Adhyaya 35

Verse 1

अपर बक। ] अति: पजञ्चत्रिशो<ड्ध्याय: बलदेवजीकी तीर्थयात्रा तथा प्रभास-क्षेत्रके प्रभावका वर्णनके प्रसंगमें चन्द्रमाके शापमोचनकी कथा जनमेजय उवाच पूर्वमेव यदा रामस्तस्मिन्‌ युद्ध उपस्थिते । आमन्त्रय केशवं यातो वृष्णिभि: सहित: प्रभु:

ଜନମେଜୟ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ସମୀପ ହୋଇଆସିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପ୍ରଭୁ ବଳରାମ କେଶବଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି (ବିଦାୟ ନେଇ) ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ସହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 2

साहाय्य॑ धार्तराष्ट्स्य न च कर्तास्मि केशव । न चैव पाण्डुपुत्राणां गमिष्यामि यथागतम्‌

“କେଶବ! ମୁଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ସହାୟ ହେବି ନାହିଁ; ଏବଂ ଯଥାବସ୍ଥାରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବି ନାହିଁ।”

Verse 3

एवमुक्त्वा तदा रामो यात: क्षत्रनिबर्हण: । तस्य चागमन भूयो ब्रह्मन्‌ शंसितुमरहसि,विप्रवर! उन दिनों ऐसी बात कहकर जब क्षत्रियसंहारक बलरामजी चले गये, तब उनका पुनः आगमन कैसे हुआ, यह बतानेकी कृपा करें

ଜନମେଜୟ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରବର! ଏପରି କହି କ୍ଷତ୍ରିୟନିବର୍ହଣ ରାମ (ବଳରାମ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପରେ ତାଙ୍କର ପୁନରାଗମନ କିପରି ହେଲା, ଆପଣ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 4

आखाेणयाहि मे विस्तरश: कथ॑ं राम उपस्थित: । कथं च दृष्टवान्‌ युद्ध कुशलो हासि सत्तम

ଜନମେଜୟ କହିଲେ—ହେ ସତ୍ତମ! ଆପଣ କଥାବର୍ଣ୍ଣନରେ କୁଶଳ; ତେଣୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ—ରାମ (ବଳରାମ) ସେଠାରେ କିପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକୁ କିପରି ଦେଖିଲେ।

Verse 5

वैशम्पायन उवाच उपप्लव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु । प्रेषितो धृतराष्ट्रस्य समीप॑ मधुसूदन:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ନିବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମସମ୍ମତ ସନ୍ଧି ସାଧି ହଠୀ ଅଧର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିନାଶକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ମଧୁସୂଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମୀପକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା।

Verse 6

शमं प्रति महाबाहो हितार्थ सर्वदेहिनाम्‌ वैशम्पायनजीने कहा--राजन्‌! जिन दिनों महामनस्वी पाण्डव उपप्लव्य नामक स्थानमें छावनी डालकर ठहरे हुए थे

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ମହାବାହୋ! ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସନ୍ଧି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ହାସ୍ତିନପୁରକୁ ଯାଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଟିଲେ।

Verse 7

न च तत्‌ कृतवान्‌ राजा यथा ख्यातं हि तत्‌ पुरा

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ପୂର୍ବେ ଯାହାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଓ ଯଥୋଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା, ରାଜା ସେପରି କଲେ ନାହିଁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସବୁ କଥା ପୂର୍ବରୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସେଠାରେ ସନ୍ଧି ହୋଇନଥିବାରୁ ମହାବାହୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁନଃ ଉପପ୍ଲବ୍ୟକୁ ଫେରିଆସିଲେ।

Verse 8

अनवाप्य शमं तत्र कृष्ण: पुरुषसत्तम: | आगच्छत महाबाहुरुपप्लव्यं जनाधिप

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ଜନାଧିପ! ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ଲାଭ ନ କରି, ମହାବାହୁ ପୁରୁଷସତ୍ତମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉପପ୍ଲବ୍ୟକୁ ଫେରିଆସିଲେ।

Verse 9

ततः प्रत्यागतः कृष्णो धार्तराष्ट्रविसर्जित: । अक्रियायां नरव्यापत्र पाण्डवानिदमब्रवीत्‌,नरव्याप्र! कार्य न होनेपर धृतराष्ट्रसे विदा ले वहाँसे लौटे हुए श्रीकृष्णने पाण्डवोंसे इस प्रकार कहा--

ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ନ ହେବାରୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ—ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର!—ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 10

न कुर्वन्ति वचो महां कुरव: कालनोदिता: । निर्गच्छध्वं पाण्डवेया: पुष्पेण सहिता मया

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ମହା କୁରୁମାନେ ମୋ କଥା ମାନୁନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନେ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରର ଶୁଭଯୋଗ ସହିତ ମୋ ସଙ୍ଗେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରି ପଡ଼।

Verse 11

इसके बाद जब सेनाका बँटवारा होने लगा, तब बलवानोंमें श्रेष्ठ महामना बलदेवजीने अपने भाई श्रीकृष्णसे कहा--

ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ସେନାର ବିଭାଜନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାମନା ବଳଦେବ ନିଜ ଭାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 12

तेषामपि महाबाहो साहाय्यं॑ मधुसूदन । क्रियतामिति तत्‌ कृष्णो नास्य चक्रे वचस्तदा,“महाबाहु मधुसूदन! उन कौरवोंकी भी सहायता करना। परंतु श्रीकृष्णने उस समय उनकी यह बात नहीं मानी”

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—“ହେ ମହାବାହୁ ମଧୁସୂଦନ, ସେଇ କୌରବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କର।” କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ କଥା ମାନିଲେ ନାହିଁ।

Verse 13

ततो मन्युपरीतात्मा जगाम यदुनन्दन: । तीर्थयात्रां हलधर: सरस्वत्यां महायशा:,इससे मन-ही-मन कुपित और खिन्न होकर महायशस्वी यदुनन्दन हलधर सरस्वतीके तटपर तीर्थयात्राके लिये चल दिये

ତାପରେ ମନ ରୋଷ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ମହାଯଶସ୍ବୀ ଯଦୁନନ୍ଦନ ହଳଧର (ବଳଦେବ) ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଗମନ କଲେ।

Verse 14

मैत्रनक्षत्रयोगे सम सहित: सर्वयादवै: । आश्रयामास भोजस्तु दुर्योधनमरिंदम:,इसके बाद शत्रुओंका दमन करनेवाले कृतव्माने सम्पूर्ण यादवोंके साथ अनुराधानक्षत्रमें दुर्योधनका पक्ष ग्रहण किया

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମୈତ୍ର (ଅନୁରାଧା) ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗରେ, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ଭୋଜବୀର ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନଙ୍କ ସହ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କ ପକ୍ଷ ଧରିଲେ।

Verse 15

युयुधानेन सहितो वासुदेवस्तु पाण्डवान्‌ | रौहिणेये गते शूरे पुष्पेण मधुसूदन:

ୟୁୟୁଧାନଙ୍କ ସହିତ ବାସୁଦେବ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଶୂର ରୌହିଣେୟ (ବଳରାମ) ଚାଲିଯାଇଥିବା ପରେ ମଧୁସୂଦନ (କୃଷ୍ଣ) ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ସୌମ୍ୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ଧୈର୍ୟ ଦୃଢ଼ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 16

गच्छन्नेव पथिस्थस्तु राम: प्रेष्यानुवाच ह

ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ବଳରାମ ସେଠାରେ ରହି ସେବକମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆସ।”

Verse 17

सम्भारांस्तीर्थयात्रायां सर्वोपकरणानि च । आनयघध्वं द्वारकायामग्नीन्‌ वै याजकांस्तथा

ବଳରାମ କହିଲେ—“ଦ୍ୱାରକାରୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମାନେ ଓ ଯାଜକ (ପୁରୋହିତ)ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନେଇ ଆସ।”

Verse 18

सुवर्ण रजतं चैव धेनूर्वासांसि वाजिन: । कुण्जरांश्व रथांश्वैव खरोष्ट्र वाहनानि च

“ସୁନା-ଚାନ୍ଦି, ଧେନୁ, ବସ୍ତ୍ର, ଘୋଡ଼ା; ହାତୀ ଓ ରଥ; ଏବଂ ଗଧା-ଉଠ ଟାଣିଥିବା ବାହନମାନେ ମଧ୍ୟ।”

Verse 19

प्रतिस्रोत: सरस्वत्या गच्छध्वं शीघ्रगामिन:

“ସରସ୍ୱତୀର ସ୍ରୋତର ପ୍ରତିକୂଳରେ, ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଯାଅ।”

Verse 20

ऋच्विजश्नानय ध्वं वै शतशक्ष द्विजर्षभान्‌ । शीघ्रगामी सेवको! तुम सरस्वतीके स्रोतकी ओर चलो और सैकड़ों श्रेष्ठ ब्राह्मणों तथा ऋत्विजोंको ले आओ' ।। एवं संदिश्य तु प्रेष्यानू बलदेवो महाबल:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— “ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଅ, ଏବଂ ଶତଶଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରାଅ। ହେ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ସେବକ, ତୁରନ୍ତ ସରସ୍ୱତୀର ସ୍ରୋତ ଦିଗକୁ ଯାଇ ଶତଶଃ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆ।” ଏଭଳି ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ମହାବଳୀ ବଳଦେବ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 21

तीर्थयात्रां ययौ राजन्‌ कुरूणां वैशसे तदा । सरस्वती प्रतिस्रोत: समन्तादभिजग्मिवान्‌

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ, କୁରୁମାନଙ୍କ ସଂହାର ପରେ ସେ ସମୟରେ ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରିଲେ। ସେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରବାହର ପ୍ରତିକୂଳ ଦିଗରେ ଚାଲି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଗମନ କଲେ।

Verse 22

ऋषच्विग्भिश्न सुहृद्धिश्व॒ तथान्यैरद्धिजसत्तमै: । रथैर्गजैस्तथाश्रैश्ष प्रेष्यैज्ञु भरतर्षभ

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଋଷି, ଋତ୍ୱିଜ, ସୁହୃଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 23

गोखरोष्ट प्रयुक्तैश्व यानैश्व बहुभिवत: । राजन्‌! महाबली बलदेवजीने सेवकोंको ऐसी आज्ञा देकर उस समय कुरुक्षेत्रमें ही तीर्थयात्रा आरम्भ कर दी। भरतश्रेष्ठ! वे सरस्वतीके स्रोतती ओर चलकर उसके दोनों तटोंपर गये। उनके साथ ऋत्विज

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ, ମହାବଳୀ ବଳଦେବ ସେବକମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ ସେ ସମୟରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ହିଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସରସ୍ୱତୀର ସ୍ରୋତମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ଉଭୟ ତଟ ଧରି ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ଋତ୍ୱିଜ, ସୁହୃଦ, ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସେବକମାନେ। ବଳଦ, ଗଧା ଓ ଉଁଟ ଯୋଗା ଅନେକ ଯାନରେ ଘେରା ହୋଇ ବଳରାମ ଆଗେଇଲେ।

Verse 24

देशे देशे तु देयानि दानानि विविधानि च । अचयि चार्थिनां राजन्‌ क्लृप्तानि बहुशस्तथा

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ, ଦେଶେ ଦେଶେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେବାକୁ ଥିଲା; ଏବଂ ଯାଚକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ପୁନଃପୁନଃ ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସଞ୍ଚୟ କରାଯାଇଥିଲା।

Verse 25

राजन! उस समय उन्होंने देश-देशमें थके-माँदे रोगी, बालक और वृद्धोंका सत्कार करनेके लिये नाना प्रकारकी देनेयोग्य वस्तुएँ प्रचुर मात्रामें तैयार करा रखी थीं ।।

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ଦେଶେ ଦେଶେ କ୍ଳାନ୍ତ-ଶ୍ରାନ୍ତ, ରୋଗୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସତ୍କାର ଓ ସେବା ପାଇଁ ନାନାପ୍ରକାର ଦାନଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖିଥିଲେ। ହେ ଭରତବଂଶଜ! ସେ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା, ଏବଂ ଭୁକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଦିଗରେ ଅନ୍ନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା।

Verse 26

भारत! विभिन्न देशोंमें लोग जिन वस्तुओंकी इच्छा रखते थे, उन्हें वे ही दी जाती थीं। भूखोंको भोजन करानेके लिये सर्वत्र अन्नका प्रबन्ध किया गया था ।।

ହେ ଭାରତ! ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଲୋକେ ଯେଯେ ବସ୍ତୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ, ସେସେ ବସ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଭୁକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ପାଇଁ ସବୁଠାରେ ଅନ୍ନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା। ଯେଉଁଠି ଯେତେବେଳେ ଯେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ହିଁ ବଳରାମଙ୍କ ସେବକମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ; ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନ୍, ଆତିଥ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ ହୁଏନି।

Verse 27

तत्र तत्र स्थिता राजन्‌ रोहिणेयस्य शासनात्‌ । भक्ष्यपेयस्य कुर्वन्ति राशींस्तत्र समन्‍्ततः

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ରୋହିଣେୟ (ବଳରାମ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଏଠି-ସେଠି ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ସବୁଦିଗରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ପେୟର ଢେର ସଜାଇ ରଖୁଥିଲେ।

Verse 28

वासांसि च महाहाणि पर्यड्कास्तरणानि च । पूजार्थ तत्र क्लृप्तानि विप्राणां सुखमिच्छताम्‌,सुख चाहनेवाले ब्राह्मणोंके सत्कारके लिये बहुमूल्य वस्त्र, पलंग और बिछौने तैयार रखे जाते थे

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପୂଜା-ସତ୍କାର ପାଇଁ, ସୁଖ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ, ମହାମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ପଲଙ୍କ ଓ ବିଛାନା ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖାଯାଇଥିଲା।

Verse 29

यत्र यः स्वपते विप्रो यो वा जागर्ति भारत । तत्र तत्र तु तस्यैव सर्व क्लृप्तमदृश्यत,भारत! जो ब्राह्मण जहाँ भी सोता या जागता था, वहाँ-वहाँ उसके लिये सारी आवश्यक वस्तुएँ सदा प्रस्तुत दिखायी देती थीं

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁଠି ଶୁଏ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଜାଗେ, ସେଠାରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ସଜାଗୋଛା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 30

यथासुखं जन: सर्वो याति तिष्ठति वै तदा । यातुकामस्य यानानि पानानि तृषितस्य च

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେ ସମୟରେ ସେଇ ଯାତ୍ରାରେ ସମସ୍ତେ ସୁଖରେ ଚାଲୁଥିଲେ ଓ ସୁଖରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଯାହାର ଯିବା ଇଚ୍ଛା, ତାକୁ ବାହନ ମିଳୁଥିଲା; ଯେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ, ତାକୁ ପାନୀୟ ଦିଆଯାଉଥିଲା—ଏମିତି ସୁଶୃଙ୍ଖଳ ଆତିଥ୍ୟ ଥିଲା ଯେ କାହାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅବହେଳିତ ହୁଏନି।

Verse 31

बुभुक्षितस्य चान्नानि स्वादूनि भरतर्षभ । उपजहुर्नरास्तत्र वस्त्राण्याभरणानि च

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଭୁକ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଆଣାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଲୋକେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଭେଟ ଦେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଆବଶ୍ୟକତାନୁସାରେ ସେବା ଓ ସମ୍ମାନ-ଦାନରେ ଧର୍ମମୟ ଉଦାରତା ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା।

Verse 32

स पन्था: प्रब॒भौ राजन्‌ सर्वस्यैव सुखावह: । स्वर्गोपमस्तदा वीर नराणां तत्र गच्छताम्‌ | नित्यप्रमुदितोपेत: स्वादुभक्ष्य: शुभान्वित:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ! ସେ ପଥ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶୁଥିଲା। ସେଠାରେ ଯାଉଥିବା ବୀର ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ତାହା ସ୍ୱର୍ଗସମ ଲାଗୁଥିଲା—ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦମୟ, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭୋଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଶୁଭଫଳଦାୟକ।

Verse 33

विपण्यापणपण्यानां नानाजनशतैर्व॑त: । नानाद्रुमलतोपेतो नानारत्नविभूषित:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେ ପଥ ସହିତ ସହିତ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ ବସ୍ତୁର ଏକ ଅବିରତ ହାଟ ଚାଲୁଛି; ତାହା ନାନା ପ୍ରକାରର ସେକଡ଼ ଲୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେ ହାଟ ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ-ଲତାରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ନାନା ରତ୍ନରେ ବିଭୂଷିତ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 34

इस प्रकार श्रीमह्या भारत शल्यपवके अन्तर्गत गदापवमें बलरामजीका आगमनविषयक चौंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ତାପରେ ମହାତ୍ମା, ନିୟମରେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ଓ ସଂଯମୀ, ଯଦୁକୁଳର ଅଗ୍ରଣୀ ହଳଧାରୀ ବଳରାମ, ହେ ରାଜନ, ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥମାନେ ଭ୍ରମଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଯଜ୍ଞ-ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 35

दोग्ध्रीक्ष धेनूश्न सहस्नरशो वै सुवासस: काञ्चनबद्धशृद्धी: । हयांश्न नानाविधदेशजातान्‌ यानानि दासांश्व शुभान द्विजेभ्य:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦୁଧାଳୁ ଗାଈ ଦାନ କଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜାଇ ଶିଙ୍ଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣପତ୍ର ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା। ତଦୁପରି ନାନା ଦେଶରେ ଜନ୍ମିତ ଘୋଡ଼ା, ରଥାଦି ଯାନ ଓ ସୁବେଶଧାରୀ ଦାସମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 36

रत्नानि मुक्तामणिविद्रुमं चा- प्यग्रयं सुवर्ण रजतं सुशुद्धम्‌ अयस्मयं ताम्रमयं च भाण्डं ददौ द्विजातिप्रवरेषु राम:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ରାମ (ବଳରାମ) ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ମଣି ଓ ପ୍ରବାଳ, ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅତିଶୁଦ୍ଧ ରଜତ ଦାନ କଲେ। ତଦୁପରି ଲୋହା ଓ ତାମ୍ରର ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କଲେ।

Verse 37

एवं स वित्त प्रददौ महात्मा सरस्वतीतीर्थवरेषु भूरि । ययौ क्रमेणाप्रतिमप्र भाव- सतत: कुरुक्षेत्रमुदारवृत्ति:

ଏହିପରି ସେ ମହାତ୍ମା ସରସ୍ୱତୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଦାନ କଲେ। ପରେ ଅପ୍ରତିମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ସଦା ଉଦାରବୃତ୍ତି ଥିବା ସେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 38

इस प्रकार उदार वृत्तिवाले अनुपम प्रभावशाली महात्मा बलरामने सरस्वतीके श्रेष्ठ तीर्थोमें बहुत धन दान किया और क्रमशः यात्रा करते हुए वे कुरक्षेत्रमें आये ।।

ଏହିପରି ଉଦାରବୃତ୍ତି ଓ ଅପ୍ରତିମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାତ୍ମା ବଳରାମ ସରସ୍ୱତୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଦାନ କରି କ୍ରମେ ଯାତ୍ରା କରି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ଜନମେଜୟ କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ସରସ୍ୱତୀ-ତଟବର୍ତ୍ତୀ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଗୁଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ହେ ଦ୍ୱିପଦଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରମାନୁସାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେବନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ ଓ ଯେ କର୍ମବିଧିରେ ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ସେଥି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 39

यथाक्रमेण भगवंस्तीर्थानामनुपूर्वश: । ब्रह्मन ब्रह्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं हि मे

ଜନମେଜୟ କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଓ ଅନୁପୂର୍ବଶଃ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ— ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ।

Verse 40

वैशम्पायन उवाच तीर्थानां च फलं राजन्‌ गुणोत्पत्तिं च सर्वश: । मयोच्यमान वै पुण्यं शृणु राजेन्द्र कृत्सनश:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଫଳ, ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେମାନଙ୍କୁ ସେବନ କରି ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାର ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ।

Verse 41

पूर्व महाराज यदुप्रवीर ऋषत्विक्‌सुह्ृद्विप्रगणैश्न सार्थम्‌ पुण्यं प्रभासं समुपाजगाम यत्रोडुराड्‌ यक्ष्मणा क्लिश्यमान:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ! ପୂର୍ବକାଳରେ ଯଦୁକୁଳର ଅଗ୍ରବୀର (ବଳରାମ) ଋତ୍ୱିଜ, ସୁହୃଦ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣଙ୍କ ସହ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ପ୍ରଭାସକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତି ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜୟକ୍ଷ୍ମାରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ପାଇଥିଲେ।

Verse 42

विमुक्तशाप: पुनराप्य तेज: सर्व जगद्‌ भासयते नरेन्द्र । एवं तु तीर्थप्रवरं पृथिव्यां प्रभासनात्‌ तस्य ततः प्रभास:

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର! ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନର୍ବାର ନିଜ ତେଜ ପାଇ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ। ଏହିପରି ପୃଥିବୀରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସିତ କରିଥିବାରୁ ପରେ ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 43

जनमेजय उवाच कथं तु भगवन्‌ सोमो यक्ष्मणा समगृहा[त । कथं च तीर्थप्रवरे तरमिं श्षन्द्रोी न्यमज्जत

ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ—ଭଗବନ୍! ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) କିପରି ରାଜୟକ୍ଷ୍ମାରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ? ଏବଂ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ଚନ୍ଦ୍ର କିପରି ସ୍ନାନ କଲେ?

Verse 44

कथमाप्लुत्य तस्मिंस्तु पुनराप्पायित: शशी । एतनमे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने,महामुने! उस तीर्थमें गोता लगाकर चन्द्रमा पुनः किस प्रकार हृष्ट-पुष्ट हुए? यह सब प्रसंग मुझे विस्तारपूर्वक बताइये

ଜନମେଜୟ କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନି! ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଚନ୍ଦ୍ର କିପରି ପୁନର୍ବାର ପୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 45

वैशम्पायन उवाच दक्षस्य तनयास्तात प्रादुरासन्‌ विशाम्पते । स सप्तविंशतिं कन्या दक्ष: सोमाय वै ददौ

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ତାତ! ପ୍ରଜାନାଥ! ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କର ବହୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷ ନିଜ ସତାଇଶି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦେଲେ॥

Verse 46

नक्षत्रयोगनिरता: संख्यानार्थ च ताभवन्‌ | पत्न्‍्यो वै तस्य राजेन्द्र सोमस्य शुभकर्मण:

ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଶୁଭକର୍ମ କରୁଥିବା ସୋମଙ୍କ ସେହି ପତ୍ନୀମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର-ଯୋଗରେ ନିରତ ଥିବାରୁ ସେହି ନକ୍ଷତ୍ରନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ସମୟ-ଗଣନାରେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ ହେଲେ॥

Verse 47

तास्तु सर्वा विशालाक्ष्यो रूपेणाप्रतिमा भुवि | अत्यरिच्यत तासां तु रोहिणी रूपसम्पदा

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଶାଳନେତ୍ରୀ; ଏହି ଭୂମିରେ ତାଙ୍କ ରୂପର ସମାନ କେହି ନଥିଲେ। ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋହିଣୀ ନିଜ ରୂପସମ୍ପଦାରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ॥

Verse 48

ततस्तस्यां स भगवान्‌ प्रीति चक्रे निशाकरः । सास्य हृद्या बभूवाथ तस्मात्‌ तां बुभुजे सदा,इसलिये भगवान्‌ चन्द्रमा उससे अधिक प्रेम करने लगे, वही उनकी हृदयवल्लभा हुई; अतः वे सदा उसीका उपभोग करते थे

ତାପରେ ଭଗବାନ ନିଶାକର (ଚନ୍ଦ୍ର) ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ପ୍ରୀତି କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟବଲ୍ଲଭା ହେଲେ; ତେଣୁ ସେ ସଦା ତାଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ରମଣ କରୁଥିଲେ॥

Verse 49

पुरा हि सोमो राजेन्द्र रोहिण्यामवसत्‌ परम्‌ | ततस्ता: कुपिता: सर्वा नक्षत्राख्या महात्मन:

ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପୁରାକାଳରେ ସୋମ ରୋହିଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ହିଁ ଅତ୍ୟଧିକ ରହୁଥିଲେ। ତେଣୁ ନକ୍ଷତ୍ରନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାତ୍ମା ସୋମଙ୍କ ସେହି ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ॥

Verse 50

ता गत्वा पितरं प्राहु: प्रजापतिमतन्द्रिता: । सोमो वसति नास्मासु रोहिणीं भजते सदा,और आलस्य छोड़कर अपने पिताके पास जाकर बोलीं--'प्रभो! चन्द्रमा हमारे पास नहीं आते। वे सदा रोहिणीका ही सेवन करते हैं

ସେ କନ୍ୟାମାନେ ଆଳସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ପିତା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ପ୍ରଭୁ! ସୋମ ଆମ ପାଖରେ ବସୁନାହାନ୍ତି; ସେ ସଦା ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେବନ କରନ୍ତି।”

Verse 51

ता वयं सहिता: सर्वास्त्वित्सकाशे प्रजेश्वर । वत्स्यामो नियताहारास्तपश्चरणतत्परा:

ହେ ପ୍ରଜେଶ୍ୱର! ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ରହିବୁ—ନିୟମିତ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରି ତପଶ୍ଚରଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ହୋଇ।

Verse 52

“अत: प्रजेश्वर! हम सब बहिनें एक साथ नियमित आहार करके तपस्यामें संलग्न हो आपके ही पास रहेंगी! ।।

“ଏହେତୁ, ହେ ପ୍ରଜେଶ୍ୱର! ଆମେ ସମସ୍ତ ଭଉଣୀ ଏକସାଥି ନିୟମିତ ଆହାର କରି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବୁ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ସୋମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସୋମ! ତୁମ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖ; ଯେଣୁ ମହା ଅଧର୍ମ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରୁ।”

Verse 53

तास्तु सर्वाब्रवीद्‌ दक्षो गच्छध्वं शशिनो5न्तिकम्‌ | सम॑ वत्स्यति सर्वासु चन्द्रमा मम शासनात्‌

ତାପରେ ଦକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏବେ ତୁମେ ଶଶୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବେ।”

Verse 54

विसृष्टास्तास्तथा जम्मु: शीतांशुभवनं तदा । तथापि सोमो भगवान्‌ पुनरेव महीपते

ଏଭଳି ଭାବେ ଛାଡ଼ା ପାଇ ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଶୀତାଂଶୁ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଭବନକୁ ଗଲେ। ତଥାପି, ହେ ମହୀପତେ! ଭଗବାନ ସୋମ ପୁନର୍ବାର ଆଉଥରେ ଫେରିଲେ।

Verse 55

ततस्ता: सहिता: सर्वा भूय: पितरमन्रुवन्‌

ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ କନ୍ୟା ଏକତ୍ର ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ସମୀପରେ ରହିବୁ। ଚନ୍ଦ୍ର ଆମ ସହିତ ବସୁନାହାନ୍ତି; ସେ ଆପଣଙ୍କ କଥା ମାନିଲେ ନାହିଁ।”

Verse 56

तव शुश्रूषणे युक्ता वत्स्यामो हि तवान्तिके । सोमो वसति नास्मासु नाकरोद्‌ वचनं तव

“ଆପଣଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ସମୀପରେ ରହିବୁ। ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଆମ ସହିତ ବସୁନାହାନ୍ତି; ସେ ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କଲେ ନାହିଁ।”

Verse 57

तासां तदू्‌ वचन श्रुत्वा दक्ष: सोममथाब्रवीत्‌ । सम॑ वर्तस्व भार्यासु मा त्वां शप्स्ये विरोचन

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ପୁନର୍ବାର ସୋମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ! ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର; ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି, ହେ ବିରୋଚନ।”

Verse 58

अनादृत्य तु तद्‌ वाक्य दक्षस्य भगवान्‌ शशी । रोहिण्या सार्थमवसत्‌ ततस्ता: कुपिता: पुनः

କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସେହି ବଚନକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି ଭଗବାନ ଶଶୀ (ଚନ୍ଦ୍ର) ରୋହିଣୀଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ବସିଲେ। ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନର୍ବାର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 59

गत्वा च पितर प्राहु: प्रणम्य शिरसा तदा । सोमो वसति नास्मासु तस्मान्न: शरणं भव

ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତେବେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— “ସୋମ ଆମ ସହିତ ବସୁନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣ ଆମର ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ।”

Verse 60

दक्षके इतना कहनेपर भी भगवान्‌ चन्द्रमा उनकी बातकी अवहेलना करके केवल रोहिणीके ही साथ रहने लगे। यह देख दूसरी स्त्रियाँ पुनः क्रोधसे जल उठीं और पिताके पास जा उनके चरणोंमें मस्तक नवाकर प्रणाम करनेके अनन्तर बोलीं--“भगवन्‌! सोम हमारे पास नहीं रहते। अतः आप हमें शरण दें ।।

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଦକ୍ଷ ଏପରି କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି କେବଳ ରୋହିଣୀଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ପୁନର୍ବାର କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠିଲେ। ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ଭଗବନ୍! ସୋମ ଆମ ପାଖରେ ରହୁନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣ ଆମକୁ ଶରଣ ଦିଅନ୍ତୁ। ଭଗବାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦା ରୋହିଣୀରେ ହିଁ ବସନ୍ତି; ସେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରୁନାହାନ୍ତି, ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାନ୍ତି।”

Verse 61

तच्छुत्वा भगवान्‌ क्रुद्धो यक्ष्माणं पृथिवीपते

ହେ ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ଏହା ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ (ଦକ୍ଷ) କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯକ୍ଷ୍ମାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 62

ससर्ज रोषात्‌ सोमाय स चोडुपतिमाविशत्‌ । पृथ्वीनाथ! यह सुनकर भगवान्‌ दक्ष कुपित हो उठे। उन्होंने चन्द्रमाके लिये रोषपूर्वक राजयक्ष्माकी सृष्टि की। वह चन्द्रमाके भीतर प्रविष्ट हो गया ।।

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ଦକ୍ଷ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ରୋଷରେ ସୋମ ପାଇଁ ‘ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା’ ନାମକ ବ୍ୟାଧି ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାହା ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତି ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେଇ କ୍ଷୟରୋଗରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଶଶୀ ପ୍ରତିଦିନ କ୍ଷୀଣ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 63

उक्तवान्‌ वचन तथ्यं हितं चैव विशेषत: । भगवानने हस्तिनापुर जाकर धुृतराष्ट्रसे भेंट की और उनसे सबके लिये विशेष हितकारक एवं यथार्थ बातें कहीं

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେ ବିଶେଷତଃ ସତ୍ୟ ଓ ହିତକର ବଚନ କହିଲେ। ଏବଂ ହେ ରାଜନ୍! ସେଇ ଯକ୍ଷ୍ମାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସେ ବହୁତ ଯତ୍ନ କଲେ। ଯକ୍ଷ୍ମା ଦେହକୁ ଗ୍ରସିଥିବାରୁ ଶଶୀ ପ୍ରତିଦିନ କ୍ଷୀଣ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମହାରାଜ! ନାନା ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ-ଯାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାତ୍ରିକର (ଚନ୍ଦ୍ର) ସେଇ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ; କ୍ରମେ କ୍ଷୟକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 64

।। क्षीयमाणे तत: सोमे ओषध्यो न प्रजज्ञिरे

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ତାପରେ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) କ୍ଷୀଣ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଔଷଧିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 65

ओषधीनां क्षये जाते प्राणिनामपि संक्षय:

ଔଷଧିମାନଙ୍କ କ୍ଷୟ ହେଲେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 66

ततो देवा: समागम्य सोममूचुर्महीपते

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ସମାଗମ କରି, ହେ ମହୀପତେ, ସୋମଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 67

किमिदं भवतो रूपमीदृशं न प्रकाशते । कारणं ब्रूहि नः सर्व येनेद॑ ते महद्‌ भयम्‌

ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ଏପରି କାହିଁକି ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉନାହିଁ? ଯେ କାରଣରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ମହାଭୟ ହୋଇଛି, ସେ ସମସ୍ତ କାରଣ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 68

श्रुत्वा तु वचन त्वत्तो विधास्यामस्ततो वयम्‌ | पृथ्वीनाथ! उस समय देवताओंने चन्द्रमासे मिलकर पूछा--“आपका रूप ऐसा कैसे हो गया? यह प्रकाशित क्‍यों नहीं होता है? हमलोगोंसे सारा कारण बताइये, जिससे आपको महान्‌ भय प्राप्त हुआ। आपकी बात सुनकर हमलोग इस संकटके निवारणका कोई उपाय करेंगे” ।।

ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଆମେ ସେହିପରି କରିବୁ। ହେ ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ସମାଗମ କରି ପଚାରିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ଏପରି କିପରି ହୋଇଗଲା? ଆପଣଙ୍କ ତେଜ କାହିଁକି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉନାହିଁ? ଯେ କାରଣରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ମହାଭୟ ହୋଇଛି, ସେ ସମସ୍ତ କାରଣ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆମେ ଏହି ସଙ୍କଟ ନିବାରଣର ଉପାୟ କରିବୁ।” ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲେ ଶଶଲକ୍ଷଣ ଚନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 69

देवास्तथा वच: श्रुत्वा गत्वा दक्षमथाब्रुवन्‌

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 70

असौ हि चन्द्रमा: क्षीण: किज्चिच्छेषो हि लक्ष्यते

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— “ଦେଖ, ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ଅଳ୍ପ ଅଂଶମାତ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଦେବେଶ୍ୱର! ତାଙ୍କ କ୍ଷୟରୁ ଲତା, ଘାସ, ଔଷଧି, ନାନାବିଧ ବୀଜ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଛି।”

Verse 71

क्षयाच्चैवास्य देवेश प्रजाश्नैव गता: क्षयम्‌ वीरुदोषधयश्नैव बीजानि विविधानि च

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— “ଦେବେଶ୍ୱର! ତାଙ୍କ କ୍ଷୟରେ ପ୍ରଜା ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଲତା, ଘାସ, ଔଷଧି ଏବଂ ନାନାବିଧ ବୀଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କ୍ଷୀଣ ହୁଅନ୍ତି।”

Verse 72

तेषां क्षये क्षयो5स्माकं विनास्माभिर्जगच्च किम्‌ | इति ज्ञात्वा लोकगुरो प्रसाद कर्तुमहसि

“ସେମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଆମେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେବୁ; ଆମ ବିନା ଜଗତ କିପରି ରହିବ? ଲୋକଗୁରୁ, ଏହା ଜାଣି କୃପା କରନ୍ତୁ।”

Verse 73

एवमुक्तस्ततो देवान्‌ प्राह वाक्‍्यं प्रजापति: । नैतच्छक्यं मम वचो व्यावर्तयितुमन्यथा

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୋର ବଚନକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଫେରାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।”

Verse 74

हेतुना तु महाभागा निवर्तिष्यति केनचित्‌ । उनके ऐसा कहनेपर प्रजापति दक्ष देवताओंसे इस प्रकार बोले--“महाभाग देवगण! मेरी बात पलटी नहीं जा सकती। किसी विशेष कारणसे वह स्वतः निवृत्त हो जायगी ।।

“ହେ ମହାଭାଗ ଦେବଗଣ! କୌଣସି ବିଶେଷ କାରଣରୁ ସେ ଆପେଆପେ ନିବୃତ୍ତ ହେବ।”

Verse 75

सरस्वत्या वरे तीर्थे उन्मज्जन्‌ शशलक्षण: । पुनर्वर्थिष्यते देवास्तद्‌ वै सत्यं वचो मम

ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ରମା ନିଜ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ସମଭାବ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ଡୁବି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ପୁନଃ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ପୁଷ୍ଟ ହେବେ। ଦେବଗଣ! ମୋର ଏହି ବଚନ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ ହେବ।

Verse 76

मासार्ध च क्षयं सोमो नित्यमेव गमिष्यति । मासार्ध तु सदा वृद्धि सत्यमेतद्‌ वचो मम,'सोम आधे मासतक प्रतिदिन क्षीण होंगे और आधे मासतक निरन्तर बढ़ते रहेंगे। मेरी यह बात अवश्य सत्य होगी

ସୋମ ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ କ୍ଷୟ ପାଇବେ, ଏବଂ ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ। ମୋର ଏହି ବଚନ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।

Verse 77

समुद्र पश्चिमं गत्वा सरस्वत्यब्धिसड्रमम्‌ । आराधयतु देवेशं तत: कान्तिमवाप्स्यति

ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ଯାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସଙ୍ଗମ ଅଛି, ସେଠାରେ ଦେବେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତୁ; ତାହାପରେ ସେ ପୁନଃ ନିଜ କାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 78

सरस्वतीं ततः सोम: स जगामर्षिशासनात्‌ | प्रभासं प्रथमं तीर्थ सरस्वत्या जगाम ह,ऋषि (दक्ष प्रजापति)-के इस आदेशसे सोम सरस्वतीके प्रथम तीर्थ प्रभासक्षेत्रमें गये

ତାପରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସୋମ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ତୀର୍ଥ—ପ୍ରଭାସ—କୁ ସେ ଗମନ କଲେ।

Verse 79

अमावास्यां महातेजास्तत्रोन्मज्जन्‌ महाद्युति: | लोकान्‌ प्रभासयामास शीतांशुत्वमवाप च

ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସେଇ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ସେଠାରେ ଡୁବି ସ୍ନାନ କଲେ। ସେଇ କର୍ମଫଳରେ ସେ ଶୀତଳ କିରଣମୟ ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 80

देवास्तु सर्वे राजेन्द्र प्रभासं प्राप्प पुष्कलम्‌ । सोमेन सहिता भूत्वा दक्षस्य प्रमुखेडभवन्‌,राजेन्द्र! फिर सम्पूर्ण देवता सोमके साथ महान्‌ प्रकाश प्राप्त करके पुनः दक्षप्रजापतिके सामने उपस्थित हुए

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସମସ୍ତ ଦେବତା ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ପ୍ରଚୁର ତେଜ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି, ସୋମଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 81

ततः प्रजापति: सर्वा विससर्जाथ देवता: । सोम॑ च भगवान्‌ प्रीतो भूयो वचनमबत्रवीत्‌,तब भगवान्‌ प्रजापतिने समस्त देवताओंको विदा कर दिया और सोमसे पुनः प्रसन्नतापूर्वक कहा--

ତତ୍ପରେ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ। ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ସୋମଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—

Verse 82

मावमंस्था: स्त्रिय: पुत्र मा च विप्रान्‌ कदाचन । गच्छ युक्त: सदा भूत्वा कुरु वै शासनं मम,“बेटा! अपनी स्त्रियों तथा ब्राह्मणोंकी कभी अवहेलना न करना। जाओ, सदा सावधान रहकर मेरी आज्ञाका पालन करते रहो”

“ପୁତ୍ର! ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଦାପି ଅବହେଳା କରିବୁ ନାହିଁ। ଏବେ ଯାଅ; ସଦା ସଂଯମୀ ଓ ସଚେତନ ରହି ମୋର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର।”

Verse 83

स विसृष्टो महाराज जगामाथ स्वमालयम्‌ । प्रजाश्न॒ मुदिता भूत्वा पुनस्तस्थुर्यथा पुरा

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ଏଭଳି ବିଦାୟ ପାଇ ସେ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲା। ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ ପୁନର୍ବାର ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପୂର୍ବବତ୍ ରହିଲେ।

Verse 84

एवं ते सर्वमाख्यातं यथा शप्तो निशाकर: । प्रभासं च यथा तीर्थ तीर्थानां प्रवरं महत्‌

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି: ନିଶାକର (ଚନ୍ଦ୍ର) କିପରି ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ମହାନ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥ କିପରି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହେଲା।

Verse 85

अमावास्यां महाराज नित्यश: शशलक्षण: । स्नात्वा ह्॒ाप्यायते श्रीमान्‌ प्रभासे तीर्थ उत्तमे

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଶଶଚିହ୍ନଧାରୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁନଃ ପୁଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 86

महाराज! चन्द्रमा उत्तम प्रभासतीर्थमें प्रत्येक अमावास्याको स्नान करके कान्तिमान्‌ एवं पुष्ट होते हैं ।।

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କରି କାନ୍ତିମାନ୍ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭୂମିପ! ଲୋକେ ଏହାକୁ ‘ପ୍ରଭାସ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; କାରଣ ସେଠାରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରମ ପ୍ରଭା ପାଇଥିଲେ।

Verse 87

ततस्तु चमसोद्धेदमच्युतस्त्वगमद्‌ बली । चमसोद्धेद इत्येवं यं जना: कथयन्त्युत,तदनन्तर भगवान्‌ बलराम चमसोद्धेद नामक तीर्थमें गये। उस तीर्थको सब लोग चमसोद्धेदके नामसे ही पुकारते हैं

ତାପରେ ବଳବାନ ବଳରାମ ‘ଚମସୋଦ୍ଧେଦ’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ। ଲୋକେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ଚମସୋଦ୍ଧେଦ’ ନାମରେ ହିଁ କହନ୍ତି।

Verse 88

तत्र दत्त्वा च दानानि विशिष्टानि हलायुध: । उषित्वा रजनीमेकां स्नात्वा च विधिवत्तदा

ସେଠାରେ ହଲାୟୁଧ ବଳରାମ ବିଶିଷ୍ଟ ଦାନ ଦେଲେ। ପରେ ଗୋଟିଏ ରାତି ରହି, ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି (ଆଗକୁ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 89

उदपानमथागच्छत्त्वरावान्‌ केशवाग्रज: । आद्य॑ स्वस्त्ययनं चैव यत्रावाप्प महत्‌ फलम्‌

ତାପରେ ତ୍ୱରାବାନ୍ କେଶବଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ବଳରାମ ‘ଉଦପାନ’ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ—ଯାହା ଆଦ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ—ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିବାମାତ୍ରେ ମହତ୍ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 90

स्निग्धत्वादोषधीनां च भूमेश्नव जनमेजय । जानन्ति सिद्धा राजेन्द्र नष्टामपि सरस्वतीम्‌

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଜନମେଜୟ! ଔଷଧି-ଲତାଦିର ସ୍ନିଗ୍ଧତା ଓ ଭୂମିର ଆର୍ଦ୍ରତା ଦେଖି ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚିଥିବା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିନେନ୍ତି।

Verse 131

ततो विभज्यमानेषु बलेषु बलिनां वर: । प्रोवाच भ्रातरं कृष्णं राहिणेयो महामना:

ତାପରେ ସେନାମାନେ ବିଭାଜିତ ଓ ନିୟୋଜିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ରାହିଣେୟ ନିଜ ଭାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 153

पाण्डवेयान्‌ पुरस्कृत्य ययावभिमुख: कुरून्‌ | सात्यकिसहित भगवान्‌ श्रीकृष्णने पाण्डवोंका पक्ष लिया। रोहिणीनन्दन शूरवीर बलरामजीके चले जानेपर मधुसूदन भगवान्‌ श्रीकृष्णने पाण्डवोंको आगे करके पुष्यनक्षत्रमें कुरुक्षेत्रकी ओर प्रस्थान किया

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ଶୂରବୀର ବଳରାମ ଚାଲିଯାଇବା ପରେ, ମଧୁସୂଦନ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସାତ୍ୟକି ସହ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପକ୍ଷ ଗ୍ରହଣ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରର ଶୁଭକାଳେ କୁରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 186

क्षिप्रमानीयतां सर्व तीर्थहेतो: परिच्छदम्‌ । 'सोना, चाँदी, दूध देनेवाली गायें, वस्त्र, घोड़े, हाथी, रथ, गदहा और ऊँट आदि वाहन एवं तीर्थोपयोगी सब सामान शीघ्र ले आओ

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— “ତୀର୍ଥକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।”

Verse 543

रोहिणीं निवसत्येव प्रीयमाणो मुहुर्मुहु: । पृथ्वीनाथ! पिताके विदा करनेपर वे पुनः चन्द्रमाके घरमें लौट गयीं, तथापि भगवान्‌ सोम फिर रोहिणीके पास ही अधिकाधिक प्रेमपूर्वक रहने लगे

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ପିତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ; ତଥାପି ସେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ, ଅଧିକାଧିକ ପ୍ରେମରେ, ପ୍ରାୟତଃ ରୋହିଣୀଙ୍କ ସମୀପରେ ହିଁ ବସିରହିଲେ।

Verse 603

तस्मान्नस्त्राहि सर्वा वै यथा न: सोम आविशेत्‌ । “भगवान्‌ चन्द्रमा सदा रोहिणीके ही समीप रहते हैं। वे आपकी बातको कुछ गिनते ही नहीं हैं। हमलोगोंपर स्नेह रखना नहीं चाहते हैं

ଏହେତୁ ଆପଣ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଆମ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ। ଭଗବାନ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦା ରୋହିଣୀଙ୍କ ନିକଟରେ ରହନ୍ତି; ସେ ଆପଣଙ୍କ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆମ ଉପରେ ସ୍ନେହ ରଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆପଣ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଆମ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ରଖନ୍ତୁ।

Verse 643

निरास्वादरसा: सर्वा हतवीर्याश्च सर्वश: । चन्द्रमाके क्षीण होनेसे अन्न आदि ओषधियाँ उत्पन्न नहीं होती थीं। उन सबके स्वाद, रस और प्रभाव नष्ट हो गये

ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ନିରସ ଓ ନିଃସ୍ୱାଦ ହୋଇଗଲା; ସର୍ବତ୍ର ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୀଣ ହେବାରୁ ଅନ୍ନ ଓ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନଥିଲା; ଯାହା ହେଉଥିଲା ମଧ୍ୟ ତାହାର ସ୍ୱାଦ, ରସ ଓ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲା।

Verse 653

कृशाश्चासन्‌ प्रजा: सर्वा: क्षीयमाणे निशाकरे । ओषधियोंके क्षीण होनेसे समस्त प्राणियोंका भी क्षय होने लगा। इस प्रकार चन्द्रमाके क्षयके साथ-साथ सारी प्रजा अत्यन्त दुर्बल हो गयी

ନିଶାକର (ଚନ୍ଦ୍ର) କ୍ଷୀଣ ହେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା କୃଶ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ। ଔଷଧିମାନଙ୍କର କ୍ଷୟରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟ ସହ ସହ ସମଗ୍ର ପ୍ରଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲା।

Verse 683

शापस्य लक्षणं चैव यक्ष्माणं च तथा55त्मन: । उनके इस प्रकार पूछनेपर चन्द्रमाने उन सबको उत्तर देते हुए अपनेको प्राप्त हुए शापके कारण राजयक्ष्माकी उत्पत्ति बतलायी

ସେମାନେ ଏପରି ପଚାରିବାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଇ ଶାପର ଲକ୍ଷଣ ଓ ନିଜକୁ ଲାଗିଥିବା ଯକ୍ଷ୍ମା (କ୍ଷୟରୋଗ) ବିଷୟ କହିଲେ; ଏବଂ ନିଜ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶାପରୁ ‘ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା’ର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିବା କଥା ଜଣାଇଲେ।

Verse 693

प्रसीद भगवन्‌ सोमे शापो<यं विनिवर्त्यताम्‌ । उनका वचन सुनकर देवता दक्षके पास जाकर बोले--'भगवन्‌! आप चन्द्रमापर प्रसन्न होइये और यह शाप हटा लीजिये

“ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ଭଗବାନ ସୋମ; ଏହି ଶାପ ନିବୃତ୍ତ ହେଉ।” ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ! ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହି ଶାପ ହଟାନ୍ତୁ।”