Adhyaya 26
तीर्थवंशोपदेशः (Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters)
Upa-parva: Tīrtha-vaṃśa (Angiras–Gautama Dialogue on Sacred Waters)
The chapter opens with Yudhiṣṭhira requesting a principled account of why seeing and bathing at tīrthas is considered beneficial. Bhīṣma replies by transmitting a tradition spoken by Aṅgiras, introduced through a secondary frame: Gautama approaches Aṅgiras in a forest hermitage and asks about the dharmic uncertainty concerning tīrthas and the exact fruits of bathing, including post-mortem outcomes. Aṅgiras responds with an extensive enumerative map of sacred rivers, lakes, confluences, mountains, and āśramas (e.g., Candrabhāgā, Vitastā, Puṣkara, Prabhāsa, Naimiṣa, Gaṅgādvāra, Prayāga, Narmadā, Devadāruvana, Citrakūṭa), assigning distinct results: removal of pāpa, attainment of svarga or specific lokas, ritual-equivalent fruits (Aśvamedha/Vājapeya/Puruṣamedha analogues), beauty, fame, fearlessness, and extraordinary attainments (e.g., antardhāna). The discourse consistently conditions these outcomes on regulated conduct—fasting durations (one night to a month), purity (śuci), sense-control, truthfulness, non-violence, and conquest of desire/anger/greed. It also introduces a doctrinal bridge: mental visitation can substitute for physical travel to difficult sites. The chapter ends with a phalaśruti asserting that hearing/reciting this Aṅgiras-taught ‘rahasya’ yields purification, auspicious rebirth, and upward destiny, and it outlines qualified modes of transmission (to dvijas, sādhus, kin, or disciplined students).
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से विनयपूर्वक पूछते हैं—श्राद्ध के समय देवकार्य और पितृकार्य में ऋषियों ने जिन-जिन कर्मों का विधान किया है, उसका क्रम और रहस्य क्या है? → भीष्म विधि को सूक्ष्म अनुशासन में बाँधते हैं—पूर्वाह्न में देवकार्य, अपराह्न में पितृकार्य; शौच-स्नान, आचार-शुद्धि, समय-पालन, पात्र-चयन और दान की ‘उपपत्ति’ (उचित कारण/विधि) पर जोर देते हैं। वे चेताते हैं कि कालहीन, अशुद्ध या उलटे क्रम से किया गया दान-भोजन राक्षस-भाग बन जाता है, और श्राद्ध का फल विकृत हो जाता है। → विधि-भंग के दुष्परिणामों का तीखा उद्घोष—अस्नात ब्राह्मण द्वारा देव/पितृकार्य ग्रहण करना अधर्म के तुल्य बताया जाता है; अनुचित पात्र (जैसे ऋणकर्ता, सूदखोर, प्राणि-विक्रयवृत्ति वाले) और परस्त्री-अपहर्ता/परस्त्री-दूती जैसे आचरणों को नरकगामी कहा जाता है। यहाँ श्राद्ध केवल कर्मकाण्ड नहीं, नैतिक शुद्धि की कसौटी बन जाता है। → भीष्म तीनों वर्णों के संस्कार-विधान (जातकर्म आदि) और मंत्र-व्यवस्था का संकेत देकर समग्र धर्म-रचना को स्थिर करते हैं; फिर देवकार्य-पितृकार्य और दानधर्म का सार बताते हैं—विधि, समय, पात्र और शुद्धि से किया गया कर्म परलोक-कल्याणकारी है, और करुणा-जितक्रोध-बहुपुत्र-शतायुषी सद्गुणी पुरुष स्वर्गगामी होते हैं। → अगले उपदेश के लिए भूमि तैयार होती है—‘राक्षस-भाग’ से बचने हेतु भोजन-दान की सूक्ष्म शर्तें और पात्र-अपात्र के और भी भेद आगे कैसे निर्धारित होंगे?
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! देवता और ऋषियोंने श्राद्धके समय देवकार्य तथा पितृकार्यमें जिस-जिस कर्मका विधान किया है, उसका वर्णन मैं आपके मुखसे सुनना चाहता हूँ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଯେଯେ କର୍ମର ବିଧାନ କରିଛନ୍ତି, ସେସବୁର ବିଧିବିବରଣୀ ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 2
भीष्म उवाच दैवं पौर्वाह्निकं कुर्यादपराह्ने तु पैतृकम् मड़लाचारसम्पन्न: कृतशौच: प्रयत्नवान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଦେବସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ ଓ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅପରାହ୍ନରେ ପିତୃସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ ଓ ଦାନ। ସ୍ନାନାଦି ଦ୍ୱାରା ଶୁଚି ହୋଇ, ମଙ୍ଗଳାଚାରସମ୍ପନ୍ନ ଓ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ ହୋଇ ଏହା ସବୁ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
मनुष्याणां तु मध्याल्ले प्रदद्यादुपपत्तिभि: । कालहीनं तु यद् दानं तं भागं रक्षसां विदु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନକାଳରେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଅସମୟରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭାଗ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 4
लड़घितं चावलीढं च कलिपूर्व च यत् कृतम् रजस्वलाभिदृष्टं च तं भागं रक्षसां विदु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଭୋଜ୍ୟକୁ କେହି ଲଂଘି ଯାଇଛି, ଚାଟିଛି, କଳହ-ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀର ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଛି—ତାହାକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭାଗ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 5
अवषुष्ट च यद् भुक्तमव्रतेन च भारत । परामृष्टं शुना चैव तं भागं रक्षसां विदु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେ ଅନ୍ନ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଷଣା ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରତହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଗ କରିଛି, କିମ୍ବା ଯାହାକୁ କୁକୁର ଛୁଇଁଛି—ସେହି ଅନ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭାଗ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 6
केशकीटावपतित क्षुत॑ श्वभिरवेक्षितम् रुदितं चावधूतं च त॑ भागं रक्षसां विदु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଅନ୍ନରେ କେଶ କିମ୍ବା କୀଟ ପଡ଼ିଛି, ଯାହା ଛିଙ୍କରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଛି, ଯାହାପରେ କୁକୁରମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ଯାହା କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି କିମ୍ବା ତିରସ୍କାର ସହ ଦିଆଯାଇଛି—ସେହି ଅନ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭାଗ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 7
निरोड्कारेण यद् भुक्तं सशस्त्रेण च भारत । दुरात्मना च यद् भुक्तं तं भागं रक्षसां विदु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେ ଅନ୍ନରୁ ପ୍ରଥମେ ଅନଧିକାରୀ/ଅନୁମତିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଗ କରିଛି, କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଅଥବା ଦୁରାତ୍ମା ପୁରୁଷ ଉପଯୋଗ କରିଛି—ସେହି ଅନ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭାଗ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 8
परोच्छिष्टं च यद् भुक्तं परिभुक्त च यद् भवेत् । दैवे पित्रये च सततं त॑ भागं रक्षसां विदु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଅନ୍ନ ଅନ୍ୟର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଯାହାରୁ କେହି ଖାଇସାରିଛି, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିୟତ ଭାଗ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ପଣ ନକରି ଯାହା ନିଜେ ଭୋଗ କରାଯାଏ—ଦେବକର୍ମ ଓ ପିତୃକର୍ମରେ ସେହି ଅନ୍ନ ସଦା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭାଗ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 9
मन्त्रहीनं क्रियाहीनं यच्छाद्ध॑ परिविष्यते । त्रिभिर्वर्णैर्नरश्रेष्ठ तं भागं रक्षसां विदु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯେ ଅନ୍ନ ବେଦମନ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ବିଧିବିଧାନହୀନ ଭାବେ ପରିବେଶିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭାଗ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
Verse 10
आज्याहुतिं विना चैव यत्किंचित् परिविष्यते । दुराचारैश्व यद् भुक्त तं भागं रक्षसां विदु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଘୃତାହୁତି ନଦେଇ ଯେ କିଛି ପରିବେଶିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଦୁରାଚାରୀମାନେ ଯାହା ଭୋଗ କରନ୍ତି—ସେହି ଭାଗକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭାଗ ବୋଲି ଜାଣ।
Verse 11
अत ऊर्ध्व विसर्गस्य परीक्षां ब्राह्मणे शूणु
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏବେ ଆଗକୁ ଦାନ ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ରାଜନ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚାରରୁ ପତିତ, ଯେ ଜଡବୁଦ୍ଧି, କିମ୍ବା ଯେ ଉନ୍ମତ୍ତ—ସେମାନେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
Verse 12
यावन्त: पतिता विप्रा जडोन्मत्तास्तथैव च । दैवे वाप्यथ पित्रये वा राजन् ना्हन्ति केतनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାଜନ! ଯେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚାରରୁ ପତିତ, ଜଡବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଉନ୍ମତ୍ତ—ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ କି ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ, କୌଣସିଠାରେ ସେମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
Verse 13
श्वित्री क्लीबश्व कुछ्ठी च तथा यक्ष्महतश्न यः । अपस्मारी च यश्चान्धो राजन् नाहन्ति केतनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଯେମାନେ ଶ୍ୱେତଦାଗ (ଶ୍ୱିତ୍ରୀ), ନପୁଂସକତା, କୁଷ୍ଠ, ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା, ଅପସ୍ମାର (ମୃଗୀ) କିମ୍ବା ଅନ୍ଧତ୍ୱରେ ପୀଡ଼ିତ—ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
Verse 14
चिकित्सका देवलका वृथा नियमधारिण: । सोमविक्रयिणश्वैव राजन् नाहन्ति केतनम्,नरेश्वर! चिकित्सक या वैद्य, देवालयके पुजारी, पाखण्डी और सोमरस बेचनेवाले ब्राह्मण निमन्त्रण देने योग्य नहीं हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଚିକିତ୍ସକ (ବୈଦ୍ୟ), ଦେବାଳୟାଶ୍ରିତ ପୁଜାରୀ, ବ୍ୟର୍ଥ ନିୟମଧାରୀ ପାଖଣ୍ଡୀ, ଏବଂ ସୋମ ବିକ୍ରେତା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
Verse 15
गायना नर्तकाश्नैव प्लवका वादकास्तथा । कथका योधकाश्चैव राजन् नाहहन्ति केतनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଗାୟକ, ନର୍ତ୍ତକ, କଲାବାଜ/କସରତକାର, ବାଦକ, କଥକ, ଏବଂ ଯୋଧ-ପ୍ରଶିକ୍ଷକ/ମଲ୍ଲ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
Verse 16
राजन! जो गाते-बजाते, नाचते, खेल-कूदकर तमाशा दिखाते, व्यर्थकी बातें बनाते और पहलवानी करते हैं, वे भी निमन्त्रण पानेके अधिकारी नहीं हैं ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଯେମାନେ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତି, ଯେମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
Verse 17
अनुयोक्ता च यो विप्रो अनुयुक्तश्चन भारत । नाहतस्तावघपि श्राद्ध ब्रहद्मविक्रयिणौ हि तो
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତନନ୍ଦନ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେତନ ନେଇ ପଢ଼ାନ୍ତି ଏବଂ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେତନ ଦେଇ ପଢ଼ନ୍ତି—ସେ ଦୁହେଁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା (ବେଦବିଦ୍ୟା)ର ବିକ୍ରେତା; ତେଣୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମିଳିତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
Verse 18
अग्रणीर्य: कृत: पूर्व वर्णावरपरिग्रह: । ब्राह्मण: सर्वविद्योडपि राजन् नाहति केतनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ସମାଜର ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ବର୍ଣ୍ଣମର୍ଯ୍ୟାଦାର ବିରୋଧରେ (ଶୂଦ୍ର-ସ୍ତ୍ରୀ ଆଦି ସହ) ଅନୁଚିତ ବିବାହ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 19
अनग्नयश्न ये विप्रा मृतनिर्यातकाश्न ये । स्तेनाश्न पतिताश्चैव राजन नाहन्ति केतनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେମାନେ ମୃତଦେହ ବହନ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ଯେମାନେ ଚୋରିର ଅନ୍ନ ଖାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ପାପରେ ପତିତ—ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 20
अपरिज्ञातपूर्वाश्च गणपूर्वाश्न भारत । पत्रिकापूर्वपुत्राश्न श्राद्धे नाहन्ति केतनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପରିଚିତ ନୁହନ୍ତି, ଯେମାନେ ଦଳ-ଗୋଷ୍ଠୀର ଅଗ୍ରଣୀ ଭାବେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ପୁତ୍ରିକା-ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଜନ୍ମି ମାତାମହଙ୍କ ଘରେ ବସନ୍ତି (ପୁତ୍ରିକା-ପୁତ୍ର)—ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 21
ऋणकर्ता च यो राजन यश्न वार्धुषिको नर: । प्राणिविक्रयवृत्तिश्व राजन नाहन्ति केतनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଋଣ କରେ, ଯେ ସୁଦଖୋରିରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ଏବଂ ଯେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟକୁ ବୃତ୍ତି କରେ—ସେମାନେ, ହେ ରାଜନ, ଉତ୍ତମ ଯଶ (କେତନ) ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 22
राजन! जो ब्राह्मण रुपया-पैसा बढ़ानेके लिये लोगोंको ब्याजपर ऋण देता हो अथवा जो सस्ता अन्न खरीदकर उसे मँहगे भावपर बेचता और उसका मुनाफा खाता हो अथवा प्राणियोंके क्रय-विक्रयसे जीविका चलाता हो, ऐसे ब्राह्मण श्राद्धमें बुलाने योग्य नहीं हैं ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଧନବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୁଦରେ ଋଣ ଦେଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ସସ୍ତା ଧାନ୍ୟ କିଣି ମହଙ୍ଗାରେ ବେଚି ଲାଭ ଭୋଗ କରୁଥିବା, କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିବା—ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏବଂ ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀର ଆୟ ଖାଆନ୍ତି, ଯେମାନେ ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତି ସହ ସଂପୃକ୍ତ (ପତି/ରକ୍ଷକ), ଏବଂ ଯେମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ-ଜପ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା-ବନ୍ଦନ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନାସନ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 23
श्राद्धे दैवे च निर्दिष्टो ब्राह्मणो भरतर्षभ । दातुः प्रतिग्रहीतुश्न शृणुष्वानुग्रह पुन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦେବଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବର୍ଜନୀୟ, ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଛି। ଏବେ ପୁଣି ଶୁଣ—କରୁଣାନୁଗ୍ରହର ବିଶେଷ ଛାଡ଼ ଅନୁସାରେ—ଦାନଦାତା ଓ ପ୍ରତିଗ୍ରାହକଙ୍କ ସେହି ଗୁଣଲକ୍ଷଣ କହୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣତଃ ନିଷିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଗ୍ରାହ୍ୟ ମନାଯାନ୍ତି।
Verse 24
चीर्णव्रता गुणैर्युक्ता भवेयुर्येडपि कर्षका: । सावित्रीज्ञा: क्रियावन्तस्ते राजन् केतनक्षमा:
ହେ ରାଜନ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରତାଚରଣକାରୀ, ସଦ୍ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, କ୍ରିୟାନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ—ସେମାନେ ଜୀବିକାରେ କୃଷି କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ।
Verse 25
क्षात्रधर्मिणमप्याजी केतयेत् कुलजं द्विजम् । न त्वेव वणिजं तात श्राद्धे च परिकल्पयेत्
ତାତ! ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା କୁଳଜ ଦ୍ୱିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯେ ବାଣିଜ୍ୟ କରେ, ତାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମିଳିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 26
अन्निहोत्री च यो विप्रो ग्रामवासी च यो भवेत् | अस्तेनश्वातिथिज्ञश्न स राजन् केतनक्षम:
ହେ ରାଜନ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ, ନିଜ ଗାଁରେ ବସୁଥାଏ, ଚୋରି କରେନାହିଁ ଏବଂ ଅତିଥି-ସତ୍କାରରେ ପାରଙ୍ଗତ—ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ।
Verse 27
सावित्रीं जपते यस्तु त्रिकालं भरतर्षभ । भिक्षावृत्ति: कियावांश्व स राजन् केतनक्षम:
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରେଶ! ଯେ ତିନି ସମୟରେ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଜପ କରେ, ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ ଏବଂ କ୍ରିୟାନିଷ୍ଠ—ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ।
Verse 28
उदितास्तमितो यश्व तथैवास्तमितोदित: । अहिंस्नश्वाल्पदोषश्न स राजन् केतनक्षम:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ଉନ୍ନତ, କେବେ ଅବନତ, ପୁଣି ଉନ୍ନତ ହୁଏ—ତଥାପି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହିଂସା କରେନାହିଁ, ସେ ଅଳ୍ପ ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ।
Verse 29
अकल्कको हातर्कश्न ब्राह्मणो भरतर्षभ । संसर्गे भैक्ष्यवृत्तिश्न स राजन् केतनक्षम:
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ଭରହିତ, ବ୍ୟର୍ଥ ତର୍କ-ବିତର୍କ କରେନାହିଁ, ଏବଂ ଘରେ ଘରେ ଭିକ୍ଷା ନେଇ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ—ସଂସର୍ଗକୁ ଯୋଗ୍ୟ—ସେ, ହେ ରାଜନ, ନିମନ୍ତ୍ରଣର ଅଧିକାରୀ।
Verse 30
अव्रती कितव: स्तेन: प्राणिविक्रयिको वणिक् । पश्चाच्च पीतवान् सोमं स राजन् केतनक्षम:
ହେ ରାଜନ! ଯେ ଲୋକ ବ୍ରତହୀନ, ଧୂର୍ତ୍ତ ଜୁଆଡ଼ି, ଚୋର, ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟକାରୀ ଏବଂ ବଣିକ୍ ବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ—ତଥାପି ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ କରି ତାହାରେ ସୋମପାନ କରିଥାଏ—ସେ ମଧ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ।
Verse 31
अर्जयित्वा धन पूर्व दारुणैरपि कर्मभि: । भवेत् सर्वातिथि: पश्चात् स राजन् केतनक्षम:
ହେ ରାଜନ! ଯେ ପ୍ରଥମେ କଠୋର କର୍ମଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଧନ ଅର୍ଜନ କରେ, ଏବଂ ପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଅତିଥିସେବାରେ ନିବିଡ଼ ହୁଏ—ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଡାକିବାଯୋଗ୍ୟ।
Verse 32
ब्रह्मविक्रयनिर्दिष्ट स्त्रिया यच्चार्जितं धनम् । अदेयं पितृविप्रेभ्यो यच्च क्लैब्यादुपार्जितम्
ଯେ ଧନ ବେଦ (ବ୍ରହ୍ମ) ବିକ୍ରୟ କରି ଅର୍ଜିତ, କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀର ଉପାର୍ଜନରୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଅଥବା କାୟରତା/ଦୀନତା ଦେଖାଇ (କ୍ଲୈବ୍ୟରୁ) ଉପାର୍ଜିତ—ସେ ଧନ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 33
क्रियमाणे5पवर्गे च यो द्विजो भरतर्षभ । न व्याहरति यद्युक्त तस्याधर्मो गवानृतम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷଦାୟକ) କର୍ମ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଯଥୋଚିତ ଓ ବିଧିସମ୍ମତ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେନାହିଁ, ସେ ଅବହେଳା ତାହାର ପାଇଁ ଅଧର୍ମ ହୋଇଯାଏ—ଗୋବିଷୟରେ ମିଥ୍ୟା କହିବା ପରି ଘୋର ପାପ।
Verse 34
भरतश्रेष्ठ! जो ब्राह्मण श्राद्धकी समाप्ति होनेपर “अस्तु स्वधा” आदि तत्कालोचित वचनोंका प्रयोग नहीं करता है, उसे गायकी झूठी शपथ खानेका पाप लगता है ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମାପ୍ତିବେଳେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ‘ଅସ୍ତୁ ସ୍ୱଧା’ ଆଦି କାଳୋଚିତ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେନାହିଁ, ସେ ଗୋବିଷୟରେ ମିଥ୍ୟା ଶପଥ କରିବା ସମାନ ପାପ ପାଏ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯେ ଦିନ ସୁପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦହି-ଘିଅ, ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥି ଏବଂ ଅରଣ୍ୟଜ କନ୍ଦ-ମୂଳ ଓ ଫଳମଜ୍ଜା ମିଳେ—ସେହି ଦିନଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ କାଳ।
Verse 35
(मुहूर्तानां त्रय॑ पूर्वमह्नः प्रातरिति स्मृतम् । जपथध्यानादिभिस्तस्मिन् विप्रैः कार्य शुभव्रतम् ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଦିନର ପ୍ରଥମ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ‘ପ୍ରାତଃକାଳ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜପ-ଧ୍ୟାନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ନିଜ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଶୁଭ ବ୍ରତାଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ‘ସଙ୍ଗବ’ ଏବଂ ତା’ପରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ‘ମଧ୍ୟାହ୍ନ’। ସଙ୍ଗବକାଳରେ ଲୌକିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସ୍ନାନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଯୁକ୍ତ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ‘ଅପରାହ୍ନ’—ଦିନର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ—ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ତା’ପରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ‘ସାୟାହ୍ନ’, ଯାହାକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଦିନ-ରାତିର ସନ୍ଧିକାଳ ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମାପ୍ତିରେ ‘ସ୍ୱଧା’ ଉଚ୍ଚାରଣ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଘରେ ‘ପିତରଃ ପ୍ରୀୟନ୍ତାମ୍’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
Verse 36
अपवर्गे तु वैश्यस्य श्राद्धकर्मणि भारत । अक्षय्यमभिधातव्यं स्वस्ति शूद्रस्य भारत
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭାରତ! ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ସମାପ୍ତିରେ ‘ଅକ୍ଷୟ୍ୟମ୍’—‘ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ’—ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ; ହେ ଭାରତ! ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମାପ୍ତିରେ ‘ସ୍ୱସ୍ତି’—‘କଲ୍ୟାଣ ହେଉ’—ଉଚ୍ଚାରଣ ଯୁକ୍ତ।
Verse 37
पुण्याहवाचनं दैवं ब्राह्मणस्य विधीयते । एतदेव निरोड्कार क्षत्रियस्य विधीयते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୈବକର୍ମ ‘ପୁଣ୍ୟାହବାଚନ’—ମଙ୍ଗଳ ଆହ୍ୱାନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ-ପାଠ—ରୂପେ ବିଧିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଏକେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ‘ନିରୋଡ୍କାର’ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 38
इसी तरह जब ब्राह्मणके यहाँ देवकार्य होता हो, तब उसमें *कारसहित पुण्याहवाचनका विधान है (अर्थात् 'पुण्याहं भवन्तो ब्रुवन्तु--आपलोग पुण्याहवाचन करें' ऐसा यजमानके कहनेपर ब्राह्मणोंको “३० पुण्याहम् ३» पुण्याहम्” इस प्रकार कहना चाहिये)। यही वाक्य क्षत्रियके यहाँ बिना *कारके उच्चारण करना चाहिये ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବିଧିମତେ ‘ପୁଣ୍ୟାହବାଚନ’ *କାରସହିତ କରାଯାଏ। ଯଜମାନ “ପୁଣ୍ୟାହଂ ଭବନ୍ତୋ ବ୍ରୁବନ୍ତୁ—ଆପଣମାନେ ପୁଣ୍ୟାହବାଚନ କରନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ “ପୁଣ୍ୟାହମ୍, ପୁଣ୍ୟାହମ୍” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଘରେ ସେଇ ମନ୍ତ୍ର *କାର ବିନା ଉଚ୍ଚାରଣୀୟ। ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଦେବକର୍ମରେ “ପ୍ରୀୟନ୍ତାଂ ଦେବତାଃ” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଏବେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନର ବିଧି ଶୁଣ।
Verse 39
जातकर्मादिका: सर्वास्त्रिषु वर्णेषु भारत । ब्र्मक्षत्रे हि मन्त्रोक्ता वैश्यस्य च युधिष्ठिर
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭରତବଂଶୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ତିନି ଦ୍ୱିଜବର୍ଣ୍ଣରେ ଜାତକର୍ମ ଆଦି ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ବିଧିବଦ୍ଧ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ଏ ତିନିଜଣଙ୍କ ସଂସ୍କାର ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ହିଁ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 40
विप्रस्थ रशना मौज्जी मौर्वी राजन्यगामिनी । बाल्वजी होव वैश्यस्य धर्म एष युधिष्ठिर,युधिष्ठिर! उपनयनके समय ब्राह्मणको मूँजकी, क्षत्रियको प्रत्यज्जाकी और वैश्यको शणकी मेखला धारण करनी चाहिये। यही धर्म है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଉପନୟନ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମୁଞ୍ଜଘାସର, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ମୌର୍ବୀ (ଧନୁଷ୍ୟ-ଡୋରିର ତନ୍ତୁ) ର, ଏବଂ ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଶଣ/ସନ ତନ୍ତୁର ମେଖଳା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମନିୟମ।
Verse 41
(पालाशो द्विजदण्ड: स्यादश्वत्थ: क्षत्रियस्य तु । औदुम्बरश्न वैश्यस्य धर्म एष युधिष्ठिर ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପଲାଶ କାଠର, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) କାଠର, ଏବଂ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଉଦୁମ୍ବର (ଗୁଲର) କାଠର ହେବା ଉଚିତ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମ। ଏବେ ଦାନଦାତା ଓ ଦାନଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ଧର୍ମାଧର୍ମ ଶୁଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସତ୍ୟ କହିଲେ ଯେ ପାତକ କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ଦୋଷ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଚାରିଗୁଣ ଏବଂ ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଆଠଗୁଣ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
Verse 42
नान्यत्र ब्राह्मणोश्रीयात् पूर्व विप्रेण केतित: । यवीयान् पशुहिंसायां तुल्यधर्मो भवेत् स हि
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଇ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ସେ ଏପରି କରେ, ତେବେ ସେ ହୀନ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ ଏବଂ ତାହାର ଦୋଷ ପଶୁହିଂସା ସମାନ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।
Verse 43
तथा राजन्यवैश्याभ्यां यद्यश्नरीयात्तु केतित: । यवीयान् पशुहिंसायां भागार्ध समवाप्लुयात्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତଥାପି ଯେ ଲୋକ ତାହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଇ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଗଣାଯାଏ ଏବଂ ସେହି ଭୋଜନରେ ହୋଇଥିବା ପଶୁହିଂସାପାପର ଅର୍ଧଭାଗ ତାହାର ଭାଗ ହୁଏ।
Verse 44
दैवं वाप्यथवा पित्र्यं योडश्रीयाद ब्राह्मणादिषु । अस्नातो ब्राह्मणो राजंस्तस्याधर्मो गवानृतम्
ହେ ରାଜନ୍! ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି (ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣ) ଘରେ ଦେବଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ପିତୃକର୍ମ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ) ସମୟରେ ସ୍ନାନ ନ କରି ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅସ୍ନାତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଗାଈ ଉପରେ ମିଥ୍ୟା ଶପଥ ଖାଇବା ସମାନ ପାପ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 45
आशीौचो ब्राह्मणो राजन् यो+श्रीयाद् ब्राह्मणादिषु । ज्ञानपूर्वमथो लोभात् तस्याधर्मो गवानृतम्
ହେ ରାଜନ୍! ନିଜ ଘରେ ଅଶୌଚ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋଭବଶ ଜାଣିଶୁଣି ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ଘରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗାଈ ଉପରେ ମିଥ୍ୟା ଶପଥ ସମାନ ପାପ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 46
अर्थनान्येन यो लिप्सेत् कर्मार्थ चैव भारत । आमन्त्रयति राजेन्द्र तस्याधर्मोडनृतं स्मृतम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେ କେହି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖାଇ ତାହାର ଆଡ଼ରେ ଧନ ଚାହେ, କିମ୍ବା ‘ଅମୁକ କର୍ମ (ଯଜ୍ଞାଦି) କରିବାକୁ ମୋତେ ଧନ ଦିଅ’ ବୋଲି କହି ଦାତାକୁ ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅଧର୍ମ ଓ ଅନୃତ (ମିଥ୍ୟା) ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।
Verse 47
अवेददब्रतचारित्रास्त्रिभिवरर्णर्युधिष्ठिर । मन्त्रवत्परिविष्यन्ते त्स्याधमों गवानृतम्
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ଏଇ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ—ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦବ୍ରତ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ପାଳନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଅନ୍ନ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗାଈ ଉପରେ ମିଥ୍ୟା ଶପଥ ସମାନ ପାପ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 48
युधिछिर उवाच पित्र्यं वाप्यथवा दैवं दीयते यत् पितामह । एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं दत्त केषु महाफलम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ପିତୃକର୍ମ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ)ରେ କିମ୍ବା ଦେବଯଜ୍ଞରେ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ କେଉଁ ପାତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ ମହାଫଳ ଦିଏ? ଏହା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
Verse 49
भीष्म उवाच येषां दारा: प्रतीक्षन्ते सुवृष्टिमिव कर्षका: । उच्छेषपरिशेषं हि तान् भोजय युधिष्ठिर
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯେପରି କୃଷକ ସୁବୃଷ୍ଟିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀ ଖାଇସାରିଲେ ଯେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ରହିବ, ତାହାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଅର୍ଥାତ୍ ଦିନର ରନ୍ଧା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସଞ୍ଚୟ ନାହିଁ—ସେହି ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଜନ କରାଅ।
Verse 50
चारित्रनिरता राजन् ये कृशा: कृशवृत्तय: । अर्थिनश्लोपगच्छन्ति तेषु दत्त महाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଯେମାନେ ସଦାଚାରନିଷ୍ଠ, ଯାହାଙ୍କ ଜୀବିକାର ସାଧନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଅନ୍ନାଭାବରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃଶ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯାଚକ ହୋଇ ଦାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳ ଦିଏ।
Verse 51
तद्धभक्तास्तद्गृहा राजंस्तद्धलास्तदपाश्रया: । अर्थिनश्व भवन्त्यर्थे तेषु दत्त महाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ନରେଶ୍ୱର! ଯେମାନେ ସେହି ଧର୍ମରେ ଭକ୍ତ, ଯାହାଙ୍କ ଘର ଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଯାହାଙ୍କ ବଳ ଧର୍ମ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଆବଶ୍ୟକତାବଶତଃ ଯଦି ଯାଚନା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳ ଦିଏ।
Verse 52
तस्करेभ्य: परेभ्यो वा ये भयार्ता युधिष्ठिर । अर्थिनो भोक्तुमिच्छन्ति तेषु दत्त महाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଚୋର କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ଯେ ଯାଚକମାନେ କେବଳ ଭୋଜନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳ ଦିଏ।
Verse 53
अकल्ककस्य विप्रस्य रौक्ष्यात् करकृतात्मन: । वटवो यस्य भिक्षन्ति तेभ्यो दत्त महाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ନିଷ୍କପଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ କଠୋର ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ହାତରେ ଅଳ୍ପ ଅନ୍ନ ଆସିଲେ ସହସା ତାଙ୍କ ଭୁକ୍ତା ପିଲାମାନେ “ମୋତେ ଦିଅ, ମୋତେ ଦିଅ” ବୋଲି ମାଗନ୍ତି—ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସେହି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
Verse 54
हृतस्वा ह्तदाराश्ष ये विप्रा देशसम्प्लवे । अर्थार्थमभिगच्छन्ति तेभ्यो दत्त महाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦେଶରେ ବିପ୍ଲବ ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଧନ ଲୁଟି ନିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଛିନି ନିଆଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଜୀବିକା ପାଇଁ ଧନ ଯାଚନା କରି ଆସନ୍ତି—ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
Verse 55
व्रतिनो नियमस्थाश्न ये विप्रा: श्रुतसम्मता: । तत्समाप्त्यर्थमिच्छन्ति तेभ्यो दत्त महाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଶ୍ରୁତି-ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରତସମାପ୍ତି ପାଇଁ ଧନ ଚାହାନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
Verse 56
अत्युक्रान्ताश्व धर्मेषु पाषण्डसमयेषु च । कृशप्राणा: कृशधनास्तेभ्यो दत्त महाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ପାଷଣ୍ଡୀମାନଙ୍କ ମତ-ଧର୍ମରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି, ଧନାଭାବରେ ଦୁଃଖୀ ଏବଂ ଅନ୍ନ ନମିଳିବାରୁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
Verse 57
(व्रतानां पारणार्थाय गुर्वर्थे यज्ञदक्षिणाम् । निवेशार्थ च विद्वांसस्तेषां दत्त महाफलम् ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବ୍ରତର ପାରଣ, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା, ଯଜ୍ଞଦକ୍ଷିଣା ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ-ସ୍ଥାପନ (ବିବାହାଦି) ପାଇଁ ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ। ଏହିପରି ମାତା-ପିତାଙ୍କ ରକ୍ଷା, ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଳନ, କିମ୍ବା ମହାରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଧନ ଚାହୁଁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମଧ୍ୟ ମହାଫଳ ଦିଏ। ଯେ ବାଳକ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାଧନହୀନ ହୋଇ କେବଳ ସୁପାଚ୍ୟ ଭୋଜନ ମାଗନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଡାକୁମାନେ ଯାହାଙ୍କ ସର୍ବସ୍ୱ ଛିନିନେଇଛନ୍ତି ସେହି ନିର୍ଦୋଷ ଲୋକମାନେ ଯଦି ଅନ୍ନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି—ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନଦାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ମହାଫଳଦାୟକ।
Verse 58
तपस्विनस्तपोनिष्ठास्तेषां भैक्षचराश्न ये । अर्थिन: किज्चिदिच्छन्ति तेषु दत्त महाफलम्
ଯେମାନେ ତପସ୍ବୀ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼, ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି—ଏମିତି ଯୋଗ୍ୟ ଯାଚକ ଯଦି ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
Verse 59
महाफलविधिदनि श्रुतस्ते भरतर्षभ । निरयं येन गच्छन्ति स्वर्ग चैव हि तत् शूणु
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମହାଫଳଦାୟକ ଦାନର ବିଧି ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣିଲ। ଏବେ ଯେ କର୍ମରେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଯେ କର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ—ତାହା ଶୁଣ।
Verse 60
गुर्वर्थमभयार्थ वा वर्जयित्वा युधिष्ठिर । येडनृतं कथयन्ति सम ते वै निरयगामिन:
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଗୁରୁଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ କୁହାଯାଉଥିବା ଅସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଯେମାନେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 61
परदाराभिहर्तार: परदाराभिमर्शिन: । परदारप्रयोक्तारस्ते वै निरयगामिन:
ଯେମାନେ ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ପରସ୍ତ୍ରୀର ଶୀଳ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଦୂତ ହୋଇ ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ପରପୁରୁଷ ସହ ଅନୈତିକ ମିଳନରେ ଲଗାନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 62
ये परस्वापहर्तार: परस्वानां च नाशका: । सूचकाश्न परेषां ये ते वै निरयगामिन:,जो दूसरोंके धनको हड़पनेवाले और नष्ट करनेवाले हैं तथा दूसरोंकी चुगली खानेवाले हैं, उन्हें निश्षय ही नरकमें गिरना पड़ता है
ଯେମାନେ ପରଧନ ଅପହରଣ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସୂଚକ ହୋଇ ଚାଡ଼ି-ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 63
प्रपाणां च सभानां च संक्रमाणां च भारत | अगाराणां च भेत्तारो नरा निरयगामिन:,भरतनन्दन! जो पौंसलों, सभाओं, पुलों और किसीके घरोंको नष्ट करनेवाले हैं, वे मनुष्य निश्चय ही नरकमें पड़ते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେମାନେ ସାର୍ବଜନୀନ ପାନସ୍ଥଳ, ସଭାଗୃହ, ସେତୁ ଓ ଘାଟ-ପାରାପାର ସ୍ଥଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଘର ଭାଙ୍ଗି ପ୍ରବେଶ କରି ଉଜାଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 64
अनाथां प्रमदां बालां वृद्धां भीतां तपस्विनीम् । वज्चयन्ति नरा ये च ते वै निरयगामिन:,जो लोग अनाथ, बूढ़ी, तरुणी, बालिका, भयभीत और तपस्विनी स्त्रियोंको धोखेमें डालते हैं, वे निश्चय ही नरकगामी होते हैं
ଯେମାନେ ଅନାଥା, ବୃଦ୍ଧା, ଯୁବତୀ, ବାଳିକା, ଭୀତା ଓ ତପସ୍ୱିନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଠକନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 65
वृत्तिच्छेदं गृहच्छेदं दारच्छेदं च भारत । मित्रच्छेदं तथा55शायास्ते वै निरयगामिन:
ହେ ଭାରତ! ଯେମାନେ ଅନ୍ୟର ଜୀବିକା କାଟନ୍ତି, ଘର ଉଜାଡ଼ନ୍ତି, ପତି-ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ କାହାର ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 66
सूचका: सेतुभेत्तार: परवृत््युपजीवका: । अकृच्ञाश्च मित्राणां ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଚୁଗୁଳିଆ/ସୂଚକ, ଧର୍ମ-କୁଳ-ସମାଜର ରକ୍ଷାକବଚ ସୀମାକୁ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଜୀବିକା ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ଏବଂ ମିତ୍ରଙ୍କ ଉପକାରକୁ ଭୁଲି କୃତଘ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 67
पाषण्डा दूषकाश्चैव समयानां च दूषका: । ये प्रत्यवसिता श्चैव ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ପାଷଣ୍ଡୀ, ନିନ୍ଦକ, ଧାର୍ମିକ ଆଚାର-ନିୟମକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏକଥର ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି ପୁଣି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମକୁ ଫେରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 68
विषमव्यवहाराश्नव विषमाश्रैव वृद्धिषु । लाभेषु विषमाश्चैव ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଲାଭ ଓ ବୃଦ୍ଧିରେ ପକ୍ଷପାତ କରି ନ୍ୟାୟରେ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 69
दूतसंव्यवहाराश्व निष्परीक्षाश्व मानवा: । प्राणिहिंसाप्रवृत्ता श्व ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ପରୀକ୍ଷା-ବିଚାର କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ଦୂତକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ସଦା ପ୍ରାଣିହିଂସାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 70
कृताशं कृतनिर्देशं कृतभक्तं कृतश्रमम् । भेदैयें व्यपकर्षन्ति ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ବେତନରେ ରଖା ଶ୍ରମଶୀଳ ଭୃତ୍ୟକୁ କିଛି ଦେବାର ଆଶା ଦେଇ, ଦେବା ସମୟ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ପରେ ଭେଦନୀତିରେ ସେ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ତାକୁ ମାଲିକଙ୍କ ସେବାରୁ ବାହାର କରାଇଦିଅନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 71
पर्यश्षन्ति च ये दारानग्निभृत्यातिथींस्तथा । उत्सन्नपितृदेवेज्यास्ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଯଜନ-ପୂଜନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ନ ଦେଇ, ଅତିଥି, ଭୃତ୍ୟବର୍ଗ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ-ଶିଶୁ ଭଳି ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ନ ଦେଇ ନିଜେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 72
वेदविक्रयिणश्रैव वेदानां चैव दूषका: । वेदानां लेखकाश्रैव ते वै निरयगामिन:,जो वेद बेचते हैं, वेदोंकी निन्दा करते हैं और विक्रयके लिये ही वेदोंके मन्त्र लिखते हैं, वे भी निश्चय ही नरकगामी होते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ବେଦଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଦୂଷିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ କେବଳ ବିକ୍ରୟାର୍ଥେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଲେଖନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 73
चातुराश्रम्यबाह्ाश्र श्रुतिबाह्माश्व ये नरा: । विकर्मभिक्ष जीवन्ति ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଚତୁରାଶ୍ରମର ଶାସନ ଓ ବେଦର ଅଧିକାରରୁ ବାହାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୋଧୀ କର୍ମ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 74
केशविक्रयिका राजन् विषविक्रयिकाश्न ये । क्षीरविक्रयिकाश्वैव ते वै निरयगामिन:,राजन! जो (ब्राह्मण) केश, विष और दूध बेचते हैं, वे भी नरकमें ही जाते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଯେମାନେ କେଶ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, ବିଷ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦୁଧ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 75
ब्राह्मणानां गवां चैव कन्यानां च युधिष्ठिर । येडन्तरं यान्ति कार्येषु ते वै निरयगामिन:,युधिष्ठिर! जो बाह्मण, गौ तथा कन्याओंके लिये हितकर कार्यमें विघ्न डालते हैं, वे भी अवश्य ही नरकगामी होते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋ ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ହିତକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେମାନେ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 76
शस्त्रविक्रयिकाश्वैव कर्तारश्न युधिष्ठिर । शल्यानां धनुषां चैव ते वै निरयगामिन:,राजा युधिष्लिर! जो (ब्राह्मण) हथियार बेचते और धनुष-बाण आदि शणस्त्रोंको बनाते हैं, वे नरकगामी होते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯେମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ବାଣ-ଧନୁ ଆଦି ଶସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 77
शिलाभि: शड्कुभियववपि श्रवश्रैर्वा भरतर्षभ । ये मार्गमनुरुन्धन्ति ते वै निरयगामिन:,भरतश्रेष्ठ) जो पत्थर रखकर, काँटे बिछाकर और गड्ढे खोदकर रास्ता रोकते हैं, वे भी नरकमें ही गिरते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେମାନେ ପଥର ରଖି, ଖୁଣ୍ଟି/କଣ୍ଟକ ପୋତି, କିମ୍ବା ଗର୍ତ୍ତ ଖୋଦି ସାଧାରଣ ପଥକୁ ଅବରୋଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 78
उपाध्यायांश्व भृत्यांश्व भक्ताश्न॑ भरतर्षभ । ये त्यजन्त्यविकारांस्त्रींस्ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପାଧ୍ୟାୟ, ସେବକ ଓ ଭକ୍ତ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 79
अप्राप्तदमकाश्रैव नासानां वेधकाश्ष ये । बन्धकाश्व पशूनां ये ते वै निरयगामिन:,जो काबूमें न आनेवाले पशुओंका दमन करते, नाथते अथवा कटपरेमें बंद करते हैं, वे नरकगामी होते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଅଦମ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦମନ କରନ୍ତି, ନାକ ଛିଦ୍ର/ଆଘାତ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ବାନ୍ଧି ଆବଦ୍ଧ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକଗାମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 80
अगोप्तारश्न॒ राजानो बलिषड्भागतस्करा: । समर्थाक्षाप्पदातारस्ते वै निरयगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି କର ନାମରେ ପ୍ରଜାର ଆୟର ଛଠା ଭାଗ ଚୋର ପରି ନେଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ଯେମାନେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 81
(संश्रुत्य चाप्रदातारो दरिद्राणां विनिन्दका: । श्रोत्रियाणां विनीतानां दरिद्राणां विशेषत: ।।
ଯେମାନେ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ବିନୟଶୀଳ ଦରିଦ୍ର ଶ୍ରୋତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ—ଏବଂ କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକଗାମୀ। ଏବଂ ଯେମାନେ କାମ ସରିଗଲା ପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସହବାସ କରିଥିବା କ୍ଷମାଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ, ପ୍ରାଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 82
बालानामथ वृद्धानां दासानां चैव ये नरा: । अदत्त्वा भक्षयन्त्यग्रे ते वै निरयगामिन:,जो बालकों, बूढ़ों और सेवकोंको दिये बिना ही पहले स्वयं भोजन कर लेते हैं, वे भी निःसंदेह नरकगामी होते हैं
ଯେମାନେ ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ସେବକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ନ ଦେଇ ଆଗରୁ ନିଜେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଃସନ୍ଦେହ ନରକଗାମୀ।
Verse 83
एते पूर्व विनिर्दिष्टा: प्रोक्ता निरयगामिन: । भागिन: स्वर्गलोकस्य वक्ष्यामि भरतर्षभ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏମାନେ ପୂର୍ବରୁ ନରକଗାମୀ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି। ଏବେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ଭାଗୀ ଯେମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି—ଶୁଣ।
Verse 84
सर्वेष्वेव तु कार्येषु दैवपूर्वेषु भारत । हन्ति पुत्रान् पशून् कृत्स्नान् ब्राह्मणातिक्रम: कृत:
ହେ ଭାରତ! ଯେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବପୂଜା ହୁଏ, ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣାତିକ୍ରମ ଅପମାନକାରୀର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପଶୁଧନକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 85
दानेन तपसा चैव सत्येन च युधिष्ठिर । ये धर्ममनुवर्तन्ते ते नरा: स्वर्गगामिन:,जो दान, तपस्या और सत्यके द्वारा धर्मका अनुष्ठान करते हैं, वे मनुष्य स्वर्गगामी होते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଦାନ, ତପ ଓ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 86
शुश्रूषाभिस्तपोभिश्व विद्यामादाय भारत । ये प्रतिग्रहनि:स्नेहास्ते नरा: स्वर्गगामिन:,भारत! जो गुरुशुश्रूषा और तपस्यापूर्वक वेदाध्ययन करके प्रतिग्रहमें आसक्त नहीं होते, वे लोग स्वर्गगामी होते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଓ ତପ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟା (ବେଦାଧ୍ୟୟନ) ଅର୍ଜନ କରି, ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ (ଦାନ/ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣରେ) ଆସକ୍ତି ନ ରଖୁଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 87
भयात्पापात्तथा बाधादू दारिद्रयाद् व्याधिधर्षणात् । यत्कृते प्रतिमुच्यन्ते ते नरा: स्वर्गगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରୟାସରେ ଲୋକେ ଭୟ, ପାପ, ବାଧା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ବ୍ୟାଧିଜନିତ ପୀଡ଼ାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 88
क्षमावन्तश्न धीराश्च धर्मकार्येषु चोत्थिता: | मड़ुलाचारसम्पन्ना: पुरुषा: स्वर्गगामिन:,जो क्षमावान्, धीर, धर्मकार्यके लिये उद्यत रहनेवाले और मांगलिक आचारसे सम्पन्न हैं, वे पुरुष भी स्वर्गगामी होते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ପୁରୁଷମାନେ କ୍ଷମାଶୀଳ, ଧୀର, ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ଉଦ୍ୟତ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ନିୟମିତ ଆଚାରରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣବଳରେ ସ୍ୱର୍ଗପଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 89
निवृत्ता मधुमांसे भ्य: परदारेभ्य एव च | निवत्ताश्चैव मद्येभ्यस्ते नरा: स्वर्गगामिन:,जो मद, मांस, मदिरा और परस्त्रीसे दूर रहते हैं, वे मनुष्य स्वर्गलोकमें जाते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ମଧୁ ଓ ମାଂସରୁ ନିବୃତ୍ତ, ପରଦାରାରୁ ବିରତ, ଏବଂ ମଦ୍ୟାଦି ମତ୍ତପଦାର୍ଥରୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରହନ୍ତି—ସେ ନରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ।
Verse 90
आश्रमाणां च कर्तार: कुलानां चैव भारत । देशानां नगराणां च ते नरा: स्वर्गगामिन:,भारत! जो आश्रम, कुल, देश और नगरके निर्माता तथा संरक्षक हैं, वे पुरुष स्वर्गमें जाते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେମାନେ ଆଶ୍ରମ, କୁଳ, ଦେଶ ଓ ନଗରର ସ୍ଥାପକ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷକ, ସେ ନରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ।
Verse 91
वस्त्राभरणदातारो भक्तपानान्नदास्तथा । कुट॒म्बानां च दातार: पुरुषा: स्वर्गगामिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ଦାନ କରନ୍ତି, ଭୋଜନ, ପାନୀୟ ଓ ଅନ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କୁଟୁମ୍ବର ପୋଷଣ ଓ ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟ ହୁଅନ୍ତି—ସେ ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 92
सर्वहिंसानिवृत्ताश्न॒ नरा: सर्वसहाश्च ये । सर्वल्याश्रयभूताश्न ते नरा: स्वर्गगामिन:,जो सब प्रकारकी हिंसाओंसे अलग रहते हैं, सब कुछ सहते हैं और सबको आश्रय देते रहते हैं, वे मनुष्य स्वर्गलोकमें जाते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ହିଂସାରୁ ନିବୃତ୍ତ, ସବୁ କଷ୍ଟ ସହନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହୁଅନ୍ତି—ସେ ନରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ।
Verse 93
मातरं पितरं चैव शुश्रूषन्ति जितेन्द्रिया: । | 4 058 सस्नेहास्ते नरा: स्वर्गगामिन:,जो होकर माता-पिताकी सेवा करते हैं तथा भाइयोंपर स्नेह रखते हैं, वे लोग स्वर्गलोकमें जाते हैं
ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 94
आढ्याक्ष बलवन्तक्ष यौवनस्थाश्ष भारत । ये वै जितेन्द्रिया धीरास्ते नरा: स्वर्गगामिन:,भारत! जो धनी, बलवान् और नौजवान होकर भी अपनी इन्द्रियोंको वशमें रखते हैं, वे धीर पुरुष स्वर्गगामी होते हैं
ହେ ଭାରତ! ଧନୀ, ବଳବାନ ଓ ଯୌବନସ୍ଥ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ବଶରେ ରଖନ୍ତି, ସେ ଧୀର ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 95
अपराधिषु सस्नेहा मृदवो मृदुवत्सला: । आराधनसुखाश्षापि पुरुषा: स्वर्गगामिन:
ଯେମାନେ ଅପରାଧୀଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହ ରଖନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ମୃଦୁ, ଯେମାନେ ମୃଦୁସ୍ୱଭାବୀଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଦର-ସେବା କରିବାରେ ହିଁ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 96
सहस्रपरिवेष्टारस्तथैव च सहस्रदा: । त्रातारक्ष सहस्त्राणां ते नरा: स्वर्गगामिन:,जो मनुष्य सहस्रों मनुष्योंको भोजन परोसते, सहस्रोंको दान देते तथा सहस्रोंकी रक्षा करते हैं, वे स्वर्गगामी होते हैं
ଯେମାନେ ସହସ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି, ସହସ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସହସ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା-ତ୍ରାଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 97
सुवर्णस्य च दातारो गवां च भरतर्षभ | यानानां वाहनानां च ते नरा: स्वर्गगामिन:,भरतश्रेष्ठ! जो सुवर्ण, गौ, पालकी और सवारीका दान करते हैं, वे मनुष्य स्वर्गलोकमें जाते हैं
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗୋଧନ ଏବଂ ପାଲଙ୍କି ପରି ଯାନ ଓ ସବାରୀ-ବାହନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 98
वैवाहिकानां द्रव्याणां प्रेष्याणां च युधिष्ठिर । दातारो वाससां चैव ते नरा: स्वर्गगामिन:,युधिष्ठिर! जो वैवाहिक द्रव्य, दास-दासी तथा वस्त्र दान करते हैं, वे मनुष्य स्वर्गगामी होते हैं
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯେମାନେ ବିବାହ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଦାସ-ଦାସୀ ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 99
विहारावसथोद्यानकूपारामसभाप्रपा: । वप्राणां चैव कर्तारस्ते नरा: स्वर्गगामिन:,जो दूसरोंके लिये आश्रम, गृह, उद्यान, कुआँ, बागीचा, धर्मशाला, पौंसला तथा चहारदीवारी बनवाते हैं, वे लोग स्वर्गलोकमें जाते हैं
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ବିହାରସ୍ଥଳ, ଆଶ୍ରୟଗୃହ, ଉଦ୍ୟାନ, କୂଆ, ଆରାମ/ଉପବନ, ସଭାଗୃହ, ପ୍ରପା (ପାଣିଘର) ଏବଂ ରକ୍ଷାବେଷ୍ଟନୀ/ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 100
निवेशनानां क्षेत्राणां वसतीनां च भारत । दातार: प्रार्थितानां च ते नरा: स्वर्गगामिन:,भरतनन्दन! जो याचकोंकी याचनाके अनुसार घर, खेत और गाँव प्रदान करते हैं, वे मनुष्य स्वर्गलोकमें जाते हैं
ହେ ଭାରତ! ଯେମାନେ ଯାଚକମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଘର, କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ବସତି/ଗ୍ରାମ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 101
रसानां चाथ बीजानां धान्यानां च युधिष्छिर । स्वयमुत्पाद्य दातार: पुरुषा: स्वर्गगामिन:,युधिष्ठिर! जो स्वयं ही पैदा करके रस, बीज और अन्नका दान करते हैं, वे पुरुष स्वर्गगामी होते हैं
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯେମାନେ ନିଜେ ଉତ୍ପାଦନ କରି ରସ, ବୀଜ ଏବଂ ଧାନ୍ୟ/ଅନ୍ନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 102
यस्मिंस्तस्मिन् कुले जाता बहुपुत्रा: शतायुष: । सानुक्रोशा जितक्रोधा: पुरुषा: स्वर्गगामिन:
ଯେ କୌଣସି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ବହୁ ପୁତ୍ର ଓ ଶତାୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, କରୁଣାଶୀଳ ରହନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରନ୍ତି—ସେ ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 103
एतदुक्तममुत्रार्थ दैवं पित्रयं च भारत । दानधर्म च दानस्य यत् पूर्वमृषिभि: कृतम्
ହେ ଭାରତ! ପରଲୋକ-କଳ୍ୟାଣକାରୀ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଁ ତୁମକୁ କରିଛି; ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଥିବା ଦାନଧର୍ମ ଓ ଦାନର ମହିମାକୁ ମଧ୍ୟ ନିରୂପଣ କରିଛି।
Verse 106
ये भागा रक्षसां प्राप्तास्त उक्ता भरतर्षभ | घीकी आहुति दिये बिना ही जो कुछ परोसा जाता है तथा जिसमेंसे पहले कुछ दुराचारी मनुष्योंको भोजन करा दिया गया हो
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଘୃତାହୁତି ନ ଦେଇ ଯାହା କିଛି ପରିବେଶିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଅନ୍ନରେ ପ୍ରଥମେ କିଛି ଦୁରାଚାରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ—ତାହାକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଭାଗ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା ଅନ୍ନଭାଗର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
Frequently Asked Questions
The inquiry seeks a precise account of tīrtha efficacy—why seeing and bathing at sacred places is meritorious and what specific results (including afterlife outcomes) arise from such observances.
Merit is presented as conditional: tīrtha-bathing is repeatedly paired with regulated vows—fasting, purity, sense-control, truthfulness, non-violence, and conquest of desire/anger/greed—so the ethical discipline is treated as constitutive of the result.
Yes. It characterizes the teaching as a purifying ‘rahasya’ and states that hearing/reciting it yields purification and auspicious destiny; it also specifies controlled transmission to qualified recipients (dvijas, sādhus, kin, friends, or disciplined students).