ମୋହିନୀ–ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଯମ କ୍ଷୋଭ କରେ—ତାହାର ଯୁକ୍ତି ବିଫଳ, କାରଣ ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତର ଅଳ୍ପ ପାଳନ ମଧ୍ୟ ଜୀବଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ମୋହିନୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ/ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଅବତରି ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ଦେଖନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ଉପମାମାଳାରେ ଶିଖାଯାଏ—ଶୋଧନ, ଉପାୟ, କରୁଣା, ସଦୁପଦେଶ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୟୋଗ ବିନା ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବାଣୀ ଓ କର୍ମକାଣ୍ଡ ନିଷ୍ଫଳ। ଦେବମାନେ ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ମୋହିନୀ ଏକାଦଶୀ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଅଟୁଟ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ଧାମ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ପରେ ବେତନ, ଋଣ-କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ନ/ଜୀବିକା ଅଟକାଇବାର ପାପ ବିଷୟରେ ନୀତିଉପଦେଶ ମିଳେ। ମୋହିନୀ ବିଲାପ କରି ଉଚ୍ଚ ବିଷ୍ଣୁସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଫେରିଆସିଥିବା ତପସ୍ବୀ/ପୁରୋହିତ ଏହାକୁ ଅଧର୍ମ ଓ ଲୋକନିନ୍ଦା ଭାବି କ୍ରୋଧରେ ଜଳଶାପ ଦିଅନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣବାକ୍ୟବଳରେ ସେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ‘ଶାପପ୍ରାପ୍ତି’ ଅଧ୍ୟାୟ।
Verse 1
यम उवाच । विबुधेश जगन्नाथ चराचरगुरो प्रभो । मोहिनी निष्फला जाता वंध्या स्त्री जनने यथा ॥ १ ॥
ଯମ କହିଲେ—ହେ ବିବୁଧେଶ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ଚରାଚରଗୁରୁ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ମୋହିନୀ ମାୟା ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଗଲା, ପ୍ରସବେ ବନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ପରି।
Verse 2
रुक्मांगदप्रणीतेन मार्गेण कुशलांछन । लोकः प्रयाति वैकुंण्ठं न मां कश्चित्प्रपद्यते ॥ २ ॥
ହେ କୁଶଳଦୃଷ୍ଟି! ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଲୋକେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋର ଶରଣ କେହି ନେଉନାହାନ୍ତି।
Verse 3
गतेऽपि भूमिनाथेशे देहं देवस्य चक्रिणः । तथापि सर्वभूतानां न बुद्धिः परिवर्तते ॥ ३ ॥
ଭୂମିନାଥ ଚାଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ଦେହ ଅପ୍ରକଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 4
उपोष्य वासरं विष्णोराकुमारात्तु मानवाः । प्रयांति परमं लोकं लुप्तपापाः पितामह ॥ ४ ॥
ହେ ପିତାମହ! ଯେ ମାନବମାନେ ଶିଶୁକାଳରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ ନଶି ପରମ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 5
पुत्री ते व्रीडिता देवी मोहिनी मोहमागता । नायाति तव सामीप्यं न भुंक्ते लोकगर्हिता ॥ ५ ॥
ତୁମର କନ୍ୟା ଦେବୀ ମୋହିନୀ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ମୋହରେ ପଡ଼ିଛି। ଲୋକନିନ୍ଦାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ନ ତୁମ ସମୀପକୁ ଆସେ, ନ ଭୋଜନ କରେ।
Verse 6
निर्व्यापारस्त्वहं जातः किं करोमि प्रशाधि माम् । रविपुत्रवचः श्रुत्वा प्रोवाच कमलासनः ॥ ६ ॥
ମୁଁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି; ଏବେ କ’ଣ କରିବି? ଦୟାକରି ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ। ରବିପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ।
Verse 7
गच्छामः सहिताः सर्वे मोहिनीं प्रतिबोधितुम् । मोहिन्यां प्रतिबुद्धायां करिष्यामो दिवाकरे ॥ ७ ॥
ଆସ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ମୋହିନୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଯାଉ। ମୋହିନୀ ଜାଗିଲେ, ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ବିଷୟରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ତାହା କରିବୁ।
Verse 8
तव कार्यं न संदेहः संभ्रमस्त्यज्यतामयम् । ततो देव गणाः सर्वे शतक्रतुपुरोगमाः ॥ ८ ॥
ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ; ଏହି ଉତ୍କଣ୍ଠାକୁ ଏବେଇ ତ୍ୟାଗ କର। ତାପରେ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଆଗେଇଲେ।
Verse 9
ब्रह्मणा सहिताः पृथ्वीं विमानैः सूर्यसप्रभैः । समायाता महीपाल नारीं तां प्रतिबोधितुम् ॥ ९ ॥
ହେ ମହୀପାଳ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ, ସେହି ନାରୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ/ବୋଧ କରାଇବା ପାଇଁ।
Verse 10
ते विमानैः समंतात्तु परिवार्य शुभाननाम् । तेजोहीनां निरानंदां शुष्कतोयां नदीमिव ॥ १० ॥
ସେମାନେ ବିମାନଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେହି ଶୁଭମୁଖୀଙ୍କୁ ଘେରି, ତାଙ୍କୁ ତେଜହୀନ ଓ ଆନନ୍ଦହୀନ କରିଦେଲେ—ଯେପରି ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ନଦୀ।
Verse 11
शशिहीनां निशां भूप ऋत्विग्घीनां क्रियामिव । पराजितो यथा मर्त्यः प्रम्लानकुसुमं यथा ॥ ११ ॥
ହେ ଭୂପ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି, ଯେପରି ଋତ୍ୱିଜହୀନ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା; ଯେପରି ପରାଜିତ ମନୁଷ୍ୟ, ଯେପରି ମ୍ଲାନ ପୁଷ୍ପ—ସେପରି ସବୁ ଶୋଭାହୀନ ହୁଏ।
Verse 12
निवृत्तोत्सववेदीव विद्रुमं धवलं यथा । गतशालिस्तु केदारो निष्प्र यथा ॥ १२ ॥
ଉତ୍ସବ ଶେଷେ ବେଦୀ ଯେପରି ଶୂନ୍ୟ, ଧଳା ପଡ଼ିଥିବା ପ୍ରବାଳ ଯେପରି; ଧାନ କାଟିନେଲେ କେଦାର ଯେପରି—ସେପରି ତାହା ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଓ ଶ୍ରୀହୀନ ହୁଏ।
Verse 13
मंड वा गतोद्वा यथा सरः । मंथानं नवनीते वा उद्धृते धरणीपते ॥ १३ ॥
ହେ ଧରଣୀପତି, ଯେପରି ସରୋବରର ମଳିନତା ହଟାଯାଏ, କିମ୍ବା ନବନୀତ ଉଦ୍ଧୃତ ହେଲେ ମଥାଣି ବାହାର କରାଯାଏ; ସେପରି ପ୍ରୟୋଜନ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 14
असंस्कृता यथा वाणी मर्दिता च यथा चमूम् । हत नाथां तु युवतीं धान्यहीनां प्रजां यथा ॥ १४ ॥
ଯେପରି ଅସଂସ୍କୃତ ବାଣୀ ନିରର୍ଥକ, ଏବଂ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ସେନା ନିର୍ବଳ; ଯେପରି ନାଥହୀନ ଯୁବତୀ ଅସହାୟ, ଏବଂ ଧାନ୍ୟହୀନ ପ୍ରଜା ଦୀନ—ସେପରି ଯଥାଯଥ ସଂସ୍କାର ଓ ସାଧନ ବିନା ଧର୍ମକର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ।
Verse 15
मंत्रहीनविधिं युद्धं धर्मं च दयया विना । पृथ्वीं भूपालहीना वा मंत्रही नोयथा नृप ॥ १५ ॥
ହେ ନୃପ, ଯେପରି ମନ୍ତ୍ରୀହୀନ ରାଜା ନିଷ୍ଫଳ; ସେପରି ଯଥାବିଧି ଓ ପରାମର୍ଶ ବିନା ଯୁଦ୍ଧ, ଦୟା ବିନା ଧର୍ମ, ଏବଂ ଭୂପାଳ ବିନା ପୃଥିବୀ—ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ।
Verse 16
धनधान्यविहीनं वा गृहं नृपवरोत्तम । जलहीनं यथा कुंभं पंकस्थं गोपतिं यथा ॥ १६ ॥
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଧନ-ଧାନ୍ୟହୀନ ଗୃହ ଜଳହୀନ କୁମ୍ଭ ପରି; କାଦରେ ଅଟକିଥିବା ଗୋପତି ପରି ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।
Verse 17
गृहस्थं भार्यया हीनं राष्ट्रभ्रष्टं च भूपतिम् । भग्नक्रियं यथा वैद्यं भग्नशाखं यथा द्रुमम् ॥ १७ ॥
ଭାର୍ଯ୍ୟାହୀନ ଗୃହସ୍ଥ ପରି, ରାଷ୍ଟ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟ ଭୂପତି ପରି; କ୍ରିୟାଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ବୈଦ୍ୟ ପରି, ଭଙ୍ଗା ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଦ୍ରୁମ ପରି—ସବୁ ଏକାକାରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରଭ।
Verse 18
तेजोहीनं यथागारं निर्जलं वा घनं यथा । विधूम इव सप्तार्चिर्विरश्मिरिव भास्करः ॥ १८ ॥
ତେଜହୀନ ଘର ପରି, ଜଳହୀନ ମେଘ ପରି; ଧୂମହୀନ ସପ୍ତଜ୍ୱାଳା ଅଗ୍ନି ପରି, କିରଣହୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି—ତେଜ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ନଥିଲେ ଅବସ୍ଥା ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୁଏ।
Verse 19
मतिभ्रष्टो यथा मर्त्यः पर्वसंगी यथा नरः । अतृप्तः कांतया कांतः पन्नगश्च विषोज्झितः ॥ १९ ॥
ମତିଭ୍ରଷ୍ଟ ମର୍ତ୍ୟ ପରି, ଜୁଆରେ ଆସକ୍ତ ନର ପରି; କାନ୍ତା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅତୃପ୍ତ କାନ୍ତ ପରି, ବିଷହୀନ ପନ୍ନଗ ପରି—ସେ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ।
Verse 20
लूनपक्षो यथा पक्षी वृत्तिहीनो यथा द्विजः । शिरोभ्रष्टा यथा माला पर्वतो धातुवर्जितः ॥ २० ॥
କାଟା ପକ୍ଷ ଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି, ବୃତ୍ତିହୀନ ଦ୍ୱିଜ ପରି; ଶିରୋଭୂଷଣ ଖସିଥିବା ମାଳା ପରି, ଧାତୁବର୍ଜିତ ପର୍ବତ ପରି—ତେଣୁ ତାହା ପ୍ରଭାବହୀନ ଓ ଶୋଭାହୀନ ହୁଏ।
Verse 21
प्रभ्रष्टलिपि शास्त्रं वा ऋग्यजुर्विस्वरं यथा । स्वरहीनं यथा साम पद्महीनं यथा सरः ॥ २१ ॥
ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଲିପି ଭ୍ରଷ୍ଟ, ସେ ଋଗ୍-ଯଜୁର୍ବେଦର ସ୍ୱରଭ୍ରଂଶ ପରି ଦୋଷଯୁକ୍ତ; ସ୍ୱରହୀନ ସାମ ଓ ପଦ୍ମହୀନ ସରୋବର ପରି।
Verse 22
यथा मार्गं तृणै रुद्धं पद्मं पत्रविवर्जितम् । ज्ञानं ममत्वसंयुक्तं पुमांसं प्रकृतिं विना ॥ २२ ॥
ଯେପରି ତୃଣରେ ରୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗ ଅଗମ୍ୟ ହୁଏ ଓ ପତ୍ରହୀନ ପଦ୍ମ ମ୍ଲାନ ହୁଏ, ସେପରି ‘ମୋର’ ଭାବଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକୃତି-ତତ୍ତ୍ୱ ବିନା ପୁରୁଷକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ।
Verse 23
सांख्यानि तत्त्वहीनानि धर्मं दंभान्वितं यथा । तेजोहीनां तथापश्यन् मोहिनीं ते दिवौकसः ॥ २३ ॥
ଯେପରି ତତ୍ତ୍ୱହୀନ ସାଂଖ୍ୟବାଦ ଓ ଦମ୍ଭମିଶ୍ର ଧର୍ମ ତେଜହୀନ, ସେପରି ଦେବମାନେ ମୋହିନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତେଜବିହୀନ ଦେଖିଲେ।
Verse 24
ध्यायमानां निरुत्साहां दृश्यमानां जनैः प्रभो । आक्रोशवचनैः क्रूरैः पुत्रहत्यासमन्विताम् ॥ २४ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ଲୋକେ ତାକୁ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ, ଉତ୍ସାହହୀନ ଭାବେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ପୁତ୍ରହତ୍ୟାର ଅଭିଯୋଗଭାରେ ତାକୁ କଠୋର, କ୍ରୂର ଗାଳିବାକ୍ୟରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
Verse 25
दुःशीलां धर्मसंत्यक्तां तद्वाक्यपरिमोषिताम् । स्ववाक्यपालनां चंडामुचुर्देवाः समागताः ॥ २५ ॥
ଦେବମାନେ ସମାଗତ ହୋଇ ଚଣ୍ଡାକୁ କହିଲେ—ସେ ଦୁଷ୍ଶୀଳା, ଧର୍ମତ୍ୟାଗିନୀ ଓ ସେହି ବାକ୍ୟରେ ପରିମୋହିତ; ତଥାପି ନିଜ ବଚନ ପାଳନରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲା।
Verse 26
मां शोकं कुरु वामोरु पौरुषं हि त्वया कृतम् । नहि माधवभक्तानां विद्यते मानखण्डनम् ॥ २६ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦର-ଉରୁ, ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ କରନି; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପୌରୁଷ ଦେଖାଇଛ। ମାଧବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାନହାନି କିମ୍ବା ଅପମାନ ନାହିଁ।
Verse 27
सा त्वं हरिणशावाक्षि देवकार्यार्थमागता । तन्न सिद्धं वरारोहे स प्रयातोऽधुनाभवम् ॥ २७ ॥
ହେ ହରିଣଶାବାକ୍ଷି, ତୁମେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଥିଲ। କିନ୍ତୁ ହେ ସୁନ୍ଦର-ନିତମ୍ବା, ସେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ଏବେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛି।
Verse 28
विघ्नविध्वंसिनीं पूर्वं कृता रुक्मांगदेन हि । एकादशी महापुण्या मोहिनी माधवे सिते ॥ २८ ॥
ପୂର୍ବେ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ଏହି ଏକାଦଶୀ ଆଚରଣ କରିଥିଲେ; ଏହା ବିଘ୍ନନାଶିନୀ। ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ‘ମୋହିନୀ’ ଏକାଦଶୀ, ମାଧବ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପଡ଼େ।
Verse 29
संवत्सरं विशालाक्षि कृच्छ्रपादप्रपूजिता । तस्यैवाध्युष्टिरतुला यत्सत्याचच्चलितो न हि ॥ २९ ॥
ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ସେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ କୃଚ୍ଛ୍ରବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲା। ସତ୍ୟରେ ତାହାର ଅତୁଳ ଅଚଳ ନିଷ୍ଠା ଥିଲା; ସେ କେବେ ସତ୍ୟରୁ ଡଗମଗାଇନି।
Verse 30
विघ्नराज्ञी तु वै नारी लोकेषु परिगीयते । कर्मणा मनसा वाचा पुत्रव्यापादने मतिम् ॥ ३० ॥
ସେ ନାରୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ବିଘ୍ନରାଜ୍ଞୀ’ ବୋଲି ପରିଚିତ; କାରଣ ସେ କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପୁତ୍ରବଧରେ ମତି ଲଗାଏ।
Verse 31
कृत्वा चोद्धृत्य खङ्गं च त्यक्त्वा स्नेहं सुदूरुरतः । तादृशं निकषं प्रोक्ष्य भगवान्मधुसूदनः ॥ ३१ ॥
ଏଭଳି କରି ସେ ଖଡ୍ଗ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ଉଚ୍ଚ କଲେ; ସ୍ନେହକୁ ଦୂରେ ତ୍ୟାଗ କରି ନିର୍ବିକାର ରହିଲେ। ତେବେ ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ସେପରି କଠୋର ପରୀକ୍ଷା ଲଗାଇ ବିଷୟକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ।
Verse 32
हनिष्यति प्रियं पुत्रं न भुङ्क्ते हरिवासरे । पुत्रस्य च प्रियायाश्च भावं प्रेक्ष्य नृपस्य च ॥ ३२ ॥
ସେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ହନନ କରିବ ଏବଂ ହରିବାସରେ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ। ପୁତ୍ର, ପ୍ରିୟା (ପତ୍ନୀ) ଓ ରାଜାଙ୍କ ଭାବ ଦେଖି ସେ ଯଥୋଚିତ କରେ।
Verse 33
विष्णुना परेतुष्टेन नीताः स्वभवने त्रयः । सदेहाः क्षीणकर्माणोह्यंगारोऽग्निरिवाहितः ॥ ३३ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ବିଷ୍ଣୁ ସେ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ଧାମକୁ ନେଲେ—ଦେହସହିତ, କର୍ମ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା—ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ଅଗ୍ନିକୁ ବହନ ହୁଏ।
Verse 34
फलं कर्मणि चारब्धे यदि देवी न सिद्ध्यति । सर्वयत्नेन सुभगे दोषः कोऽत्र तवाधुना ॥ ३४ ॥
ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦେବୀ ସିଦ୍ଧି ନ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଫଳ ପ୍ରକଟ ନ ହୁଏ—ହେ ସୁଭଗେ, ତୁମେ ସର୍ବୟତ୍ନ କରିଛ—ଏବେ ଏଥିରେ ତୁମ ଦୋଷ କ’ଣ?
Verse 35
एतस्माद्वरदाः सर्वे संप्राप्ता विबुधाः शुभे । सिद्धौ वाप्यथ वासिद्धौ कर्मकृत्स्याद्दृथा न हि ॥ ३५ ॥
ଏହିହେତୁ, ହେ ଶୁଭେ, ବରଦାତା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ସିଦ୍ଧି ହେଉ କି ନ ହେଉ, କର୍ମକର୍ତ୍ତା କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ନୁହେଁ।
Verse 36
भर्तव्यो भृत्यवर्गश्च भूभुजा धर्ममिच्छता । सद्भावे घटमानस्य यदि कर्म न सिद्ध्यति ॥ ३६ ॥
ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ରାଜା ନିଜ ଭୃତ୍ୟବର୍ଗକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ-ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ସଦ୍ଭାବ ଓ ସଦାଚରଣରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ନ ହେଲେ, ତଥାପି ଏହି ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 37
देयं वेतनमात्रं तु न च तुष्टिफलं भवेत् । यो न तस्मै प्रयच्छेत जीवनं जीवनाय वै ॥ ३७ ॥
ଅତି କମରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବେତନ ତ ଦେବା ଉଚିତ; ନ ଦେଲେ ସନ୍ତୋଷର ପୁଣ୍ୟଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେ ତାହାକୁ ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଜୀବିକା ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
Verse 38
गोवधं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः । तस्माद्देयं वरारोहे अभीष्टं वरसुन्दरि ॥ ३८ ॥
ସେ ମଣିଷ ଗୋବଧର ପାପ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଉତ୍ତମ ନିତମ୍ବା ସୁନ୍ଦରୀ, ଯାହା ଅଭୀଷ୍ଟ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 39
सद्भावेन कृते सम्यग्विघ्नं कार्यं दिवौकसाम् । किं न कुर्वंति विबुधास्त्वया सह वरानने ॥ ३९ ॥
ଦେବମାନେ ସଦ୍ଭାବରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଯେତେବେଳେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେହି ବିବୁଧମାନେ କଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ? ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତୁମ ସହିତ ସେମାନେ ସବୁ କରିପାରନ୍ତି।
Verse 40
द्वादश्यास्तेजसा भग्ना यामाहुर्विघ्रनाशिनीम् । विबुधैरेवमुक्ता तु मोहिनी लोकमोहिनी ॥ ४० ॥
ବିଘ୍ନନାଶିନୀ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହୁଥିବା ଦ୍ୱାଦଶୀର ତେଜରେ ସେ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ଦେବମାନେ ତାକୁ ଏଭଳି ‘ମୋହିନୀ’ ବୋଲି କହିଲେ—ଯେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ।
Verse 41
उवाच सा निरानन्दा पतिहीनातिदुःखिता । धिगिदं जीवितं मह्यं येन कार्यं न साधितम् ॥ ४१ ॥
ସେ ପତିବିୟୋଗର ଅତିଦୁଃଖରେ ନିରାନନ୍ଦା ହୋଇ କହିଲା—ଧିକ୍ ମୋ ଏହି ଜୀବନକୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 42
न कृतो जनसंबाधो यममार्गोऽमराधिपाः । न तु लुप्तं हरिदिनं न भुक्तं हरिवासरे ॥ ४२ ॥
ହେ ଅମରାଧିପମାନେ! ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯମମାର୍ଗ କେବେ ଲୋକସମ୍ବାଧ ହୋଇନାହିଁ; ମୁଁ ହରିଦିନ କେବେ ଲୁପ୍ତ କରିନାହିଁ, ହରିବାସରେ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ।
Verse 43
भूभुजा तेन वीरेण कृतः पुत्रवधो मुदा । गतो मूर्ध्नि पदं दत्वा मम रुक्माङ्गदो हरिम् ॥ ४३ ॥
ସେଇ ବୀର ଭୂପତି ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ନିଜ ପୁତ୍ରବଧ କଲେ; ପରେ ମୋ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ମସ୍ତକରେ ପଦ ଦେଇ (ପ୍ରଣାମ ଗ୍ରହଣ କରି) ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
Verse 44
अप्रमेयगुणं विष्णुं निर्मलं निर्मलाश्रयम् । हंसं शुचिपदं व्योम प्रणवं बीजमव्ययम् ॥ ४४ ॥
ଅପ୍ରମେୟ ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଓ ନିର୍ମଳମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ସେ ପରମହଂସ, ଶୁଚିପଦ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ୟୋମ, ପବିତ୍ର ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’, ଅବ୍ୟୟ ବୀଜ।
Verse 45
निराकारं निराभासं निष्प्रपंचं निरंजनम् । शून्यं वियत्स्वरूपं च ध्येयध्यानविवर्जितम् ॥ ४५ ॥
ସେ ନିରାକାର, ନିରାଭାସ, ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚ ଓ ନିରଞ୍ଜନ; ଶୂନ୍ୟସଦୃଶ, ଆକାଶସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ଧ୍ୟେୟ-ଧ୍ୟାନ—ଦୁହିଁଠାରୁ ଅତୀତ।
Verse 46
अस्ति नास्तीति यं प्राहुर्न दूरे नापि चान्तिके । परं धाम मनोग्राह्यं पुरुषाख्यं जगन्मयम् ॥ ४६ ॥
ଯାହାକୁ କେହି ‘ଅଛି’ ଓ କେହି ‘ନାହିଁ’ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେ ନ ଦୂରେ ନ ନିକଟେ। ସେ ମନୋଗ୍ରାହ୍ୟ ପରମ ଧାମ—‘ପୁରୁଷ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
Verse 47
हृत्पंकजसमासीनं तेजोरूपंसनातनम् । तस्मिँल्लयमनुप्राप्ते किं नु मे जीविते फलम् ॥ ४७ ॥
ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ ଆସୀନ, ତେଜୋମୟ ସନାତନ ପ୍ରଭୁ ଯେତେବେଳେ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି (ମୋ ଚେତନାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି), ତେବେ ମୋ ଜୀବନର ଫଳ କ’ଣ?
Verse 48
असाधिते तु यः कार्ये नरो गृह्णाति वेतनम् । स्वामिनं तु परित्यज्य प्रयाति नरकं ध्रुवम् ॥ ४८ ॥
ଅର୍ପିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ନକରି ଯେ ମଣିଷ ବେତନ ନେଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଏ।
Verse 49
न साधयंति ये कार्यं स्वामिनां तु दिवौकसः । भृत्या वेतनभोक्तारो जायंते भूतले हयाः ॥ ४९ ॥
ଦିବ୍ୟଲୋକର ସେବକମାନେ ଯଦି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଘୋଡ଼ା ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି—କେବଳ ବେତନ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଭୃତ୍ୟ ଭାବେ।
Verse 50
असाधिनीयं कार्यस्य भर्तृपुत्रविनाशिनी । कथं वरं तु गृह्णामि भवतां नाकवासिनाम् ॥ ५० ॥
ଏହି ଅନୁରୋଧ ସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଓ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିନାଶକାରୀ। ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବର କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବି?
Verse 51
देवा ऊचुः । ब्रूहि मोहिनि दास्यामि यत्ते हृदि समीहितम् । अनृणास्तु भविष्यामः कृत्वा चोपकृतिं तव ॥ ५१ ॥
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ମୋହିନୀ, କୁହ; ତୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଭୀଷ୍ଟ, ସେସବୁ ଆମେ ଦେବୁ। ତୋ ଉପକାରର ପ୍ରତିଉପକାର କରି ଆମେ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବୁ।
Verse 52
परिश्रमः कृतो देवि त्वया राजप्रयोजने । तस्य त्वं फलभाग्देवि तादृशार्थे कृतस्य तु ॥ ५२ ॥
ହେ ଦେବୀ, ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ପରିଶ୍ରମ କରିଛ; ତେଣୁ ହେ ଦେବୀ, ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କୃତ କର୍ମର ଫଳରେ ତୁମର ଭାଗ ଅଛି।
Verse 53
एवमुच्चरमाणानां देवतानां महीपते । नृपतेराजगामाथ पुरोधाः पावकप्रभः ॥ ५३ ॥
ହେ ମହୀପତେ, ଦେବମାନେ ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଜପୁରୋହିତ ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
Verse 54
उषितो जलमध्ये तु प्राणायामरतो मुनिः । द्वादशाब्दे ततः पूर्णे निर्गतो जलमध्यतः ॥ ५४ ॥
ମୁନି ଜଳମଧ୍ୟରେ ବସି ପ୍ରାଣାୟାମରେ ରତ ଥିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଲେ।
Verse 55
निर्गतेन श्रुतं तेन मोहिनीचेष्टितं नृप । सक्रोधो मुनिशार्दूलो देववृंदमुपागतः ॥ ५५ ॥
ହେ ନୃପ, ବାହାରି ଆସି ସେ ମୋହିନୀର ଚେଷ୍ଟା-କୃତ୍ୟ ଶୁଣିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ସେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ଦେବବୃନ୍ଦ ପାଖକୁ ଗଲେ।
Verse 56
उवाच विबुधान्सर्वान्मोहिनीवरदायिनः । धिगिमां धिग्देवसंघं कर्म धिक्पापसंज्ञितम् ॥ ५६ ॥
ବରଦାୟିନୀ ମୋହିନୀ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଧିକ୍ ଏହାକୁ! ଧିକ୍ ଏହି ଦେବସଂଘକୁ! ଧିକ୍ ପାପସଂଜ୍ଞିତ ଏହି କର୍ମକୁ!”
Verse 57
भवतां भावनाशाय पुरुषार्थे प्ररोहकम् । भवंतो यच्च दातारो मोहिन्या वांछितं वरम् ॥ ५७ ॥
ତୁମମାନଙ୍କର (ସାଂସାରିକ) ଭାବନାର ନାଶ ଓ ସତ୍ୟ ପୁରୁଷାର୍ଥର ବିକାଶ ପାଇଁ, ଏବଂ ତୁମେ ଯେହେତୁ ବରଦାତା— ମୋହିନୀ ଯାହା ଚାହିଁଛି ସେହି ବର ଦିଅ।
Verse 58
हत्यायुता भर्तृसुतोपघातिनी विहिनवृत्तिश्च नराशिरूपा । नास्या हि लोके भवतीह शुद्धिः समिद्धवह्नौ पतनेऽपि देवाः ॥ ५८ ॥
ଅସଂଖ୍ୟ ହତ୍ୟାର ଭାରେ ଭରିତ, ପତି ଓ ପୁତ୍ରକୁ ଉପଘାତ କରୁଥିବା, ଧର୍ମାଚରଣହୀନ, ମାନବରୂପେ ପାପରାଶି— ଏମିତି ନାରୀକୁ ଏହି ଲୋକରେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେନାହିଁ; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ଶୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 59
हत्यायुतं भर्तृवधो निरर्थकमेतत्समं विप्रवरैः पुराकृतम् । न चापि चास्या भवतीह शुद्धिः समिद्भवह्नौ पतनेऽपि देवाः ॥ ५९ ॥
ପତିହତ୍ୟା ଦଶହଜାର ହତ୍ୟା ସମାନ, ସର୍ବଥା ବିନାଶକର କର୍ମ— ଏହା ପୂର୍ବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଏମିତି ନାରୀକୁ ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ; ସମିଧାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 60
विमोयित्वा वचनैः सुधामयैरुक्माङ्गदं धर्मंविभूषणं च । प्रियायुतं मोक्षपदं निहत्य चकार भूमिं नृपवर्जितां च ॥ ५९ ॥
ଅମୃତସମ ମଧୁର ବଚନରେ ମୋହିତ କରି ସେ ଉକ୍ମାଙ୍ଗଦକୁ, ଏବଂ ଧର୍ମର ଭୂଷଣ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କଲା; ପ୍ରିୟାସହିତ ମୋକ୍ଷପଦକୁ ହତ୍ୟା କରି ପୃଥିବୀକୁ ରାଜାବିହୀନ କରିଦେଲା।
Verse 61
न चापि वासो नरकेषु देवा अस्याः स्थितिः क्क त्रिदिवेऽल्पबुद्धेः । न चापि राज्ञो निकटे च देवा नाप्येतु विष्णोः पदमव्ययं यत् ॥ ६० ॥
ହେ ଦେବଗଣ, ନରକରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ବାସ ନାହିଁ; ଏହି ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧିର ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥାନ କାହିଁ? ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଏବଂ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ନାହିଁ |
Verse 62
न लोकवादेन विदूषिताया लोकेषु कुत्रापि भवेच्च वासः । धिग्रजीवनं कर्ग्मविगर्हिताया देवाः सदा पापसमारतायाः ॥ ६१ ॥
ଲୋକନିନ୍ଦାରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ | ସର୍ବଦା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ କର୍ମ କରୁଥିବା ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିର ଜୀବନକୁ ଧିକ୍କାର, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି |
Verse 63
पतिं हत्वा सुतं हत्वा सपत्नीं जननीसमाम् । हत्वा धरां समस्तां वा कां गतिं यास्यते सुराः ॥ ६२ ॥
ପତିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ପୁତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମାତା ସମାନ ସପତ୍ନୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି କିମ୍ବା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ହତ୍ୟା କରି, ହେ ଦେବଗଣ, ସେ କେଉଁ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ?
Verse 64
इयं पापतरा देवा धर्मविध्वंसिनी हरेः । सर्वदाप्यनया प्रोक्तं भुज्यतां हरिवासरे ॥ ६३ ॥
ହେ ଦେବଗଣ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ନାଶ କାରିଣୀ ଅଟେ | ତଥାପି ଏହା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା କୁହାଯାଏ: 'ହରିଙ୍କ ଦିନ (ଏକାଦଶୀ) ରେ ଭୋଜନ କରାଯାଉ' |
Verse 65
प्राणसंवर्द्धनार्थाय तेषामेवाप्यधोगतिः । भुज्यतां वासरे विष्णोर्हन्यतां गौर्द्विजान्विता ॥ ६४ ॥
ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ବାହାନାରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅଧୋଗତି ହୁଏ | ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନ ଭୋଜନ କରିବା, ଗୋହତ୍ୟା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସହିତ ସମାନ |
Verse 66
अपेयं पीयता मुक्त्वा कथं वासं लभेद्दिवि । एतदज्ञानिनां प्रोक्तं ज्ञाननां तु न निर्णयः ॥ ६५ ॥
ଯାହା ପାନଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରି, ପାନଯୋଗ୍ୟକୁ ପାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗବାସ କିପରି ନ ପାଇବ? ଏହା ଅଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଥିରେ ଅନ୍ତିମ ନିଷ୍କର୍ଷ ନାହିଁ।
Verse 67
अज्ञानाव्द्याहृते वाक्ये भुज्यतां हरिवासरे । तस्यापि शुद्धिर्गदिता प्राणायामशतेन हि ॥ ६६ ॥
ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ‘ହରିବାସରେ ଭୋଜନ କର’ ବୋଲି ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଇଛି—ଶତ ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା।
Verse 68
अथवाप्युपवासेन एकादश्या दिवौकसः । ऋक्षेण संयुतायास्तु ज्येष्ठकुंडाप्लवेन वा ॥ ६७ ॥
ଅଥବା ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କଲେ ଦେବଗଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେହିପରି ଯଥୋଚିତ ନକ୍ଷତ୍ର-ଯୋଗ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 69
शौकरस्पर्शनाद्वापि नरो देवार्चनेन वा । व्याहृते कथितं विप्रैः सेयमद्य सुनिष्ठुरा ॥ ६८ ॥
ଶୂକର ସ୍ପର୍ଶ ହେଉ କି ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ ହେଉ—ଉଚ୍ଚାରିତ (ବିଧି/ବାକ୍ୟ) ବିଷୟରେ ବିପ୍ରମାନେ ଏପରି କହିଛନ୍ତି; ଆଜି ଏହି ନିୟମ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଲାଗୁଛି।
Verse 70
भोजने पापनिरता दिने विष्णोर्दुरासदे । भर्तुर्वाक्यं व्यपोह्यैव घातयित्वा सुतं प्रियम् ॥ ६९ ॥
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନରେ—ଯାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ—ଭୋଜନରେ ପାପାସକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରାଇଲା।
Verse 71
वाक्यज्ञं वाक्यनिरतं मातॄणां तु हिते रतम् । विष्णुधर्मप्रलोप्त्रीयं बहुपापसमन्विता ॥ ७० ॥
ସେ ବାକ୍ୟଜ୍ଞ ଓ ସଦା ବଚନରେ ନିରତ, ମାତୃମାନଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଥିଲା; ତଥାପି ସେ ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମକୁ ଲୋପ କରୁଥିବା ଏବଂ ବହୁ ପାପରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।
Verse 72
नैषा स्पृश्यास्ति देवेशाः कथमस्या वरप्रदाः । भवंतो न्याययुक्तेषु धर्मयुक्तेषु तत्पराः ॥ ७१ ॥
ହେ ଦେବେଶମାନେ! ଏହା ସ୍ପର୍ଶଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେବେ ଆପଣମାନେ ତାକୁ ବର କିପରି ଦେବେ? ଆପଣମାନେ ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ ଓ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ତତ୍ପର।
Verse 73
पालनं पापयुक्तस्य न कुर्वंति दिवौकसः । धर्माधाराः स्मृता देवा धर्मो वेदेसमास्थितः ॥ ७२ ॥
ଦିବ୍ୟଲୋକବାସୀ ଦେବମାନେ ପାପରେ ଯୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦେବମାନେ ଧର୍ମର ଆଧାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଏବଂ ଧର୍ମ ବେଦରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥିତ।
Verse 74
वेदैः शुश्रूषणं भर्तुः स्त्रीणां धर्मः प्रकीर्तितः । यद्ब्रवीति पतिः किंचित्तत्कार्यमाविशंकया ॥ ७३ ॥
ବେଦରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଭାବେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା (ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେବା) ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ପତି ଯାହା କିଛି କହନ୍ତି—ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସନ୍ଦେହ ବିନା ତାହା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 75
शुक्लं शुक्लमिति ब्रूयात्कृष्णं कृष्णेति चामराः । शुश्रूषा सा हि विज्ञेया न शुश्रूषा हि सेवनम् ॥ ७४ ॥
ସେବକ ‘ଶୁକ୍ଳ ହେଉଛି ଶୁକ୍ଳ’ ଏବଂ ‘କୃଷ୍ଣ ହେଉଛି କୃଷ୍ଣ’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଏହିଟି ହିଁ ସତ୍ୟ ଶୁଶ୍ରୂଷା; କେବଳ ଉପସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଦାସସଦୃଶ ପ୍ରତୀକ୍ଷା ଶୁଶ୍ରୂଷା ନୁହେଁ।
Verse 76
भर्तुराज्ञा हता देवा आत्माज्ञास्थापनेच्छया । तस्मात्पापा न संदेहो मोहिनी सर्वयोषिताम् । सत्यस्य साधनार्थाय शपथैर्यंत्रितो नृपः ॥ ७५ ॥
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଲଂଘି ନିଜ ଅଧିକାର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ସେ ‘ମୋହିନୀ’ ପାପମୟୀ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ସତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଶପଥରେ ବନ୍ଧା ରାଜା ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଏମିତି କଲେ।
Verse 77
उवाच विविधं वाक्यं सा नैच्छत्पुत्रघातिनी । तेन मोक्षं गतो राजा पापमस्यां विसृज्य च ॥ ७६ ॥
ପୁତ୍ରଘାତିନୀ ସେ ନାରୀ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହିଲା, ତଥାପି ସମ୍ମତି ଦେଲା ନାହିଁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ରାଜା ନିଜ ପାପ ତାହାରେ ଛାଡ଼ି ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ।
Verse 78
सेयं पापशरीरा हि हत्यायुतसमन्विता ॥ ७७ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ସେ ପାପମୟ ଶରୀରଧାରିଣୀ; ଅସଂଖ୍ୟ ହତ୍ୟାପାପରେ ଯୁକ୍ତ।
Verse 79
दातारं सर्वदानानां ब्रह्मण्यं हरिदैवतम् । प्रजारंजनशीलं च हरिवासरसेविनम् ॥ ७८ ॥
ସେ ସମସ୍ତ ଦାନର ମୂଳ ଦାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଯାହାର ଦେବତା ହରି; ପ୍ରଜାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିବା ସ୍ୱଭାବବାନ, ଏବଂ ହରିବାସର (ଏକାଦଶୀ) ସେବକ।
Verse 80
परदारेषु निःस्नेहं विषये विगतस्पृहम् । परार्थत्यक्तकामं च सदा मखनिषेविणम् ॥ ७९ ॥
ପରସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନ ରଖୁ, ବିଷୟଭୋଗର ସ୍ପୃହା ତ୍ୟାଗ କରୁ, ପରହିତ ପାଇଁ ନିଜ କାମନା ଛାଡ଼ୁ, ଏବଂ ସଦା ଯଜ୍ଞସେବାରେ ନିରତ ରହୁ।
Verse 81
सदैव दुष्टदमने वर्तमानं धरातले । व्यसनैः सप्तभिर्घोरैरनाक्रांतं महीपतिम् ॥ ८० ॥
ଧରାତଳେ ସଦା ଦୁଷ୍ଟଦମନରେ ନିରତ ସେ ରାଜା, ଭୂମିପତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସପ୍ତ ଘୋର ବ୍ୟସନରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।
Verse 82
संनिरस्य दुराचारा वरयोग्या कथं भवेत् । योऽस्याः पक्षेतु वर्तेत देवो वा दानवोऽपि वा ॥ ८१ ॥
ସେ ଦୁରାଚାର ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ବରଯୋଗ୍ୟା ହେବ? ଯେ କେହି ତାହାର ପକ୍ଷ ଧରେ—ଦେବ ହେଉ କି ଦାନବ—ସେ ଅନୁଚିତକୁ ହିଁ ସମର୍ଥନ କରେ।
Verse 83
तं चापि भस्मसात्कुर्यां क्षणेन सुरसत्तमाः । मोहिन्या रक्षणे यस्तु प्रयत्नं कुरुते सुराः ॥ ८२ ॥
ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ମୁଁ ତାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣେ ଭସ୍ମ କରିପାରିବି। କିନ୍ତୁ ଯେ ଦେବ ମୋହିନୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରେ—ହେ ଦେବଗଣ—ସେ କରୁ।
Verse 84
तस्य तज्जायते पापं यन्मोहिन्यां व्यवस्थितम् ॥ ८३ ॥
ତାହା ପାଇଁ ମୋହିନୀରେ (ମୋହରେ) ଯାହା ସ୍ଥିତ, ସେଇ ପାପ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କାରଣ ମୋହବଶରେ କରା କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ପାପହେତୁ।
Verse 85
स एवमुक्त्वा नृपते द्विजेंद्रः संगृह्य पाणौ सलिलं च तीव्रम् । क्रोधेन संवीक्ष्य विधिप्रसूतां चिक्षेप तन्मूर्घ्न्यनलप्रकाशम् ॥ ८४ ॥
ହେ ନୃପ! ଏପରି କହି ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର ହସ୍ତତଳେ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କଲେ; ପରେ କ୍ରୋଧରେ ବିଧିପ୍ରସୂତା ସେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିପ୍ରକାଶ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ତାହାକୁ ତାହାର ମସ୍ତକରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
Verse 86
निक्षिप्तमात्रे सलिले महीप सद्यः प्रजज्वाल च तच्छरीरम् । संपश्यतां नाकनिवासिनां तु तृण्या यथा वह्निशिखावलीढा ॥ ८५ ॥
ହେ ମହୀପ! ଜଳରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବାମାତ୍ରେ ତାହାର ଶରୀର ସତ୍ୱର ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା; ନାକନିବାସୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନିଶିଖାର ଜିଭାରେ ଚାଟା ତୃଣ ପରି ଦଗ୍ଧ ହେଲା।
Verse 87
कोपं विभो संहर संहरेति यावद्गिरः खे मरुतां बभूवुः । तावत्स वह्निर्द्विजवाक्यमृष्टो भस्मावशेषां प्रमदां चकार ॥ ८६ ॥
ଆକାଶରେ ମରୁତମାନଙ୍କ ଧ୍ୱନି ‘ହେ ବିଭୋ, କ୍ରୋଧ ସଂହର, ସଂହର!’ ବୋଲି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା, ସେଇ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜବାକ୍ୟର ଅମୋଘତାରେ ପ୍ରେରିତ ଅଗ୍ନି ସେ ପ୍ରମଦାକୁ କେବଳ ଭସ୍ମାବଶେଷ କରିଦେଲା।
Verse 88
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनी चरिते शापप्राप्तिर्नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३५ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ମୋହିନୀଚରିତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଶାପପ୍ରାପ୍ତି’ ନାମକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
It is presented as a highly meritorious vrata observed by Rukmāṅgada, explicitly linked to obstacle-destruction and Vaikuṇṭha attainment. The narrative uses it to demonstrate that even stringent worldly tests cannot overturn the salvific power of Hari-vrata when performed with truthfulness and resolve.
Through an extended simile-catalog, the chapter argues that rites and dharma fail when divorced from proper refinement, correct procedure, adequate means, wise counsel, and compassion; likewise, knowledge fails when bound to possessiveness (‘mine-ness’) rather than right understanding.
It frames supporting servants and paying due wages as a dharma-duty for rulers and householders; withholding sustenance is treated as a grave sin (likened to cow-slaughter), implying that ritual piety without social obligation is defective.
Mohinī is reduced to ashes by a brāhmaṇa’s water-curse, illustrating the Purāṇic theme that speech-acts backed by tapas and Vedic authority have decisive karmic force, and that public reproach and perceived adharma can precipitate severe consequences within narrative jurisprudence.