Adhyaya 202
Chapter Arc: संजय राजन् को बताता है कि द्रोणपुत्र अश्वत्थामा के घोर अस्त्र-तेज में भीमसेन घिर गए हैं—और उसी क्षण अर्जुन अपनी फुर्ती से वारुणास्त्र का आवरण रचकर उस अग्नि-सदृश प्रकोप को ढक देता है। → तेज ढक जाने पर भीम का रथ, घोड़े और सारथि सहित अस्त्र-जाल में फँसा हुआ ‘अग्नि में अग्नि’ की तरह दुर्दशा में दिखता है; फिर तेज हटते ही भीम ‘रात के बाद उगे सूर्य’ की भाँति उभरता है और द्रोणपुत्र-वध की आकांक्षा से बाण-वृष्टि बरसाता है। उधर शैनेय (सात्यकि) और अन्य योद्धाओं के बीच धृष्टद्युम्न (आचार्यघाती) को लेकर तनावपूर्ण वचन-विनिमय युद्ध-नीति को और तीखा करता है। → अश्वत्थामा भीम की प्रचण्ड बाण-वर्षा को मेघ-जनित महावृष्टि की तरह सहकर पलटवार करता है; पाण्डव-पक्ष की पंक्तियाँ डगमगाती हैं, धृष्टद्युम्न का रथ छूट जाता है और भीम सहित पांचाल भयभीत होकर दिशाओं में तितर-बितर हो जाते हैं—अश्वत्थामा विजय-उल्लास में शंखनाद करता है। → अश्वत्थामा भागती पाण्डव-वाहिनी को पीछे से बाण बिखेरते हुए वेग से खदेड़ता है; इस अध्याय का निष्कर्ष पाण्डव-पक्ष की तात्कालिक अव्यवस्था और द्रोणपुत्र के उग्र प्रभुत्व की स्थापना में होता है। → अश्वत्थामा का पीछा जारी है—भागती सेना में कौन टिकेगा, कौन कटेगा, और कौन-सा प्रतिरोध अगले क्षण खड़ा होगा?
Shlokas
Verse 1
संजय कहते हैं--राजन्! भीमसेनको उस अस्त्रसे घिरा हुआ देख अर्जुनने उन्हें उसके तेजका निवारण करनेके लिये वारुणास्त्रसे ढक दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଭୀମସେନ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ତାହାର ତେଜ ନିବାରଣ ପାଇଁ ୱାରୁଣାସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲେ।
Verse 2
नालक्षयत तत् कश्रनिद् वारुणास्त्रेण संवृतम् । अर्जुनस्य लघुत्वाच्च संवृतत्वाच्च तेजस:
ବାରୁଣାସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅତ୍ୟଧିକ ତ୍ୱରା ଏବଂ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରର ଦୀପ୍ତ ତେଜ ନିଜେ ଆବରଣ ହୋଇ ରହିଥିବାରୁ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୀମ ବାରୁଣାସ୍ତ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 3
साश्वसूतरथो भीमो द्रोणपुत्रास्त्रसंवृत: । अग्नावग्निरिव न्यस्तो ज्वालामाली सुदुर्दश:
ଅଶ୍ୱ, ସାରଥି ଓ ରଥ ସହିତ ଭୀମ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ସେ ଯେନ ଅଗ୍ନିର ଭିତରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି—ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ବେଷ୍ଟିତ, ଏତେ ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶ ହୋଇଉଠିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ କଠିନ ହେଲା।
Verse 4
यथा रात्रिक्षये राजन् ज्योतींष्यस्तागिरिं प्रति । समापेतुस्तथा बाणा भीमसेनरथं प्रति
ରାଜନ! ଯେପରି ରାତ୍ରିର ଶେଷେ ଦୀପ୍ତ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଅସ୍ତାଚଳ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗେ, ସେହିପରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ବାଣମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 5
स हि भीमो रथश्चास्य हया: सूतश्न मारिष | संवृता द्रोणपुत्रेण पावकान्तर्गता&भवन्,माननीय नरेश! भीमसेन तथा उनके रथ, घोड़े और सारथि--ये सभी अभश्वत्थामाके अस्त्रसे आच्छादित हो आगकी लपटोंके भीतर आ गये थे
ମାନ୍ୟ ନରେଶ! ଭୀମ, ତାଙ୍କ ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସାରଥି—ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ ହେଲେ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ସେହି ପ୍ରହାରରେ ଢାକା ପଡ଼ି ସେମାନେ ଯେନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟକୁ ହଂକାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲେ।
Verse 6
यथा दग्ध्वा जगत् कृत्स्नं समये सचराचरम् । गच्छेद् वल्नलिविंभोरास्यं तथास्त्रं भीममावृणोत्
ଯେପରି ପ୍ରଳୟକାଳେ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେହିପରି ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭୀମସେନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆବୃତ କରିଦେଲା।
Verse 7
सूर्यमग्नि: प्रविष्ट: स्थाद् यथा चाग्निं दिवाकर: । तथा प्रविष्टं तत् तेजो न प्राज्ञायत पाण्डव:
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରର ତେଜ ତେଜସ୍ବୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲା; ତେଣୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମସେନ କାହାକୁ ଦିଶିଲେ ନାହିଁ।
Verse 8
विकीर्णमस्त्रं तद् दृष्टवा तथा भीमरयथं प्रति । उदीर्यमाणं द्रौणिं च निष्प्रतिद्वन्द्धमाहवे
ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରଟି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଭୀମଙ୍କ ରଥ ଦିଗକୁ ଛାଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ନଥିବାରୁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ହେଉଥିବା ଦେଖି।
Verse 9
सर्वसैन्यं च पाण्डूनां न््यस्तशस्त्रमचेतनम् | युधिष्ठिरपुरोगांश्व विमुखांस्तानू महारथान्
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନା ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ଅଚେତନ ପରି ହୋଇଗଲା; ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେଇ ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିମୁଖ ହେଲେ।
Verse 10
अर्जुनो वासुदेवश्च त्वरमाणौ महाद्युती । अवलप्लुत्य रथाद् वीरौ भीममाद्रवतां ततः:
ତେବେ ମହାଦ୍ୟୁତିଶାଳୀ ବୀର ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବ—ଦୁହେଁ—ତ୍ୱରାରେ ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି ଭୀମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
Verse 11
ततस्तद् द्रोणपुत्रस्य तेजो5स्त्रबलसम्भवम् । विगाहा[ तौ सुबलिनौ मायया55विशतां तथा
ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସେଇ ଦୁଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ବୀର ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରବଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ମାୟାବଳରେ ତାହାର ଭିତରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହେଲେ।
Verse 12
न्यस्तशस्त्रौ ततस्तौ तु नादहत् सो<स्त्रजोडनल: । वारुणास्त्रप्रयोगाच्च वीर्यवत्वाच्च कृष्णयो:
ତେବେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଶସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଇଥିଲେ; ବରୁଣାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଇ କୃଷ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ। ତେଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଜନିତ ଅଗ୍ନି ସେମାନଙ୍କୁ ଦହି ପାରିଲା ନାହିଁ।
Verse 13
ततश्नकृषतुर्भीम॑ सर्वशस्त्रायुधानि च । नारायणास्त्रशान्त्यर्थ नरनारायणौ बलात्
ତାପରେ ଭୀମ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ଆୟୁଧ ଓ ଯୁଦ୍ଧସାମଗ୍ରୀ ରଖିଦେଲେ। ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ନର-ନାରାୟଣ ନିଜ ଅପ୍ରତିହତ ବଳରେ ତାହାକୁ ପ୍ରଶମିତ କଲେ।
Verse 14
तदनन्तर नर-नारायणस्वरूप अर्जुन और श्रीकृष्णने उस नारायणास्त्रकी शान्तिके लिये भीमसेनको और उनके सम्पूर्ण अस्त्र-शस्त्रोंको बलपूर्वक रथसे नीचे खींचा ।।
ତାହା ପରେ ନର-ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ଆୟୁଧ ସହିତ ବଳପୂର୍ବକ ରଥରୁ ତଳକୁ ଟାଣି ନେଲେ। ଟାଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ଆଉ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ତାହାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ସେ ଘୋର, ପରମ ଦୁର୍ଜୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆଉ ଅଧିକ ବଢ଼ିଗଲା।
Verse 15
तमब्रवीद् वासुदेव: किमिदं पाण्डुनन्दन । वार्यमाणो5पि कौन्तेय यद् युद्धान्न निवर्तसे
ତେବେ ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହା କ’ଣ, ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ? ହେ କୌନ୍ତେୟ, ରୋକାଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ କାହିଁକି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରୁନାହ?”
Verse 16
यदि युद्धेन जेया: स्युरिमे कौरवनन्दना: । वयमप्यत्र युध्येम तथा चेमे नरर्षभा:
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଏହି କୌରବନନ୍ଦନମାନେ ଜୟୀ ହୋଇପାରନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା—ଏବଂ ଏହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ (ଆମ ସହ) ଲଢ଼ିବେ।
Verse 17
उस समय भगवान् श्रीकृष्णने उनसे कहा--'पाण्डुनन्दन! कुन्तीकुमार! यह क्या बात है कि तुम मना करनेपर भी युद्धसे निवृत्त नहीं हो रहे हो। यदि ये कौरवनन्दन इस समय युद्धसे ही जीते जा सकते तो हम और ये सभी नरश्रेष्ठ राजा लोग युद्ध ही करते ।।
ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! କୁନ୍ତୀକୁମାର! ଏ କି କଥା—ବାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଉନାହ? ଯଦି ଏ ସମୟରେ କୌରବନନ୍ଦନମାନେ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜିତାଯାଇପାରନ୍ତେ, ତେବେ ଆମେ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ହିଁ କରୁଥାନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନା ଏକାସାଥିରେ ରଥରୁ ଅବତରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ କୌନ୍ତେୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ରଥରୁ ନମି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଅଲଗା ହେଉ।”
Verse 18
एवमुक््त्वा तु तं॑ कृष्णो रथाद् भूमिमवर्तयत् । निःश्वसन्तं यथा नागं क्रोधसंरक्तलोचनम्,ऐसा कहकर श्रीकृष्णने क्रोधसे लाल आँखें करके सर्पके समान फुफकारते हुए भीमसेनको रथसे भूमिपर उतार लिया
ଏପରି କହି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ରଥରୁ ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରାଇଲେ। ସେ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ଗଜ ପରି ଫୁଁଫୁଁ କରି ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
Verse 19
यदापकृष्ट: स रथानन्यासितकश्चायुधं भुवि । ततो नारायणान्त्र तत् प्रशान्तं शत्रुतापनम्
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ରଥରୁ ଅବତରି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଭୂମିରେ ରଖି ପଛକୁ ହଟିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁତାପକ ସେଇ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ଆପେଆପେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
Verse 20
संजय उवाच तस्मिन् प्रशान्ते विधिना तेन तेजसि दुःसहे । बभूवुर्विमला: सर्वा दिश: प्रदिश एव च
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ରାଜନ୍! ବିଧିପୂର୍ବକ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଃସହ ତେଜ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ବିଦିଗ ନିର୍ମଳ ହୋଇଗଲା।
Verse 21
प्रववुश्च शिवा वाता: प्रशान्ता मृगपक्षिण: । वाहनानि च ह्ृष्टानि प्रशान्ते<स्त्रे सुदुर्जये
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ରାଜନ୍! ଶୁଭ ଶୀତଳ ପବନ ବହିଲା; ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦୁର୍ଜୟ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେବା ସହିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ବାହନମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
Verse 22
व्यपोढे च ततो घोरे तस्मिंस्तेजसि भारत । बभौ भीमो निशापाये धीमान् सूर्य इवोदित:,भारत! उस भयंकर तेजके दूर हो जानेपर बुद्धिमान् भीमसेन रात बीतनेपर उगे हुए सूर्यके समान प्रकाशित होने लगे
ହେ ଭାରତ! ସେଇ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦୂର ହେବା ପରେ, ରାତି ଶେଷେ ଧୀମାନ୍ ଭୀମ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
Verse 23
हतशेषं बल॑ तत् तु पाण्डवानामतिष्ठत । अस्त्रव्युपरमाद्धुष्टं तव पुत्रजिघांसया,पाण्डवोंकी जो सेना मरनेसे बच गयी थी, वह उस अस्त्रके शान्त हो जानेसे पुनः आपके पुत्रोंका विनाश करनेके लिये हर्षसे खिल उठी
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାର ଯେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ସଂହାରରୁ ବଞ୍ଚିଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରୟୋଗ ଶାନ୍ତ ହେବା ସହିତ ସେମାନେ ପୁନଃ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇଲେ; ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଇଚ୍ଛାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ।
Verse 24
व्यवस्थिते बले तस्मिन्नस्त्रे प्रतिहते तथा । दुर्योधनो महाराज द्रोणपुत्रमथाब्रवीत्,महाराज! उस अस्त्रके प्रतिहत और पाण्डव-सेनाके सुव्यवस्थित हो जानेपर दुर्योधनने द्रोणपुत्रसे इस प्रकार कहा--
ମହାରାଜ! ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିହତ ହୋଇ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସେନା ପୁନଃ ସୁସଂଗଠିତ ହେବା ପରେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
Verse 25
अश्वत्थामन् पुनः शीघ्रमस्त्रमेतत् प्रयोजय । अवस्थिता हि पज्चाला: पुनरेते जयैषिण:
“ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମନ୍! ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କର; କାରଣ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଜୟ ଆକାଂକ୍ଷୀ।”
Verse 26
'अश्वत्थामन्! तुम पुनः शीघ्र ही इसी शस्त्रका प्रयोग करो; क्योंकि विजयकी अभिलाषा रखनेवाले ये पांचाल सैनिक पुनः युद्धके लिये आकर डट गये हैं' ।।
“ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମନ୍! ତୁମେ ପୁନଃ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରୟୋଗ କର; କାରଣ ବିଜୟ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଏହି ପାଞ୍ଚାଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପୁନର୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଡଟି ରହିଛନ୍ତି।” ତୁମ ପୁତ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, ହେ ମାନ୍ୟବର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
Verse 27
नैतदावर्तते राजन्नस्त्र द्विनोपपद्यते | आवृतं हि निवर्तेत प्रयोक्तारं न संशय:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ ପୁଣି ଫେରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟଥର ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହାକୁ ପୁଣି ଫେରାଇବା କିମ୍ବା ପୁନଃ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ପ୍ରୟୋଗକାରୀଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରତିଘାତ କରି ନଶ୍ଟ କରିଦେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 28
एष चास्त्रप्रतीघातं वासुदेव: प्रयुक्तवान् अन्यथा विहित: संख्ये वध: शत्रोर्जनाधिप
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଜନାଧିପ! ବାସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରତିଘାତ ଉପାୟ ପ୍ରୟୋଗ କରିଛନ୍ତି। ନହେଲେ ଆଜିର ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ବଧ ବିଧିତ ଥିଲା, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତା।
Verse 29
पराजयो वा मृत्युर्वा श्रेयान् मृत्युने निर्जय: । विजिताश्चारयो होते शस्त्रोत्स्गान्मृतोपमा:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ପରାଜୟ ହେଉ କି ମୃତ୍ୟୁ—ପରାଜୟଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଜିତାଯାଇଥିଲେ; ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ମୃତ ସମାନ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ।
Verse 30
दुर्योधन उवाच आचार्यपुत्र यद्येतद् द्विरस्त्रं न प्रयुज्यते । अन्यैर्गुरुध्ना वध्यन्तामस्त्रैरस्त्रविदां वर
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କହିଲା—ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର! ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଦି ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟଥର ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୁରୁଘାତୀମାନଙ୍କୁ ବଧ କର।
Verse 31
त्वयि शस्त्राणि दिव्यानि त्र्यम्बके चामितौजसि । इच्छतो न हि ते मुच्येत् संक्रुद्धों हि पुरंदर:
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କହିଲା—ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ନିହିତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ) ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ। ତୁମେ ଯଦି ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
Verse 32
धृतराष्ट उवाच तस्मिन्नस्त्रे प्रतिहते द्रोणे चोपधिना हते । तथा दुर्योधनेनोक्तो द्रौणि: किमकरोत् पुन:
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିହତ ହେଲା ଏବଂ ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ଉପାୟରେ ହତ ହେଲେ; ତେବେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏପରି କହିବା ପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପୁଣି କ’ଣ କଲା?
Verse 33
धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! द्रोणाचार्य छलपूर्वक मारे गये और नारायणास्त्र भी प्रतिहत हो गया
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ସଞ୍ଜୟ! ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ଛଳରେ ହତ ହେଲେ ଏବଂ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିହତ ହେଲା। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏପରି କହିବା ପରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପୁଣି କ’ଣ କଲା? କାରଣ ସେ ଦେଖିଥିଲା ଯେ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ପାର୍ଥମାନେ ରଣରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବିଚରୁଛନ୍ତି।
Verse 34
संजय उवाच जानन् पितुः: स निधन सिंहलाड्गूलकेतन: । सक्रोधो भयमुत्सूज्य सो$भिदुद्राव पार्षतम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ସିଂହଲାଙ୍ଗୁଳ-ଚିହ୍ନିତ ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପିତାଙ୍କ ନିଧନ ଜାଣି କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଉପରେ ଧାଇଲା।
Verse 35
अभिद्र॒त्य च विंशत्या क्षुद्रकाणां नरर्षभ । पज्चभिश्चातिवेगेन विव्याध पुरुषर्षभ:
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନିକଟକୁ ଧାଇ ଯାଇ ପୁରୁଷପ୍ରବର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପ୍ରଥମେ ‘କ୍ଷୁଦ୍ରକ’ ନାମକ ବିଶଟି ବାଣରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ଆଘାତ କଲା; ପରେ ଅତିବେଗରେ ପାଞ୍ଚଟି ଶର ଛାଡ଼ି ତାକୁ ଭେଦିଦେଲା।
Verse 36
धृष्टद्युम्नस्ततो राजन् ज्वलन्तमिव पावकम् । द्रोणपुत्रं त्रिषष्टया तु राजन् विव्याध पत्रिणाम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ରାଜନ! ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରକୁ ତ୍ରିଷଷ୍ଟି ପତ୍ରିଣ ବାଣରେ ଭେଦିଦେଲା।
Verse 37
राजन्! तदनन्तर धृष्टद्युम्नने प्रजलित अग्निके समान तेजस्वी द्रोणपुत्रको तिरसठ बाणोंसे बींध डाला ।। सारथिं चास्य विंशत्या स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै: । हयांश्व चतुरो<विध्यच्चतुर्भिनिशितै: शरै:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ତାପରେ ଅଗ୍ନିସମ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ତେଜରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତ୍ରିଷଷ୍ଟି ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁଛ ଓ ଶିଳାରେ ଶାଣିତ ବିଶଟି ବାଣରେ ତାହାର ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲା, ଏବଂ ଚାରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ବି ଘାୟଲ କଲା।
Verse 38
फिर शानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले बीस बाणोंसे उसके सारथिको और चार तीखे सायकोंसे उसके चारों घोड़ोंको भी घायल कर दिया ।।
ତାପରେ ଶାଣରେ ଧାର ଚଢ଼ାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣପକ୍ଷ ଯୁକ୍ତ ବିଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେ ତାହାର ସାରଥିକୁ ଆଘାତ କଲା, ଏବଂ ଚାରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମଧ୍ୟ ଘାୟଲ କଲା। ଦ୍ରୌଣି (ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା)କୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଦ୍ଧ କରି ସେ ମହାବୀର ଯେନ ଧରାକୁ କମ୍ପାଇ ଦେଉଥିଲା। ସେଇ ମହାସମରରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପରସ୍ପରକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରି ସିଂହମାନଙ୍କ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ—ଯେନ ସମଗ୍ର ଲୋକର ପ୍ରାଣ ହରି ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।
Verse 39
पार्षतस्तु बली राजन् कृतास्त्र: कृतनिश्चय: । द्रौणिमेवाभिदुद्राव मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ତେବେ ପରାକ୍ରମୀ ପାର୍ଷତ (ପୃଷତପୁତ୍ର) ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ ହୋଇ, ଦ୍ରୌଣି ଉପରେ ହିଁ ସିଧା ଧାଇଗଲା; ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିବାର ସର୍ତ୍ତ ଭାବେ ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ହିଁ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା।
Verse 40
ततो बाणमयं वर्ष द्रोणपुत्रस्य मूर्थनि । अवासृजदमेयात्मा पाज्चाल्यो रथिनां वर:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଅମେୟ ଆତ୍ମବଳସମ୍ପନ୍ନ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର (ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା)ର ମସ୍ତକ ଉପରେ ବାଣବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଦେଲା।
Verse 41
त॑ द्रौणि: समरे क्रुद्धं छादयामास पत्रिभि: । विव्याध चैनं दशभि: पितुर्वधमनुस्मरन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସମରରେ କ୍ରୋଧିତ ଦ୍ରୌଣି ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ପିତାଙ୍କ ବଧକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ବାଣରେ ଆଛାଦିତ କଲା; ପରେ ଦଶଟି ଶରରେ ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କରି ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେଲା।
Verse 42
द्वाभ्यां च सुविसृष्ट भ्यां क्षुराभ्यां ध्वजकार्मुके । छित्त्वा पाड्चालराजस्य द्रौणिरन्यै: समार्दयत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଭଲଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦୁଇ କ୍ଷୁରଧାର ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପାଞ୍ଚାଳରାଜକୁମାରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଓ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ; ପରେ ଅନ୍ୟ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ କଲେ।
Verse 43
व्यश्वसूतरथं चैन द्रौणिश्नलक्रे महाहवे । तस्य चानुचरान् सर्वान् क्रुद्धः प्राद्रावयच्छरै:
ଏହା ସହ, ସେଇ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୌଣି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି ଓ ରଥରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଦେଲେ; ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅନୁଚରଙ୍କୁ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି ଖେଦାଇଦେଲେ।
Verse 44
ततः प्रदुद्रुवे सैन्यं पजचालानां विशाम्पते । सम्भ्रान्तरूपमार्त च न परस्परमैक्षत,प्रजानाथ! तदनन्तर पांचालोंकी सेना भ्रान्त एवं आर्त होकर भाग चली। उसके सैनिक एक-दूसरेको देखते नहीं थे
ତାପରେ, ହେ ପ୍ରଜାନାଥ, ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ସେନା ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ପଳାଇଲା; ସେନାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
Verse 45
दृष्टवा तु विमुखान् योधान् धृष्टद्युम्नं च पीडितम् । शैनेयोडचोदयत् तूर्ण रथं दौणिरथं प्रति
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିମୁଖ ହେଉଥିବା ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶରପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଶୈନେୟ ସାତ୍ୟକି ତୁରନ୍ତ ନିଜ ରଥକୁ ଦ୍ରୌଣି (ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା) ରଥ ଦିଗକୁ ହାଙ୍କିଲେ।
Verse 46
अष्टभिनिशितैर्बाणैरश्व॒त्थामानमार्दयत् । विंशत्या पुनराहत्य नानारूपैरमर्षण:
ସେ ଆଠଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ପରେ ଅମର୍ଷରେ ଭରିଥିବା ସାତ୍ୟକି ନାନାପ୍ରକାର ଶରରେ ବିଶଟି ଆଘାତ ପୁନର୍ବାର କରି ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦବାଇଦେଲେ।
Verse 47
विव्याध च तथा सूतं चतुर्भिश्चतुरो हयान् धनुर्ध्वजं च संयत्तश्चिच्छेद कृतहस्तवत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ଧ କଲା ଏବଂ ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚାରି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଯତ ଓ ସଚେତନ ହୋଇ, କୃତହସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ପରି ସେ ଧନୁ ଓ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲା।
Verse 48
स साथ्र व्यधमच्चापि रथं हेमपरिष्कृतम् । ह्दि विव्याध समरे त्रिंशता सायकैर्भुशम्,इसके बाद घोड़ोंसहित उसके सुवर्णभूषित रथको छिल्न-भिन्न कर डाला और समरांगणमें तीस बाणोंसे उसकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ ରଥକୁ ମଧ୍ୟ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେଲା ଏବଂ ସମରରେ ତିରିଶଟି ବାଣରେ ତାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବିଦ୍ଧ କଲା।
Verse 49
एवं स पीडितो राजलन्नश्वत्थामा महाबल: । शरजालै: परिवृत:ः कर्तव्यं नान्वपद्यत,राजन! इस प्रकार बाणोंके जालसे घिरकर पीड़ित हुए महाबली अश्वत्थामाको कोई कर्तव्य नहीं सूझता था
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏପରି ପୀଡିତ ହୋଇ ଓ ବାଣଜାଲରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ମହାବଳୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ।
Verse 50
एवं गते गुरो: पुत्रे तव पुत्रो महारथ: । कृपकर्णादिश्नि: सार्थ शरै: सात्वतमावृणोत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଗୁରୁପୁତ୍ର ଏପରି ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତୁମ ପୁତ୍ର ମହାରଥ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ ଆଦିଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ଆସି ସାତ୍ୱତବୀର ସାତ୍ୟକିକୁ ବାଣବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲା।
Verse 51
दुर्योधनस्तु विंशत्या कृप: शारद्वतस्त्रिभि: । कृतवर्माथ दशभि: कर्ण: पञ्चाशता शरै:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଭଳି ଯୋଦ୍ଧା ତାକୁ କୁଡ଼ିଟି ବାଣରେ, ଶାରଦ୍ୱତପୁତ୍ର କୃପ ତିନିଟିରେ, କୃତବର୍ମା ଦଶଟିରେ, ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ ପଚାଶଟି ବାଣରେ (ସାତ୍ୟକିକୁ) ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 52
दुःशासन: शतेनैव वृषसेनश्न सप्तभि: । सात्यकिं विव्यधुस्तूर्ण समन्तान्निशितै: शरै:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଦୁଃଶାସନ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଶତ ବାଣରେ, ଏବଂ ବୃଷସେନ ସାତ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା। ପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୀଘ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭେଦିଲେ।
Verse 53
ततः स सात्यकी राजन् सवनिव महारथान् | विरथान् विमुखांश्वैव क्षणेनैवाकरोन्नूप,राजन्! तब सात्यकिने भी उन सभी महारथियोंको क्षणभरमें रथहीन एवं युद्धसे विमुख कर दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସାତ୍ୟକି କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସେହି ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରି ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିମୁଖ କରିଦେଲେ।
Verse 54
अश्वत्थामा तु सम्प्राप्य चेतनां भरतर्षभ । चिन्तयामास दु:खारतों नि:श्वसंश्ष पुनः पुन:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଚେତନା ପାଇଲାପରେ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ରହିଲା।
Verse 55
अथो रथान्तरं द्रौणि: समारुह्मु परंतप: । सात्यकिं वारयामास किरन् शरशतान् बहून्,फिर दूसरे रथपर आरूढ़ हो शत्रुतापन अश्व॒त्थामाने कई सौ बाणोंकी वर्षा करके सात्यकिको आगे बढ़नेसे रोक दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଶତ୍ରୁତାପକ ଦ୍ରୋଣି ଅନ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଅନେକ ଶରଶତ ବର୍ଷା କରି ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ରୋକିଲା।
Verse 56
तमापततन्तं सम्प्रेक्ष्य भारद्वाजसुतं रणे । विरथं विमुखं चैव पुनश्चक्रे महारथ:,रणभूमिमें द्रोणपुत्रको अपनी ओर आते देख महारथी सात्यकिने उसे पुनः रथहीन एवं युद्धसे विमुख कर दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରଣଭୂମିରେ ଭାରଦ୍ୱାଜସୁତ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ନିଜ ପାଖକୁ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ରଥହୀନ କରି ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିମୁଖ କରିଦେଲେ।
Verse 57
ततस्ते पाण्डवा राजन् दृष्टवा सात्यकिविक्रमम् | शड्खशब्दान् भृशं चक्कुः सिंहनादांश्व नेदिरे,राजन! सात्यकिका यह पराक्रम देख पाण्डव बड़े जोर-जोरसे शंख बजाने और सिंहनाद करने लगे
ତେବେ, ରାଜନ! ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୋରେ ଶଙ୍ଖନାଦ କଲେ ଏବଂ ସିଂହନାଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
Verse 58
एवं त॑ विरथं कृत्वा सात्यकि: सत्यविक्रम: । जघान वृषसेनस्य त्रिसाहस्रान् महारथान्,इस प्रकार उसे रथहीन करके सत्यपराक्रमी सात्यकिने वृषसेनकी सेनाके तीन हजार विशाल रथोंको नष्ट कर दिया
ଏହିପରି ତାକୁ ରଥହୀନ କରି, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ସାତ୍ୟକି ବୃଷସେନଙ୍କ ସେନାର ତିନି ହଜାର ମହାରଥୀଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ।
Verse 59
अयुतं दन्तिनां सार्थ कृपस्थ निजघान सः । पज्चायुतानि चाश्वानां शकुनेर्निजघान ह,तदनन्तर कृपाचार्यकी सेनाके पंद्रह हजार हाथियोंका वध कर डाला; इसी तरह शकुनिके पचास हजार घोड़ोंको भी उन्होंने मार गिराया
ତାପରେ ସେ କୃପଙ୍କ ବିଭାଗରେ ଥିବା ଦଶ ହଜାର ହାତୀଙ୍କ ଦଳକୁ ସଂହାର କଲେ; ଏବଂ ଶକୁନିଙ୍କ ପଚାଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରି ପକାଇଲେ।
Verse 60
ततो द्रौणिमहाराज रथमारुह्य[ वीर्यवान् सात्यकिं प्रतिसंक्रुद्ध: प्रययौ तद्वधेप्सया,महाराज! तब पराक्रमी अश्वत्थामा रथपर आरूढ़ हो सात्यकिपर क्रोध करके उनका वध करनेकी इच्छासे आगे बढ़ा
ତାପରେ, ମହାରାଜ! ବୀର୍ୟବାନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ସାତ୍ୟକି ପ୍ରତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆଗେଇଲେ।
Verse 61
पुनस्तमागतं दृष्टवा शैनेयो निशितै: शरै: । अदारयत् क्रूरतरै: पुन: पुनररिंदम,शत्रुदमन नरेश! अश्वत्थामाको फिर आया देख सात्यकिने अत्यन्त क्रूर तीखे बाणोंद्वारा उसे बारंबार विदीर्ण किया
ଶତ୍ରୁଦମନ ରାଜନ! ସେ ପୁଣି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ଶୈନେୟ ସାତ୍ୟକି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
Verse 62
सो5तिविद्धो महेष्वासो नानालिड्रैरमर्षण: । युयुधानेन वै द्रौणि: प्रहसन् वाक्यमब्रवीत्
ଯୁଯୁଧାନଙ୍କ ନାନା ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ବାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମହାଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଅପମାନ ସହିଲେ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ହସିହସି ଯୁଯୁଧାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 63
शैनेयाभ्युपपत्ति ते जानाम्याचार्यघधातिनि । न चैनं त्रास्यसि मया ग्रस्तमात्मानमेव च
ଶୈନେୟ! ଆଚାର୍ୟଘାତୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରତି ତୁମର ବିଶେଷ ପକ୍ଷପାତ ଓ ସହଯୋଗ ମୁଁ ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ ମୋ ଗ୍ରାସରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ—ଏବଂ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ—ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ ନାହିଁ।
Verse 64
शपे55त्मनाहं शैनेय सत्येन तपसा तथा । अहत्वा सर्वपाज्चालान् यदि शान्तिमहं लभे,'शैनेय! मैं सत्य और तपस्याकी सौगंध खाकर कहता हूँ, सम्पूर्ण पांचालोंका वध किये बिना मुझे कदापि शान्ति नहीं मिलेगी
ଶୈନେୟ! ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣର, ସତ୍ୟର ଓ ତପସ୍ୟାର ଶପଥ କରି କହୁଛି—ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କୁ ବଧ ନ କରିଲେ ମୋତେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।
Verse 65
यद् बल॑ पाण्डवेयानां वृष्णीनामपि यद् बलम् | क्रियतां सर्वमेवेह निहनिष्पयामि सोमकान्,पाण्डवों और वृष्णिवंशियोंके पास जितना भी बल है, वह सब यहीं लगा दो तो भी सोमकोंका संहार कर डालूँगा'
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଯେତେ ବଳ ଅଛି ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କର ଯେତେ ବଳ ଅଛି—ସେ ସବୁ ଏଠି ଲଗାଅ; ତଥାପି ମୁଁ ସୋମକମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରିଦେବି।
Verse 66
एवमुक््त्वार्करश्म्याभं सुतीक्षणं तं शरोत्तमम् । व्यसृज्यत् सात्वते द्रौणिर्वज्ञ॑ वृत्रे यथा हरि:
ଏପରି କହି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ—ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରାସୁର ଉପରେ ବଜ୍ର ପ୍ରହାର କରିଥିଲେ।
Verse 67
स तं निर्भिद्य तेनासत: सायकः सशरावरम् | विवेश वसुधां भिनत्त्वा श्वसन् बिलमिवोरग:
ତାହାର ଛାଡ଼ା ହୋଇଥିବା ସେଇ ବାଣ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ କବଚସହ ଦେହକୁ ଭେଦି, ପୃଥିବୀକୁ ଚିରି ଭିତରକୁ ଏମିତି ପ୍ରବେଶ କଲା—ଯେପରି ଫୁସ୍ଫୁସ୍ କରୁଥିବା ସର୍ପ ନିଜ ବିଲରେ ପସେ।
Verse 68
स भिन्नकवच: शूरस्तोत्रार्दित इव द्विप: | विमुच्य सशरं चापं भूरिव्रणपरिस्रव:
କବଚ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବାରୁ ବୀର ସାତ୍ୟକି ଅଙ୍କୁଶରେ ପୀଡ଼ିତ ହାତୀ ପରି ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ। ଅନେକ ଘାଉରୁ ରକ୍ତ ଧାରାବାହି ହେଉଥିଲା। ସେ ଶିଥିଳ ଓ ରକ୍ତସିକ୍ତ ହୋଇ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଛାଡ଼ି ରଥର ପଛ ଭାଗରେ ବସିପଡ଼ିଲେ; ତେବେ ସାରଥି ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟରୁ ଶୀଘ୍ର ହଟାଇ ଅନ୍ୟ ରଥୀଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲା।
Verse 69
सीदन् रुधिरसिक्तश्न रथोपस्थ उपाविशत् | सूतेनापह्वतस्तूर्ण द्रोणपुत्राद रथान्तरम्
କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ରକ୍ତସିକ୍ତ ହୋଇ ସେ ରଥାସନରେ ବସିପଡ଼ିଲେ। ସାରଥିର ତ୍ୱରିତ ଡାକରେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ହଟାଇ ଅନ୍ୟ ରଥ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଗଲା।
Verse 70
अथान्येन सुपुड्खेन शरेणानतपर्वणा । आजलचघान भ्रुवोर्मध्ये धृष्टदुम्नं परंतप:
ତାପରେ ପରନ୍ତପ ଶୁଭପଙ୍ଖଯୁକ୍ତ ଓ ସନ୍ଧିରେ ନ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ବାଣଦ୍ୱାରା ରଣଭୂମିରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଭୃକୁଟିମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲେ।
Verse 71
तदनन्तर शत्रुओंको संताप देनेवाले अश्वत्थामाने सुन्दर पंख एवं झुकी हुई गाँठवाले दूसरे बाणसे धृष्टद्युम्नकी दोनों भौंहोंके बीचमें गहरा आघात किया ।।
ତାପରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାପ ଦେଉଥିବା ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ସୁନ୍ଦର ପଙ୍ଖଯୁକ୍ତ ଓ ସନ୍ଧିରେ ନ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣଦ୍ୱାରା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଭୃକୁଟିମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଆଘାତ କଲେ। ସେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ପୁଣି ତୀବ୍ର ପୀଡ଼ାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପାଞ୍ଚାଳ୍ୟ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଧଡ଼ାକ୍ କରି ରଥାସନରେ ବସିପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡକୁ ଦେହ ଭରସା କଲେ।
Verse 72
त॑ं नागमिव सिंहेन दृष्टवा राजन् शरार्दितम् | जवेनाभ्यद्रवज्छूरा: पजच पाण्डवतो रथा:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ସିଂହ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ହାତୀ ପରି ବାଣବିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ତାହାକୁ ଦେଖି ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷର ପାଞ୍ଚ ଶୂର ମହାରଥୀ ମହାବେଗରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲେ।
Verse 73
राजन! जैसे सिंह हाथीको सताता है, उसी प्रकार धृष्टद्युम्नको अश्व॒त्थामाके बाणोंसे पीड़ित देखकर पाण्डवपक्षसे पाँच शूरवीर महारथी वेगसे वहाँ आ पहुँचे ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ସିଂହ ଯେପରି ହାତୀକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି, ସେପରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ଦେଖି ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷର ପାଞ୍ଚ ଶୂର ମହାରଥୀ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଧାଇ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ—କିରୀଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମସେନ, ପୌରବ, ବୃଦ୍ଧକ୍ଷତ୍ର, ଚେଦିଦେଶର ଯୁବରାଜ ଏବଂ ମାଳବମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁଦର୍ଶନ।
Verse 74
एते हाहाकृता: सर्वे प्रगृुहीतशरासना: । वीरं द्रौणायनिं वीरा: सर्वतः पर्यवारयन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହାହାକାର କରି, ଧନୁ-ବାଣ ହାତରେ ସଜାଇ, ବୀର ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରକୁ ସବୁଦିଗରୁ ଘେରି ନେଲେ।
Verse 75
इन सब वीरोंने हाहाकार करते हुए हाथमें धनुष लेकर वीर अश्वत्थामाको चारों ओरसे घेर लिया ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ସମସ୍ତ ବୀର ହାହାକାର କରି ଧନୁଷ ଧରି ବୀର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାକୁ ସବୁଦିଗରୁ ଘେରି ନେଲେ। ପରେ ବିଶ ପଦ ଦୂରକୁ ଆଗେଇ ଯାଇ, ଅମର୍ଷଶୀଳ ଗୁରୁପୁତ୍ରକୁ ସବୁଦିଗରୁ ଏକାସାଥିରେ ପାଞ୍ଚ-ପାଞ୍ଚ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
Verse 76
आशीविषाभैविंशत्या पञ्चभिस्तु शितै: शरै: । चिच्छेद युगपद् द्रौणि: पडचविंशतिसायकान्,तब द्रोणकुमारने विषैले सर्पोंके समान पचीस तीखे बाणोंद्वारा एक साथ ही उनके पचीसों बाणोंको काट डाला
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସଦୃଶ ପଚିଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କ ପଚିଶଟି ବାଣକୁ ଏକାସାଥିରେ କାଟି ଦେଲେ।
Verse 77
सप्तभिस्तु शितैर्बाणै: पौरवं द्रौणिरार्दयत् । मालवं त्रिभिरेकेन पार्थ षड़्भिव॑कोदरम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ସାତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପୌରବ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆହତ କଲା। ପରେ ତିନି ବାଣରେ ମାଳବ-ରାଜାକୁ, ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)କୁ ଏବଂ ଛଅ ବାଣରେ ବୃକୋଦର (ଭୀମ)କୁ ଆହତ କଲା।
Verse 78
ततस्ते विव्यधु: सर्वे द्रौणिं राजन् महारथा: । युगपच्च पृथक् चैव रुक्मपुड्खै: शिलाशितै:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ ଏକାସାଥି ମଧ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ମଧ୍ୟ, ଶିଳାରେ ଧାର ଦିଆ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଙ୍ଖଯୁକ୍ତ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରକୁ ବିଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 79
युवराजश्न विंशत्या दौर्णिं विव्याध पत्रिभि: | पार्थश्व पुनरष्टाभिस्तथा सर्वे त्रिभिस्त्रिभि:,चेदिदेशके युवराजने बीस, अर्जुनने आठ तथा अन्य सब लोगोंने तीन-तीन बाणोंद्वारा द्रोणपुत्रको बींध डाला
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଚେଦିଦେଶର ଯୁବରାଜ ଯୁୟୁରାଜ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରକୁ କୋଡ଼ିଏ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲା। ପାର୍ଥ ଅର୍ଜୁନ ପୁନଃ ଆଠ ବାଣ ମାରିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ତିନି-ତିନି ବାଣରେ ତାକୁ ଆହତ କଲେ।
Verse 80
ततोडर्जुनं पड़भिरथाजघान द्रौणायनिर्दशभिवासुदेवम् । भीम॑ दशार्धिर्युवराजं चतुर्भि- द्वभ्यां द्वाभ्यां मालवं पौरवं च
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନକୁ ଛଅ ବାଣରେ, ବାସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣକୁ ଦଶ ବାଣରେ, ଭୀମକୁ ପାଞ୍ଚ ବାଣରେ, ଚେଦି-ଯୁବରାଜକୁ ଚାରି ବାଣରେ, ଏବଂ ମାଳବ-ରାଜା ଓ ପୌରବକୁ କ୍ରମେ ଦୁଇ-ଦୁଇ ବାଣରେ ଆହତ କଲା।
Verse 81
सूतं विद्ध्वा भीमसेनस्य षड्भि- दभ्यां विद्ध्वा कार्मुकं च ध्वजं च । पुन: पार्थ शरवर्षेण विद्ध्वा द्रौणिघोरं सिंहनादं ननाद
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଭୀମସେନଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଛଅ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରି, ଦୁଇ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ଧ୍ୱଜକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦି, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ପୁନଃ ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)କୁ ଆହତ କଲା; ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ସିଂହନାଦ କଲା।
Verse 82
तस्यास्यतस्तान् निशितान् पीतधारान् द्रौणे: शरान् पृष्ठतश्नाग्रतश्न । धरा वियद् द्यौ: प्रदिशो दिशश्न च्छन्ना बाणैरभवन् घोररूपै:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଆଗକୁ ଓ ପଛକୁ—ଦୁଇଦିଗରେ—ପୀତଧାରାଯୁକ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନିରନ୍ତର ଛାଡ଼ୁଥିଲା। ସେଇ ଘୋର ଶରମାନେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ-ବିଦିଗକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ॥
Verse 83
आसजन्नस्य स्वरथं तीव्रतेजा: सुदर्शनस्येन्द्रकेतुप्रकाशौ । भुजौ शिरश्रेन्द्रसमानवीर्य- स्त्रिभि: शरैर्युगपत् संचकर्त
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ନିଜ ରଥ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ମାଳବରାଜ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦୁଇ ଭୁଜା ଓ ଶିରକୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ଏକାସାଥି ଛେଦିଦେଲା॥
Verse 84
स पौरवं रथशक्त्या निहत्य छित्त्वा रथं तिलशक्षास्य बाणै: । छित्त्वा च बाहू वरचन्दनाक्तौ भल्लेन कायाच्छिर उच्चकर्त
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ରଥଶକ୍ତି ନିକ୍ଷେପ କରି ପୌରବକୁ ଆଘାତ କଲା; ପରେ ବାଣବର୍ଷାରେ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ତିଳଦାଣା ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା। ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚନ୍ଦନଲେପିତ ଦୁଇ ଭୁଜା କାଟି, ଭଲ୍ଲ ବାଣରେ ଦେହରୁ ଶିରକୁ ଅଲଗା କରିଦେଲା॥
Verse 85
युवानमिन्दीवरदामवर्ण चेदिप्रभुं युवराजं॑ प्रसह । बाणैस्त्वरावान् प्रज्वलिताग्निकल्पै- विंदृध्वा प्रादान्मृत्यवे साश्वसूतम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ତ୍ୱରାବାନ୍ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣରେ, ନୀଳକମଳମାଳା ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଚେଦିର ଯୁବ ଯୁବରାଜକୁ ବଳପୂର୍ବକ ବିଦ୍ଧ କରି, ଅଶ୍ୱ ଓ ସାରଥି ସହିତ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ହସ୍ତେ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲା॥
Verse 86
मालवं पौरवं चैव युवराजं च चेदिपम् । दृष्टवा समक्ष निहतं द्रोणपुत्रेण पाण्डव:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମାଳବ, ପୌରବ ଓ ଚେଦିର ଯୁବରାଜ—ଏମାନଙ୍କୁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ନିହତ କରିଥିବା ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ॥
Verse 87
ततः शरशतैस्ती4&णै: संक्रुद्धाशीविषोपमै:
ତାପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ବିଷଧର ସର୍ପମାନଙ୍କ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶତଶତ ଶରଦ୍ୱାରା (ସେ) ପ୍ରହାର କଲା।
Verse 88
छादयामास समरे द्रोणपुत्रं परंतप: । फिर तो शत्रुओंको संताप देनेवाले भीमसेनने क्रोधमें भरे हुए विषधर सर्पोंके समान सैकड़ों तीखे बाणोंद्वारा समरांगणमें द्रोणपुत्र अश्वत्थामाको आच्छादित कर दिया ।।
ତେବେ ଶତ୍ରୁସନ୍ତାପକ ଭୀମସେନ ସମରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଦେଲେ।
Verse 89
ततो भीमो महाबाहुद्रौणेर्युधि महाबल:
ତାପରେ ମହାବାହୁ ମହାବଳୀ ଭୀମ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 90
तदपास्य धनुश्कछिन्नं द्रोणपुत्रो महामना:
ତେବେ ମହାମନା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ସେଇ ଛିନ୍ନ ଧନୁଷକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।
Verse 91
अन्यत् कार्मुकमादाय भीम॑ विव्याध पत्रिभि: । इसके बाद महामनस्वी द्रोणपुत्रने उस कटे हुए धनुषको फेंककर दूसरा धनुष ले लिया और भीमसेनको अनेक बाण मारे || ९० $ || तौ दौणिभीमौ समरे पराक्रान्तोी महाबलौ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ନେଇ ଭୀମଙ୍କୁ ଅନେକ ଶରଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 92
अवर्षतां शरवर्ष वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ । अश्वत्थामा और भीमसेन दोनों वीर महान् बलवान् एवं पराक्रमी थे। वे समरभूमिमें वर्षा करनेवाले दो बादलोंके समान परस्पर बाणोंकी बौछार करने लगे ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଓ ଭୀମସେନ—ଉଭୟେ ବୀର, ମହାବଳବାନ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ—ରଣଭୂମିରେ ବର୍ଷାଭାରୀ ଦୁଇ ମେଘ ପରି ଶରବୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଅବିରତ ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯେପରି ଗର୍ଜନ-ବଜ୍ରଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଚାଲିଛି। ଭୀମଙ୍କ ନାମାଙ୍କିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁଛଯୁକ୍ତ ଓ ଶିଳାରେ ଧାର ଦିଆ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ସେଇ ଘୋର ସଂଘର୍ଷରେ ଉଡ଼ିଗଲା।
Verse 93
तथैव द्रौणिनिर्मुक्तिर्भीम: संनतपर्वभि:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେହିପରି ଦ୍ରୌଣି ଛାଡ଼ିଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଆସି ପ୍ରତିହତ ହେଲା; ତାହାର ତୀବ୍ରତା ନମିଗଲା ଓ ଦମିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଭୀମ ସେଇ ସଙ୍କଟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଯୁଦ୍ଧର ଉନ୍ମାଦରେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କରତମ ଆକ୍ରମଣ କେବେ କେବେ ପ୍ରତିଘାତ ଓ ସଂୟମରେ ରୋକାଯାଏ; ଯୋଦ୍ଧାର ଜୀବନ କେବଳ ବଳରେ ନୁହେଁ, ଭାଗ୍ୟର ମୋଡ଼ରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭର କରେ।
Verse 94
अवाकीर्यत स क्षिप्रं शरै: शतसहसत्रश: । इसी तरह अअश्वत्थामाके छोड़े हुए झुकी हुई गाँठवाले लाखों बाणोंसे भीमसेन भी तत्काल ढक गये ।। स च्छाद्यमान: समरे द्रौणिना रणशालिना
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ଶୀଘ୍ର ଶତସହସ୍ର ବାଣରେ ଅବାକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏଭଳି ରଣକୁଶଳ ଦ୍ରୌଣି ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଛାଡ଼ିଥିବା ନମିଥିବା ଗାଠଯୁକ୍ତ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣରେ ଭୀମସେନ ସମରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଢାକିଗଲେ।
Verse 95
ततो भीमो महाबाहु: कार्तस्वरविभूषितान्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ମହାବାହୁ ଭୀମ କାର୍ତ୍ତସ୍ୱର—ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣରେ—ବିଭୂଷିତ (ଶର/ଯୋଧା) ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 96
नाराचान् दश सम्प्रैषीद् यमदण्डनिभाडज्छितान् | तदनन्तर महाबाहु भीमसेनने सुवर्णभूषित एवं यमदण्डके समान भयंकर दस तीखे नाराच अश्व॒त्थामापर चलाये ।। ते जत्रुदेशमासाद्य द्रोणपुत्रस्य मारिष
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଭୀମସେନ ଯମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଶଟି ନାରାଚ ବାଣ ପ୍ରେଷଣ କଲେ। ତଦନନ୍ତରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ ମହାବାହୁ ଭୀମ ପୁନର୍ବାର ଯମଦଣ୍ଡତୁଲ୍ୟ ଆଉ ଦଶଟି ଧାରାଳ ଓ ଭୟାନକ ନାରାଚ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ହେ ମାରିଷ! ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଜତ୍ରୁ-ପ୍ରଦେଶ (କାନ୍ଧ-ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବକ୍ଷ) ଉପରେ ଲାଗି ଭିତରକୁ ଘୁସିଗଲା।
Verse 97
सो5तिविद्धो भृशं दौणि: पाण्डवेन महात्मना
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରହାରରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଭାରିଭାବେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ରଣମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲା।
Verse 98
ध्वजयष्टिं समासाद्य न्यमीलयत लोचने । महात्मा पाण्डुपुत्रके बाणोंसे अत्यन्त घायल हुए अश्व॒त्थामाने ध्वजदण्ड थामकर नेत्र बंद कर लिये ।। स मुहूर्तात् पुन: संज्ञां लब्ध्वा द्रौणिनराधिप
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡକୁ ଧରି ସେ ନୟନ ବନ୍ଦ କଲା। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆହତ ମହାତ୍ମା ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଧ୍ୱଜୟଷ୍ଟିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି ରହିଲା। ଅଳ୍ପ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ, ହେ ନରାଧିପ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ପୁନଃ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଲାଭ କଲା।
Verse 99
दृढे सोडभिहतस्तेन पाण्डवेन महात्मना
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେହି ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୃଢ଼ ରହିଲା; ଧୈର୍ୟରେ ସେ ଆଘାତ ସହି ରଣମଧ୍ୟରେ ଅଚଳ ରହିଲା।
Verse 100
वेगं चक्रे महाबाहुर्भीमसेनरथं प्रति । महामना पाण्डुपुत्रने उसे गहरी चोट पहुँचायी थी। अतः महाबाहु अभश्वत्थामाने भीमसेनके रथपर ही बड़े वेगसे आक्रमण किया ।। ९९ $ ।। तत आकर्णपूर्णानां शराणां तिग्मतेजसाम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାବାହୁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥ ପ୍ରତି ମହାବେଗରେ ଧାଇଁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତାପରେ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣତେଜ ବାଣମାନଙ୍କର ବର୍ଷା ହେଲା।
Verse 101
भीमो5पि समरश्लाघी तस्य वीर्यमचिन्तयन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସମରଶ୍ଲାଘୀ ଭୀମ ମଧ୍ୟ ସେହି ବୀରଙ୍କ ବୀର୍ୟକୁ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କଲା; ରଣମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମକୁ ମାପିଲା।
Verse 102
तूर्ण प्रासृजदुग्राणि शरवर्षाणि पाण्डव: । युद्धकी स्पृहा रखनेवाले पाण्डुकुमार भीमसेन भी उसके इस पराक्रमकी कोई परवा न करते हुए तुरंत ही उसपर भयंकर बाणोंकी वर्षा प्रारम्भ कर दी ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ପାଣ୍ଡବ ତୁରନ୍ତ ଉଗ୍ର ଶରବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଦେଲା। ଯୁଦ୍ଧସ୍ପୃହାରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିପକ୍ଷର ପରାକ୍ରମକୁ ଅଗଣା କରି ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ କଲା। ତାପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ସୁନିଶିତ ବିଶିଖଦ୍ୱାରା ତାହାର ଧନୁ କାଟିଦେଲା।
Verse 103
आजयचघानोरसि क्रुद्ध: पाण्डवं निशितै: शरै: । महाराज! तब अभ्व॒त्थामाने कुपित हो बाणोंद्वारा भीमसेनके धनुषको काटकर उन पाण्डुपुत्रकी छातीमें पैने बाणोंका प्रहार किया || १०२ ई ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— କ୍ରୋଧାବେଶରେ ସେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଉରସ୍ଥଳରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କଲା। ହେ ମହାରାଜ, ତାପରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ରୋଷେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନିଜ ଶରଦ୍ୱାରା ଭୀମସେନଙ୍କ ଧନୁ କାଟି, ସେହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଧାରାଳ ଶରରେ ବିଦ୍ଧ କଲା। ତାହାପରେ ଅମର୍ଷଣୀୟ ଭୀମସେନ ଅନ୍ୟ ଧନୁ ଧରିଲେ।
Verse 104
जीमूताविव घ॒र्मान्ति तौ शरौघप्रवर्षिणौ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଘର୍ମାନ୍ତେ ଯେପରି ବର୍ଷାବାହୀ ମେଘ ଝରେ, ସେପରି ସେ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ଶରସମୂହର ବର୍ଷା କରିଲେ; ରଣଭୂମି ସର୍ବତ୍ର ବାଣବର୍ଷାରେ ଆବୃତ ହେଲା।
Verse 105
अन्योन्यक्रोधताम्राक्षौ छादयामासतुर्युधि । वे दोनों क्रोधमे लाल आँखें करके बरसातके दो बादलोंके समान बाणसमूहोंकी वर्षा करते हुए एक-दूसरेको आच्छादित करने लगे || १०४ $ ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ପରସ୍ପର କ୍ରୋଧରେ ତାମ୍ରାକ୍ଷ ହୋଇ ସେ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାପରକୁ ଆଛାଦିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ବର୍ଷାର ଦୁଇ ମେଘ ପରି ଶରସମୂହ ବର୍ଷା କଲେ। ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ତାଳଶବ୍ଦରେ ପରସ୍ପରକୁ ତ୍ରାସ ଦେଇ ସମରେ ଅବିଚଳ ରହିଲେ।
Verse 106
अयुध्येतां सुसंरब्धौ कृतप्रतिकृतैषिणौ । फिर ताल ठोंकनेकी भयंकर आवाजसे परस्पर त्रास उत्पन्न करते हुए वे दोनों योद्धा बड़े रोषसे युद्ध करने लगे। दोनों ही एक-दूसरेके प्रहारका प्रतीकार करना चाहते थे | १०५ श् “3 ततो विस्फार्य सुमहच्चापं रुक्मविभूषितम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂରବ୍ଧ ହୋଇ, ଏକାପରର ପ୍ରହାରର ପ୍ରତିକାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ରୁକ୍ମବିଭୂଷିତ ସୁମହାନ୍ ଧନୁକୁ ଟାଣି, ନିକଟରୁ ଶରବର୍ଷା ଛାଡ଼ି ଭୀମସେନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲା। ସେ ଶରଦ୍ଋତୁର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କିରଣବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଶୁଥିଲା।
Verse 107
भीम॑ प्रैक्षत स द्रोौणि: शरानस्यन्तमन्तिकात् । शरद्यहर्मध्यगतो दीप्तार्चिरिव भास्कर:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଦ୍ରୋଣି ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ନିକଟରୁ ଶରବର୍ଷା କରୁଥିବା ଭୀମଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚଳ କରି ଦେଖିଲେ। ଶରଦ୍ ଋତୁର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କିରଣଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
Verse 108
आददानस्य विशिखान् संदधानस्य चाशुगान् । विकर्षतो मुज्चतश्न नान्तरं ददृशुर्जना:
ସେ କେବେ ବାଣ ନେଉଛି, କେବେ ଧନୁଷରେ ସନ୍ଧାନ କରୁଛି, କେବେ ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚା ଟାଣୁଛି, କେବେ ଛାଡ଼ୁଛି—ଏହି କ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅନ୍ତର ଯୋଧାମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 109
अलातचक्रप्रतिमं तस्य मण्डलमायुधम् | द्रौणेरासीन्महाराज बाणान् विसृजतस्तदा
ମହାରାଜ! ସେତେବେଳେ ଦ୍ରୋଣି ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଆୟୁଧର ମଣ୍ଡଳ ଅଲାତଚକ୍ର ପରି ଦିଶୁଥିଲା।
Verse 110
महाराज! बाण छोड़ते समय अभश्वत्थामाका धनुष अलातचक्रके समान मण्डलाकार दिखायी देता था ।।
ମହାରାଜ! ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଅଲାତଚକ୍ର ପରି ମଣ୍ଡଳାକାର ଦିଶୁଥିଲା। ସେହି ଧନୁଷରୁ ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ବାଣ ଛୁଟି ଆକାଶରେ ଟିଡ଼ି-ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
Verse 111
ते तु द्रौणिविनिर्मुक्ता: शरा हेमविभूषिता: । अजस्रमन्वकीर्यन्त घोरा भीमरथं प्रति,अश्वत्थामाके छोड़े हुए सुवर्णभूषित भयंकर बाण भीमसेनके रथपर लगातार गिरने लगे
ଦ୍ରୋଣି ଛାଡ଼ିଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ ସେହି ଭୟଙ୍କର ବାଣମାନେ ଅବିରତ ଭାବେ ଭୀମଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଲାଗାତାର ବର୍ଷିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 112
तत्राद्भुतमपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम् । बलं॑ वीर्य प्रभावं च व्यवसायं च भारत,भारत! वहाँ हमलोगोंने भीमसेनका अद्भुत पराक्रम, बल, वीर्य, प्रभाव और व्यवसाय देखा
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ସେଠାରେ ଆମେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପରାକ୍ରମ ଦେଖିଲୁ—ତାଙ୍କର ବଳ, ବୀର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ।
Verse 113
तां स मेघादिवोद्धूतां बाणवृष्टिं समन््ततः । जलवृष्टिं महाघोरां तपान्त इव चिन्तयन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମେଘ ଠେଲିଦେଇଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପଡୁଥିବା ସେହି ବାଣବୃଷ୍ଟିକୁ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଜଳବୃଷ୍ଟି ସମାନ—ଭାବି, ଭୀମସେନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରବଧର ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରାବୃଷ୍ଟିର ମେଘ ପରି ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ବାଣବୃଷ୍ଟି ବର୍ଷାଇଲେ।
Verse 114
द्रोणपुत्रवधप्रेप्सुभीमो भीमपराक्रम: । अमुञ्चच्छरवर्षाणि प्रावृषीव बलाहक:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରବଧକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଭୀମ ପ୍ରାବୃଷ୍ଟିର ମେଘ ପରି ବାଣବୃଷ୍ଟି ବର୍ଷାଇଲେ।
Verse 115
तद् रुक्मपृष्ठं भीमस्य धनुर्घोरें महारणे । विकृष्यमाणं विबभौ शक्रचापमिवापरम्,उस महासमरमें सोनेकी पीठवाला भीमसेनका भयंकर धनुष जब खींचा जाता था, तब दूसरे इन्द्रधनुषके समान प्रतीत होता था
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେହି ଘୋର ମହାସମରରେ ଭୀମଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୃଷ୍ଠ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଯେତେବେଳେ ଟାଣାଯାଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତାହା ଅନ୍ୟ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
Verse 116
तस्माच्छरा: प्रादुरासन् शतशो5थ सहस्रश: । संछादयन्त: समरे द्रौणिमाहवशोभिनम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାହାପରେ ସେହି ଧନୁଷରୁ ଶତଶଃ, ପୁନଃ ସହସ୍ରଶଃ ବାଣ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ସମରରେ ଯୁଦ୍ଧଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଦ୍ରୌଣିକୁ ସେମାନେ ଆବୃତ କରିଦେଲେ।
Verse 117
रणभूमिमें अधिक शोभा पानेवाले द्रोणकुमार अश्वत्थामाको आच्छादित करते हुए सैकड़ों और हजारों बाण भीमसेनके उस धनुषसे प्रकट हो रहे थे ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ! ସେ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ଘନ ଶରଜାଳ ବର୍ଷା କରୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତରାଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଠାରୁ ପବନ ମଧ୍ୟ ପାର ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ।
Verse 118
तथा दौणिर्महाराज शरान् हेमविभूषितान् । तैलथधौतानू् प्रसन्नाग्रान् प्राहिणोद् वधकाड्क्षया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ବଧକାମନାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ, ତେଲରେ ଧୋଇ ସଫା କରାଯାଇଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଭାଗଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଶର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
Verse 119
तानन्तरिक्षे विशिखैस्त्रिधैकैकमशातयत् । विशेषयन् द्रोणसुतं तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତେବେ ଭୀମସେନ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରକାଶ କରି ଆକାଶରେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶରକୁ ନିଜ ଶରଦ୍ୱାରା ତିନି-ତିନି ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ; ଏବଂ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରକୁ ବିଶେଷ କରି କହିଲେ—“ଠିଆ ରୁହ, ଠିଆ ରୁହ!”
Verse 120
पुनश्न शरवर्षाणि घोराण्युग्राणि पाण्डव: । व्यसृजद् बलवान क्रुद्धो द्रोणपुत्रवधेप्सया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ପୁନର୍ବାର କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତ ବଳବାନ ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରର ବଧ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଘୋର ଓ ଉଗ୍ର ଶରବର୍ଷା ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 121
ततो<स्त्रमायया तूर्ण शरवृष्टिं निवार्य ताम् । धनुश्विच्छेद भीमस्य द्रोणपुत्रो महास्त्रवित्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅସ୍ତ୍ରମାୟାରେ ତୁରନ୍ତ ସେଇ ଶରବୃଷ୍ଟିକୁ ନିବାରଣ କଲେ; ଏବଂ ମହାସ୍ତ୍ରବିତ୍ ହୋଇ ଭୀମଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଛେଦ କରିଦେଲେ।
Verse 122
स छिन्नधन्वा बलवान् रथशरक्ति सुदारुणाम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଧନୁ କଟିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବଳବାନ ଯୋଦ୍ଧା ରଥରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରଥଶକ୍ତିର ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରବାହ ଏମିତି—ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ହରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପରାକ୍ରମ ଥମେ ନାହିଁ।
Verse 123
वेगेनाविध्य चिक्षेप द्रोणपुत्ररथं प्रति । धनुष कट जानेपर बलवान भीमसेनने द्रोणपुत्रके रथपर एक भयंकर रथशक्ति बड़े वेगसे घुमाकर फेंकी ।। तामापतन्तीं सहसा महोल्काभां शितै: शरै:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାବଳୀ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଭୀମସେନ ବଡ଼ ବେଗରେ ଘୁମାଇ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରର ରଥ ପ୍ରତି ଏକ ଭୟଙ୍କର ରଥଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲା। ତାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କା ପରି ସହସା ଧାଇ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ମଧ୍ୟପଥରେ ତାକୁ ରୋକିଦେଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରହାର ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ପ୍ରତିପ୍ରହାର ଜନ୍ମାଏ; ବିନାଶ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯମ, କୌଶଳ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ହିଁ ଧର୍ମଭାର ବହନ କରେ।
Verse 124
एतस्मिन्नन्तरे भीमो दृढ्मादाय कार्मुकम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଭୀମ ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିଜ ଧନୁ ଧରିଲା; ରଣଧର୍ମର କଠୋର ଆବଶ୍ୟକତାରେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ସଙ୍କଳ୍ପ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।
Verse 125
ततो द्रौणिमहाराज भीमसेनस्य सारथिम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଦ୍ରୌଣି ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଭୀମସେନଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲା।
Verse 126
सो5तिविद्धों बलवता द्रोणपुत्रेण सारथि:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ସାରଥି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରର ବଳବାନ ପ୍ରହାରରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହେଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ସେବା କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାବଳୀଙ୍କ ହିଂସାରୁ ରକ୍ଷା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 127
ततोडश्वाः प्राद्रवंस्तृर्ण मोहिते रथसारथौ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତେବେ ରଥସାରଥି ତୃଣମାତ୍ର କାରଣରେ ମୋହିତ ହୋଇପଡ଼ିଲା; ତେଣୁ ଅଶ୍ୱମାନେ ହଠାତ୍ ଦୌଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକୋଳାହଳରେ ରଥର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହାରାଇଗଲା।
Verse 128
त॑ दृष्टवा प्रद्रुतैरश्वैरपकृष्ट रणाजिरात्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ବେଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଅଶ୍ୱମାନେ ତାକୁ ରଣଭୂମିରୁ ଟାଣି ନେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ଯୁଦ୍ଧାଙ୍ଗଣରୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପସାରିତ ହେଉଛି ବୋଲି ସମସ୍ତେ ବୁଝିଲେ।
Verse 129
ततः: सर्वे च पठ्चाला भीमसेनश्नू पाण्डव:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତେବେ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ, ଭୀମସେନ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ରଣଭୂମିରେ ଏକସଙ୍କଳ୍ପରେ ନିଜ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
Verse 130
तान् प्रभग्नांस्ततो द्रोणि: पृष्ठठो विकिरन् शरान्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତେବେ ଦ୍ରୋଣିପୁତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ପଛଦିଗରୁ ଶରବର୍ଷା କଲା; ପଳାଉଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଚାପି ଧରି ପଛହଟର ଭୟକୁ ଅଧିକ ବଢ଼ାଇଲା।
Verse 131
ते वध्यमाना: समरे द्रोणपुत्रेण पार्थिवा:,राजन! समरांगणमें द्रोणपुत्रके द्वारा मारे जाते हुए समस्त राजाओंने उसके भयसे भागकर सम्पूर्ण दिशाओंकी शरण ली
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମରରେ ବଧ ହେଉଥିବା ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା ତାହାର ଭୟରେ ରଣଭୂମି ଛାଡ଼ି ପଳାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶରଣ ନେଲେ।
Verse 132
द्रोणपुत्रभयाद् राजन् दिश: सर्वाश्व भेजिरे,राजन! समरांगणमें द्रोणपुत्रके द्वारा मारे जाते हुए समस्त राजाओंने उसके भयसे भागकर सम्पूर्ण दिशाओंकी शरण ली
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନେ ନିହତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସଙ୍କଳ୍ପ ନୁହେଁ—ଭୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଶରଣ ନେଲେ।
Verse 200
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वण्यश्वत्थामपराक्रमे द्विशततमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବରେ, ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରମୋକ୍ଷପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀ ଦ୍ୱିଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 866
भीमसेनो महाबाहु: क्रोधमाहारयत् परम् । मालवनरेश सुदर्शन
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାବାହୁ ଭୀମସେନ ପରମ କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ମାଳବନରେଶ ସୁଦର୍ଶନ, ପୁରୁଦେଶାଧିପତି ବୃଦ୍ଧକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ଚେଦିଦେଶର ଯୁବରାଜକୁ ନିହତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ପାଣ୍ଡବ ଭୀମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଗ୍ରୀବ ହେଲା।
Verse 883
विव्याध निशितैर्बाणैर्भीमसेनममर्षण: । तब महातेजस्वी अमर्षशील द्रोणकुमारने उस बाणवर्षाको नष्ट करके भीमसेनको पैने बाणोंसे बींध डाला
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଅମର୍ଷଶୀଳ ଯୋଦ୍ଧା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ସମ୍ମୁଖରୁ ଆସୁଥିବା ବାଣବୃଷ୍ଟିକୁ ନିବାରି, ଭୀମଙ୍କୁ ଧାରାଳ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
Verse 893
क्षुरप्रेण धनुश्छित्त्वा द्रौणिं विव्याध पत्रिणा । यह देख महाबली महाबाहु भीमसेनने युद्धस्थलमें एक क्षुरप्रसे अश्वत्थामाका धनुष काटकर पंखदार बाणसे उसको भी घायल कर दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାବଳୀ ମହାବାହୁ ଭୀମସେନ କ୍ଷୁରପ୍ର ବାଣରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ପରେ ପଖାଯୁକ୍ତ ଶରରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 923
द्रौणिं संछादयामासुर्घनौधा इव भास्करम् | जैसे मेघोंकी घटाएँ सूर्यको ढक लेती हैं, उसी प्रकार भीमसेनके नामसे अंकित और सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुनहरी पाँखवाले बाणोंने द्रोणपुत्रकों आच्छादित कर दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଯେପରି ଘନ ମେଘପୁଞ୍ଜ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦିଏ, ସେପରି ଭୀମସେନଙ୍କ ନାମରେ ଅଙ୍କିତ, ଶାଣପଥରେ ଧାର ଦିଆ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଖ ଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଛାଦିତ କରିଦେଲା।
Verse 946
न विव्यथे महाराज तदद्भुतमिवा भवत् । महाराज! संग्राममें शोभा पानेवाले अअश्वत्थामाके द्वारा समरभूमिमें ढके जानेपर भी भीमसेनको तनिक भी व्यथा नहीं हुई, वह अद्भुत-सी बात थी
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ମହାରାଜ! ଭୀମସେନ କିଛିମାତ୍ରେ ବିଚଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା। ସଂଗ୍ରାମରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ରଣଭୂମିରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦବାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଭୀମଙ୍କୁ ରତିଭର ବ୍ୟଥା ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 963
निर्भिद्य विविशुस्तूर्ण वल्मीकमिव पन्नगा: । माननीय नरेश! जैसे सर्प तुरंत ही बाँबीमें घुस जाते हैं, उसी प्रकार वे बाण द्रोणपुत्रके गलेकी हँसलीको छेदकर भीतर समा गये
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ମାନ୍ୟ ନରେଶ! ଯେପରି ସର୍ପ ତୁରନ୍ତ ବାଁବି (ବଲ୍ମୀକ) ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ କଣ୍ଠଦେଶର ହଂସଲୀ (କଲାରବୋନ ଅଞ୍ଚଳ)କୁ ଭେଦି ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ସମାଇଗଲା।
Verse 986
क्रोध॑ परममातस्थौ समरे रुधिरोक्षित: । नरेश्वर! दो ही घड़ीमें पुन: सचेत हो खूनसे लथपथ हुए अश्वत्थामाने उस समरांगणमें अत्यन्त क्रोध प्रकट किया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ନରେଶ୍ୱର! ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ପୁନଃ ସଚେତନ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ସେହି ସମରାଙ୍ଗଣରେ ପରମ କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କଲା।
Verse 1003
शतमाशीविषाभानां प्रेषयामास भारत । भारत! उसने धनुषको कानतक खींचकर प्रचण्ड तेजसे युक्त और विषैले सर्पोके समान भयंकर सौ बाण भीमसेनपर चलाये
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ହେ ଭାରତ! ସେ ଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କ ପରି ଭୟଙ୍କର ଶତ ବାଣ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲା।
Verse 1036
विव्याध निशितैर्बाणैद्रौणिं पजचभिराहवे । तब अमर्षमें भरे हुए भीमसेनने दूसरा धनुष लेकर युद्धस्थलमें पाँच पैने बाणोंसे द्रोणपुत्रको घायल कर दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରଣଭୂମିରେ ସଂଯତ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ଭୀମସେନ ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରି ପାଞ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 1213
शरैश्नैनं सुबहुभि: क्रुद्ध: संख्ये पराभिनत् | तब महान् अस्त्रवेत्ता द्रोणपुत्रने अपने अस्त्रोंकी मायासे तुरंत ही उस बाण-वर्षाका निवारण करके भीमसेनका धनुष काट डाला। साथ ही क्रोधमें भरकर उसने युद्धस्थलमें बहुसंख्यक बाणोंद्वारा इन्हें क्षत-विक्षत कर दिया
କ୍ରୋଧିତ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ରଣରେ ଅନେକ ଶରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ପରେ ସେଇ ମହା ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରମାୟାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେ ବାଣବର୍ଷାକୁ ନିବାରି ଭୀମସେନଙ୍କ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତ-ବିକ୍ଷତ କରିଦେଲେ।
Verse 1233
चिच्छेद समरे द्रौणिर्दर्शयन् पाणिलाघवम् । बड़ी भारी उल्काके समान सहसा अपनी ओर आती हुई उस रथशक्तिको अभ्वत्थामाने अपने हाथोंकी फुर्ती दिखाते हुए समरभूमिमें तीखे बाणोंसे काट डाला
ସମରରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ହାତର ଫୁର୍ତ୍ତି ଦେଖାଇ, ମହା ଉଲ୍କା ପରି ହଠାତ୍ ନିଜ ଦିଗକୁ ଧାଇଆସୁଥିବା ସେଇ ରଥଶକ୍ତିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ।
Verse 1243
द्रौणिं विव्याध विशिखै: स्मयमानो वृकोदर: । इसी बीचमें मुसकराते हुए भीमसेनने एक सुदृढ़ धनुष लेकर अनेक बाणोंसे द्रोणपुत्रको बींध डाला
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ହସିହସି ବୃକୋଦର ଭୀମସେନ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଧରି ଅନେକ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 1253
ललाटे दारयामास शरेणानतपर्वणा । महाराज! तब अभश्व॒त्थामाने झुकी हुई गाँठवाले बाणसे भीमसेनके सारथिका ललाट छेद दिया
ମହାରାଜ! ତେବେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଝୁକା ଗାଠିଥିବା ବାଣରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ସାରଥିର ଲଲାଟ ଭେଦିଦେଲେ।
Verse 1263
व्यामोहमगमद्ू राजन् रश्मीनुत्सृज्य वाजिनाम् | राजन! बलवान द्रोणपुत्रके द्वारा अत्यन्त घायल किया हुआ सारथि घोड़ोंकी बागडोर छोड़कर मूर्च्छित हो गया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆହତ ସାରଥି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଲଗାମ ଛାଡ଼ି ଘୋର ମୂର୍ଛାରେ ପଡ଼ିଗଲା।
Verse 1273
भीमसेनस्य राजेन्द्र पश्यतां सर्वधन्विनाम् | राजेन्द्र! सारथिके मूर्च्छित हो जानेपर भीमसेनके घोड़े सम्पूर्ण धनुर्धरोंके देखते-देखते तुरंत वहाँसे भाग चले
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧର ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସାରଥି ମୂର୍ଛିତ ହେବା ସହିତ ଭୀମସେନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ।
Verse 1283
दध्मौ प्रमुदित: शड्खं बृहन्तमपराजित: । भागे हुए घोड़े भीमसेनको समरांगणसे दूर हटा ले गये, यह देखकर विजयी वीर अश्वृत्थामाने अत्यन्त प्रसन्न हो अपना विशाल शंख बजाया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ପଳାଇଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ରଣାଙ୍ଗଣରୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ—ଏହା ଦେଖି ଅପରାଜିତ ବିଜୟୀ ବୀର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଦିତ ହୋଇ ନିଜ ବୃହତ୍ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିଲେ।
Verse 1293
धृष्टद्युम्नरथं त्यक्त्वा भीता: सम्प्राद्रवन् दिश: । तब पाण्डुपुत्र भीमसेन और समस्त पांचाल भयभीत हो धृष्टद्युम्नका रथ छोड़कर चारों दिशाओंमें भाग गये
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ସେମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
Verse 1306
अभ्यवर्तत वेगेन कालयन् पाण्डुवाहिनीम् । उन भागते हुए सैनिकोंपर पीछेसे बाण बिखेरते और पाण्डव-सेनाको खदेड़ते हुए अश्वत्थामाने बड़े वेगसे पीछा किया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ମହାବେଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ପାଣ୍ଡବବାହିନୀକୁ ଖେଦାଇଲା; ପଳାଉଥିବା ସୈନିକମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଛଦିଗରୁ ବାଣବର୍ଷା କରି ପାଣ୍ଡବସେନାକୁ ରଣରୁ ହଟାଇ ନେଲା।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.