Shloka 35

Adhyaya 76 — The Sixth Manvantara: Cakshusha Manu, the Child-Snatcher, and the Problem of Kinship

Sanskrit

अतो ब्रवीमि संसारे वसतः को न बान्धवः ।

को वापि सततं बन्धुः किं वो विभ्राम्यते मतिः ॥

Transliteration

ato bravīmi saṃsāre vasataḥ ko na bāndhavaḥ / ko vāpi satataṃ bandhuḥ kiṃ vo vibhrāmyate matiḥ

Translation

ତେଣୁ ମୁଁ କହୁଛି—ଏହି ସଂସାରରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କିଏ (କିଛି ନ କିଛି ଭାବେ) ଆତ୍ମୀୟ ନୁହେଁ? ଏବଂ କିଏ ସତ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ? ତେବେ ତୁମ ମନ କାହିଁକି ମୋହିତ?

Word by Word

• अतः: therefore
• अतः: सम्बन्ध/हेतु (Logical connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक-अव्यय (therefore/from this)

• ब्रवीमि: I say
• ब्रवीमि: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• संसारे: in worldly existence
• संसारे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वसतः: of one who lives (there)
• वसतः: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: वस् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of one dwelling’

• कः: who
• कः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; interrogative pronoun

• न: not
• न: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• बान्धवः: a relative
• बान्धवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कः: who
• कः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• अपि: even
• अपि: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (also/even)

• सततम्: always
• सततम्: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूत (adverb: always/constantly)

• बन्धुः: friend/kinsman
• बन्धुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• किम्: why/what
• किम्: हेतु/प्रश्न (Interrogative)
• Type: Noun
• Root: क (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; interrogative pronoun

• वः: for you / of you
• वः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (Sampradāna or Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-रूप (Genitive/Dative enclitic), बहुवचन; ‘of you/to you’

• विभ्राम्यते: is confused/wanders
• विभ्राम्यते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि + भ्रम् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मतिः: mind/understanding
• मतिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speakers

• Ānanda speaking (within Mārkaṇḍeya’s narration)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Universality and instability of relationships
• Mind’s delusion (vibhrama)
• Viveka (discernment)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse reframes kinship as fluid and situational, undermining possessive grief or pride. It encourages discernment: fulfill duties, but do not absolutize relations.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Didactic teaching supporting dharma within narrative; not a direct sarga/manvantara/vaṃśa passage.

What is the esoteric significance?

By denying an ‘eternal relative’ in the phenomenal realm, the text implicitly points toward the only stable refuge: the inner Self (ātman) or the Absolute (brahman).