Adhyaya 76: The Sixth Manvantara: Cakshusha Manu, the Child-Snatcher, and the Problem of Kinship

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे रैवतमन्वन्तरे पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः । षट्सप्ततितमोऽध्यायः— ७६ । मार्कण्डेय उवाच— इत्येतत् कथितं तुभ्यं पञ्च मन्वन्तरं तव । चाक्षुषस्य मनोः षष्ठं श्रोतामिदमन्तरम् ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣରେ ରୈବତ-ମନ୍ୱନ୍ତରର ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ମନ୍ୱନ୍ତର ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଏବେ ଷଷ୍ଠ କାଳ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତର ଶୁଣ।

Verse 2

अन्यजन्मनि जातो 'सौ चाक्षुषः परमेṣ्ठिनः । चाक्षुषत्वमतस्तस्य जन्मन्यस्मिन्नपि द्विज ॥

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ସେ ପରମେଷ୍ଠି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଚାକ୍ଷୁଷ’ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲା। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ‘ଚାକ୍ଷୁଷତ୍ୱ’ ଅବସ୍ଥା ରହିଛି।

Verse 3

जातं माता निजोत्सङ्गे स्थितमुल्लाप्य तं पुनः । परिष्वजति हार्देन पुनरुल्लापयत्यथ ॥

ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ମାଆ ତାକୁ ନିଜ କୋଳରେ ବସାଇ ପୁନଃପୁନଃ ଲାଡ଼ କଲା, ହୃଦୟଭରା ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା, ଏବଂ ପୁଣି ଖେଳାଳି ଭାବେ କଥା କହିଲା।

Verse 4

जातिस्मरः स जातो वै मातुरुत्सङ्गमास्थितः । जहास तं तदा माता संक्रुद्धा वाक्यमब्रवीत् ॥

ସେ ଶିଶୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜାତିସ୍ମର ଥିଲା। ମାଆଙ୍କ କୋଳରେ ବସି ସେ ହସିଲା; ତେବେ ମାଆ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାକୁ କହିଲା।

Verse 5

भीतास्मि किमिदं वत्स ! हासो यद्वदने तव । अकालबोधः सञ्जातः कच्चित् पश्यसि शोभनम् ॥

“ମୁଁ ଭୟ ପାଉଛି—ପୁଅ, ତୋ ମୁହଁରେ ଏହି ହସ କାହିଁକି? କି ଅକାଳ ଉପଦ୍ରବ ଉଠିଛି? ତୁ ଅଶୁଭ କିଛି ଦେଖୁଛୁ କି?”

Verse 6

पुत्र उवाच मामत्तुमिच्छति पुरो मार्जारी किम न पश्यसि । अन्तर्धानगता चेयं द्वितीया जातहारिणी ॥

ପୁଅ କହିଲା—“ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ବିଲେଇଣୀ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ତୁମେ ଦେଖୁନାହଁ କି? ଆଉ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଟି, ଶିଶୁ-ଅପହାରିଣୀ, ଲୁଚିଗଲା, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।”

Verse 7

पुत्रप्रीत्या च भवती सहार्दा मामवेक्षती । उल्लाप्योल्लाप्य बहुशः परिष्वजति मां यतः ॥

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରସ୍ନେହରୁ ମୋତେ କୋମଳ ଅନୁରାଗରେ ଦେଖୁଛ; କାରଣ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ମିଠା ସ୍ୱରେ ମୋତେ ଡାକୁଛ ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛ।

Verse 8

उद्भूतपुलका स्नेहसम्भवास्त्राविलेक्षणा । ततो ममागतो हासः शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥

ସ୍ନେହରେ ମୋ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଉଠିଲା ଏବଂ ଆଖି ଭିଜିଗଲା; ତାପରେ ମୋତେ ହସ ଆସିଲା—ତାହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଶୁଣ।

Verse 9

स्वार्थे प्रसक्ता मार्जारी प्रसक्तं मामवेक्षते । तथान्तर्धानगा चैव द्वितीया जातहारिणी ॥

ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ସେଇ ବିଲେଇଣୀ ମୋତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ; ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟା—ଶିଶୁ-ଅପହାରିଣୀ—ଗୁପ୍ତରେ ଚଳାଚଳ କରେ।

Verse 10

स्वार्थाय स्निग्धहृदया यथैवैते ममोपरि । प्रवृत्ते स्वार्थमास्थाय तथैव प्रतिभासि मे ॥

ଯେପରି ଏହି ଦୁଇଜଣ କୋମଳହୃଦୟ ଭଳି ଦିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ମୋ ପ୍ରତି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବେ ଦିଶୁଛ।

Verse 11

किन्तु मदुपभोगाय मार्जारी जातहारिणी । त्वन्तु क्रमेणोपभोग्यं मत्तः फलमभीप्ससि ॥

ବିଲେଇଣୀ ଓ ଶିଶୁ-ଅପହାରିଣୀ ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ‘ଫଳ’ ଚାହୁଁଛ—ଯାହା ସମୟ ଆସିଲେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 12

न मां जानासि कोऽप्येष न चैवापकृतं मया । सङ्गतं नातिकालीनाṃ पञ्चसप्तदिनात्मकम् ॥

ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣିନାହଁ ଯେ ମୁଁ କିଏ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମର କୌଣସି କ୍ଷତି କରିନାହିଁ। ଆମର ସମ୍ପର୍କ ବେଶୀ ଦିନର ନୁହେଁ, କେବଳ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ଦିନର।

Verse 13

तथापि स्तृह्यसे सास्त्रां परिष्वजसि चाप्यति । तातेतिवत्स ! भद्रेति निर्व्यलीकं ब्रवीषि माम् ॥

ତଥାପି ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଉଛ ଏବଂ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛ; 'ହେ ବତ୍ସ', 'ମୋ ପିଲା', 'ଭଦ୍ରେ' ବୋଲି କହି ତୁମେ ମୋ ସହ ନିଷ୍କପଟ ଭାବେ କଥା ହେଉଛ।

Verse 14

मातोवाच न त्वाहमुपकारार्थं वत्स ! प्रीत्या परिष्वजे । न चेदेतद्भवत्प्रीत्यै परित्यक्तास्म्यहं त्वया ॥

ମାତା କହିଲେ: "ହେ ବତ୍ସ, ମୁଁ କୌଣସି ଲାଭ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହିଁ; ମୁଁ ସ୍ନେହବଶତଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛି। ଯଦି ଏହା ତୁମକୁ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କଲି।"

Verse 15

स्वार्थो मया परित्यक्तो यस्त्वत्तो मे भविष्यति । इत्युक्त्वा सा तमुत्सृज्य निष्क्रान्ता सूतिकागृहात् ॥

"ତୁମ ଠାରୁ ମୋର ଯାହା କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲାଭ ହୋଇଥାନ୍ତା, ମୁଁ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିଛି।" ଏହା କହି ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସୂତିକା ଗୃହରୁ ବାହାରି ଗଲେ।

Verse 16

जडाङ्गबाह्यकरणं शुद्धान्तः करणात्मकम् । जहारा तं परित्यक्तं सा तदा जातहारिणी ॥

ତା’ପରେ ସେହି ଜାତହାରିଣୀ ସେହି ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଶିଶୁକୁ ନେଇଗଲା—ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ବି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଅନ୍ତଃକରଣ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 17

सा हृत्वा तं तदा बालं विक्रान्तस्य महीभृतः । प्रसूतपत्नीशयने न्यस्य तस्याददे सुतम् ॥

ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ ନବପ୍ରସୂତା ବିକ୍ରାନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କ ଶୟ୍ୟାରେ ରଖିଲା, ତାପରେ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଅପହରଣ କଲା।

Verse 18

तमप्यन्यगृहे नीत्वा गृहीत्वा तस्य चात्मजम् । तृतीयं भक्षयामास सा क्रमाज्जातहारिणी ॥

ତାକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଘରକୁ ନେଇ, ସେ ଘରସ୍ଥର ଶିଶୁକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇ, ଜାତହାରିଣୀ ପଦେ ପଦେ ତୃତୀୟ ଶିଶୁକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 19

हृत्वा हृत्वा तृतीयन्तु भक्षयत्यतिनिर्घृणा । करोत्यानुदिनं सा नु परिवर्तन्तथान्ययोः ॥

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଚୋରି କରୁଥିଲା, ତୃତୀୟଟିକୁ ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦୟ ହୋଇ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା। ଏଭଳି ସେ ପ୍ରତିଦିନ କରୁଥିଲା; ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଘରେ ଘରେ ବଦଳାଯାଉଥିଲା।

Verse 20

विक्रान्तोऽपि ततस्तस्य सुतस्यैव महीपतिः । कारयामास संस्कारान् राजन्यस्य भवन्ति ये ॥

ତାପରେ ବିକ୍ରାନ୍ତ ରାଜା ତାକୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିହିତ ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କୁ କରାଇଲେ।

Verse 21

आनन्देति च नामास्य पिता चक्रे विधानतः । मुदा परमया युक्तो विक्रान्तः स नराधिपः ॥

ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ବିଧିମତେ ତାଙ୍କର ନାମ ‘ଆନନ୍ଦ’ ରଖିଲେ। ସେ ନରାଧିପ ବିକ୍ରାନ୍ତ ରାଜା ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 22

कृतोपनयनं तन्तु गुरुराह कुमारकम् । जनन्याः प्रागुपस्थानं क्रियताञ्चाभिवादनम् ॥

ବାଳକର ଉପନୟନ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଗୁରୁ ଯୁବକଙ୍କୁ କହିଲେ— “ପ୍ରଥମେ ମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କର।”

Verse 23

स गुरोस्तद्वचः श्रुत्वा विहस्यैवमथाब्रवीत् । वन्द्या मे कतमा माता जननी पालनī नु किम् ॥

ଗୁରୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ହସି କହିଲା— “ମୁଁ କାହାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବି— ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ମାତାକୁ, ନା ଯିଏ ମୋତେ ପାଳି ପୋଷି ରକ୍ଷା କଲେ ସେ ମାତାକୁ?”

Verse 24

गुरुरुवाच न त्वियं ते महाभाग ! जनयित्री ऋथात्मजा । विक्रान्तस्याग्रमहिषी हैमिनी नाम नामतः ॥

ଗୁରୁ କହିଲେ— “ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ, ଏହି ନାରୀ ତୁମର ଜନ୍ମମାତା ନୁହେଁ। ଏହି ରୁଥାଙ୍କ କନ୍ୟା; ବିକ୍ରାନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ମହିଷୀ, ‘ହୈମିନୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 25

आनन्द उवाच इयं जनित्री चैत्रस्य विशालग्रामवासिनः । विप्राग्र्यबोधपुत्रस्य योऽस्यां जातोऽन्यतो वचम् ॥

ଆନନ୍ଦ କହିଲା— “ଏହି ତ ଚୈତ୍ରର ଜନ୍ମମାତା; ‘ବିଶାଳ’ ନାମକ ଗ୍ରାମରେ ବସନ୍ତି— ଚୈତ୍ର ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଧଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏହା ଅନ୍ୟଥା କିପରି?”

Verse 26

गुरुरुवाच कुतस्त्वं कथयानन्द ! चैत्रः को वा त्वयोच्यते । सङ्कटं महदाभाति क्व जातोऽत्र ब्रवीषि किम् ॥

ଗୁରୁ କହିଲେ— “ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ ଏପରି କଥା କେଉଁଠୁ କହୁଛ? ତୁମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଥିବା ‘ଚୈତ୍ର’ କିଏ? ଏକ ମହା ବିପଦ ଦେଖାଯାଉଛି— ତୁମର ଜନ୍ମ କେଉଁଠି? ତୁମେ ନିଜେ ଆସଲେ କ’ଣ କହୁଛ?”

Verse 27

आनन्द उवाच जातोऽहमवनीन्द्रस्य क्षत्रियस्य गृहे द्विज । तत्पत्न्यां गिरिभद्रायामाददे जातहारिणी ॥

ଆନନ୍ଦ କହିଲା— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମିଥିଲି। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଗିରିଭଦ୍ରାଙ୍କ ନିକଟରୁ ଏକ ଶିଶୁ-ଅପହାରିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମୋତେ ହରଣ କରିନେଲା।

Verse 28

तयात्र मुक्तो हैमिन्या गृहीत्वा च सुतञ्च सा । बोधस्य द्विजमुख्यस्य गृहे नीतवती पुनः ॥

ସେ ଶିଶୁ-ଅପହାରିଣୀ ମୋତେ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲାପରେ ହୈମିନୀ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କଲା। ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ସହ ନେଇ, ଅଗ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଧଙ୍କ ଘରକୁ ମୋତେ ପୁନଃ ଆଣିଲା।

Verse 29

भक्षयामास च सुतं तस्य बोधद्विजन्मनः । स तत्र द्विजसंस्कारैः संस्कृतो हैमिनीसुतः ॥

ଏବଂ ସେ ଶିଶୁ-ଅପହାରିଣୀ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଧଙ୍କ ପୁଅକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା। ତାପରେ ମୁଁ—ହୈମିନୀର (କଥିତ) ପୁଅ—ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜ-ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ/ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲି।

Verse 30

वयमत्‍र महाभाग ! संस्कृता गुरुना त्वया । मया तव वचः कार्यमुपैमी कतमां गुरो ॥

ହେ ମହାଭାଗ, ଆପଣ ମୋ ଗୁରୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ମୋର ଉପନୟନ/ଦୀକ୍ଷା ହୋଇଛି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ—ତେବେ ହେ ଗୁରୋ, ମୁଁ କାହା (ମାତା) ପାଖକୁ ଯିବି?

Verse 31

गुरुरुवाच अतीव गहनं वत्स ! सङ्कटं महदागतम् । न वेद्मि किञ्चिन्मोहेन भ्रमन्तीव हि बुद्धयः ॥

ଗୁରୁ କହିଲେ— ବତ୍ସ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଏବଂ ମହା ସଙ୍କଟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି। କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ମୁଁ ଜାଣେନି; ମୋହରୁ ଚିନ୍ତାମନ ଯେନ ଘୂରୁଛି।

Verse 32

आनन्द उवाच मोहस्यावसरः कोऽत्र जगत्येवं व्यवस्थिते । कः कस्य पुत्रो विप्रर्षे ! को वा कस्य नु बान्धवः ॥

ଆନନ୍ଦ କହିଲେ—ଲୋକ ଏପରି ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମୋହର ଅବକାଶ କେଉଁଠି? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ କିଏ କାହାର ପୁତ୍ର, ଏବଂ କିଏ ସତ୍ୟରେ କାହାର ଆତ୍ମୀୟ?

Verse 33

आरभ्य जन्मनो नॄणां सम्बन्धित्वमुपैति यः । अन्ये सम्बन्धिनो विप्र ! मृत्युना सन्निवर्तिताः ॥

ଜନ୍ମକ୍ଷଣରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ବାନ୍ଧବ୍ୟ’ ସମ୍ପର୍କ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 34

अत्रापि जातस्य सतः सम्बन्धो योऽस्य बान्धवैः । सोऽप्यस्तङ्गते देहे प्रयात्येषोऽखिलक्रमः ॥

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଜନ୍ମିଛି ଓ ବଞ୍ଚିଛି, ତାହାର ସ୍ୱଜନଙ୍କ ସହିତ ଯେ ବନ୍ଧନ—ଦେହ ଅସ୍ତମିତ (ନଷ୍ଟ) ହେଲେ ସେଥିରୁ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ। ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ଗତି।

Verse 35

अतो ब्रवीमि संसारे वसतः को न बान्धवः । को वापि सततं बन्धुः किं वो विभ्राम्यते मतिः ॥

ତେଣୁ ମୁଁ କହୁଛି—ଏହି ସଂସାରରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କିଏ (କିଛି ନ କିଛି ଭାବେ) ଆତ୍ମୀୟ ନୁହେଁ? ଏବଂ କିଏ ସତ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ? ତେବେ ତୁମ ମନ କାହିଁକି ମୋହିତ?

Verse 36

पितृद्वयं मया प्राप्तमस्मिन्नेव हि जन्मनि । मातृद्वयञ्च किञ्चित्रं यदन्यद् देहसम्भवे ॥

ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୋତେ ଦୁଇଜଣ ପିତା ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ମାତା ମଧ୍ୟ ମିଳିଲେ—ଆହା, କେତେ ବିଚିତ୍ର! ଏବଂ ଦେହଧାରଣରୁ ଯାହା କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

Verse 37

सोऽहं तपः करिष्यामि त्वया यो ह्यस्य भूपतेः । विशालग्रामतः पुत्रश्चैत्र आनीयतामिह ॥

ଏହେତୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚୈତ୍ରକୁ—ବିଶାଳଗ୍ରାମରୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ।

Verse 38

मार्कण्डेय उवाच ततः स विस्मितो राजा सभार्यः सह बन्धुभिः । तस्मान्निवर्त्य ममतामनुमेने वनाय तम् ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତେବେ ରାଜା ପତ୍ନୀ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ‘ମୋର’ ଭାବ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାହାକୁ ବନକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।

Verse 39

चैत्रमानीय तनयं राज्ययोग्यं चकार सः । सम्मान्य ब्राह्मणं येन पुत्रबुद्ध्या स पालितः ॥

ପୁତ୍ର ଚୈତ୍ରକୁ ଆଣି ସେ ତାହାକୁ ରାଜ୍ୟପଦ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କଲେ; ଏବଂ ‘ଏହି ମୋର ପୁତ୍ର’ ଭାବରେ ଯିଏ ତାହାକୁ ପାଳିଥିଲେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 40

सोऽप्यानन्दस्तपस्तेपे बाल एव महावने । कर्मणां क्षुपणार्थाय विमुक्तेः परिपन्थिनाम् ॥

ସେ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ, ମହାଅରଣ୍ୟରେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗରେ ବାଧାସ୍ୱରୂପ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷୟ କରିବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲା।

Verse 41

तपस्यन्तं ततस्तञ्च प्राह देवः प्रजापतिः । किमर्थं तप्यसे वत्स ! तपस्तीव्रं वदस्व तत् ॥

ତାପରେ ସେ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ ଦେବ ପ୍ରଜାପତି ତାହାକୁ କହିଲେ—‘ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ! କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏହି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ମୋତେ କୁହ।’

Verse 42

आनन्द उवाच आत्मनः शुद्धिकामोऽहं करोमि भगवन्स्तपः । बन्धाय मम कर्माणि यानि तत्क्षपणोन्मुखः ॥

ଆନନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ନିଜ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିର ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ତପ କରୁଛି, ଯେଣୁ ବନ୍ଧନର କାରଣ ହୋଇଥିବା ମୋ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ଟ ହେଉ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच क्षीणाधिकारो भवति मुक्तियोग्यो न कर्मवान् । सत्त्वाधिकारवान् मुक्तिमवाप्स्यति ततो भवान् ॥

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯାହାର ଅଧିକାର (ଅଧିକାରଭୋଗ) ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି ସେଇ ମୋକ୍ଷଯୋଗ୍ୟ; କର୍ମବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ତ୍ୱାଧିକାର ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋକ୍ଷ ପାଏ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପାଇବ।

Verse 44

भवता मनुना भाव्यं षष्ठेन व्रज तत्कुरु । अलन्ते तपसा तस्मिन् कृते मुक्तिमवाप्स्यसि ॥

ତୁମେ ଷଷ୍ଠ ମନୁ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ—ଯାଇ ସେଇ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର। ତୁମର ତପ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।

Verse 45

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तो ब्रह्मणा सोऽपि तथेत्युक्त्वा महामतिः । तत्कर्माभिमुखो यातस्तपसो विरराम ह ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ମହାମନା “ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ମୁଖ କରି ସେ ତପ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 46

चाक्षुषेत्याह तं ब्रह्मा तपसो विनिवर्तयन् । पूर्वनाम्ना बभूवाथ प्रख्यातश्चाक्षुषो मनुः ॥

ତାଙ୍କୁ ତପରୁ ଫେରାଉଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ “ଚାକ୍ଷୁଷ” ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ତା’ପରେ ସେଇ ପୂର୍ବନାମରେ ସେ “ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ” ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 47

उपयेमे विदर्भां स सुतामुग्रस्य भूभृतः । तस्याञ्चोत्पादयामास पुत्रान् प्रख्यातविक्रमान् ॥

ସେ ରାଜା ଉଗ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ବିଦର୍ଭାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାକ୍ରମପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 48

तस्य मन्वन्तरेशस्य येऽन्तरे त्रिदशा द्विज । ये चर्षयस्तथैवेन्द्रो ये सुताश्चास्य तान् शृणु ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ—ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରାଧିପତିଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ କେଉଁ ଦେବମାନେ, କେଉଁ ଋଷିମାନେ, କିଏ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କିଏ ଥିଲେ।

Verse 49

आप्या नाम सुरास्तत्र तेषामेकोऽष्टको गणः । प्रख्यातकर्मणां विप्र यज्ञे हव्यभुजामयम् ॥

ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ‘ଆପ୍ୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଠଜଣଙ୍କ ଏକ ଗଣ ଥିଲା। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହିମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଭୋଜନକାରୀ।

Verse 50

प्रख्यातबलवीर्याणां प्रभामण्डलदुर्दृशाम् । द्वितीयश्च प्रसूताख्यो देवानामष्टको गणः ॥

ବଳ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତେଜୋମଣ୍ଡଳ ହେତୁ ଦର୍ଶନକୁ ଦୁର୍ଲଭ—ଆଠ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ତାହା ‘ପ୍ରସୂତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 51

तथैवाष्टक एवाऽन्यो भव्याख्यो देवतागणः । चतुर्थश्च गणस्तत्र यूथगाख्यस्तथाष्टकः ॥

ସେହିପରି ‘ଭବ୍ୟ’ ନାମରେ ଆଠ ଦେବତାଙ୍କ ଆଉ ଏକ ଗଣ ଅଛି; ଏବଂ ସେଠାରେ ଆଠଜଣଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଗଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ‘ୟୂଥଗ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 52

लेखसंज्ञास्तथैवान्ये तत्र मन्वन्तरे द्विज । पञ्चमे च गणे देवास्तत्संज्ञा ह्यमृताशिनः ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ‘ଲେଖା’ ନାମରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ଗଣରେ ଦେବମାନେ ସେହି ନାମରେ ଅଭିହିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଅମୃତଭୋଜୀ—ଅମର।

Verse 53

शतं क्रतूनामाहृत्य यस्तेषामधिपोऽभवत् । मनोजवस्तथैवेन्द्रः संख्यातो यज्ञभागभुक् ॥

ଶତ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରି ସେ ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ହେଲା। ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ମନୋଜବ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଯଜ୍ଞଭାଗଭୋକ୍ତା।

Verse 54

सुमेधा विरजाश्चैव हविष्मानुन्नतो मधुः । अतिनामा सहिष्णुश्च सप्तासन्निति चर्षयः ॥

ସୁମେଧା, ବିରଜା, ହବିଷ୍ମାନ, ଉନ୍ନତ, ମଧୁ, ଅତିନାମା ଓ ସହିଷ୍ଣୁ—ଏହି ସାତଜଣ ଋଷି ଥିଲେ।

Verse 55

ऊरु-पुरु-शतद्युम्नप्रमुखाः सुमहाबलाः । चाक्षुषस्य मनोः पुत्राः पृथिवीपतयोऽभवन् ॥

ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି (ରାଜା) ହେଲେ।

Verse 56

एतत्ते कथितं षष्ठं मया मन्वन्तरं द्विज । चाक्षुषस्य तथा जन्म चरितञ्च महात्मनः ॥

ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଷଷ୍ଠ ମନ୍ୱନ୍ତର କହିଲି, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।

Verse 57

साम्प्रतं वर्तते योऽयं नाम्ना वैवस्वतो मनुः । सप्तमीयेऽन्तरे तस्य देवाद्यास्तान् शृणुष्व मे ॥

ଏବେ ଯେ ଚଳିତ ମନୁ, ସେ ‘ବୈବସ୍ୱତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କ ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦେବଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।

Verse 58

य इदं कीर्तयेद्धीमान् चाक्षुषस्यान्तरं भुवि । शृणुते च लभेत् पुत्रानारोग्यसुखसम्पदम् ॥

ପୃଥିବୀରେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ପଢ଼େ, ଏବଂ ଯେ ଶୁଣେ, ସେ ପୁତ୍ରଲାଭ କରେ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ–ସୁଖ–ସମୃଦ୍ଧିର ଧନ ପାଏ।