Adhyaya 14

Verse 1

भीष्म उवाच । कथं त्रिपुरुषाज्जातो ह्यर्जुनः परवीरहा । कथं कर्णस्तु कानीनः सूतजः परिकीर्त्यते

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପରବୀରହା ଅର୍ଜୁନ ତିନି ପୁରୁଷରୁ କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣକୁ କାନୀନ ଓ ସୂତପୁତ୍ର—ଦୁଇଭାବେ କିପରି କୁହାଯାଏ?

Verse 2

वरं तयोः कथं भूतं निसर्गादेव तद्वद । बृहत्कौतूहलं मह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ସେ ବର କିପରି ହେଲା—ଆଦିରୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଯେପରି ଘଟିଲା—ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ମୋର ମହା କୌତୁହଳ; ଆପଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । छिन्ने वक्त्रे पुरा ब्रह्मा क्रोधेन महता वृतः । ललाटे स्वेदमुत्पन्नं गृहीत्वा ताडयद्भुवि

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପୁରାକାଳେ ଯେତେବେଳେ ମୁଖ ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ସେ ଲଲାଟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘାମକୁ ଧରି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 4

स्वेदतः कुंडली जज्ञे सधनुष्को महेषुधिः । सहस्रकवची वीरः किंकरोमीत्युवाच ह

ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱେଦରୁ କୁଣ୍ଡଲୀ ନାମକ ଏକ ବୀର ଜନ୍ମିଲା—ଧନୁର୍ଧାରୀ, ମହାଶରସମ୍ପନ୍ନ, ସହସ୍ର କବଚଧାରୀ—ସେ କହିଲା, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ସେବାରେ କି ଆଜ୍ଞା?”

Verse 5

तमुवाच विरिंचस्तु दर्शयन्रुद्रमोजसा । हन्यतामेष दुर्बुद्धिर्जायते न यथा पुनः

ତାପରେ ବିରିଞ୍ଚ (ବ୍ରହ୍ମା) ତେଜସ୍ୱୀଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିକୁ ବଧ କର, ଯେପରି ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ପାଉ।”

Verse 6

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धनुरुद्यम्य पृष्ठतः । संप्रतस्थे महेशस्य बाणहस्तोतिरौद्रदृक्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ପଛଦିଗରୁ ଧନୁ ଉଠାଇଲା; ହାତରେ ବାଣ ଧରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୌଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ସହ ମହେଶଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 7

दृष्ट्वा पुरुषमत्युग्रं भीतस्तस्य त्रिलोचनः । अपक्रांतस्ततो वेगाद्विष्णोराश्रममभ्यगात्

ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ସେ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି ତ୍ରିଲୋଚନ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ବେଗରେ ପଛକୁ ହଟି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 8

त्राहित्राहीति मां विष्णो नरादस्माच्च शत्रुहन् । ब्रह्मणा निर्मितः पापो म्लेच्छरूपो भयंकरः

“ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ଶତ୍ରୁହନ୍! ଏହି ନରଠାରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମିତ ଏକ ପାପୀ, ମ୍ଲେଚ୍ଛରୂପ, ଭୟଙ୍କର ସତ୍ତା ଏହା।”

Verse 9

यथा हन्यान्न मां क्रुद्धस्तथा कुरु जगत्पते । हुंकारध्वनिना विष्णुर्मोहयित्वा तु तं नरम्

ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ନ ମାରୁ—ଏମିତି କର। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ‘ହୁଁ’କାର ଧ୍ୱନିରେ ସେ ନରକୁ ମୋହିତ କଲେ।

Verse 10

अदृश्यः सर्वभूतानां योगात्मा विश्वदृक्प्रभुः । तत्र प्राप्तं विरूपाक्षं सांत्वयामास केशवः

ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯୋଗସ୍ୱରୂପ, ବିଶ୍ୱଦର୍ଶୀ ପ୍ରଭୁ କେଶବ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ବିରୂପାକ୍ଷକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 11

ततस्स प्रणतो भूमौ दृष्टो देवेन विष्णुना । विष्णुरुवाच । पौत्रो हि मे भवान्रुद्र कं ते कामं करोम्यहम्

ତାପରେ ସେ ଭୂମିରେ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣତ ଥିବାବେଳେ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ତାକୁ ଦେଖିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ମୋର ପୌତ୍ର; ତୁମ କେଉଁ କାମନା ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି?

Verse 12

दृष्ट्वा नारायणं देवं भिक्षां देहीत्युवाच ह । कपालं दर्शयित्वाग्रे प्रज्वलंस्तेजसोत्कटम्

ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ “ଭିକ୍ଷା ଦିଅ” ବୋଲି କହିଲା। ସାମ୍ନାରେ କପାଳପାତ୍ର ଦେଖାଇ, ଉଗ୍ର ତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା।

Verse 13

कपालपाणिं संप्रेक्ष्य रुद्रं विष्णुरचिन्तयत् । कोन्यो योग्यो भवेद्भिक्षुर्भिक्षादानस्य सांप्रतम्

ହାତରେ କପାଳ ଧରିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଭିକ୍ଷୁ ଆଉ କିଏ ହେବ?”

Verse 14

योग्योऽयमिति संकल्प्य दक्षिणं भुजमर्पयत् । तद्बिभेदातितीक्ष्णेन शूलेन शशिशेखरः

“ଏହିଜଣ ଯୋଗ୍ୟ” ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ଭୁଜ ଅର୍ପଣ କଲା। ତେବେ ଶଶିଶେଖର ଶିବ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳରେ ତାହାକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 15

प्रावर्तत ततो धारा शोणितस्य विभोर्भुजात् । जांबूनदरसाकारा वह्निज्वालेव निर्मिता

ତାପରେ ସେଇ ବିଭୁଙ୍କ ଭୁଜରୁ ରକ୍ତଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ତାହା ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଗଳିତ ରସ ପରି, ଯେନେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାର ଜିହ୍ୱାରୁ ଗଢ଼ା ହୋଇଥାଏ।

Verse 16

निपपात कपालांतश्शम्भुना सा प्रभिक्षिता । ऋज्वी वेगवती तीव्रा स्पृशंती त्वांबरं जवात्

ଶମ୍ଭୁ ତାହାକୁ ନିଜ କପାଳର ଗର୍ଭରେ ଭିକ୍ଷାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେ ସିଧା, ବେଗବତୀ ଓ ତୀବ୍ର ହୋଇ ପତିତ ହେଲା—ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଯେ ଯେନେ ଆକାଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥାଏ।

Verse 17

पंचाशद्योजना दैर्घ्याद्विस्ताराद्दशयोजना । दिव्यवर्षसहस्रं सा समुवाह हरेर्भुजात्

ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥରେ ଦଶ ଯୋଜନ ଥିବା ସେ ଧାରା, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଭୁଜ ଉପରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହିତ ହେଲା।

Verse 18

इयंतं कालमीशोसौ भिक्षां जग्राह भिक्षुकः । दत्ता नारायणेनाथ कापाले पात्र उत्तमे

ଏତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ଈଶ୍ୱର ଭିକ୍ଷୁକବେଶ ଧାରଣ କରି ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ହେ ନାଥ! ନାରାୟଣ ଉତ୍ତମ କପାଳ-ପାତ୍ରରେ ସେଇ ଦାନ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ।

Verse 19

ततो नारायणः प्राह शंभुं परमिदं वचः । संपूर्णं वा न वा पात्रं ततो वै परमीश्वरः

ତେବେ ନାରାୟଣ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଏହି ପରମ ବଚନ କହିଲେ— “ପାତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ପରମେଶ୍ୱର ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।”

Verse 20

सतोयांबुदनिर्घोषं श्रुत्वा वाक्यं हरेर्हरः । शशिसूर्याग्निनयनः शशिशेखरशोभितः

ଜଳଭରା ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ନିନାଦିତ ହରିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ହର (ଶିବ) ଚନ୍ଦ୍ର–ସୂର୍ଯ୍ୟ–ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ନୟନଧାରୀ, ଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ସ୍ଥିର ରହିଲେ।

Verse 21

कपाले दृष्टिमावेश्य त्रिभिर्नेत्रैर्जनार्दनम् । अंगुल्या घटयन्प्राह कपालं परिपूरितम्

କପାଳପାତ୍ର ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ନିବେଶ କରି, ତ୍ରିନେତ୍ରରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଠିକ୍ କରି କହିଲେ— “କପାଳଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଗଲା।”

Verse 22

श्रुत्वा शिवस्य तां वाणीं विष्णुर्धारां समाहरत् । पश्तोऽथ हरेरीशः स्वांगुल्या रुधिरं तदा

ଶିବଙ୍କ ସେହି ବାଣୀ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଧାରାକୁ ସଂହରିଲେ। ପରେ ହରିଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଈଶ୍ୱର ସେତେବେଳେ ନିଜ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ରୁଧିର ବାହାର କଲେ।

Verse 23

दिव्यवर्षसहस्रं च दृष्टिपातैर्ममंथ सः । मथ्यमाने ततो रक्ते कलिलं बुद्बुदं क्रमात्

ସେ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିପାତମାତ୍ରେ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାକୁ ମନ୍ଥନ କଲେ। ସେହି ରକ୍ତ ମଥିତ ହେଉଥିବାବେଳେ କ୍ରମେ ମଲିନ ଫେନ ଓ ବୁଦ୍ବୁଦ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

Verse 24

बभूव च ततः पश्चात्किरीटी सशरासनः । बद्धतूणीरयुगलो वृषस्कंधोङ्गुलित्रवान्

ତତଃ ପରେ ସେ କିରୀଟଧାରୀ, ଧନୁଷ୍ଧର ରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ଦୁଇ ତୂଣୀର ବାନ୍ଧା ଥିଲା, ବୃଷଭସ୍କନ୍ଧ ସମ ବଳିଷ୍ଠ କାନ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁଲିତ୍ର (ଆଙ୍ଗୁଠି-ରକ୍ଷକ) ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 25

पुरुषो वह्निसंकाशः कपाले संप्रदृश्यते । तं दृष्ट्वा भगवान्विष्णुः प्राह रुद्रमिदं वचः

କପାଳରେ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ପୁରୁଷ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଗଲା। ତାହାକୁ ଦେଖି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ରୁଦ୍ର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 26

कपाले भव को वाऽयं प्रादुर्भूतोऽभवन्नरः । वचः श्रुत्वा हरेरीशस्तमुवाच विभो शृणु

“ହେ ଭବ (ଶିବ), କପାଳରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇଥିବା ଏହି ନର କିଏ?” ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ହେ ବିଭୋ, ଶୁଣ।”

Verse 27

नरो नामैष पुरुषः परमास्त्रविदां वरः । भवतोक्तो नर इति नरस्तस्माद्भविष्यति

ଏହି ପୁରୁଷର ନାମ ‘ନର’; ପରମ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଜାଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆପଣ ‘ନର’ ବୋଲି କହିଥିବାରୁ ସେ ‘ନର’ ହେବ।

Verse 28

नरनारायणौ चोभौ युगे ख्यातौ भविष्यतः । संग्रामे देवकार्येषु लोकानां परिपालने

ନର ଓ ନାରାୟଣ—ଏହି ଉଭୟେ ଯୁଗରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିବେ; ସଂଗ୍ରାମରେ, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନରେ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରିପାଳନ-ରକ୍ଷାରେ।

Verse 29

एष नारायणसखो नरस्तस्माद्भविष्यति । अथासुरवधे साह्यं तव कर्ता महाद्युतिः

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ‘ନର’ ହେବ, ନାରାୟଣଙ୍କ ସଖା ହେବ। ଅସୁରବଧ ସମୟରେ ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।

Verse 30

मुनिर्ज्ञानपरीक्षायां जेता लोके भविष्यति । तेजोधिकमिदं दिव्यं ब्रह्मणः पंचमं शिरः

ଜ୍ଞାନପରୀକ୍ଷାରେ ସେ ମୁନି ଲୋକରେ ବିଜୟୀ ହେବ। ଏହା ଦିବ୍ୟ, ତେଜରେ ଅତିଶୟ—ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ଶିର।

Verse 31

तेजसो ब्रह्मणो दीप्ताद्भुजस्य तव शोणितात् । मम दृष्टि निपाताच्च त्रीणि तेजांसि यानि तु

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୀପ୍ତ ତେଜରୁ, ତୁମ ଭୁଜର ରକ୍ତରୁ, ଏବଂ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିପାତର ପତନରୁ—ଏହି ତିନି ତେଜ (ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 32

तत्संयोगसमुत्पन्नः शत्रुं युद्धे विजेष्यति । अवध्या ये भविष्यंति दुर्जया अपि चापरे

ସେହି ସଂଯୋଗରୁ ଜନ୍ମିତ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିବ। ଯେମାନେ ଅବଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଜୟ—ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପରାଜିତ କରିବ।

Verse 33

शक्रस्य चामराणां च तेषामेष भयंकरः । एवमुक्त्वा स्थितः शंभुर्विस्मितश्च हरिस्तदा

ଏହା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ଅମରମାନଙ୍କ (ଦେବମାନଙ୍କ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର। ଏମିତି କହି ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 34

कपालस्थः स तत्रैव तुष्टाव हरकेशवौ । शिरस्यंजलिमाधाय तदा वीर उदारधीः

ସେ ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ବୀର ତତ୍ରେବ କପାଳ ଉପରେ ବସି, ଶିର ଉପରେ ଅଞ୍ଜଳି ଧରି, ହର ଓ କେଶବ—ଦୁହିଁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 35

किंकरोमीति तौ प्राह इत्युक्त्वा प्रणतः स्थितः । तमुवाच हरः श्रीमान्ब्रह्मणा स्वेन तेजसा

ସେ କହିଲା, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”—ଏହିପରି କହି ପ୍ରଣାମ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା। ତେବେ ସ୍ୱତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହର (ଶିବ) ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 36

सृष्टो नरो धनुष्पाणिस्त्वमेनं तु निषूदय । इत्थमुक्त्वांजलिधरं स्तुवंतं शंकरो नरम्

“ଧନୁ ହାତରେ ଧରିଥିବା ଏକ ପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି—ତୁମେ ଏହାକୁ ନିହତ କର।” ଏପରି କହି ଅଞ୍ଜଳିଧରି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସେ ନରଙ୍କୁ ଶଙ୍କର କହିଲେ।

Verse 37

तथैवांजलिसंबद्धं गृहीत्वा च करद्वयम् । उद्धृत्याथ कपालात्तं पुनर्वचनमब्रवीत्

ସେହିପରି ଅଞ୍ଜଳିରେ ଯୋଡ଼ା ତାହାର ଦୁଇ ହାତ ଧରି, ତାକୁ କପାଳରୁ ଉଠାଇ, ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 38

स एष पुरुषो रौद्रो यो मया वेदितस्तव । विष्णुहुंकाररचितमोहनिद्रां प्रवेशितः

ଏହିଏ ସେଇ ରୌଦ୍ର ପୁରୁଷ, ଯାହା ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଣାଇଥିଲି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୁଂକାରରେ ରଚିତ ମୋହନିଦ୍ରାରେ ଏହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇଛି।

Verse 39

विबोधयैनं त्वरितमित्युक्त्वान्तर्दधे हरः । नारायणस्य प्रत्यक्षं नरेणानेन वै तदा

“ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଜାଗ୍ରତ କର” ବୋଲି କହି ହର (ଶିବ) ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ସେହି ନର ଦ୍ୱାରା ନାରାୟଣ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।

Verse 40

वामपादहतः सोपि समुत्तस्थौ महाबलः । ततो युद्धं समभवत्स्वेदरक्तजयोर्महत्

ବାମ ପାଦର ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାବଳୀ ପୁନର୍ବାର ଉଠିଲା। ତାପରେ ସ୍ୱେଦଜ ଓ ରକ୍ତଜ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 41

विस्फारितधनुः शब्दं नादिताशेषभूतलम् । कवचं स्वेदजस्यैकं रक्तजेन त्वपाकृतम्

ଧନୁଷର ଟଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ସମଗ୍ର ଭୂତଳକୁ ନାଦିତ କଲା। ତେବେ ରକ୍ତଜ ସ୍ୱେଦଜର ଏକମାତ୍ର କବଚ ଅପସାରଣ କଲା।

Verse 42

एवं समेतयोर्युद्धे दिव्यं वर्षद्वयं तयोः । युध्यतोः समतीतं च स्वेदरक्तजयोर्नृप

ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ମୁହାଁମୁହିଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ନୃପ, ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲା; ସ୍ୱେଦଜ ଓ ରକ୍ତଜ ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 43

रक्तजं द्विभुजं दृष्ट्वा स्वेदजं चैव संगतौ । विचिन्त्य वासुदेवोगाद्ब्रह्मणः सदनं परम्

ରକ୍ତଜକୁ ଦ୍ୱିଭୁଜ ଭାବେ ଏବଂ ସ୍ୱେଦଜକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତ ଦେଖି ବାସୁଦେବ ଚିନ୍ତନ କରି, ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରମ ସଦନକୁ ଗଲେ।

Verse 44

ससंभ्रममुवाचेदं ब्रह्माणं मधुसूदनः । रक्तजेनाद्य भो ब्रह्मन्स्वेदजोयं निपातितः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ ହୋଇ ମଧୁସୂଦନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆଜି ରକ୍ତଜ ଜନ୍ମ ଥିବା ଜଣେ ଏହି ସ୍ୱେଦଜକୁ ନିପାତିତ କରିଛି।”

Verse 45

श्रुत्वैतदाकुलो ब्रह्मा बभाषे मधुसूदनम् । हरे द्यजन्मनि नरो मदीयो जीवतादयम्

ଏହା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଆକୁଳ ହୋଇ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ହରି, ପରଜନ୍ମରେ ମୋର ଏହି ନର ପୁନଃ ଜୀବିତ ହେଉ— ଏହି ବର ଦିଅ।”

Verse 46

तथा तुष्टोऽब्रवीत्तं च विष्णुरेवं भविष्यति । गत्वा तयो रणमपि निवार्याऽऽह च तावुभौ

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— “ଏମିତି ହେବ।” ପରେ ସେ ଦୁହିଁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଯୁଦ୍ଧ ନିବାରଣ କରି, ଉଭୟଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 47

अन्यजन्मनि भविता कलिद्वापरयोर्मिथः । संधौ महारणे जाते तत्राहं योजयामि वां

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ କଳି ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ସନ୍ଧିକାଳରେ ଯେତେବେଳେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ଦୁହିଁକୁ ପରସ୍ପର ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବି।

Verse 48

विष्णुना तु समाहूय ग्रहेश्वरसुरेश्वरौ । उक्ताविमौ नरौ भद्रौ पालनीयौ ममाज्ञया

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗ୍ରହେଶ୍ୱର ଓ ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— “ଏହି ଦୁଇ ଭଦ୍ର ନରକୁ ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ରକ୍ଷା କରାଯାଉ।”

Verse 49

सहस्रांशो स्वेदजोयं स्वकीयोंऽशो धरातले । द्वापरांतेवतार्योयं देवानां कार्यसिद्धये

ଏହିଜଣ ସହସ୍ରକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ସ୍ୱେଦଜ, ଧରାତଳେ ସ୍ୱକୀୟ ଅଂଶ। ଦ୍ୱାପରାନ୍ତେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହାର ଅବତାର ହେବ।

Verse 50

यदूनां तु कुले भावी शूरोनाम महाबलः । तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि

ଯଦୁକୁଳରେ ଶୂର ନାମକ ମହାବଳୀ ପୁରୁଷ ହେବେ। ତାଙ୍କ କନ୍ୟାର ନାମ ପୃଥା; ଭୂମିରେ ରୂପରେ ସେ ଅପ୍ରତିମା ହେବେ।

Verse 51

उत्पत्स्यति महाभागा देवानां कार्यसिद्धये । दुर्वासास्तु वरं तस्यै मंत्रग्रामं प्रदास्यति

ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେବେ। ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରସମୂହ ପ୍ରଦାନ କରିବେ।

Verse 52

मंत्रेणानेन यं देवं भक्त्या आवाहयिष्यति । देवि तस्य प्रसादात्तु तव पुत्रो भविष्यति

ହେ ଦେବୀ! ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆବାହନ କରିବ, ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବ।

Verse 53

सा च त्वामुदये दृष्ट्वा साभिलाषा रजस्वला । चिंताभिपन्ना तिष्ठंती भजितव्या विभावसो

ସେ ରଜସ୍ୱଳା, ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଦୟକାଳେ ତୁମକୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା। ହେ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)! ସେ ସଙ୍ଗଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟା।

Verse 54

तस्या गर्भे त्वयं भावी कानीनः कुंतिनंदनः । भविष्यति सुतो देवदेवकार्यार्थसिद्धये

ତାହାର ଗର୍ଭରେ ତୁମେ ଗର୍ଭିତ ହେବ, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, କାନୀନ (ବିବାହେତର) ପୁତ୍ର ରୂପେ; ଏହି ପୁତ୍ର ଦେବଦେବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ହେବ।

Verse 55

तथेति चोक्त्वा प्रोवाच तेजोराशिर्दिवाकरः । पुत्रमुत्पादयिष्यामि कानीनं बलगर्वितम्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ତେଜୋରାଶି ଦିବାକର କହିଲେ—“ମୁଁ ବଳଗର୍ବରେ ଯୁକ୍ତ କାନୀନ (ବିବାହେତର) ପୁତ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।”

Verse 56

यस्य कर्णेति वै नाम लोकः सर्वो वदिष्यति । मत्प्रसादादस्य विष्णो विप्राणां भावितात्मनः

ସମଗ୍ର ଲୋକ ତାକୁ ‘କର୍ଣ୍ଣ’ ନାମରେ ହିଁ କହିବ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଭାବିତାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆଦର ପାଇବ।

Verse 57

अदेयं नास्ति वै लोके वस्तु किंचिच्च केशव । एवं प्रभावं चैवैनं जनये वचनात्तव

ହେ କେଶବ, ଏହି ଲୋକରେ ‘ଅଦେୟ’ ବୋଲି ରୋକିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମ ବଚନରେ ମୁଁ ତାହାରେ ଏପରି ପ୍ରଭାବଶକ୍ତି ଜନ୍ମାଉଛି।

Verse 58

एवमुक्त्वा सहस्रांशुर्देवं दानवघातिनम् । नारायणं महात्मानं तत्रैवांतर्दधे रविः

ଦାନବଘାତକ ମହାତ୍ମା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ସହସ୍ରାଂଶୁ ରବି ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 59

अदर्शनं गते देवे भास्करे वारितस्करे । वृद्धश्रवसमप्येवमुवाच प्रीतमानसः

ଦିବ୍ୟ ଭାସ୍କର ଅସ୍ତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ଚୋରମାନଙ୍କୁ ନିରୋଧ କରାଗଲା ପରେ, ପ୍ରୀତମନା ହୋଇ ସେ ବୃଦ୍ଧଶ୍ରବସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କହିଲା।

Verse 60

सहस्रनेत्ररक्तोत्थो नरोऽयं मदनुग्रहात् । स्वांशभूतो द्वापरांते योक्तव्यो भूतले त्वया

ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏହି ନର ସହସ୍ରନେତ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ସେ ମୋର ସ୍ୱାଂଶଭୂତ; ଦ୍ୱାପରାନ୍ତେ ତୁମେ ତାକୁ ଭୂତଳରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବ।

Verse 61

यदा पांडुर्महाभागः पृथां भार्यामवाप्स्यति । माद्रीं चापि महाभाग तदारण्यं गमिष्यति

ଯେତେବେଳେ ମହାଭାଗ ପାଣ୍ଡୁ ପୃଥା (କୁନ୍ତୀ)କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ପାଇବ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାଭାଗ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବ।

Verse 62

तस्याप्यरण्यसंस्थस्य मृगः शापं प्रदास्यति । तेन चोत्पन्नवैराग्यः शतशृगं गमिष्यति

ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ମୃଗ ତାକୁ ଶାପ ଦେବ; ତାହାରୁ ତାଙ୍କ ମନେ ବୈରାଗ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗକୁ ଯିବ।

Verse 63

पुत्रानभीप्सन्क्षेत्रोत्थान्भार्यां स प्रवदिष्यति । अनीप्संती तदा कुंती भर्त्तारं सा वदिष्यति

ପୁତ୍ରକାମନାରେ ସେ କ୍ଷେତ୍ରୋତ୍ଥ (ନିୟୋଗଜ) ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭାର୍ୟାକୁ କହିବ; କିନ୍ତୁ ଅନିଚ୍ଛୁକ କୁନ୍ତୀ ସେତେବେଳେ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କଥା କହିବ।

Verse 64

नाहं मर्त्यस्य वै राजन्पुत्रानिच्छे कथंचन । दैवतेभ्यः प्रसादाच्च पुत्रानिच्छे नराधिप

ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମର୍ତ୍ୟ ପୁରୁଷଠାରୁ ପୁତ୍ର ଇଚ୍ଛା କରେନି। ହେ ନରାଧିପ, ଦେବତାମାନଙ୍କ କୃପା ଓ ପ୍ରସାଦରେ ମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 65

प्रार्थयंत्यै त्वया शक्र कुंत्यै देयो नरस्ततः । वचसा च मदीयेन एवं कुरु शचीपते

ହେ ଶକ୍ର, ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବା କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ତେଣୁ ଏକ ପୁରୁଷ (ସନ୍ତାନାର୍ଥେ) ଦେବା ଉଚିତ। ମୋର ବଚନରେ—ଏମିତିହି କର, ହେ ଶଚୀପତି।

Verse 66

अथाब्रवीत्तदा विष्णुं देवेशो दुःखितो वचः । अस्मिन्मन्वंतरेऽतीते चतुर्विंशतिके युगे

ତେବେ ଦେବେଶ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ—“ଏହି ଅତୀତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଚତୁର୍ବିଂଶତିତମ ଯୁଗରେ…”।

Verse 67

अवतीर्य रघुकुले गृहे दशरथस्य च । रावणस्य वधार्थाय शांत्यर्थं च दिवौकसाम्

ରଘୁକୁଳରେ ଅବତରି ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହରେ, ରାବଣବଧାର୍ଥେ ଏବଂ ଦିବୌକସମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତ୍ୟର୍ଥେ (ସେ ଆସିଲେ)।

Verse 68

रामरूपेण भवता सीतार्थमटता वने । मत्पुत्रो हिंसितो देव सूर्यपुत्रहितार्थिना

ହେ ଦେବ, ଆପଣ ରାମରୂପେ ସୀତାନ୍ୱେଷଣାର୍ଥେ ବନେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର (ସୁଗ୍ରୀବ) ହିତାର୍ଥୀ ଜଣେ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ହତ କଲା।

Verse 69

वालिनाम प्लवंगेंद्रः सुग्रीवार्थे त्वया यतः । दुःखेनानेन तप्तोहं गृह्णामि न सुतं नरम्

ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ତୁମେ ବାନରେନ୍ଦ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ; ଏହି ଶୋକରେ ମୁଁ ଦଗ୍ଧ, ତେଣୁ ହେ ନର, ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 70

अगृह्णमानं देवेंद्रं कारणांतरवादिनम् । हरिः प्रोचे शुनासीरं भुवो भारावतारणे

ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ଅନ୍ୟ କାରଣ କହୁଥିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀର ଭାର ଅବତାରଣ ବିଷୟରେ ହରି ଶୁନାସୀରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 71

अवतारं करिष्यामि मर्त्यलोके त्वहं प्रभो । सूर्यपुत्रस्य नाशार्थं जयार्थमात्मजस्य ते

ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୁଁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିବି—ସୂର୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ।

Verse 72

सारथ्यं च करिष्यामि नाशं कुरुकुलस्य च । ततो हृष्टोभवच्छक्रो विष्णुवाक्येन तेन ह

“ମୁଁ ସାରଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିବି, ଏବଂ କୁରୁକୁଳର ନାଶ ମଧ୍ୟ ଘଟାଇବି।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 73

प्रतिगृह्य नरं हृष्टः सत्यं चास्तु वचस्तव । एवमुक्त्वा वरं देवः प्रेषयित्वाऽच्युतः स्वयम्

ସେହି ନରକୁ ହର୍ଷରେ ଗ୍ରହଣ କରି ଭଗବାନ କହିଲେ—“ତୁମ ବଚନ ସତ୍ୟ ହେଉ।” ଏଭଳି କହି ବର ଦେଇ ଅଚ୍ୟୁତ ତାହାକୁ ପ୍ରେଷଣ କଲେ।

Verse 74

गत्वा तु पुंडरीकाक्षो ब्रह्माणं प्राह वै पुनः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ତେବେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ (ପଦ୍ମନେତ୍ର ଭଗବାନ) ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ— “ତୁମେ ହିଁ ଏହି ସମସ୍ତ, ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।”

Verse 75

आवां कार्यस्य करणे सहायौ च तव प्रभो । स्वयं कृत्वा पुनर्नाशं कर्तुं देव न बुध्यसे

“ହେ ପ୍ରଭୋ, କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମ ସହାୟକ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିଜେ କରିଥିବା କାମକୁ ପୁନଃ ନାଶ (ଉଲଟାଇବା) କିପରି—ହେ ଦେବ—ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ।”

Verse 76

कृतं जुगुप्सितं कर्म शंभुमेतं जिघांसता । त्वया च देवदेवस्य सृष्टः कोपेन वै पुमान्

“ଏହି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଁ ତୁମେ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ କରିଛ; ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ (ସେଇ କ୍ରୋଧେ) ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।”

Verse 77

शुद्ध्यर्थमस्य पापस्य प्रायश्चित्तं परं कुरु । गृह्णन्वह्नित्रयं देव अग्निहोत्रमुपाहर

“ଏହି ପାପର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପରମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର; ହେ ଦେବ, ତ୍ରିବିଧ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଗ୍ରହଣ କରି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।”

Verse 78

पुण्यतीर्थे तथा देशे वने वापि पितामह । स्वपत्न्या सहितो यज्ञं कुरुष्वास्मत्परिग्रहात्

“ହେ ପିତାମହ, ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ, ପବିତ୍ର ଦେଶରେ, କିମ୍ବା ବନରେ ମଧ୍ୟ—ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଆମେ ଅର୍ପିତ (ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା) ସାମଗ୍ରୀରେ ଯଜ୍ଞ କର।”

Verse 79

सर्वे देवास्तथादित्या रुद्राश्चापि जगत्पते । आदेशं ते करिष्यंति यतोस्माकं भवान्प्रभुः

ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ସମସ୍ତ ଦେବ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବେ; କାରଣ ଆପଣ ହିଁ ଆମ ପ୍ରଭୁ।

Verse 80

एकोहि गार्हपत्योग्निर्दक्षिणाग्निर्द्वितीयकः । आहवनीयस्तृतीयस्तु त्रिकुंडेषु प्रकल्पय

ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଏକ, ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ଦ୍ୱିତୀୟ, ଆହବନୀୟ ତୃତୀୟ—ଏ ତିନିଅଗ୍ନିକୁ ତିନି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 81

वर्तुले त्वर्चयात्मानम्मामथो धनुराकृतौ । चतुःकोणे हरं देवं ऋग्यजुःसामनामभिः

ବୃତ୍ତାକାର ରୂପରେ ମୋର ପୂଜା କର, ପରେ ଧନୁରାକାର ରୂପରେ; ଚତୁଷ୍କୋଣ ରୂପରେ ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ନାମଦ୍ୱାରା ଦେବ ହରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 82

अग्नीनुत्पाद्य तपसा परामृद्धिमवाप्य च । दिव्यं वर्षसहस्रं तु हुत्वाग्नीन्शमयिष्यसि

ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ପରମ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ହୋମ କରି ପରେ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବ।

Verse 83

अग्निहोत्रात्परं नान्यत्पवित्रमिह पठ्यते । सुकृतेनाग्निहोत्रेण प्रशुद्ध्यंति भुवि द्विजाः

ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର କର୍ମ କୁହାଯାଇନାହିଁ; ସୁକୃତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 84

पंथानो देवलोकस्य ब्राह्मणैर्दशितास्त्वमी । एकोग्निः सर्वदा धार्यो गृहस्थेन द्विजन्मना

ଦେବଲୋକକୁ ଯିବା ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥ ସଦା ଏକମାତ୍ର ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 85

विनाग्निना द्विजेनेह गार्हस्थ्यन्न तु लभ्यते । भीष्म उवाच । योऽसौ कपालादुत्पन्नो नरो नाम धनुर्द्धरः

ଅଗ୍ନି ବିନା ଏହି ଲୋକରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟଧର୍ମଯୋଗ୍ୟ ଅନ୍ନ-ଆହାର ମିଳେ ନାହିଁ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“କପାଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ‘ନର’ ନାମକ ଧନୁର୍ଧର…”

Verse 86

किमेष माधवाज्जात उताहो स्वेन कर्मणा । उत रुद्रेण जनितो ह्यथवा बुद्धिपूर्वकम्

ଏ କି ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ) ଠାରୁ ଜନ୍ମିଛି, ନା ନିଜ କର୍ମଫଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ? କି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନିତ—ନାହିଁଲେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସୃଷ୍ଟ?

Verse 87

ब्रह्मन्हिरण्यगर्भोऽयमंडजातश्चतुर्मुखः । अद्भुतं पञ्चमं तस्य वक्त्रं तत्कथमुत्थितम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଏହି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଅଣ୍ଡଜାତ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖ। ତେବେ ତାଙ୍କର ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ପଞ୍ଚମ ମୁଖ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା?

Verse 88

सत्वे रजो न दृश्येत न सत्वं रजसि क्वचित् । सत्वस्थो भगवान्ब्रह्मा कथमुद्रेकमादधात्

ସତ୍ତ୍ୱରେ ରଜ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ରଜରେ ସତ୍ତ୍ୱ କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ। ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ତ୍ୱସ୍ଥ ଥିଲେ, ତେବେ ରଜୋଦ୍ରେକ କିପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ?

Verse 89

मूढात्मना नरो येन हंतुं हि प्रहितो हरं । पुलस्त्य उवाच । महेश्वरहरी चैतो द्वावेव सत्पथि स्थितौ

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ ସେଇ ମୂଢାତ୍ମା ନରକୁ ଜାଣ; ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ) ଓ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)—ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ପଥରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 90

तयोरविदितं नास्ति सिद्धासिद्धं महात्मनोः । ब्रह्मणः पंचमं वक्त्रमूर्द्ध्वमासीन्महात्मनः

ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ-ଅସିଦ୍ଧ କିଛିମଧ୍ୟ ଅଜଣା ନଥିଲା। ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ପଞ୍ଚମ ମୁଖ ଥିଲା।

Verse 91

ततो ब्रह्माभवन्मूढो रजसा चोपबृंहितः । ततोऽयं तेजसा सृष्टिममन्यत मया कृता

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ରଜୋଗୁଣରେ ଅଧିକ ଫୁଲି ମୂଢ ହେଲେ। ପରେ ନିଜ ତେଜରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ—ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 92

मत्तोऽन्यो नास्ति वै देवो येन सृष्टिः प्रवर्तिता । सह देवाः सगंधर्वाः पशुपक्षिमृगाकुलाः

ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ; ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ପଶୁ-ପକ୍ଷୀ-ମୃଗସମୂହ ସହ।

Verse 93

एवं मूढः स पंचास्यो विरिंचिरभवत्पुनः । प्राग्वक्त्रं मुखमेतस्य ऋग्वेदस्य प्रवर्तकम्

ଏଭଳି ମୂଢ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ପୁନଃ ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବମୁଖ ଋଗ୍ବେଦର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହେଲା।

Verse 94

द्वितीयं वदनं तस्य यजुर्वेदप्रवर्तकम् । तृतीयं सामवेदस्य अथर्वार्थं चतुर्थकम्

ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଖ ଯଜୁର୍ବେଦକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲା; ତୃତୀୟ ମୁଖ ସାମବେଦର ଉତ୍ସ ହେଲା; ଚତୁର୍ଥ ମୁଖ ଅଥର୍ବବେଦର ଅର୍ଥ ଓ ତାତ୍ପର୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲା।

Verse 95

सांगोपांगेतिहासांश्च सरहस्यान्ससंग्रहान् । वेदानधीते वक्त्रेण पंचमेनोर्द्ध्वचक्षुषा

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚମ ମୁଖଦ୍ୱାରା ସେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ, ଇତିହାସସହ, ରହସ୍ୟୋପଦେଶ ଓ ସଂଗ୍ରହସହିତ ସମ୍ୟକ୍ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ।

Verse 96

तस्याऽसुरसुराः सर्वे वक्त्रस्याद्भुतवर्चसः । तेजसा न प्रकाशंते दीपाः सूर्योदये यथा

ତାଙ୍କ ମୁଖର ଅଦ୍ଭୁତ ଦୀପ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଅସୁର ତେଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ଦୀପ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୁଏ।

Verse 97

स्वपुरेष्वपि सोद्वेगा ह्यवर्तंत विचेतसः । न कंचिद्गणयेच्चान्यं तेजसा क्षिपते परान्

ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ପୁରୀରେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ବେଗରେ, ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଗଣ୍ୟ କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ତେଜରେ ପରମାନଙ୍କୁ ପତିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 98

नाभिगंतु न च द्रष्टुं पुरस्तान्नोपसर्पितुम् । शेकुस्त्रस्ताः सुरास्सर्वे पद्मयोनिं महाप्रभुम्

ଭୟାକୁଳ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେହି ମହାପ୍ରଭୁ ପଦ୍ମଯୋନି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନ ଯାଇପାରିଲେ, ନ ଦେଖିପାରିଲେ, ନ ନିକଟେ ଯାଇପାରିଲେ।

Verse 99

अभिभूतमिवात्मानं मन्यमाना हतत्विषः । सर्वे ते मंत्रयामासुर्दैवता हितमात्मनः

ନିଜମାନଙ୍କୁ ଯେନ ପରାଜିତ ଭାବି, ଯାହାଙ୍କ ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ହିତ କ’ଣ ତାହା ନେଇ ଏକତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।

Verse 100

गच्छामः शरणं शंभुं निस्तेजसोऽस्य तेजसा । देवा ऊचुः । नमस्तेसर्वसत्वेश महेश्वर नमोनमः

ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆମେ ନିସ୍ତେଜ ହୋଇଗଲୁ; ଆମେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛୁ। ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ସର୍ବସତ୍ତ୍ୱେଶ! ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 101

जगद्योने परंब्रह्म भूतानां त्वं सनातनः । प्रतिष्ठा सर्वजगतां त्वं हेतुर्विष्णुना सह

ହେ ଜଗଦ୍ୟୋନି, ହେ ପରବ୍ରହ୍ମ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ସନାତନ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଆପଣେଇ କାରଣ।

Verse 102

एवं संस्तूयमानोसौ देवर्षिपितृदानवैः । अंतर्हित उवाचेदं देवाः प्रार्थयतेप्सितम्

ଦେବ, ଦେବର୍ଷି, ପିତୃ ଓ ଦାନବମାନେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ସେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ରହି କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ, ଯାହା ଇଚ୍ଛା ସେହି ବର ମାଗ।

Verse 103

देवा ऊचुः । प्रत्यक्षदर्शनं दत्वा देहि देव यथेप्सितम् । कृत्वा कारुण्यमस्माकं वरश्चापि प्रदीयताम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଆମକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ ତାହା ଦିଅନ୍ତୁ। ଆମପ୍ରତି କରୁଣା କରି ଗୋଟିଏ ବର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 104

यदस्माकं महद्वीर्यं तेज ओजः पराक्रमः । तत्सर्वं ब्रह्मणा ग्रस्तं पंचमास्यस्य तेजसा

ଆମର ଯେ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, ତେଜ, ଓଜ ଓ ପରାକ୍ରମ ଥିଲା—ସେ ସବୁକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପଞ୍ଚମୁଖ ରୂପର ତେଜରେ ଗ୍ରସିଲେ।

Verse 105

विनेशुः सर्वतेजांसि त्वत्प्रसादात्पुनः प्रभो । जायते तु यथापूर्वं तथा कुरु महेश्वर

ସମସ୍ତ ତେଜ ନଶିଗଲା; ହେ ପ୍ରଭୋ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁନଃ ଯଥାପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ନେଉ—ଏମିତି କର, ହେ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 106

ततः प्रसन्नवदनो देवैश्चापि नमस्कृतः । जगाम यत्र ब्रह्माऽसौ रजोहंकारमूढधीः

ତାପରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ରଜ ଓ ଅହଂକାରରେ ମୂଢ଼ବୁଦ୍ଧି ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 107

स्तुवंतो देवदेवेशं परिवार्य समाविशन् । ब्रह्मा तमागतं रुद्रं न जज्ञे रजसावृतः

ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରଜରେ ଆବୃତ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ।

Verse 108

सूर्यकोटिसहस्राणां तेजसा रंजयन्जगत् । तदादृश्यत विश्वात्मा विश्वसृग्विश्वभावनः

ତାହାପରେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା—ବିଶ୍ୱସୃଜକ ଓ ବିଶ୍ୱଭାବନ—ହଜାର କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜରେ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 109

सपितामहमासीनं सकलं देवमंडलम् । अभिगम्य ततो रुद्रो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्

ପିତାମହ ସହିତ ସମଗ୍ର ଦେବମଣ୍ଡଳ ଆସୀନ ଥିବାବେଳେ, ରୁଦ୍ର ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଭିଗମନ କରି ସମୀପକୁ ଗଲେ।

Verse 110

अहोतितेजसा वक्त्रमधिकं देव राजते । एवमुक्त्वाट्टहासं तु मुमोच शशिशेखरः

“ଅହୋ ଦେବ! ତୁମ ମୁଖ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ।” ଏମିତି କହି ଶଶିଶେଖର ଅଟ୍ଟହାସ କଲେ।

Verse 111

वामांगुष्ठनखाग्रेण ब्रह्मणः पंचमं शिरः । चकर्त कदलीगर्भं नरः कररुहैरिव

ବାମ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠର ନଖାଗ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ଶିର କାଟିଦେଲେ—ଯେପରି ମଣିଷ ନଖରେ କଦଳୀ ଗଛର କୋମଳ ଗର୍ଭକୁ ଚିରେ।

Verse 112

विच्छिन्नं तु शिरः पश्चाद्भवहस्ते स्थितं तदा । ग्रहमंडलमध्यस्थो द्वितीय इव चंद्रमाः

ତାପରେ ଛିନ୍ନ ଶିର ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା; ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଥାଇ ତାହା ଯେନ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦିଶିଲା।

Verse 113

करोत्क्षिप्तकपालेन ननर्त च महेश्वरः । शिखरस्थेन सूर्येण कैलास इव पर्वतः

ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା କପାଳପାତ୍ର ସହିତ ମହେଶ୍ୱର ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଶିଖରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସେ ପର୍ବତ କୈଲାସ ପରି ଦିଶିଲା।

Verse 114

छिन्ने वक्त्रे ततो देवा हृष्टास्तं वृषभध्वजम् । तुष्टुवुर्विविधैस्तोत्रैर्देवदेवं कपर्दिनम्

ତେବେ ମୁଖ ଛିନ୍ନ ହେବା ପରେ ଦେବଗଣ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଦେବଦେବ, ଜଟାଧାରୀ କପର୍ଦୀ ଶିବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 115

देवा ऊचुः । नमः कपालिने नित्यं महाकालस्य कालिने । ऐश्वर्यज्ञानयुक्ताय सर्वभागप्रदायिने

ଦେବମାନେ କହିଲେ—କପାଳୀ, ମହାକାଳଙ୍କର କାଳସ୍ୱରୂପ! ଆପଣଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର। ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଭାଗ-ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 116

नमो हर्षविलासाय सर्वदेवमयाय च । कलौ संहारकर्ता त्वं महाकालः स्मृतो ह्यसि

ହର୍ଷବିଲାସମୟ ଏବଂ ସର୍ବଦେବମୟ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କଳିଯୁଗରେ ସଂହାରକର୍ତ୍ତା ଆପଣ ହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ‘ମହାକାଳ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 117

भक्तानामार्तिनाशस्त्वं दुःखांतस्तेन चोच्यसे । शंकरोष्याशुभक्तानां तेन त्वं शंकरः स्मृतः

ଆପଣ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତି ନାଶ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ‘ଦୁଃଖାନ୍ତ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଯେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ମଙ୍ଗଳକର; ତେଣୁ ‘ଶଙ୍କର’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 118

छिन्नं ब्रह्मशिरो यस्मात्त्वं कपालं बिभर्षि च । तेन देव कपाली त्वं स्तुतो ह्यद्य प्रसीद नः

ଯେହେତୁ ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତେଣୁ କପାଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ହେ ଦେବ! ସେହି କାରଣରୁ ଆପଣ ‘କପାଳୀ’ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଆଜି ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛୁ—ଆମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 119

एवं स्तुतः प्रसन्नात्मा देवान्प्रस्थाप्य शंकरः । स्वानि धिष्ण्यानि भगवांस्तत्रैवासीन्मुदान्वितः

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଶଙ୍କର ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଇଲେ; ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଧାମଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।

Verse 120

विज्ञाय ब्रह्मणो भावं ततो वीरस्य जन्म च । शिरो नीरस्य वाक्यात्तु लोकानां कोपशांतये

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭାବ ଓ ପରେ ସେହି ବୀରଙ୍କ ଜନ୍ମ ଜାଣି, ‘ନୀରସ’ର ବାକ୍ୟାଜ୍ଞାରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଶିର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 121

शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टावाथ प्रणम्य तम् । तेजोनिधि परं ब्रह्म ज्ञातुमित्थं प्रजापतिम्

ସେ ମସ୍ତକରେ ଅଞ୍ଜଳି ଧରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କଲା; ତେଜର ନିଧି, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ଏଭଳି କଲା।

Verse 122

निरुक्तसूक्तरहस्यैरृग्यजुः सामभाषितैः । रुद्र उवाच । अप्रमेय नमस्तेस्तु परमस्य परात्मने

ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ବେଦଭାଷାରେ ନିହିତ ସୂକ୍ତ-ରହସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଅପ୍ରମେୟ! ପରମ ପରାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 123

अद्भुतानां प्रसूतिस्त्वं तेजसां निधिरक्षयः । विजयाद्विश्वभावस्त्वं सृष्टिकर्ता महाद्युते

ଆପଣ ଅଦ୍ଭୁତମାନଙ୍କର ପ୍ରସୂତି, ତେଜର ଅକ୍ଷୟ ନିଧି। ବିଜୟରେ ଆପଣ ବିଶ୍ୱସ୍ୱରୂପ; ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି, ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।

Verse 124

ऊर्द्ध्ववक्त्र नमस्तेस्तु सत्वात्मकधरात्मक । जलशायिन्जलोत्पन्न जलालय नमोस्तु ते

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱମୟ ଓ ଧରାଧର। ଜଳଶାୟୀ, ଜଳୋତ୍ପନ୍ନ, ଜଳାଳୟ! ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 125

जलजोत्फुल्लपत्राक्ष जय देव पितामह । त्वया ह्युत्पादितः पूर्वं सृष्ट्यर्थमहमीश्वर

ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ନୟନବାନ! ଜୟ ହେଉ, ହେ ଦେବ-ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା। ସୃଷ୍ଟିର ନିମିତ୍ତେ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ମୋତେ ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲ।

Verse 126

यज्ञाहुतिसदाहार यज्ञांगेश नमोऽस्तु ते । स्वर्णगर्भ पद्मगर्भ देवगर्भ प्रजापते

ଯଜ୍ଞର ଆହୁତି ଯାହାଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଆହାର, ହେ ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗେଶ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଜାପତି—ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଗର୍ଭ, ପଦ୍ମଗର୍ଭ, ଦେବଗର୍ଭ—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 127

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारः स्वधा त्वं पद्मसंभव । वचनेन तु देवानां शिरश्छिन्नं मया प्रभो

ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ବଷଟ୍କାର, ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ହେ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ବଚନରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଶିର ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 128

ब्रह्महत्याभिभूतोस्मि मां त्वं पाहि जगत्पते । इत्युक्तो देवदेवेन ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

“ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଅଭିଭୂତ; ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।” ଦେବଦେବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 129

ब्रह्मोवाच । सखा नाराणो देवः स त्वां पूतं करिष्यति । कीर्तनीयस्त्वया धन्यः स मे पूज्यः स्वयं विभुः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦେବ ନାରାୟଣ ତୁମ ସଖା; ସେ ତୁମକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ। ହେ ଧନ୍ୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ କର; ସେ ମୋର ପୂଜ୍ୟ, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ।

Verse 130

अनुध्यातोऽसि वै नूनं तेन देवेन विष्णुना । येन ते भक्तिरुत्पन्ना स्तोतुं मां मतिरुत्थिता

ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସେଇ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମରଣ ଓ ଧ୍ୟାନିତ ହୋଇଛ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଭକ୍ତି ଜାଗିଛି ଏବଂ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରିବା ମତି ଉଦିତ ହୋଇଛି।

Verse 131

शिरश्छेदात्कपाली त्वं सोमसिद्धांतकारकः । कोटीः शतं च विप्राणामुद्धर्तासि महाद्युते

ଶିରଛେଦ ହେତୁ ତୁମେ କପାଳୀ ହେଲେ ଏବଂ ସୋମ-ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ସ୍ଥାପକ ହେଲେ। ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି, ତୁମେ ଶତକୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ।

Verse 132

ब्रह्महत्याव्रतं कुर्या नान्यत्किंचन विद्यते । अभाष्याः पापिनः क्रूरा ब्रह्मघ्नाः पापकारिणः

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନମାନେ ପାପୀ, କ୍ରୂର, ଅଭାଷ୍ୟ ଓ ପାପକର୍ମକାରୀ।

Verse 133

वैतानिका विकर्मस्था न ते भाष्याः कथंचन । तैस्तु दृष्टैस्तथा कार्यं भास्करस्यावलोकनम्

ଯେମାନେ ବୈତାନିକ କର୍ମ କରି ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ସହ କେବେ ବି କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କରଣୀୟ—ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା।

Verse 134

अंगस्पर्शे कृते रुद्र सचैलो जलमाविशेत् । एवं शुद्धिमवाप्नोति पूर्वं दृष्टां मनीषिभिः

ହେ ରୁଦ୍ର! ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କର; ଏହିପରି ପୂର୍ବ ମୁନିମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ଶୁଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 135

स भवान्ब्रह्महन्तासि शुद्ध्यर्थं व्रतमाचर । चीर्णे व्रते पुनर्भूयः प्राप्स्यसि त्वं वरान्बहून्

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା; ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କର। ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଅନେକ ବର ପାଇବ।

Verse 136

एवमुक्त्वा गतो ब्रह्मा रुद्रस्तन्नाभिजज्ञिवान् । अचिंतयत्तदाविष्णुं ध्यानगत्या ततः स्वयं

ଏଭଳି କହି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ରୁଦ୍ର ତାହା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ସେ ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ଧ୍ୟାନମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 137

लक्ष्मीसहायं वरदं देवदेवं सनातनम् । अष्टांगप्रणिपातेन देवदेवस्त्रिलोचनः

ଲକ୍ଷ୍ମୀସହାୟ, ବରଦ, ଦେବଦେବ, ସନାତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତ୍ରିଲୋଚନ ଦେବଦେବ (ଶିବ) ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣିପାତ କଲେ।

Verse 138

तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंखचक्रगदाधरम् । रुद्र उवाच । परं पराणाममृतं पुराणं परात्परं विष्णुमनंतवीर्यं

ପ୍ରଣତ ହୋଇ ରୁଦ୍ର ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ—“ବିଷ୍ଣୁ ପରମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ, ଅମୃତସ୍ୱରୂପ, ପୁରାଣ ପୁରୁଷ; ପରାତ୍ପର, ଅନନ୍ତବୀର୍ୟ।”

Verse 139

स्मरामि नित्यं पुरुषं वरेण्यं नारायणं निष्प्रतिमं पुराणम् । परात्परं पूर्वजमुग्रवेगं गंभीरगंभीरधियां प्रधानम्

ମୁଁ ସଦା ସେହି ବରେଣ୍ୟ ପୁରୁଷ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ—ଯିଏ ଅନୁପମ ଓ ପୁରାତନ; ପରାତ୍ପର, ଆଦିଜ, ଅପ୍ରତିହତ ବେଗଶାଳୀ, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନୀ ମନମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 140

नतोस्मि देवं हरिमीशितारं परात्परं धामपरं च धाम । परापरं तत्परमं च धाम परापरेशं पुरुषं विशालम्

ମୁଁ ଦେବ ହରି—ପରମେଶ୍ୱର ଓ ନିୟନ୍ତାଙ୍କୁ—ନମସ୍କାର କରେ; ସେ ପରାତ୍ପର; ପରମ ଧାମ ଓ ସମସ୍ତ ଧାମର ଆଧାର-ଧାମ; ପର-ଅପରର ଅତୀତ, ପରମ ଶରଣ; ପରାପରେଶ, ବିଶାଳ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପୁରୁଷ।

Verse 141

नारायणं स्तौमि विशुद्धभावं परापरं सूक्ष्ममिदं ससर्ज । सदास्थितत्वात्पुरुषप्रधानं शांतं प्रधानं शरणं ममास्तु

ମୁଁ ବିଶୁଦ୍ଧଭାବମୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ସେ ପର ଓ ଅପର ଉଭୟ, ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ସେ ସଦା ସ୍ଥିତ, ସେହି ପରମ ପୁରୁଷ, ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ, ଶାନ୍ତ ଆଦ୍ୟ; ସେ ମୋର ଶରଣ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 142

नारायणं वीतमलं पुराणं परात्परं विष्णुमपारपारम् । पुरातनं नीतिमतां प्रधानं धृतिक्षमाशांतिपरं क्षितीशम्

ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ଯିଏ ନିର୍ମଳ ଓ ପୁରାତନ; ପରାତ୍ପର ବିଷ୍ଣୁ, ଅପାର ଓ ସୀମାତୀତ। ସେ ସନାତନ, ନୀତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ; ଧୃତି, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି ସ୍ୱରୂପ; ପୃଥିବୀର ଈଶ୍ୱର।

Verse 143

शुभं सदा स्तौमि महानुभावं सहस्रमूर्द्धानमनेकपादम् । अनंतबाहुं शशिसूर्यनेत्रं क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रम्

ମୁଁ ସଦା ସେହି ଶୁଭ, ମହାନୁଭାବ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ସହସ୍ରଶିର, ଅନେକପାଦ; ଅନନ୍ତବାହୁ, ଯାହାଙ୍କ ନେତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ଯିଏ କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର ଉଭୟ, ଏବଂ କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।

Verse 144

नारायणं स्तौमि परं परेशं परात्परं यत्त्रिदशैरगम्यम् । त्रिसर्गसंस्थं त्रिहुताशनेत्रं त्रितत्वलक्ष्यं त्रिलयं त्रिनेत्रम्

ମୁଁ ପରମେଶ୍ୱର, ପରାତ୍ପର, ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ସେ ତ୍ରିସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର; ତ୍ରିହୁତାଶନ ତାଙ୍କ ନେତ୍ର; ସେ ତ୍ରିତତ୍ତ୍ୱଲକ୍ଷ୍ୟ, ତ୍ରିଲୟ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର।

Verse 145

नमामि नारायणमप्रमेयं कृते सितं द्वापरतश्च रक्तम् । कलौ च कृष्णं तमथो नमामि ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान्

ମୁଁ ଅପ୍ରମେୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—କୃତଯୁଗେ ଶ୍ୱେତ, ଦ୍ୱାପରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, କଳିଯୁଗେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ। ଯିଏ ନିଜ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେହି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 146

भुजांतरात्क्षत्रमथोरुयुग्माद्विशः पदाग्राच्च तथैव शूद्रान् । नमामि तं विश्वतनुं पुराणं परात्परं पारगमप्रमेयम्

ତାଙ୍କ ଭୁଜାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ଉରୁଯୁଗ୍ମରୁ ବୈଶ୍ୟ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଦାଗ୍ରରୁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱଦେହୀ ସେଇ ପୁରାତନ, ପରାତ୍ପର, ପାରାପାରାତୀତ ଓ ଅପ୍ରମେୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 147

सूक्ष्ममूर्त्तिं महामूर्त्तिं विद्यामूर्त्तिममूर्तिकम् । कवचं सर्वदेवानां नमस्ये वारिजेक्षणम्

ସୂକ୍ଷ୍ମମୂର୍ତ୍ତି, ମହାମୂର୍ତ୍ତି, ବିଦ୍ୟାମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅମୂର୍ତ୍ତ—ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର କବଚ ସ୍ୱରୂପ କମଳନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 148

सहस्रशीर्षं देवेशं सहस्राक्षं महाभुजम् । जगत्संव्याप्य तिष्ठंतं नमस्ये परमेश्वरम्

ସହସ୍ରଶିର, ଦେବେଶ, ସହସ୍ରନେତ୍ର, ମହାଭୁଜ—ଯିଏ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ତାହାକୁ ଧାରଣ କରି ଅବସ୍ଥିତ—ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 149

शरण्यं शरणं देवं विष्णुं जिष्णुं सनातनम् । नीलमेघप्रतीकाशं नमस्ये शार्ङ्गपाणिनम्

ଶରଣ୍ୟ ଓ ଶରଣସ୍ୱରୂପ ଦେବ, ସଦାଜୟୀ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ—ନୀଳ ମେଘ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଧାରୀ।

Verse 150

शुद्धं सर्वगतं नित्यं व्योमरूपं सनातनम् । भावाभावविनिर्मुक्तं नमस्ये सर्वगं हरिम्

ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ନିତ୍ୟ, ବ୍ୟୋମସ୍ୱରୂପ ସନାତନ—ଭାବ ଓ ଅଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 151

न चात्र किंचित्पश्यामि व्यतिरिक्तं तवाच्युत । त्वन्मयं च प्रपश्यामि सर्वमेतच्चराचरम्

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ଏଠାରେ ତୁମଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ତୁମମୟ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁଛି।

Verse 152

एवं तु वदतस्तस्य रुद्रस्य परमेष्ठिनः । इतीरितेस्तेन सनातन स्वयं परात्परस्तस्य बभूव दर्शने

ଏପରି ପରମେଷ୍ଠୀ ରୁଦ୍ର ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ, ସ୍ୱୟଂ ସନାତନ—ପରାତ୍ପର ପରମ—ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

Verse 153

रथांगपाणिर्गरुडासनो गिरिं विदीपयन्भास्करवत्समुत्थितः । वरं वृणीष्वेति सनातनोब्रवीद्वरस्तवाहं वरदः समागतः

ତାପରେ ଚକ୍ରଧାରୀ, ଗରୁଡାସନ ସନାତନ ପ୍ରଭୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଦିତ ହୋଇ ପର୍ବତକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ। ସେ କହିଲେ—“ବର ଚାହ; ମୁଁ ବରଦ, ତୁମକୁ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଛି।”

Verse 154

इतीरिते रुद्रवरो जगाद ममातिशुद्धिर्भविता सुरेश । न चास्य पापस्य हरं हि चान्यत्संदृश्यतेग्र्यं च ऋते भवं तम्

ଏହା କୁହାଯିବା ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ହେ ଦେବେଶ, ମୋର ପରମ ଶୁଦ୍ଧି ହେବ । ଏହି ପାପକୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ସେହି ଭବ (ଭଗବାନ)ଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ ।'

Verse 155

ब्रह्महत्याभिभूतस्य तनुर्मे कृष्णतां गता । शवगंधश्च मे गात्रे लोहस्याभरणानि मे

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ମୋର ଶରୀର କଳା ପଡ଼ିଯାଇଛି । ମୋ ଅଙ୍ଗରୁ ଶବର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବାହାରୁଛି ଏବଂ ମୋର ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ଲୁହାର ହୋଇଯାଇଛି ।

Verse 156

कथं मे न भवेदेवमेतद्रूपं जनार्दनम् । किं करोमि महादेव येन मे पूर्विका तनूः

ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋର ଏହି ରୂପ ଏପରି କାହିଁକି ନ ହେବ? ହେ ମହାଦେବ, ମୁଁ କଣ କଲେ ମୋର ପୂର୍ବ ଶରୀର ଫେରି ପାଇବି?

Verse 157

त्वत्प्रसादेन भविता तन्मे कथय चाच्युत । विष्णुरुवाच । ब्रह्मवध्या परा चोग्रा सर्वकष्टप्रदा परा

'ଆପଣଙ୍କ କୃପାରୁ ତାହା ସମ୍ଭବ ହେବ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋତେ ତାହା କୁହନ୍ତୁ ।' ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ପାପ ଅଟେ ଏବଂ ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କଷ୍ଟ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଅଟେ ।'

Verse 158

मनसापि न कुर्वीत पापस्यास्य तु भावनाम् । भवता देववाक्येन निष्ठा चैषा निबोधिता

ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାପର ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବଚନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍ଠା ବୁଝାଯାଇଛି ।

Verse 159

इदानीं त्वं महाबाहो ब्रह्मणोक्तं समाचर । भस्मसर्वाणि गात्राणि त्रिकालं घर्षयेस्तनौ

ହେ ମହାବାହୁ! ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଳନ କର; ପ୍ରତିଦିନ ତିନିଥର ତୁମ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଭସ୍ମ ଲେପନ କର ।

Verse 160

शिखायां कर्णयोश्चैव करे चास्थीनि धारय । एवं च कुर्वतो रुद्र कष्टं नैव भविष्यति

ଶିଖା, କାନ ଏବଂ ହାତରେ ଅସ୍ଥି ଧାରଣ କର । ହେ ରୁଦ୍ର! ଏପରି କଲେ ତୁମର କୌଣସି କଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ ।

Verse 161

संदिश्यैवं स भगवांस्ततोंऽतर्द्धानमीश्वरः । लक्ष्मीसहायो गतवान्रुद्रस्तं नाभिजज्ञिवान्

ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ସେହି ଭଗବାନ ଈଶ୍ୱର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ସେ ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ ।

Verse 162

कपालपाणिर्देवेशः पर्यटन्वसुधामिमाम् । हिमवंतं समैनाकं मेरुणा च सहैव तु

କପାଳପାଣି ଦେବେଶ୍ୱର ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେ ହିମାଳୟ, ମୈନାକ ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ।

Verse 163

कैलासं सकलं विंध्यं नीलं चैव महागिरिम् । कांचीं काशीं ताम्रलिप्तां मगधामाविलां तथा

କୈଳାସ, ସମଗ୍ର ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ନୀଳ ପର୍ବତ, ମହାଗିରି, ତଥା କାଞ୍ଚି, କାଶୀ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ମଗଧ ଏବଂ ଆବିଲା ମଧ୍ୟ ଗଲେ ।

Verse 164

वत्सगुल्मं च गोकर्णं तथा चैवोत्तरान्कुरून् । भद्राश्वं केतुमालं च वर्षं हैरण्यकं तथा

ସେ ବତ୍ସଗୁଲ୍ମ ଓ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଉତ୍ତରକୁରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ; ତଥା ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ ଓ ହିରଣ୍ୟକ ନାମକ ବର୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 165

कामरूपं प्रभासं च महेंद्रं चैव पर्वतम् । ब्रह्महत्याभिभूतोसौ भ्रमंस्त्राणं न विंदति

ସେ କାମରୂପ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତ୍ରାଣ—ମୁକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 166

त्रपान्वितः कपालं तु पश्यन्हस्तगतं सदा । करौ विधुन्वन्बहुशो विक्षिप्तश्च मुहुर्मुहुः

ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି ସେ ହାତରେ ସଦା ଥିବା କପାଳକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖୁଥିଲେ; ବହୁବାର ହାତ ଝାଡ଼ୁଥିଲେ ଏବଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଅଶାନ୍ତିରେ ଇତଃସ୍ତତଃ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।

Verse 167

यदास्य धुन्वतो हस्तौ कपालं पतते न तु । तदास्य बुद्धिरुत्पन्ना व्रतं चैतत्करोम्यहम्

ହାତ ଝାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ କପାଳଟି ଯେତେବେଳେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା—“ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ କରିବି।”

Verse 168

मदीयेनैव मार्गेण द्विजा यास्यंति सर्वतः । ध्यात्वैवं सुचिरं देवो वसुधां विचचार ह

“ମୋର ଏହି ମାର୍ଗରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସର୍ବତ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବେ।” ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ଦେବ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 169

पुष्करं तु समासाद्य प्रविष्टोऽरण्यमुत्तमम् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानामृगरवाकुलम्

ପୁଷ୍କରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେହି ବନ ନାନାବିଧ ବୃକ୍ଷ-ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ୟ ପଶୁଙ୍କ ରବରେ ମୁଖରିତ ଥିଲା।

Verse 170

द्रुमपुष्पभरामोद वासितं यत्सुवायुना । बुद्धिपूर्वमिव न्यस्तैः पुष्पैर्भूषितभूतलम्

ବୃକ୍ଷପୁଷ୍ପର ଘନ ସୁଗନ୍ଧ ବହନ କରୁଥିବା ସୁମନ୍ଦ ପବନରେ ସେ ସ୍ଥାନ ସୁବାସିତ ଥିଲା। ଭୂତଳ ଯେନେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ରଖାଯାଇଥିବା ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 171

नानागधंरसैरन्यैः पक्वापक्वैः फलैस्तथा । विवेश तरुवृंदेन पुष्पामोदाभिनंदितः

ପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧରେ ପ୍ରଶଂସିତ ତରୁବୃନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ନାନା ଗନ୍ଧ-ରସଯୁକ୍ତ ଫଳ ଥିଲା—କିଛି ପକ୍ୱ, କିଛି ଅପକ୍ୱ।

Verse 172

अत्राराधयतो भक्त्या ब्रह्मा दास्यति मे वरम् । ब्रह्मप्रसादात्संप्राप्तं पौष्करं ज्ञानमीप्सितम्

ଏଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କଲେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ବର ଦେବେ। ବ୍ରହ୍ମପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ପୁଷ୍କରର ଅଭୀଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।

Verse 173

पापघ्नं दुष्टशमनं पुष्टिश्रीबलवर्द्धनम् । एवं वै ध्यायतस्तस्य रुद्रस्यामिततेजसः

ସେ ପାପନାଶକ, ଦୁଷ୍ଟଶମନକାରୀ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟି, ଶ୍ରୀ, ବଳ ବୃଦ୍ଧିକାରୀ। ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ସେହି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଫଳ ହୁଏ।

Verse 174

आजगाम ततो ब्रह्मा भक्तिप्रीतोऽथ कंजजः । उवाच प्रणतं रुद्रमुत्थाप्य च पुनर्गुरुः

ତେବେ ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ପ୍ରଣତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 175

दिव्यव्रतोपचारेण सोहमाराधितस्त्वया । भवता श्रद्धयात्यर्थं ममदर्शनकांक्षया

ତୁମ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତର ଆଚାର-ଉପଚାର ଓ ସେବାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋତେ ଆରାଧନା କରିଛ। ଅତ୍ୟଧିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷା ନେଇ ଏହା କରିଛ।

Verse 176

व्रतस्था मां हि पश्यंति मनुष्या देवतास्तथा । तदिच्छया प्रयच्छामि वरं यत्प्रवरं वरम्

ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ସେଇ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଉଛି।

Verse 177

सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं व्रतं यस्मान्निषेवितम् । मनोवाक्कायभावैश्च संतुष्टेनांतरात्मना

ଏହିପରି ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ ସେବନୀୟ—ଯାହାର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଯେ ମନ, ବାକ୍, କାୟ ଓ ଭାବରେ ସଂଯମୀ।

Verse 178

कं ददामि च वै कामं वद भोस्ते यथेप्सितम् । रुद्र उवाच । एष एवाद्य भगवन्सुपर्याप्तो महा वरः

“କାହାକୁ ଦେବି, ଏବଂ କେଉଁ ବର ଚାହୁଁଛ? ମହାଶୟ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି କହ।” ରୁଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ଭଗବନ, ଆଜି ଏହି ଏକମାତ୍ର ମହାବର ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।”

Verse 179

यद्दृष्टोसि जगद्वंद्य जगत्कर्तर्नमोस्तुते । महता यज्ञसाध्येन बहुकालार्जितेन च

ହେ ଜଗତ୍କର୍ତ୍ତା, ହେ ସମଗ୍ର ଜଗତର ବନ୍ଦ୍ୟ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦୀର୍ଘକାଳର ପରିଶ୍ରମେ ସିଦ୍ଧ ମହାଯଜ୍ଞସାଧନାଦ୍ୱାରା ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଲା।

Verse 180

प्राणव्ययकरेण त्वं तपसा देव दृश्यते । इदं कपालं देवेश न करात्पतितं विभो

ହେ ଦେବ, ପ୍ରାଣକ୍ଷୟକର ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୁଏ। ହେ ଦେବେଶ, ହେ ବିଭୋ—ଏହି କପାଳପାତ୍ର ଆପଣଙ୍କ ହାତରୁ ପଡ଼ିନାହିଁ।

Verse 181

त्रपाकरा ऋषीणां च चर्यैषा कुत्सिता विभो । त्वत्प्रसादाद्व्रतं चेदं कृतं कापालिकं तु यत्

ହେ ବିଭୋ, ଏହି ଆଚରଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାକର ଓ ନିନ୍ଦିତ। ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଏହି କାପାଳିକ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।

Verse 182

सिद्धमेतत्प्रपन्नस्य महाव्रतमिहोच्यताम् । पुण्यप्रदेशे यस्मिंस्तु क्षिपामीदं वदस्व मे

ଶରଣାଗତ ପାଇଁ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା। ଏବେ ଏଠାରେ ସେଇ ମହାବ୍ରତ ବିଷୟ କହନ୍ତୁ, ଏବଂ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ମୁଁ ଏହା ଶୀଘ୍ର କରିବି—ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।

Verse 183

पूतो भवामि येनाहं मुनीनां भावितात्मनाम् । ब्रह्मोवाच । अविमुक्तं भगवतः स्थानमस्ति पुरातनम्

ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେବି—ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଭଗବାନଙ୍କ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ନାମକ ଏକ ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଧାମ ଅଛି।

Verse 184

कपालमोचनं तीर्थं तव तत्र भविष्यति । अहं च त्वं स्थितस्तत्र विष्णुश्चापि भविष्यति

ସେଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ‘କପାଳମୋଚନ’ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ପ୍ରକଟ ହେବ। ସେଠାରେ ମୁଁ ଓ ତୁମେ ବସିବୁ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସନ୍ନିହିତ ରହିବେ।

Verse 185

दर्शने भवतस्तत्र महापातकिनोपि ये । तेपि भोगान्समश्नंति विशुद्धा भवने मम

ସେଠାରେ ତୁମ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମହାପାତକୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ମୋ ଧାମରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 186

वरणापि असीचापि द्वे नद्यौ सुरवल्लभे । अंतराले तयोः क्षेत्रे वध्या न विशति क्वचित्

ହେ ଦେବପ୍ରିୟେ, ବରଣା ଓ ଅସୀ—ଏହି ଦୁଇଟି ନଦୀ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଧାର୍ହ (ଦଣ୍ଡନୀୟ) ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ।

Verse 187

तीर्थानां प्रवरं तीर्थं क्षेत्राणां प्रवरं तव । आदेहपतनाद्ये तु क्षेत्रं सेवंति मानवाः

ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଗ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର। ଦେହପତନ (ମୃତ୍ୟୁ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ସେବା କରନ୍ତି।

Verse 188

ते मृता हंसयानेन दिवं यांत्यकुतोभयाः । पंचक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं दत्तं मया तव

ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସେମାନେ ହଂସଯାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ପରିମାଣର ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

Verse 189

क्षेत्रमध्याद्यदा गंगा गमिष्यति सरित्पतिम् । तदा सा महती पुण्या पुरी रुद्र भविष्यति

ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀପତି ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଗମନ କରିବ, ସେତେବେଳେ ସେହି ସ୍ଥାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମହାନ ପୁଣ୍ୟପୁରୀ ହେବ।

Verse 190

पुण्या चोदङ्मुखी गंगा प्राची चापि सरस्वती । उदङ्मुखी योजने द्वे गच्छते जाह्नवी नदी

ପୁଣ୍ୟମୟୀ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଭାବେ ବହେ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ପୂର୍ବମୁଖୀ; ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଗମନ କରେ।

Verse 191

तत्र वै विबुधाः सर्वे मया सह सवासवाः । आगता वासमेष्यंति कपालं तत्र मोचय

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ—ମୋ ସହ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ—ଆସିଛନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ନିବାସ କରିବେ; ସେଠାରେ ସେଇ କପାଳକୁ ମୋଚନ କର।

Verse 192

तस्मिंस्तीर्थे तु ये गत्वा पिण्डदानेन वै पितॄन् । श्राद्धैस्तु प्रीणयिष्यंति तेषां लोकोऽक्षयो दिवि

ଯେମାନେ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ପିଣ୍ଡଦାନ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୀତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ରହେ।

Verse 193

वाराणस्यां महातीर्थे नरः स्नातो विमुच्यते । सप्तजन्मकृतात्पापाद्गमनादेव मुच्यते

ବାରାଣସୀର ମହାତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେଠାକୁ କେବଳ ଗମନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 194

तत्तीर्थं सर्वतीर्थानामुत्तमं परिकीर्तितम् । त्यजंति तत्र ये प्राणान्प्राणिनः प्रणतास्तव

ସେଇ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ଯେ ପ୍ରାଣୀ ତୁମ ପ୍ରତି ପ୍ରଣତ ଭକ୍ତିରେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 195

रुद्रत्वं ते समासाद्य मोदंते भवता सह । तत्रापि हि तु यद्दत्तं दानं रुद्र यतात्मना

ସେମାନେ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ହେ ରୁଦ୍ର, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଯତାତ୍ମା ଲୋକ ଯେ ଦାନ କରେ, ତାହା ସତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ ହୁଏ।

Verse 196

स्यान्महच्च फलं तस्य भविता भावितात्मनः । स्वांगस्फुटित संस्कारं तत्र कुर्वंति ये नराः

ଭାବିତାତ୍ମା ଯତାତ୍ମା ପୁରୁଷର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ମହାନ ହେବ। ଯେ ନରମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ଦେହକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍କାର-ଶୁଦ୍ଧ କରି କର୍ମ କରନ୍ତି।

Verse 197

ते रुद्रलोकमासाद्य मोदंते सुखिनः सदा । तत्र पूजा जपो होमः कृतो भवति देहिनां

ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସଦା ସୁଖୀ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜା, ଜପ ଓ ହୋମ କରାହୋଇଛି ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 198

अनंतफलदः स्वर्गो रुद्रभक्तियुतात्मनः । तत्र दीपप्रदाने तु ज्ञानचक्षुर्भवेन्नरः

ରୁଦ୍ରଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୃଦୟବାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଦୀପଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ପାଏ।

Verse 199

अव्यंगं तरुणं सौम्यं रूपवंतं तु गोसुतम् । योङ्कयित्वा मोचयति स याति परमं पदम्

ଯେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଯୁବ, ସୌମ୍ୟ ଓ ରୂପବାନ ବଛାକୁ ଜୁଆରେ ଯୋଗାଇ ପରେ ମୁକ୍ତ କରେ, ସେ ପରମ ପଦ ପାଏ।

Verse 200

पितृभिः सहितो मोक्षं गच्छते नात्र संशयः । अथ किं बहुनोक्तेन यत्तत्र क्रियते नरैः

ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ମୋକ୍ଷକୁ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେବେ ଅଧିକ କହି କଣ? ସେଠାରେ ଲୋକେ ଯାହା କରନ୍ତି, ସେହି ଫଳ ଦେଏ।