁଖ ଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ପରମ ସୁଖ ପାଏ।