The Description of Kāśī (Kāśī-māhātmya): Avimukta, Kapālamocana, and Śiva’s Purification

Verse 1

काष्ठीलोवाच । एवं सा राक्षसी सुभ्रु हस्तिनीरूपधारिणी । त्रिभिर्मुहूर्तैः संप्राप्ता काशीं विश्वेशमंदिरम् ॥ १ ॥

କାଷ୍ଠୀଲ କହିଲେ—ଏହିପରି ସୁଭ୍ରୂ ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ ହସ୍ତିନୀରୂପ ଧାରଣ କରି ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କାଶୀର ବିଶ୍ୱେଶ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 2

उवाच तां पुरीं प्राप्य भर्तारमसितेक्षणा । इयं पापतरोः कांत कुठारा परिकीर्तिता ॥ २ ॥

ସେଇ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଅସିତେକ୍ଷଣା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ କାନ୍ତ, ଏହି ପୁରୀ ପାପବୃକ୍ଷକୁ କାଟିଦେବା କୁଠାର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 3

षडूर्मिकांचनस्यैषा कांत प्रोक्ता दुरोदरी । कर्मबीजोपशमनी सर्वेषां गतिदायिका ॥ ३ ॥

ହେ କାନ୍ତେ, ଷଡୂର୍ମିରେ ବନ୍ଧିତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଦୁରୋତ୍ତର ନଦୀ ସଦୃଶ କୁହାଯାଇଛି; ଏହା କର୍ମବୀଜକୁ ଶମନ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରମ ଗତି ଦେଉଛି।

Verse 4

आद्यं हि वैष्णवं स्थानं पुराणाः संप्रचक्षते । नावैष्णवे स्थले मुक्तिः सर्वस्य तु कदाचन ॥ ४ ॥

ପୁରାଣମାନେ କହନ୍ତି—ବୈଷ୍ଣବ କ୍ଷେତ୍ର ହିଁ ସର୍ବପ୍ରଥମ; ଅବୈଷ୍ଣବ ସ୍ଥାନରେ କାହାରି କେବେ ମୁକ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 5

माधवस्य पुरी चेयं पूर्वमासीद्द्विजोत्तम । मुक्तिदा सर्वजंतूनां सर्वपापप्रणाशिनी ॥ ५ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ମାଧବଙ୍କ ପୁରୀ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଅଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।

Verse 6

एकदा शंकरो देवो द्रष्टुं प्रागात्पितामहम् । सर्वलोकैककर्तारं भ्राजमानं स्वतेजसा ॥ ६ ॥

ଏକଦା ଦେବ ଶଙ୍କର ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ—ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର କର୍ତ୍ତା, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 7

गत्वा तत्र महादेवो ब्रह्माणं जगतां गुरुम् । नमस्कृत्य स्थितो ह्यग्रे वेदपाठं निशामयन् ॥ ७ ॥

ସେଠାକୁ ଯାଇ ମହାଦେବ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ପରେ ସାମ୍ନାରେ ଦାଁଡ଼ି ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ବେଦପାଠ ଶୁଣିଲେ।

Verse 8

चतुर्भिरद्भुतैवक्त्रैश्चतुरो निगमान्मुदा । उद्गिरंतं जगन्नाथं दृष्ट्वा प्रीतोऽभवत्तदा ॥ ८ ॥

ତେବେ ଚାରି ଅଦ୍ଭୁତ ମୁଖରେ ଆନନ୍ଦରେ ଚାରି ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପରମ ପ୍ରୀତ ହେଲା।

Verse 9

अथ तत्पंचमं वक्त्रं ब्रह्मणो भूतनायकः । प्रगल्भं तमुपालक्ष्य क्षणाज्जातः समत्सरः ॥ ९ ॥

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧୃଷ୍ଟ ପଞ୍ଚମ ମୁଖକୁ ଦେଖି ଭୂତନାୟକ (ରୁଦ୍ର) କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମତ୍ସରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 10

स क्रोधजन्मा विप्रेंद्र तस्य प्रागल्भ्यमक्षमन् । चकर्त तन्नखाग्रेण खस्थं वक्त्रं त्रिलोचनः ॥ १० ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! କ୍ରୋଧଜନ୍ମା ହୋଇ ତାହାର ଧୃଷ୍ଟତା ସହିନପାରି ତ୍ରିଲୋଚନ ଆକାଶରେ ଉଠିଥିବା ସେ ମୁଖକୁ ନଖାଗ୍ରେ ଛିନ୍ନ କଲେ।

Verse 11

तच्छिन्नं ब्रह्मणः शीर्षं संलग्नं करपल्लवे । वामे निर्धूतमानिशं न निवृत्तं द्विजोत्तम ॥ ११ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଛିନ୍ନ ଶିର ତାଙ୍କ ହସ୍ତତଳରେ ଲଗି ରହିଲା; ସେ ନିରନ୍ତର ଝାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଛୁଟିଲା ନାହିଁ।

Verse 12

ब्रह्मा तु दुःखितो भूत्वा तस्थौ स्थाणुं व्यलोकयन् । रुद्रोऽपि लज्जितो भूत्वा निर्ज्जगाम त्वरान्वितः ॥ १२ ॥

ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ; ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ତ୍ୱରାସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 13

बहुधा यतमानोऽपि तच्छिरः क्षेप्तुमातुरः । न शशाक परित्यक्तुं तदद्भुतमभून्महत् ॥ १३ ॥

ସେ ବହୁବାର ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଶିରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେବାକୁ ଆତୁର ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ—ଏହା ମହା ଅଦ୍ଭୁତ ହେଲା।

Verse 14

चिंतया व्याकुलो भूत्वा सस्मार गरुडध्वजम् । तेन संस्मृतमात्रस्तु शीघ्रमाविरभूच्च सः ॥ १४ ॥

ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା; ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ତାହାଁରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 15

तं दृष्ट्वा देवदेवेशं विष्णुं सर्वगतं द्विज । ननाम शिरसा नम्रो निष्प्रभो वृषभध्वजः ॥ १५ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବଦେବେଶ ସର୍ବଗତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ନମ୍ର ହୋଇ, ପୂର୍ବ ପ୍ରଭା ହରାଇ, ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 16

तं तथातुरमालक्ष्य भीतं ब्रह्मद्रुहं हरिः । समाश्वास्या ब्रवीद्वाक्यं तत्तोषपरिकारकम् ॥ १६ ॥

ତାକୁ ଏପରି ଆତୁର, ଭୀତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ରୋହୀ ଦେଖି ହରି ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସନ୍ତୋଷକର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 17

शंभो त्वया कृतं पापं यच्चिन्नं ब्रह्मणः शिरः । तत्फलं भुंक्ष्व संर्वज्ञ कियत्कालं कृतं स्वयम् ॥ १७ ॥

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ତୁମେ ଯେ ପାପ କରିଛ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର ଛେଦ କରିଛ—ତାହାର ଫଳ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ତୁମେ ନିଜେ ଯେତେ କାଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛ, ସେତେ କାଳ ତୁମେ ନିଜେ ଭୋଗ କର।

Verse 18

अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् । नाभुक्तं क्षीयते कर्म ह्यपि जन्मशतैः प्रिय ॥ १८ ॥

କରାଯାଇଥିବା ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡେ। ଯାହା ଭୋଗ ହୋଇନାହିଁ ସେ କର୍ମ ଶତଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି, ହେ ପ୍ରିୟ।

Verse 19

किं करोमि क्व गच्छामि त्वां दृष्ट्वा दुःखितं हरम् । प्राणा विकलतां यांति मम त्वद्दुःखदर्शनात् ॥ १९ ॥

ହେ ହର! ତୁମକୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ତୁମ ଦୁଃଖ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମୋ ପ୍ରାଣ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।

Verse 20

यानि कानि च पापानि महांति महतां गते । न तानि ब्रह्महत्यायाः समानीति मतिर्मम ॥ २० ॥

ହେ ମହତ୍ତ୍ୱପ୍ରାପ୍ତ! ଯେତେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାପ ଥାଉ, ମୋ ମତରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 21

यस्त्वं सर्वस्य लोकस्य गुरुर्धर्मोपदेशकः । ब्रह्महत्याभिभूतस्तु क्षणं स्थातुं न च क्षमः ॥ २१ ॥

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଗୁରୁ ଓ ଧର୍ମୋପଦେଶକ; ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରହିପାରୁନାହ।

Verse 22

एषा घोरतरा हत्या मीनगंध्या जरातुरा । लेलिहाना सुरेशान ग्रहीतुं त्वानुधावति ॥ २२ ॥

ହେ ସୁରେଶାନ! ମାଛ ଗନ୍ଧ ପରି ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ ଓ ଜରାରେ କ୍ଷୀଣ ଏହି ଅତି ଘୋର ହତ୍ୟା, ଜିଭ ଚାଟି ତୁମକୁ ଧରିବାକୁ ପଛୁଆଇ ଧାଉଛି।

Verse 23

तस्मान्नैकत्र भवता स्थेयं द्वादशबत्सरम् । अटनीयं हितार्थाय पापनाशाभिकाम्यया ॥ २३ ॥

ଏହେତୁ ତୁମେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜ ହିତ ଓ ପାପନାଶର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥେ ଭ୍ରମଣ କର।

Verse 24

अटित्वा द्वादशाब्दानि तीर्थेषु सकलेषु च । प्रक्षालयन्करं वामं भिक्षां गृह्णन्कपालके ॥ २४ ॥

ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ବାମ ହାତ ଧୋଇ, କପାଳପାତ୍ରରେ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲା।

Verse 25

शुद्धिं यास्यसि देवेश पापादस्मात्सुदारुणात् । इत्युक्तो विष्णुना विप्र स्थाणुः सर्वगतोऽभवत् ॥ २५ ॥

“ହେ ଦେବେଶ! ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ପାପରୁ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇବ” ବୋଲି ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ। ହେ ବିପ୍ର, ତେବେ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ) ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 26

कपालमोचनार्थं हि पाणिं प्रक्षालयन् जले । वर्षत्रयं भ्रमित्वा तु प्राप्तो बदरिकाश्रमम् ॥ २६ ॥

କପାଳମୋଚନ ପାଇଁ ସେ ଜଳରେ ହାତ ଧୋଇ ଧୋଇ ରହିଲା; ତିନି ବର୍ଷ ଭ୍ରମଣ କରି ଶେଷରେ ବଦରିକାଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 27

भिक्षार्थं देवदेवस्य धर्मपुत्रस्य मानद । द्वारस्थो देहि भिक्षां मे विष्णो इत्यवदन्मुहुः ॥ २७ ॥

ହେ ମାନଦ, ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦେବଦେବ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲା—“ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ।”

Verse 28

ततो नारायणो देवो दृष्ट्वा द्वारि स्थितं हरम् । गृहाण भिक्षामित्युक्त्वा प्रददौ दक्षिणं करम् ॥ २८ ॥

ତେବେ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହରଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବ ନାରାୟଣ କହିଲେ— “ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କର,” ଏବଂ ଦାନାର୍ଥେ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତ ପ୍ରସାରିତ କଲେ।

Verse 29

ततो हरो हरिं दृष्ट्वा भिक्षां दातुं समुद्यतम् । प्राहरद्दक्षिणं पाणिं त्रिशूलेन द्विजोत्तम ॥ २९ ॥

ତାପରେ ହର ହରିଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଦେଖି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତ୍ରିଶୂଳରେ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାଣିରେ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 30

तत्त्रिशूलक्षताद्धारास्तिस्रो लोकभयंकराः । प्रस्थद्वादशहस्ताश्च निर्गताश्चित्रवर्णिकाः ॥ ३० ॥

ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳ-କ୍ଷତରୁ ତିନି ଧାରା ଫୁଟି ବାହାରିଲା—ଲୋକଭୟଙ୍କର; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାଦଶ ହସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ, ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ଗତ ହେଲା।

Verse 31

एका क्षतजधारा तु कपाले न्यपतत्तदा । द्वितीया तन्मुखे प्राप्ता पयस्याथ तृतीयका ॥ ३१ ॥

ତେବେ ରକ୍ତର ଗୋଟିଏ ଧାରା କପାଳ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ତାହାର ମୁଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ତୃତୀୟଟି ପରେ ଦୁଧରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 32

जलधारा शिवं प्राप्ता हरस्य हेतुरग्रतः । ता धारास्त्रीणि वर्षाणि संसेव्य विधिवद्धरः ॥ ३२ ॥

ଜଳଧାରା ଶିବଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି, ହରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟସିଦ୍ଧିର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାରଣ ହେଲା। ସେଇ ଧାରାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିମତ୍ ତିନି ବର୍ଷ ସେବନ କରି ହର (ଶିବ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 33

किंचित्प्रीतो ययौ क्षेत्रं कुरोः पुण्यकरं द्विज । तत्र गत्वा हरः स्थाणुर्भूतस्तत्र पपात च ॥ ३३ ॥

କିଛି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେ କୁରୁମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକର କ୍ଷେତ୍ର—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲା। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ହର (ଶିବ) ଠୁଣ୍ଠ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେଇ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 34

ब्रह्मह्रदे त्रिवर्षाणि मग्रो ब्रह्मह्रदांबुनि । वर्षत्रये गते तत्र क्षतार्द्धांगो विनिःसृतः ॥ ३४ ॥

ବ୍ରହ୍ମହ୍ରଦର ଜଳରେ ସେ ତିନି ବର୍ଷ ନିମଗ୍ନ ରହିଲା। ତିନି ବର୍ଷ ଗତ ହେଲାପରେ, ଅର୍ଧଦେହ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇ ସେଠାରୁ ବାହାରିଲା।

Verse 35

चिरं तुष्टाव देवेशं विष्णुं सर्वगुहाशयम् । ततस्तुष्टो जगन्नाथो वरं तस्मै ददौ तु सः ॥ ३५ ॥

ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦେବେଶ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଗୁହ୍ୟ ଅନ୍ତରାଳରେ ବସନ୍ତି। ତେବେ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାକୁ ବର ଦେଲେ।

Verse 36

गच्छ काशीमितो भ्रांत्वा तीर्थानि बहुशो हर । ततो हरिं नमस्कृत्य परीत्य बहुधा तथा ॥ ३६ ॥

ହେ ହର, ଏଠାରୁ କାଶୀକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ଭ୍ରମଣ କରି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଦର୍ଶନ କର। ପରେ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନାନା ପ୍ରକାରେ ପରିକ୍ରମା ମଧ୍ୟ କର।

Verse 37

क्रमात्तीर्थाटनं कुर्वन्नविमुक्तपुरीं गतः । अविमुक्तस्य सीमायां प्राविशद्वीक्ष्तय धूर्जटिः ॥ ३७ ॥

କ୍ରମେ ତୀର୍ଥାଟନ କରୁଥିବା ସେ ଅବିମୁକ୍ତପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ଅବିମୁକ୍ତର ସୀମାରେ ଧୂର୍ଜଟି (ଶିବ) ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 38

नापश्यत्तामनुप्राप्तां ब्रह्महत्यां बहिः स्थिताम् । ततोऽसौ वैष्णवं ज्ञात्वा क्षेत्रं दुरितनाशनम् । तुष्टाव प्रयतो भूत्वा माधवं वंद्यमीश्वरम् ॥ ३८ ॥

ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଆସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାପାପକୁ ସେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାହା ବାହାରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା। ତେବେ ସେ ସ୍ଥାନକୁ ବୈଷ୍ଣବ କ୍ଷେତ୍ର, ଦୁରିତନାଶକ ଜାଣି, ସଂୟତ ହୋଇ ବନ୍ଦନୀୟ ଈଶ୍ୱର ମାଧବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 39

जय जय जगदीश नाथ विष्णो जगदानंदनिधान वेदवेद्य । मधुमथन नृसिंह पीतवासो गरुडाधिष्ठित माधवादिदेव ॥ ३९ ॥

ଜୟ ଜୟ, ହେ ଜଗଦୀଶନାଥ ବିଷ୍ଣୁ! ହେ ଜଗତ୍-ଆନନ୍ଦ-ନିଧି, ବେଦେ ବେଦ୍ୟ! ହେ ମଧୁମଥନ, ହେ ନୃସିଂହ, ପୀତବାସଧାରୀ; ହେ ଗରୁଡାରୂଢ, ହେ ମାଧବ ଆଦିଦେବ!

Verse 40

व्रजरमण रमेश राधिकेश त्रिदशेशाखिलकामपूर कृष्ण । सुरवरकरुणार्णवार्तिनाशिन्नलिनाक्षाधिपते विभो परेश ॥ ४० ॥

ହେ କୃଷ୍ଣ! ବ୍ରଜରମଣ, ରମେଶ, ରାଧିକେଶ; ତ୍ରିଦଶେଶ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରକ! ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ କରୁଣାସାଗର, ଆର୍ତ୍ତିନାଶକ; ହେ ନଲିନାକ୍ଷ ଅଧିପତି, ହେ ବିଭୋ, ହେ ପରେଶ!

Verse 41

यदुकु लतिलकाब्धिवास शौरे कुधरोद्धारविधानदक्ष धन्विन् । कलिकलुषहरांघ्रिपद्मयुग्म गृणदात्मप्रद कूर्म कश्यपोत्थ ॥ ४१ ॥

ହେ ଶୌରି! ଯଦୁକୁଳତିଲକ, ସାଗରନିବାସୀ; ହେ ଧନ୍ୱିନ୍, ପୃଥିବୀଉଦ୍ଧାରର ଦିବ୍ୟ ବିଧାନରେ ଦକ୍ଷ! ହେ କଶ୍ୟପୋତ୍ଥ କୂର୍ମ! ତୁମ ପଦ୍ମପାଦଯୁଗଳ କଳିର କଳୁଷ ହରେ; ଯେ ତୁମକୁ ଗୁଣଗାନ କରେ, ତାକୁ ତୁମେ ପରମ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦିଅ।

Verse 42

कुकुपतिवनपावकाखिलेज्यास्रपकालासितवस्त्र बुद्ध कल्किन् । भवभयहर भक्तवश्य गोप प्रणत्तोद्धारक पुण्यकीर्तिनाम् ॥ ४२ ॥

ହେ ବୁଦ୍ଧ, ହେ କଲ୍କି! ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦାହ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିସଦୃଶ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅବସାନକର, ସର୍ପସଦୃଶ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁଥିବା କାଳସ୍ୱରୂପ, ଶ୍ୟାମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ! ହେ ଭବଭୟହର, ଭକ୍ତବଶ୍ୟ ଗୋପ, ପ୍ରଣତୋଦ୍ଧାରକ—ତୁମ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତି ସଦା କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଉ।

Verse 43

धरणिभरहरासुरारिपूज्य प्रकृतीशेश जगन्निवास राम । गुणगणविलसच्चराचरेश त्रिगुणातीत सनातनाग्रपूज्य । निजजनपरिरक्षितान्तकारे कमलाङ्घ्रे कमनीय पद्मनाभ । कमलकर कुशेशयाधिवास प्रियकामोन्मथन त्र्यधीशवंद्य ॥ ४३ ॥

ହେ ରାମ, ଜଗନ୍ନିବାସ! ତୁମେ ଧରଣୀଭାରହର, ଅସୁରାରି (ଶିବ) ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ପ୍ରକୃତୀଶେଶ, ଚରାଚରାଧୀଶ; ଅନେକ ଗୁଣଗଣରେ ଦୀପ୍ତ, ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ଓ ସନାତନ ଅଗ୍ରପୂଜ୍ୟ। ହେ ପଦ୍ମନାଭ, ତୁମ ମନୋହର କମଳଚରଣ; ଅନ୍ତକାଳେ ତୁମ କମଳହସ୍ତ ନିଜ ଭକ୍ତଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ। ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିବାସ, ପ୍ରିୟଭକ୍ତହୃଦୟମଥନକାରୀ, ତ୍ରିଲୋକାଧୀଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ।

Verse 44

अघहर रघुनाथ यादवेश प्रियभूदेव परात्परामरेज्य । हलधर दुरितापह प्रणम्य त्रिगुणव्याप्त जगत्त्रिकालदक्ष ॥ ४४ ॥

ହେ ଅଘହର, ହେ ରଘୁନାଥ, ହେ ଯାଦବେଶ! ତୁମେ ଭୂଦେବ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପରାତ୍ପର ଓ ଅମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ। ହେ ହଲଧର, ହେ ଦୁରିତାପହ, ତୁମେ ପ୍ରଣମ୍ୟ। ତୁମେ ତ୍ରିଗୁଣବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ତ୍ରିକାଳ-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦକ୍ଷ—ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 45

दनुजकुलविनाशनैककर्मन्ननघारूढफणीश कंसकाल । रविशशिनयन प्रगल्भचेष्ट प्रधुतध्वांत नवांबुदाभ मेश ॥ ४५ ॥

ହେ ଦନୁଜକୁଳବିନାଶନୈକକର୍ମନ! ହେ ଅନଘ, ଫଣୀଶ୍ୱରାରୂଢ, ହେ କଂସକାଳ! ଯାହାଙ୍କ ନୟନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ କର୍ମରେ ପ୍ରଗଲ୍ଭ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଛିଟାଇଦେଉଥିବା—ହେ ନବାମ୍ବୁଦଶ୍ୟାମ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 46

मख मखधर मातृबद्धदामन्नवनीतप्रिय बल्लवीगणेश । अघबकवृषकेशिपूतनांत त्रिशिरोवालिदशास्यभेदकारिन् ॥ ४६ ॥

ହେ ମଖ, ହେ ମଖଧର! ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାମରେ ବନ୍ଧା, ନବନୀତପ୍ରିୟ, ଗୋପୀଗଣେଶ! ତୁମେ ଅଘ, ବକ, ବୃଷ, କେଶୀ ଓ ପୂତନାଙ୍କ ଅନ୍ତ କରିଛ; ତ୍ରିଶିରା, ବାଲି ଓ ଦଶାସ୍ୟ (ରାବଣ)କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦ କରିଛ—ହେ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ, ଜୟ ଜୟ।

Verse 47

नरकमुरविनाश बाणदोः कृत्त्रिपुरारीज्य सुदाममित्र सेव्य । भवतरणिवहित्रपादपद्म प्रकटैश्वर्य पुराण पूर्णबाहो ॥ ४७ ॥

ହେ ନରକମୁରବିନାଶ, ବାଣଙ୍କ ଭୁଜା ଛେଦକ! ତୁମେ ତ୍ରିପୁରାରି (ଶିବ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ଓ ସୁଦାମା-ମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ତୁମ ପାଦପଦ୍ମ ଭବସାଗର ପାର କରାଉଥିବା ନୌକା। ହେ ପୁରାଣ, ହେ ପୂର୍ଣ୍ଣବାହୋ, ପ୍ରକଟ ଐଶ୍ୱର୍ୟବାନ—କୃପା ପ୍ରକାଶ କର।

Verse 48

बहुजनिसुकृताप्य मंगलार्ह श्रुतिवेद्य श्रुतिधाम शांतशुद्ध । तव वरद वरेण्यमंघ्रियुग्मं शरणं प्राप्तमघार्दितं प्रपाहि ॥ ४८ ॥

ହେ ବରଦ! ଯିଏ ମଙ୍ଗଳାର୍ହ, ବେଦେ ଜ୍ଞେୟ ଓ ବେଦଧାମ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପରମଶୁଦ୍ଧ—ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଦଯୁଗଳକୁ ମୁଁ, ପାପେ ପୀଡିତ, ଶରଣ ନେଇଛି। ବହୁ ଜନ୍ମର ସୁକୃତରେ ଲଭ୍ୟ ଏହି ଆଶ୍ରୟରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 49

नहि मम गतिदं पुराणपुंसोऽन्यदिति प्रार्थनया प्रसीदऽमेद्य ॥ ४९ ॥

ହେ ପୁରାଣପୁରୁଷ! ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି/ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ—ହେ ନିର୍ମଳ, କଳଙ୍କହୀନ ପ୍ରଭୁ।

Verse 50

इति स्तुतो जगन्नाथो भक्त्या देवेन शंभुना । आविर्बभूव सहसा माधवो भक्तवत्सलः ॥ ५० ॥

ଏପରି ଭକ୍ତିରେ ଦେବ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ସ୍ତୁତି କରିବା ସହିତ, ଜଗନ୍ନାଥ—ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମାଧବ—ହଠାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 51

तं दृष्ट्वा दंडवद्भूमौ निपपात हरो हरिम् । पुनरुत्थाय विप्रेंद्र ननाम विधृतांजलिः ॥ ५१ ॥

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହର (ଶିବ) ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଲେ। ପୁନଃ ଉଠି, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଅଞ୍ଜଳି ଧରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 52

तमुवाच हृषीकेशः प्रणतं भूतनायकम् । वरं वृणु प्रदास्येऽहं संतुष्टः स्तोत्रतस्तव ॥ ५२ ॥

ପ୍ରଣତ ଭୂତନାୟକ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ହୃଷୀକେଶ କହିଲେ—“ବର ଚାହ; ତୁମ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।”

Verse 53

तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं भूतेशो ब्रह्यहत्यया । पीडितात्मा जगादेदं भुक्तिमुक्तिप्रदं हरिम् ॥ ५३ ॥

ଭଗବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ପୀଡିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ଭୂତେଶ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷଦାତା ହରିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 54

इच्छामि वसितुं क्षेत्रे तव चक्रगदाधर । त्वत्क्षेत्रसीमाबाह्यस्था ब्रह्महत्या यदीक्ष्यते ॥ ५४ ॥

ହେ ଚକ୍ର-ଗଦାଧର ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; କାରଣ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ଆପଣଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରସୀମାର ବାହାରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ମୁଁ ଭିତରେ ରହିବି।

Verse 55

क्षेत्रदानेन कारुण्यं कुरु मे गरुडध्वज । मम निर्गमने ब्रह्महत्या मां पुनरेष्यति ॥ ५५ ॥

ହେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁ, କ୍ଷେତ୍ରଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପ୍ରତି କାରୁଣ୍ୟ କରନ୍ତୁ; କାରଣ ମୁଁ ଏଠାରୁ ବାହାରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ପୁଣି ମୋତେ ଧରିବ।

Verse 56

त्वत्क्षेत्रे संस्थितोऽहं तु पूजां प्राप्स्ये जगत्त्रये । इत्युक्त्वा ह्यभवत्तूष्णीं देवदेवं वृषध्वजः ॥ ५६ ॥

“ଆପଣଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଲେ ମୁଁ ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜା ପାଇବି”—ଏହି କଥା କହି ଦେବଦେବ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 57

तथेति प्रतिपेदे च क्षीरसागरजाप्रियः । ततः प्रभृति विप्रेंद्र शैवं क्षेत्रं निगद्यते ॥ ५७ ॥

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କ୍ଷୀରସାଗରଜା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ସେଥିଠାରୁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ଶୈବ କ୍ଷେତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 58

क्षेत्रं तु केशवस्येदं पुराणं कवयो विदुः । कृपया संपरीतस्य माधवस्य द्विजोत्तम ॥ ५८ ॥

ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ କେଶବଙ୍କର ନିଜ; ପୁରାଣରେ ପ୍ରାଚୀନ କବି-ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଏମିତି ଜାଣିଛନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମାଧବଙ୍କ କୃପାରେ ଏହା ସବୁଦିଗରୁ ରକ୍ଷିତ ଓ ଆବୃତ॥

Verse 59

नेत्राभ्यां निर्गतं वारि तेन बिंदुसरोऽभवत् । माधवस्याज्ञया तत्र सस्नौ देवो वृषध्वजः ॥ ५९ ॥

ନେତ୍ରଦ୍ୱୟରୁ ବାହାରିଥିବା ଜଳରେ ‘ବିନ୍ଦୁସର’ ସରୋବର ହେଲା। ମାଧବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠାରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ (ଶିବ) ସ୍ନାନ କଲେ॥

Verse 60

स्नातमात्रे हरे तत्तु कपालं पाणितोऽपतत् । कपालमोचनं नाम तत्तीर्थं ख्यातिमागतम् ॥ ६० ॥

ହରି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାମାତ୍ରେ ସେ କପାଳପାତ୍ର ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଖସିପଡ଼ିଲା। ତେଣୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘କପାଳମୋଚନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା॥

Verse 61

बिंदुमाधवनामासौ दत्वा स्वं धाम शूलिने । भक्तिभावेन शंभुस्तु निबद्धस्तत्र संस्थितः ॥ ६१ ॥

ସେଠାରେ ‘ବିନ୍ଦୁମାଧବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ଶୂଳଧାରୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନିଜ ଧାମ ଦାନ କଲେ। ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶମ୍ଭୁ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିଲେ॥

Verse 62

यं तु ब्रह्मादयो देवाः स्वःस्थाः पश्यति सर्वदा । सूर्यायुतसमप्रख्य दिगंबरनिषेवितम् ॥ ६२ ॥

ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱର୍ଗଧାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସଦା ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି—ଯିଏ ଦଶହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଦିଗମ୍ବରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ॥

Verse 63

विघ्नानि शूलिना कांत कृतान्यस्य निषेवणे । यैर्विघ्नैरभिभूतास्तु स्तुत्वा विष्णुं शिवार्चकाः ॥ ६३ ॥

ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏହି (ବିଷ୍ଣୁ) ସେବାରେ ଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ବିଘ୍ନରେ ପୀଡିତ ଶିବାର୍ଚ୍ଚକ ଭକ୍ତମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ।

Verse 64

सर्वे लोकाः स्थिता ह्यत्र शिवः काशीति चिंतकाः । शिवस्य चिंतनाद्विप्र शैवाः सर्वे निराकुलाः ॥ ६४ ॥

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅବସ୍ଥିତ—ଯେମାନେ ‘ଶିବ ହିଁ କାଶୀ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି। ହେ ବିପ୍ର, ଶିବଚିନ୍ତନ ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଶୈବ ଭକ୍ତ ନିରାକୁଳ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 65

प्रयांति शिवलोकं वैजरामृत्युविवर्जितम् । बहुपुण्ययुताः संतो निवसंत्तयत्र नीरुजः ॥ ६५ ॥

ସେମାନେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଯେଉଁଠାରେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ବହୁ ପୁଣ୍ୟଯୁକ୍ତ ସଜ୍ଜନମାନେ ସେଠାରେ ନିରୋଗ ଭାବେ ବସନ୍ତି।

Verse 66

यज्ञशिष्टाशिनः काशीकांत ऋद्धिसमन्विताः । नात्र स्नानं प्रशंसंति न जपं न सुरार्चनम् ॥ ६६ ॥

ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କାଶୀର ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଐଶ୍ୱର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ—ସେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଜପ, କିମ୍ବା ଦେବାର୍ଚ୍ଚନକୁ (ପୃଥକ ସାଧନ ଭାବେ) ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 67

नापि दानं द्विजश्रेष्ठ मुक्त्वैकं देहपातनम् । मृत्युं प्रात्युं नरः कामं कृतकृत्यो भवेद्ध्रुवन् ॥ ६७ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଏକ ଦେହପାତନ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ। ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ନର ନିଶ୍ଚୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 68

सेयमासादिता विप्रर पुरी प्रासादसंकुला । भोगिनीमपि मोक्षाय किं पुनर्व्रतधारिणाम् ॥ ६८ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ପ୍ରାସାଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପୁରୀ ଏବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ଭୋଗାସକ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ମୋକ୍ଷ ଦିଏ; ତେବେ ବ୍ରତଧାରୀଙ୍କୁ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 69

निक्षिप्यतामियं बाला काशीशस्येह मंदिरे । वियोजिता तु या पूर्वं तेन दुष्टेन रक्षसा ॥ ६९ ॥

“ଏହି ବାଳିକାକୁ ଏଠାରେ କାଶୀଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ରଖାଯାଉ—ଯାହାକୁ ପୂର୍ବେ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଅଲଗା କରିଥିଲା।”

Verse 70

आत्मनः सुरतार्थाय कुमारी नियमान्विता । एष प्रभावोऽपि हितः क्षेत्रस्यास्य द्विजोत्म ॥ ७० ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ନିୟମ-ବ୍ରତରେ ସଂଯତ କୁମାରୀ ଯଦି ନିଜ ସଙ୍ଗମସୁଖ-ସିଦ୍ଧି ଚାହେ, ତଥାପି ଏହା ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ହିତକର ପ୍ରଭାବ ଅଟେ।

Verse 71

विनश्यंतीह कर्माणि शुभान्यप्यशुभानि च । भूतव्यभविष्याणि ज्ञानाज्ञानकृतानि च ॥ ७१ ॥

ଏଠାରେ କର୍ମ ନଶିଯାଏ—ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର; ଜ୍ଞାନରେ କରା ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ କରା ମଧ୍ୟ।

Verse 72

एषा पुरी कर्मविनाशनाय कृष्णेन पूर्वं हि विनिर्मिताभूत् । यस्यां मृता दुःखमनंतमुग्रं भुंजंति मर्त्या यमयातनां नो ॥ ७२ ॥

ଏହି ପୁରୀ କର୍ମବିନାଶ ପାଇଁ ପୂର୍ବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଏଠାରେ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଯାତନାର ଅନନ୍ତ, ଉଗ୍ର ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 73

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलोपाख्याने राक्षसीचरिते काशीवर्णनं नाम एकोनत्रिंशोऽध्यायः ॥ २९ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ, ମୋହିନୀଚରିତାନ୍ତର୍ଗତ କାଷ୍ଠୀଲୋପାଖ୍ୟାନ ଓ ରାକ୍ଷସୀଚରିତର “କାଶୀବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଏକୋଣତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।