Adhyaya 44

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः कूर्म उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रतिसर्गमनुत्तमम् / प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉତ୍ତରବିଭାଗରେ ତ୍ରିଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। କୂର୍ମ କହିଲେ—ଏହା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରତିସର୍ଗ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରାକୃତ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି; ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 2

गते परार्धद्वितये कालो लोकप्रकालनः / कालाग्निर्भस्मसात् कर्तुं करोति निकिलं मतिम्

ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ଅତିବାହିତ ହେଲେ, ଲୋକନିୟାମକ କାଳ ନିଜେ ‘କାଳାଗ୍ନି’ ହୋଇ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଭସ୍ମ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରେ।

Verse 3

स्वात्मन्यात्मानमावेश्य भूत्वा देवो महेश्वरः / दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्

ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଲୟ କରି ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଦାହଶକ୍ତି ହୋଇ, ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହିତ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଦହନ କରନ୍ତି।

Verse 4

तमाविश्य महादेवो भगवान्नीललोहितः / करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः

ସେହି (ପ୍ରଳୟତତ୍ତ୍ୱ) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଭଗବାନ ନୀଲଲୋହିତ ମହାଦେବ ଭୀଷଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲୋକସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 5

प्रविश्य मण्डलं सौरं कृत्वासौ बहुधा पुनः / निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्

ସୌରମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ପୁନଃ ବହୁପ୍ରକାରେ ବହୁରୂପ ହୁଏ; ସପ୍ତ-ସପ୍ତି (ଅସଂଖ୍ୟ କିରଣରୂପ) ଧାରଣ କରି ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ ଦହନ କରେ।

Verse 6

स दग्ध्वा सकलं सत्त्वमस्त्रं ब्रह्मशिरो महत् / देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्

ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଦହନ କରି, ‘ବ୍ରହ୍ମଶିର’ ନାମକ ମହାଅସ୍ତ୍ର—ଅଖିଳଦାହକ ଜ୍ୱାଳା—ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷେପିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଗ୍ଧ କରେ।

Verse 7

दग्धेष्वशेषदेवेषु देवी गिरिवरात्मजा / एकासा साक्षिणी शंभोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲେ, ସେତେବେଳେ ଗିରିରାଜକନ୍ୟା ଦେବୀ ମାତ୍ର ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସାକ୍ଷିଣୀ ରହିଲେ; ଏବଂ ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରମାଣରୂପେ ଅବିଚଳ ରହିଲା।

Verse 8

शिरः कपालैर्देवानां कृतस्त्रग्वरभूषणः / आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन् व्योममण्डलम्

ଦେବମାନଙ୍କ ଶିରଃକପାଳରୁ ତିଆରି ଉତ୍ତମ ମାଳା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ସେ ଆଦିତ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରାଦି ଜ୍ୟୋତିର୍ଗଣଦ୍ୱାରା ବ୍ୟୋମମଣ୍ଡଳକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।

Verse 9

सहस्रनयनो देवः सहस्राकृतिरिश्वरः / सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः

ସେ ଦେବେଶ୍ୱର ସହସ୍ରନୟନ ଓ ସହସ୍ରାକୃତି; ସହସ୍ରହସ୍ତ-ଚରଣଯୁକ୍ତ, ସହସ୍ର ଅର୍ଚ୍ଚି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାବାହୁ।

Verse 10

दंष्ट्राकरालवदनः प्रदीप्तानललोचनः / त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः

ଭୟଙ୍କର ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ ବିକରାଳ ମୁଖଧାରୀ, ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରଦୀପ୍ତ ନୟନଯୁକ୍ତ; ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଓ କୃତ୍ତିବସନଧାରୀ ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ-ଯୋଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 11

पीत्वा तत्परमानन्दं प्रभूतममृतं स्वयम् / करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः

ସେ ପରମାନନ୍ଦରୂପ ପ୍ରଚୁର ଅମୃତକୁ ସ୍ୱୟଂ ପାନ କରି, ପରମେଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 12

पीत्वा नृत्तामृतं देवी भर्तुः परममङ्गला / योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନୃତ୍ୟାମୃତ ପାନ କରି, ପରମମଙ୍ଗଳମୟୀ ଓ ପତିପରାୟଣା ଦେବୀ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 13

संत्यक्त्वा ताण्डवरसं स्वेच्छयैव पिनाकधृक् / ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्

ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ତାଣ୍ଡବରସକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପିନାକଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ଧାରଣ କରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡଳକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ଭସ୍ମ କଲେ।

Verse 14

संस्थितेष्वथ देवेषु ब्रह्मविष्णुपिनाकिषु / गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ) ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥିତିରେ ସଂହୃତ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ତାହାର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ସହିତ ଜଳରେ ଲୟ ପାଇ ପ୍ରଳୟକୁ ଯାଏ।

Verse 15

स वारितत्त्वं सगुणं ग्रसते हव्यवाहनः / तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्

ତେବେ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନି ଜଳତତ୍ତ୍ୱକୁ ତାହାର ଗୁଣ ସହିତ ଗ୍ରସି ନେଉଛି; ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ତେଜ ମଧ୍ୟ ଗୁଣସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବାୟୁରେ ଲୟ ପାଇ କ୍ଷୟ (ପ୍ରଳୟ)କୁ ଯାଏ।

Verse 16

आकाशे सगुणो वायुः प्रलयं याति विश्वभृत् / भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्

ହେ ବିଶ୍ୱଭୃତ୍! ପ୍ରଳୟକାଳରେ ଗୁଣସହିତ ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଲୟ ପାଏ; ଏବଂ ଭୂତମାନଙ୍କ ଆଦିକାରଣରେ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଗୁଣସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଲୀନ ହୁଏ।

Verse 17

इन्द्रियाणि च सर्वाणि तैजसे यान्ति संक्षयम् / वैकारिके देवगणाः प्रलंय यान्ति सत्तमाः

ପ୍ରଳୟକାଳେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତୈଜସ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୟ ପାଉଛି; ଏବଂ ହେ ସତ୍ତମ, ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ବୈକାରିକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଲୀନ ହୋଇ ପ୍ରଳୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्चेति सत्तमाः / त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महति प्रलंय व्रजेत्

ହେ ସତ୍ତମ, ଏହି ଅହଂକାର ତ୍ରିବିଧ—ବୈକାରିକ (ସାତ୍ତ୍ୱିକ), ତୈଜସ (ରାଜସ) ଓ ଭୂତାଦି (ତାମସ)। ପ୍ରଳୟେ ଏହା ମହତ୍ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୟ ପାଇ ତାହାରେଇ ଫେରେ।

Verse 19

महान्तमेभिः सहितं ब्रह्माणमतितेजसम् / अव्यक्तं जगतो योनिः संहरेदेकमव्ययम्

ଏହି ମହତ୍-ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଅତିତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଜଗତର ଯୋନି ଅବ୍ୟକ୍ତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ଅବ୍ୟୟ ପରତତ୍ତ୍ୱରେ ସଂଗ୍ରହ କରେ।

Verse 20

एवं संहृत्य भूतानि तत्त्वानि च महेश्वरः / वियोजयति चान्योन्यं प्रधानं पुरुषं परम्

ଏପରି ଭାବେ ଭୂତ ଓ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରି ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରଧାନ (ପ୍ରକୃତି) ଓ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପରସ୍ପରରୁ ବିୟୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 21

प्रधानपुंसोरजयोरेष संहार ईरितः / महेश्वरेच्छाजनितो न स्वयं विद्यते लयः

ଗୁଣମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ଏହି ସଂହାର ଏପରି କହାଗଲା। ଲୟ ସ୍ୱୟଂ ହୁଏ ନାହିଁ; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ମାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 22

गुणसाम्यं तदव्यक्तं प्रकृतिः परिगीयते / प्रधानं जगतो योनिर्मायातत्त्वमचेतनम्

ଗୁଣମାନଙ୍କର ସାମ୍ୟାବସ୍ଥା ଯାହା, ତାହାକୁ ‘ଅବ୍ୟକ୍ତ’ କୁହାଯାଏ। ସେଇ ପ୍ରକୃତି—ପ୍ରଧାନ, ଜଗତର ଯୋନି, ମାୟାତତ୍ତ୍ୱ; ସ୍ୱଭାବତଃ ଅଚେତନ।

Verse 23

कूटस्थश्चिन्मयो ह्यात्मा केवलः पञ्चविंशकः / गीयते मुनिभिः साक्षी महानेकः पितामहः

କୂଟସ୍ଥ ଚିନ୍ମୟ ଆତ୍ମା ଏକାକୀ ଓ ପରାତ୍ପର—ସେଇ ପଞ୍ଚବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱ। ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ସାକ୍ଷୀ’ ବୋଲି ଗାନ କରନ୍ତି—ସେ ମହାନ, ଏକ ହୋଇ ଅନେକ, ଆଦ୍ୟ ପିତାମହ।

Verse 24

एवं संहारकरणी शक्तिर्माहेश्वरी ध्रुवा / प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः

ଏଭଳି ସଂହାରକାରିଣୀ ଧ୍ରୁବ ମାହେଶ୍ୱରୀ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଧାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦହନ କରେ—ଶ୍ରୁତି କହେ: ‘ରୁଦ୍ର ଦହନ କରନ୍ତି’।

Verse 25

योगिनामथ सर्वेषां ज्ञानविन्यस्तचेतसाम् / आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः

ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନରେ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥାପିତ ଥିବା ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କୁ, ଶଙ୍କର ଏଠାରେ ଆତ୍ୟନ୍ତିକ ପରମ ଲୟ—ପରମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନତା—ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 26

इत्येष भगवान् रुद्रः संहारं कुरुते वशी / स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः

ଏଭଳି ବଶୀ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସଂହାର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାପନକାରିଣୀ ଓ ମୋହିନୀ ଶକ୍ତିକୁ ଶ୍ରୁତି ‘ନାରାୟଣ’ ବୋଲି କହେ।

Verse 27

हिरण्यगर्भा भगवान् जगत् सदसदात्मकम् / सृजेदशेषं प्रकृतेस्तन्मयः पञ्चविंशकः

ଭଗବାନ୍ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ରୂପେ ପ୍ରକୃତିରୁ ପ୍ରକଟ-ଅପ୍ରକଟ ସ୍ୱଭାବବତୀ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ତାହାରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବାରୁ ସେ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 28

सर्वज्ञाः सर्वगाः शान्ताः स्वात्मन्येवव्यवस्थिताः / शक्तयो ब्रह्मविण्वीशा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः

ସେହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଗତ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ନିଜେ ନିଜେ ସ୍ଥିତ; ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 29

सर्वेश्वराः सर्ववन्द्याः शाश्वतानन्तभोगिनः / एकमेवाक्षरं तत्त्वं पुंप्रधानेश्वरात्मकम्

ସମସ୍ତ ଲୋକର ଈଶ୍ୱରମାନେ ସର୍ବବନ୍ଦ୍ୟ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଅନନ୍ତ ଭୋଗର ଭୋକ୍ତା; ତଥାପି ତତ୍ତ୍ୱ ଏକମାତ୍ର—ଅକ୍ଷର—ଯାହା ପୁରୁଷ, ପ୍ରଧାନ ଓ ଈଶ୍ୱର ଏହି ତ୍ରୟୀର ସ୍ୱରୂପ।

Verse 30

अन्याश्च शक्तयो दिव्याः सन्ति तत्र सहस्रशः / इज्यन्ते विविधैर्यज्ञैः शक्रादित्यादयो ऽमराः

ସେଠାରେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଆଦି ଅମର ଦେବମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

एकैकस्य सहस्राणि देहानां वै शतानि च / कथ्यन्ते चैव माहात्म्याच्छक्तिरेकैव निर्गुणाः

ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ହଜାରେ—ଏପରିକି ଶତେ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ଶକ୍ତି ଏକମାତ୍ର, ଏବଂ ସେ ନିର୍ଗୁଣ।

Verse 32

तां तां शक्तिं समाधाय स्वयं देवो महेश्वरः / करोति देहान् विविधान् ग्रसते चैव लीलया

ସେ ସେ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ନାନାବିଧ ଦେହ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରସି ଲୟ କରନ୍ତି।

Verse 33

इज्यते सर्वयज्ञेषु ब्राह्मणैर्वेदवादिभिः / सर्वकामप्रदो रुद्र इत्येषा वैदिकी श्रुतिः

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ବେଦବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। “ରୁଦ୍ର ସର୍ବକାମପ୍ରଦ”—ଏହି ହେଉଛି ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି।

Verse 34

सर्वासामेव शक्तीनां ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / प्राधान्येन स्मृता देवाः शक्तयः परमात्मनः

ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; ଏହି ଦେବମାନେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି।

Verse 35

आद्यः परस्ताद् भगवान् परमात्मा सनातनः / गीयते सर्वशक्त्यात्मा शूलपाणिर्महेश्वरः

ସେ ଆଦ୍ୟ, ପରାତ୍ପର ଭଗବାନ, ପରମାତ୍ମା ଓ ସନାତନ। ସର୍ବଶକ୍ତ୍ୟାତ୍ମା ଶୂଳପାଣି ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ସେ ଗୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 36

एनमेके वदन्त्यग्निं नारायणमथापरे / इन्द्रमेके परे विश्वान् ब्रह्माणमपरे जगुः

କେହି ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ନାରାୟଣ କହନ୍ତି। କେହି ଇନ୍ଦ୍ର କହନ୍ତି, କେହି ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱରୂପ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି ଗାନ କରନ୍ତି।

Verse 37

ब्रह्मविष्णवग्निवरुणाः सर्वे देवास्तथर्षयः / एकस्यैवाथ रुद्रस्य भेदास्ते परिकीर्तिताः

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ—ଏକମାତ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଭେଦରୂପ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 38

यं यं भेदं समाश्रित्य यजन्ति परमेश्वरम् / तत् तद् रूपं समास्थाय प्रददाति फलं शिवः

ଲୋକେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଭେଦଭାବ (ଉପାସନାର ରୀତି) ଆଶ୍ରୟ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଶିବ ସେହି ସେହି ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 39

तस्मादेकतरं भेदं समाश्रित्यापि शाश्वतम् / आराधयन्महादेवं याति तत्परमं पदम्

ଏହେତୁ, ଏକମାତ୍ର ଶାଶ୍ୱତ ଭେଦ (ଏକ ଉପାସନା-ମାର୍ଗ) ଆଶ୍ରୟ କରି ମଧ୍ୟ ଯେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 40

किन्तु देवं महादेवं सर्वशक्तिं सनातनम् / आराधयेद् वै गिरिशं सगुणं वाथ निर्गुणम्

କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦେବ—ମହାଦେବ, ସନାତନ ସର୍ବଶକ୍ତି-ନିଧାନ ଗିରୀଶ—ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ; ସଗୁଣ ରୂପେ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ରୂପେ।

Verse 41

मया प्रोक्तो हि भवतां योगः प्रागेव निर्गुणः / आरुरुक्षुस्तु सगुणं पूजयेत् परमेश्वरम्

ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଗୁଣ ଯୋଗ ଉପଦେଶ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ଯେ ଏଯାଁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱାରୋହଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟାରତ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଗୁଣ ରୂପେ ପୂଜା କରୁ।

Verse 42

पिनाकिनं त्रिनयनं जटिलं कृत्तिवाससम् / पद्मासनस्थं रुक्माभं चिन्तयेद् वैदिकी श्रुतिः

ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି ଆଦେଶ କରେ—ପିନାକଧାରୀ, ତ୍ରିନୟନ, ଜଟାଧାରୀ, କୃତ୍ତିବାସ (ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ), ପଦ୍ମାସନସ୍ଥ ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 43

एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो मुनिसत्तमाः / तस्मात् सर्वान् परित्यज्य देवान् ब्रह्मपुरोगमान् / आराधयेद् विरूपाक्षमादिमध्यान्तसंस्थितम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି ସବୀଜ ଯୋଗ ଉପଦେଶ ହେଲା। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା-ପୁରୋଗାମୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିରୂପାକ୍ଷ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 44

भक्तियोगसमायुक्तः स्वधर्मनिरतः शुचिः / तादृशं रूपमास्थाय समायात्यन्तिकं शिवम्

ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ, ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିରତ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ, ସେହିପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 45

एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो ऽत्यन्तभावने / यथाविधि प्रकुर्वाणः प्राप्नुयादैश्वरं पदम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବନା ପାଇଁ ଏହି ସବୀଜ ଯୋଗ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି। ଯେ ଯଥାବିଧି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ-ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 46

अत्राप्यशक्तो ऽथ हरं विष्णुं बह्माणमर्चयेत् / अथ चेदसमर्थः स्यात् तत्रापि मुनिपुङ्गवाः / ततो वाय्वग्निशक्रादीन् पूजयेद् भक्तिसंयुतः

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅଶକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ହର (ଶିବ), ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର। ଯଦି ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ, ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ, ତେବେ ଭକ୍ତିସହ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦିଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 47

ये चान्ये भावने शुद्धे प्रागुक्ते भवतामिह / अथापि कथितो योगो निर्बोजश्च सबीजकः

ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପୂର୍ବେ କଥିତ ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନା-ସାଧନାମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯୋଗ ମଧ୍ୟ କଥିତ ହେଲା—ନିର୍ବୀଜ ଓ ସବୀଜ, ଉଭୟ ରୂପରେ।

Verse 48

ज्ञानं तदुक्तं निर्बोजं पूर्वं हि भवतां मया / विष्णुं रुद्रं विरञ्चिं च सबीजं भावयेद् बुधः / सथवाग्न्यादिकान् देवांस्तत्परः संयतेन्द्रियः

ମୁଁ ପୂର୍ବେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ‘ନିର୍ବୀଜ’ ବୋଲି ଯେ ଜ୍ଞାନ କହିଥିଲି, ସେହି ଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚୟ ଉପଦେଶିତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମୀ ଓ ତତ୍ପର ହୋଇ—‘ସବୀଜ’ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନାଧାର ଭାବେ ଭାବନା କରୁ।

Verse 49

पूजयेत् पुरुषं विष्णुं चतुर्मूर्तिधरं हरिम् / अनादिनिधनं देवं वासुदेवं सनातनम्

ଚତୁର୍ମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ ହରି, ପରମ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—ଅନାଦି ଅନନ୍ତ, ସନାତନ ଦେବ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ—ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

नारायणं जगद्योनिमाकाशं परमं पदम् / तल्लिङ्गधारी नियतं तद्भक्तस्तदपाश्रयः / एष एव विधिर्ब्राह्मे भावने चान्तिके मतः

ନାରାୟଣ—ଯିଏ ଜଗତ୍‌ର ଯୋନି, ଆକାଶ ପରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଏବଂ ପରମ ପଦ—ତାଙ୍କରେ ଭାବନାକୁ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରୁ, ନିୟମିତ ରୁହୁ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ହେଉ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କରୁ। ବ୍ରାହ୍ମ ପରମ୍ପରାରେ ଅନ୍ତର୍ଭାବନା ଓ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ନିକଟ ଉପାୟ ପାଇଁ ଏହି ଏକମାତ୍ର ବିଧି ମନାଯାଏ।

Verse 51

इत्येतत् कथितं ज्ञानं भावनासंश्रयं परम् / इन्द्रद्युम्नाय मुनये कथितं यन्मया पुरा

ଏହିପରି ଭାବନା-ଆଶ୍ରିତ ପରମ ଜ୍ଞାନ କଥିତ ହେଲା। ଏହି ଉପଦେଶକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ମୁନି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଥିଲି।

Verse 52

अव्यक्तात्मकमेवेदं चेतनाचेतनं जगत् / तदीश्वरः परं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्ममयं जगत्

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ସହିତ—ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ହିଁ ନିଜ ସାର ଭାବେ ଧାରଣ କରେ। ଏହାର ଈଶ୍ୱର ପରବ୍ରହ୍ମ; ତେଣୁ ଜଗତ ବ୍ରହ୍ମମୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 53

सूत उवाच एतावदुक्त्वा भगवान् विरराम जनार्दनः / तुष्टुवुर्मुनयो विष्णुं शक्रेण सह माधवम्

ସୂତ କହିଲେ: ଏତେ କହି ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନ ନିରବ ହେଲେ। ତାପରେ ମୁନିମାନେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ—ମାଧବଙ୍କୁ—ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 54

मुनय ऊचुः नमस्ते कूर्मरूपाय विष्णवे परमात्मने / नारायणाय विश्वाय वासुदेवाय ते नमः

ମୁନିମାନେ କହିଲେ: କୂର୍ମରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ପରମାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣ, ବିଶ୍ୱସ୍ୱରୂପ, ବାସୁଦେବ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 55

नमो नमस्ते कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः / माधवाय नमस्तुभ्यं नमो यज्ञेश्वराय च

କୃଷ୍ଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର; ଗୋବିନ୍ଦ, ଆପଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ। ମାଧବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏବଂ ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମୋ ନମଃ।

Verse 56

सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राक्षाय ते नमः / नमः सहस्रहस्ताय सहस्रचरणाय च

ସହସ୍ର ଶିର ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସହସ୍ର ନେତ୍ର ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ସହସ୍ର ହସ୍ତ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ; ସହସ୍ର ଚରଣ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 57

ॐ नमो ज्ञानरूपाय परमात्मस्वरूपिणे / आनन्दाय नमस्तुभ्यं मायातीताय ते नमः

ଓଁ—ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ପରମାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ; ମାୟାତୀତ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମଃ।

Verse 58

नमो गूढशरीराय निर्गुणाय नमो ऽस्तु ते / पुरुषाय पुराणाय सत्तामात्रस्वरूपिणे

ଗୂଢ (ଅଦୃଶ୍ୟ) ଶରୀରଧାରୀ, ନିର୍ଗୁଣ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆଦିପୁରୁଷ, ପୁରାଣ ପୁରୁଷ, କେବଳ ସତ୍ତାମାତ୍ର ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 59

नमः सांख्याय योगाय केवलाय नमो ऽस्तु ते / धर्मज्ञानाधिगम्याय निष्कलाय नमो नमः

ସାଂଖ୍ୟରୂପ ଓ ଯୋଗରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; କେବଳ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମଃ। ଧର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଅଧିଗମ୍ୟ, ନିଷ୍କଳ ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

Verse 60

नमोस्तु व्योमतत्त्वाय महायोगेश्वराय च / परावराणां प्रभवे वेदवेद्याय ते नमः

ବ୍ୟୋମତତ୍ତ୍ୱ (ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ତତ୍ତ୍ୱ) ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମହାଯୋଗେଶ୍ୱର ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପର-ଅପର ଉଭୟର ପ୍ରଭବ, ବେଦରେ ବେଦ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମଃ।

Verse 61

नमो बुद्धाय शुद्धाय नमो युक्ताय हेतवे / नमो नमो नमस्तुभ्यं मायिने वेधसे नमः

ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି (ବୁଦ୍ଧ) ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଯୁକ୍ତ, ହେତୁସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ—ମାୟାଧାରୀ ବେଧସ (ବିଧାତା) ତୁମକୁ ନମଃ।

Verse 62

नमो ऽस्तु ते वराहाय नारसिंहाय ते नमः / वामनाय नमस्तुभ्यं हृषीकेशाय ते नमः

ବରାହରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନରସିଂହରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବାମନରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ହୃଷୀକେଶ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଧିପତି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 63

नमो ऽस्तु कालरुद्राय कालरूपाय ते नमः / स्वर्गापवर्गदात्रे च नमो ऽप्रतिहतात्मने

କାଳରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ କାଳସ୍ୱରୂପ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ) ଦାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଅପ୍ରତିହତ ଆତ୍ମା, ଅଜେୟ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 64

नमो योगाधिगम्याय योगिने योगदायिने / देवानां पतये तुभ्यं देवार्तिशमनाय ते

ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପରମ ଯୋଗୀ, ଯୋଗଦାତା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବମାନଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଦେବାର୍ତ୍ତି ଶମନକାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 65

भगवंस्त्वत्प्रसादेन सर्वसंसारनाशनम् / अस्माभिर्विदितं ज्ञानं यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते

ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆମେ ସେଇ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିଲୁ, ଯାହା ସମଗ୍ର ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ନାଶ କରେ; ତାହା ଜାଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ।

Verse 66

श्रुतास्तु विविधा धर्मा वंशा मन्वन्तराणि च / सर्गश्च प्रतिसर्गश्च ब्रह्माण्यस्यास्य विस्तरः

ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ବଂଶପରମ୍ପରା ଓ ମନ୍ୱନ୍ତର ଶ୍ରବଣ ହୋଇଛି; ତଥା ସର୍ଗ ଓ ପ୍ରତିସର୍ଗ ମଧ୍ୟ—ଏହା ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା।

Verse 67

त्वं हि सर्वजगत्साक्षी विश्वो नारायणः परः / त्रातुमर्हस्यनन्तात्मंस्त्वमेव शरणं गतिः

ତୁମେ ହି ସମଗ୍ର ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମ ନାରାୟଣ। ହେ ଅନନ୍ତାତ୍ମନ୍, ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ; ତୁମେ ହି ମୋର ଶରଣ ଓ ପରମ ଗତି।

Verse 68

सूत उवाच एतद् वः कथितं विप्रा योगमोक्षप्रदायकम् / कौर्मं पुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଯୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାନକାରୀ ଏହି ସମଗ୍ର କୌର୍ମ ପୁରାଣକୁ ଗଦାଧର (ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ) ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଲି।

Verse 69

अस्मिन् पुराणे लक्ष्म्यास्तु संभवः कथितः पुरा / मोहायाशेषभूतानां वासुदेवेन योजनम्

ଏହି ପୁରାଣରେ ପୂର୍ବେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସମ୍ଭବ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଯୋଜନା ମଧ୍ୟ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂତ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 70

प्रजापतीनां सर्गस्तु वर्णधर्माश्च वृत्तयः / धर्मार्थकाममोक्षाणां यथावल्लक्षणं शुभम्

ଏଠାରେ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି, ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ଓ ତାଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ବୃତ୍ତି, ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷର ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 71

पितामहस्य विष्णोश्च महेशस्य च धीमतः / एकत्वं च पृथक्त्वं च विशेषश्चोपवर्णितः

ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା), ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଧୀମାନ୍ ମହେଶ (ଶିବ) — ତାଙ୍କର ଏକତ୍ୱ, ପୃଥକ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 72

भक्तानां लक्षणं प्रोक्तं समाचारश्च शोभनः / वर्णाश्रमाणां कथितं यथावदिह लक्षणम्

ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୋଭନ ଆଚାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଯଥାବତ୍ କ୍ରମେ ସମ୍ୟକ୍ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 73

आदिसर्गस्ततः पश्चादण्डावरणसप्तकम् / हिरण्यगर्भसर्गश्च कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः

ତାପରେ ଆଦିସର୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ତଦନନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସପ୍ତ ଆବରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭସର୍ଗ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 74

कालसंख्याप्रकथनं माहात्म्यं चेश्वरस्य च / ब्रह्मणः शयनं चाप्सु नामनिर्वचनं तथा

ଏଠାରେ କାଳ-ସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରକଥନ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତଥା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଜଳରେ ଶୟନ ଓ ନାମନିର୍ବଚନ (ନିରୁକ୍ତି) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 75

वराहवपुषा भूयो भूमेरुद्धरणं पुनः / मुख्यादिसर्गकथनं मुनिसर्गस्तथापरः

ପୁନଃ ବରାହ ରୂପେ ଭୂମିର ଉଦ୍ଧାରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ତାପରେ ମୁଖ୍ୟାଦି ସର୍ଗମାନଙ୍କ କଥନ, ଏବଂ ପରେ ମୁନିସର୍ଗ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 76

व्याख्यतो रुद्रसर्गश्च ऋषिसर्गश्च तापसः / धर्मस्य च प्रजासर्गस्तामसात् पूर्वमेव तु

ରୁଦ୍ରସର୍ଗ, ଋଷିସର୍ଗ ଓ ତାପସସର୍ଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଧର୍ମସର୍ଗ ଓ ପ୍ରଜାସର୍ଗ ତାମସସର୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ହୁଏ।

Verse 77

ब्रह्मविष्णुविवादः स्यादन्तर्देहप्रवेशनम् / पद्मोद्भवत्वं देवस्य मोहस्तस्य च धीमतः

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଉଦ୍ଭବିଲା; ପରେ ଅନ୍ତର୍ଦେହପ୍ରବେଶର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଘଟିଲା। ଦେବଙ୍କ ପଦ୍ମୋଦ୍ଭବତ୍ୱ ଓ ସେହି ଧୀମାନଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଥିବା ମୋହ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 78

दर्शनं च महेशस्य माहात्म्यं विष्णुनेरितम् / दिव्यदृष्टिप्रदानं च ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

ମହେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଏବଂ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନ—ଏହାମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 79

संस्तवो देवदेवस्य ब्रह्मणा परमेष्ठिना / प्रसादो गिरिशस्याथ वरदानं तथैव च

ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସଂସ୍ତବ କଲେ; ତଦନନ୍ତରେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ହେଲା ଏବଂ ସେହିପରି ବରଦାନ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା।

Verse 80

संवादो विष्णुना सार्धं शङ्करस्य महात्मनः / वरदानं तथापूर्वमन्तर्धानं पिनाकिनः

ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁ ସହ ସଂବାଦ, ଶିବଙ୍କ ବରଦାନ, ଏବଂ ପରେ ପିନାକୀଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଧାନ—ଏହା ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 81

वधश्च कथितो विप्रा मधुकैटभयोः पुरा / अवतारो ऽथ देवस्य ब्रह्मणो नाभिपङ्कजात्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ପୁରାତନ କାଳରେ ମଧୁ–କୈଟଭଙ୍କ ବଧ କଥିତ ହୋଇଛି; ତଦନନ୍ତରେ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅବତାର—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାଭିପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ—ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 82

एकीभावश्च देवस्य विष्णुना कथितस्ततः / विमोहो ब्रह्मणश्चाथ संज्ञालाभो हरेस्ततः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବଙ୍କ ଏକତ୍ୱଭାବ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୋହ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ପରେ ହରିଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପରିଚୟ ଲଭ୍ୟ ହେଲା।

Verse 83

तपश्चरणमाख्यातं देवदेवस्य धीमतः / प्रादुर्भावो महेशस्य ललाटात् कथितस्ततः

ଏଭଳି ଧୀମାନ୍ ଦେବଦେବଙ୍କ ତପଶ୍ଚରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ତାପରେ ତାଙ୍କ ଲଲାଟରୁ ମହେଶଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ମଧ୍ୟ କଥିତ ହେଲା।

Verse 84

रुद्राणां कथिता सृष्टिर्ब्रह्मणः प्रतिषेधनम् / भूतिश्च देवदेवस्य वरदानोपदेशकौ

ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତିଷେଧନ (ନିରୋଧ) କଥିତ। ଦେବଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଭୂତି-ମହିମା ଏବଂ ବରଦାନ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 85

अन्तर्धानं च रुद्रस्य तपश्चर्याण्डजस्य च / दर्शनं देवदेवस्य नरनारीशरीरता

ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ଓ ତପସ୍‌ଜାତ (ଅଣ୍ଡଜ)ଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଧାନ କଥିତ; ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ—ନର-ନାରୀ ଉଭୟ ଶରୀରତାର ପ୍ରକାଶ—ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 86

देव्या विभागकथनं देवदेवात् पिनाकिनः / देव्यास्तु पश्चात् कथितं दक्षपुत्रीत्वमेव च

ଏଭଳି ପିନାକୀ ଦେବଦେବ (ଶିବ) ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିଭାଗକଥନ କଲେ; ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀତ୍ୱ ମଧ୍ୟ କଥିତ ହେଲା।

Verse 87

हिमवद्दुहितृत्वं च देव्या माहात्म्यमेव च / दर्शनं दिव्यरूपस्य वैश्वरूपस्य दर्शनम्

ଏଠାରେ ଦେବୀ ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା ହେବା ଓ ଦେବୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ; ତଥା ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟରୂପର—ହଁ, ତାଙ୍କ ବୈଶ୍ୱରୂପ (ବିଶ୍ୱମୟ) ଦର୍ଶନର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି।

Verse 88

नाम्नां सहस्रं कथितं पित्रा हिमवता स्वयम् / उपदेशो महादेव्या वरदानं तथैव च

ପିତା ହିମବତ ସ୍ୱୟଂ ସହସ୍ର ନାମ କଥନ କଲେ; ଏବଂ ମହାଦେବୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ସେହିପରି ବରଦାନ-ପ୍ରଦାନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 89

भृग्वादीनां प्रजासर्गो राज्ञां वंशस्य विस्तरः / प्राचेतसत्वं दक्षस्य दक्षयज्ञविमर्दनम्

ଭୃଗୁ ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି, ରାଜାମାନଙ୍କ ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା, ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରାଚେତସ-ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏବଂ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞର ବିମର୍ଦନ (ବିନାଶ)—ଏହି ସବୁ ବିଷୟ କଥିତ।

Verse 90

दधीचस्य च दक्षस्य विवादः कथितस्तदा / ततश्च शापः कथितो मुनीनां मुनिपुङ्गवाः

ସେତେବେଳେ ଦଧୀଚି ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବିବାଦ କଥିତ; ତାପରେ, ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଶାପ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 91

रुद्रागतिः प्रसादश्च अन्तर्धानं पिनाकिनः / पितामहस्योपदेशः कीर्त्यते रक्षणाय तु

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଗତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦ, ଏବଂ ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତଥା ରକ୍ଷାର୍ଥେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 92

दक्षस्य च प्रजासर्गः कश्यपस्य महात्मनः / हिरण्यकशिपोर्नाशो हिरण्याक्षवधस्तथा

ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରଜାସର୍ଗ ଓ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିବିସ୍ତାର ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହିପରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ନାଶ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷବଧ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 93

ततश्च शापः कथितो देवदारुवनौकसाम् / निग्रहश्चान्धकस्याथ गाणपत्यमनुत्तमम्

ତତଃ ଦେବଦାରୁବନବାସୀ ଋଷିମାନଙ୍କ ଶାପ କଥିତ; ପରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ନିଗ୍ରହ ଏବଂ ଶ୍ରୀଗଣପତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁତ୍ତମ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 94

प्रह्रादनिग्रहश्चाथ बलेः संयमनं ततः / बाणस्य निग्रहश्चाथ प्रसादस्तस्य शूलिनः

ତାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ନିଗ୍ରହ, ତଦନନ୍ତରେ ବଲିଙ୍କ ସଂୟମନ; ପରେ ବାଣଙ୍କ ନିଗ୍ରହ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦ (କୃପା) କଥିତ।

Verse 95

ऋषीणां वंशविस्तारो राज्ञां वंशाः प्रकीर्तिताः / वसुदेवात् ततो विष्णोरुत्पत्तिः स्वेच्छया हरेः

ଋଷିମାନଙ୍କ ବଂଶବିସ୍ତାର ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ତଦନନ୍ତରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରାକଟ୍ୟ—ହରିଙ୍କ ଜନ୍ମ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘଟିଲା।

Verse 96

दर्शनं चोपमन्योर्वै तपश्चरणमेव च / वरलाभो महादेवं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम्

ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନ ଓ ତାଙ୍କ ତପଶ୍ଚରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏବଂ ତ୍ରିଲୋଚନ ସାମ୍ବ ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ବରଲାଭ ହେବାର କଥା ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 97

कैलासगमनं चाथ निवासस्तत्र शार्ङ्गिणः / ततश्च कथ्यते भीतिर्द्वारिवत्या निवासिनाम्

ତଦନନ୍ତରେ କୈଲାସଗମନର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ସେଠାରେ ନିବାସ କଥା କୁହାଯାଏ; ପରେ ଦ୍ୱାରିବତୀବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟର କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 98

रक्षणं गरुडेनाथ जित्वा शत्रून् महाबलान् / नारादागमनं चैव यात्रा चैव गरुत्मतः

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଗରୁଡ ମହାବଳ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଯେ ରକ୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ ଆଗମନ ସହ ଗରୁତ୍ମାନ (ଗରୁଡ)ଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 99

ततश्च कृष्णागमनं मुनीनामागतिस्ततः / नैत्यकं वासुदेवस्य शिवलिङ्गार्चनं तथा

ତାପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ, ତଦନନ୍ତରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଗମନ; ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିତ୍ୟକର୍ମ—ଅର୍ଥାତ୍ ଶିବଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ—ମଧ୍ୟ କଥିତ ହୁଏ।

Verse 100

मार्कण्डेयस्य च मुनेः प्रश्नः प्रोक्तस्ततः परम् / लिङ्गार्चननिमित्तं च लिङ्गस्यापि सलिङ्गिनः

ପରେ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ; ତଦନନ୍ତରେ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନର ନିମିତ୍ତ—ଲିଙ୍ଗ ଓ ଲିଙ୍ଗୀ (ଲିଙ୍ଗଧାରୀ ଶିବ)ଙ୍କ ମହିମା ସହ—ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ।

Verse 101

यथात्म्यकथनं चाथ लिङ्गाविर्भाव एव च / ब्रह्मविष्णोस्तथा मध्ये कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः

ତାପରେ, ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ! ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଯଥାର୍ଥ କଥନ ଓ ଲିଙ୍ଗର ଆବିର୍ଭାବ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ ଲିଙ୍ଗର କଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 102

मोहस्तयोस्तु कथितो गमनं चोर्ध्वतो ऽप्यधः / संस्तवो देवदेवस्य प्रसादः परमेष्ठिनः

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୋହ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଊର୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ ଗତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ଏବେ ଦେବଦେବଙ୍କ ସ୍ତବ ଓ ପରମେଷ୍ଠିନ୍ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ (କୃପା) କଥିତ ହୁଏ।

Verse 103

अन्तर्धानं च लिङ्गस्य साम्बोत्पत्तिस्ततः परम् / कीर्तिता चानिरुद्धस्य समुत्पत्तिर्द्विजोत्तमाः

ଲିଙ୍ଗର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ଏବଂ ତାପରେ ସାମ୍ବଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥିତ ହେଲା; ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 104

कृष्णस्य गमने बुद्धिरृषीणामागतिस्तथा / अनुवशासितं च कृष्णेन वरदानं महात्मनः

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଗମନ ମଧ୍ୟ ହେଲା; କୃଷ୍ଣ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ବରଦାନ କଲେ।

Verse 105

गमनं चैव कृष्णस्य पार्थस्यापि च दर्शनम् / कृष्णद्वैपायनस्योक्ता युगधर्माः सनातनाः

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଏବଂ ପାର୍ଥଙ୍କ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କ) ଦର୍ଶନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) କଥିତ ସନାତନ ଯୁଗଧର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ କହାଗଲା।

Verse 106

अनुग्रहो ऽथ पार्थस्य वाराणसीगतिस्ततः / पाराशर्यस्य च मुनेर्व्यासस्याद्भुतकर्मणः

ତାପରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ, ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କର ବାରାଣସୀଗତି; ପାରାଶର୍ୟ ମୁନି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 107

वारणस्याश्च माहात्म्यं तीर्थानां चैव वर्णनम् / तीर्थयात्रा च व्यासस्य देव्याश्चैवाथ दर्शनम् / उद्वासनं च कथितं वरदानं तथैव च

ବାରାଣସୀର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା କୁହାଯାଇଛି। ବ୍ୟାସଙ୍କ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଦେବୀଦର୍ଶନ, ତଥା ଉଦ୍ୱାସନ ଓ ବରଦାନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 108

प्रयागस्य च माहात्म्यं क्षेत्राणामथ कीर्तिनम् / फलं च विपुलं विप्रा मार्कण्डेयस्य निर्गमः

ପ୍ରୟାଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି-କୀର୍ତନ, ଏବଂ ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟର ବିପୁଳ ଫଳ; ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ନିର୍ଗମ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 109

भुवनानां स्वरूपं च ज्योतिषां च निवेशनम् / कीर्त्यन्ते चैव वर्षाणि नदीनां चैव निर्णयः

ଭୁବନମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ସହିତ ବର୍ଷମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 110

पर्वतानां च कथनं स्थानानि च दिवौकसाम् / द्वीपानां प्रविभागश्च श्वेतद्वीपोपवर्णनम्

ପର୍ବତମାନଙ୍କର କଥନ, ଦିବ୍ୟଲୋକବାସୀମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ, ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ବିଭାଗ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପର ଉପବର୍ଣ୍ଣନ ଏଠାରେ ଅଛି।

Verse 111

शयनं केशवस्याथ माहात्म्यं च महात्मनः / मन्वन्तराणां कथनं विष्णोर्माहात्म्यमेव च

ତାପରେ କେଶବଙ୍କ ଶୟନ, ସେହି ମହାତ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କର କଥନ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବ।

Verse 112

वेदशाखाप्रणयनं व्यासानां कथनं ततः / अवेदस्य च वेदानां कथनं मुनिपुङ्गवाः

ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ, ତଦନନ୍ତରେ ବେଦଶାଖାମାନଙ୍କର ପ୍ରଣୟନ ଓ ବିନ୍ୟାସ, ବ୍ୟାସମାନଙ୍କ ପରମ୍ପରାକଥନ, ଏବଂ ବେଦବାହ୍ୟ (ଅବେଦ) ଓ ବେଦସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଷୟମାନଙ୍କର ଯଥାର୍ଥ ନିରୂପଣ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 113

योगेश्वराणां च कथा शिष्याणां चाथ कीर्तनम् / गीताश्च विविधागुह्या ईश्वरस्याथ कीर्तिताः

ମହାଯୋଗେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ କଥା ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଗୁହ୍ୟ ଗୀତ-ଉପଦେଶମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଖ୍ୟାପିତ ହୋଇଛି।

Verse 114

वर्णाश्रमाणामाचाराः प्रायश्चित्तविधिस्ततः / कपालित्वं च रुद्रस्य भिक्षाचरणमेव च

ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମମାନଙ୍କ ଯଥୋଚିତ ଆଚାର, ପରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧିମାନେ ଶିଖାଯାଏ; ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କପାଳଧାରୀ (କପାଳିକ) ଅବସ୍ଥା ଓ ଭିକ୍ଷାଚରଣ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 115

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तीर्थानां च विनिर्णयः / तथा मङ्कणकस्याथ निग्रहः कीर्त्यते द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପତିବ୍ରତା ନାରୀର ଆଖ୍ୟାନ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ବିନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଏବଂ ମଙ୍କଣକଙ୍କ ନିଗ୍ରହ (ଦମନ) ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 116

वधश्च कथितो विप्राः कालस्य च समासतः / देवदारुवने शंभोः प्रवेशो माधवस्य च

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, କାଳର ବଧ ସଂକ୍ଷେପରେ କଥିତ ହୋଇଛି; ଏହିପରି ଦେବଦାରୁବନରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 117

दर्शनं षट्कुलीयानां देवदेवस्य धीमतः / वरदानं च देवस्य नन्दिने तु प्रकीर्तितम्

ଏଠାରେ ଛଅ କୁଳକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦେବଦେବ, ଧୀମାନ୍ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନ ଏବଂ ସେଇ ଈଶ୍ୱର ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଦିଆ ବରଦାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।

Verse 118

नैमित्तिकस्तु कथितः प्रतिसर्गस्ततः परम् / प्राकृतः प्रलयश्चोर्ध्वं सबीजो योग एव च

ଏପରି ନୈମିତ୍ତିକ ପ୍ରତିସର୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ତାପରେ ପ୍ରାକୃତ ପ୍ରଳୟ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ସବୀଜ ଯୋଗ—ଆଲମ୍ବନସହିତ ଧ୍ୟାନଶାସନ—ମଧ୍ୟ କଥିତ ହେଲା।

Verse 119

एवं ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत् तु यः / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ଏହି ପୁରାଣର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାର ଜାଣି ଯେ ଏହାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ-ପ୍ରଚାର କରେ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 120

एवमुक्त्वा श्रियं देवीमादाय पुरुषोत्तमः / संत्यज्य कूर्मसंस्थानं स्वस्थानं च जगाम ह

ଏପରି କହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବୀ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, କୂର୍ମରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ପରମ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 121

देवाश्च सर्वे मुनयः स्वानि स्थानानि भेजिरे / प्रणम्य पुरुषं विष्णुं गृहीत्वा ह्यमृतं द्विजाः

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅମୃତ ଗ୍ରହଣ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 122

एतत् पुराणं परमं भाषितं कूर्मरूपिणा / साक्षाद् देवादिदेनेन विष्णुना विश्वयोनिना

ଏହି ପରମ ପୁରାଣ କୂର୍ମରୂପଧାରୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବାଦିଦେବ, ବିଶ୍ୱଯୋନି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ।

Verse 123

यः पठेत् सततं मर्त्यो नियमेन समाहितः / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ନିୟମରେ ସମାହିତଚିତ୍ତ ହୋଇ ଏହାକୁ ସଦା ପଢ଼େ, ସେ ସର୍ବପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 124

लिखित्वा चैव यो दद्याद् वैशाखे मासि सुव्रतः / विप्राय वेदविदुषे तस्य पुण्यं निबोधत

ଯେ ସୁବ୍ରତୀ ବୈଶାଖ ମାସରେ ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖାଇ ବେଦବିଦ୍ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଜାଣ।

Verse 125

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः / भुक्त्वा च विपुलान्स्वर्गे भोगान्दिव्यान्सुशोभनान्

ସେ ସର୍ବପାପମୁକ୍ତ ଓ ସର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ୟସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିପୁଳ, ଦିବ୍ୟ, ସୁଶୋଭନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।

Verse 126

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो विप्राणां जायते कुले / पूर्वसंस्कारमाहात्म्याद् ब्रह्मविद्यामवाप्नुयात्

ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ସେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଏ; ପୂର୍ବସଂସ୍କାରର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ପାଏ।

Verse 127

पठित्वाध्यायमेवैकं सर्वपापैः प्रमुच्यते / योर्ऽथं विचारयेत् सम्यक् स प्राप्नोति परं पदम्

ଯେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଯେ ତାହାର ଅର୍ଥକୁ ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କରେ, ସେ ପରମ ପଦ ପାଏ।

Verse 128

अध्येतव्यमिदं नित्यं विप्रैः पर्वणि पर्वणि / श्रोतव्यं च द्विजश्रेष्ठा महापातकनाशनम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିପ୍ରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବଦିନରେ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ମହାପାତକ ନାଶକ।

Verse 129

एकतस्तु पुराणानि सेतिहासानि कृत्स्नशः / एकत्र चेदं परममेतदेवातिरिच्यते

ଯଦି ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରଖାଯାଏ, ଓ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏହି (କୂର୍ମପୁରାଣ) ରଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଏକାଇ ପରମ—ସେ ସମସ୍ତ ସଂଗ୍ରହକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 130

धर्मनैपुण्यकामानां ज्ञाननैपुण्यकामिनाम् / इदं पुराणं मुक्त्वैकं नास्त्यन्यत् साधनं परम्

ଧର୍ମରେ ନୈପୁଣ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନୈପୁଣ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଏହି ଏକ ପୁରାଣକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ସାଧନ ନାହିଁ।

Verse 131

यथावदत्र भगवान् देवो नारायणो हरिः / कथ्यते हि यथा विष्णुर्न तथान्येषु सुव्रताः

ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏଠାରେ ଭଗବାନ୍ ଦେବ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; କାରଣ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଯେପରି କଥିତ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ନୁହେଁ।

Verse 132

ब्राह्मी पौराणिकी चेयं संहिता पापनाशनी / अत्र तत् परमं ब्रह्म कीर्त्यते हि यथार्थतः

ଏହା ବ୍ରହ୍ମା-ପ୍ରସୂତ ପୌରାଣିକ ସଂହିତା, ପାପନାଶିନୀ; ଏଠାରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ ନିଶ୍ଚୟ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 133

तीर्थानां परमं तीर्थं तपसां च परं तपः / ज्ञानानां परमं ज्ञानं व्रतानां परमं व्रतम्

ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପରମ ତୀର୍ଥ, ତପସ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତପ; ଜ୍ଞାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଜ୍ଞାନ, ଓ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ବ୍ରତ।

Verse 134

नाध्येतव्यमिदं शास्त्रं वृषलस्य च सन्निधौ / यो ऽधीते स तु मोहात्मा स याति नरकान् बहून्

ଧର୍ମସୀମାର ବାହାରେ ଥିବା ‘ବୃଷଳ’ର ସନ୍ନିଧିରେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେ କରେ ସେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 135

श्राद्धे वा दैविके कार्ये श्रावणीयं द्विजातिभिः / यज्ञान्ते तु विशेषेण सर्वदोषविशोधनम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ଶ୍ରାବଣୀୟ ପାଠ ଶୁଣିବା/ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷତଃ ଯଜ୍ଞାନ୍ତେ ଏହା ସର୍ବଦୋଷ ବିଶୋଧନ କରେ।

Verse 136

मुमुक्षूणामिदं शास्त्रमध्येतव्यं विशेषतः / श्रोतव्यं चाथ मन्तव्यं वेदार्थपरिबृंहणम्

ମୁମୁକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ବିଶେଷଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନଯୋଗ୍ୟ; ଏହାକୁ ଶୁଣି ପରେ ମନନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ବେଦାର୍ଥର ପରିବୃଂହଣ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା।

Verse 137

ज्ञात्वा यथावद् विप्रेन्द्रान् श्रावयेद् भक्तिसंयुतान् / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात्

ଉପଦେଶକୁ ଯଥାବତ୍ ଜାଣି ଭକ୍ତିସଂଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତାହା ଶ୍ରବଣ କରାଇବା ଉଚିତ। ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ।

Verse 138

यो ऽश्रद्दधाने पुरुषे दद्याच्चाधार्मिके तथा / स प्रेत्य गत्वा निरयान् शुनां योनिं व्रजत्यधः

ଯେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ପୁରୁଷକୁ ଏବଂ ସେହିପରି ଅଧାର୍ମିକକୁ ଦାନ ଦିଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକକୁ ଯାଇ ପୁଣି ଅଧୋଗତିରେ କୁକୁର ଯୋନିକୁ ପଡ଼େ।

Verse 139

नमस्कृत्वा हरिं विष्णुं जगद्योनिं सनातनम् / अध्येतव्यमिदं शास्त्रं कृष्णद्वैपायनं तथा

ସନାତନ ଜଗଦ୍ୟୋନି ହରି-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିପାଦିତ।

Verse 140

इत्याज्ञा देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / पाराशर्यस्य विप्रर्षेर्व्यासस्य च महात्मनः

ଏହିପରି ଥିଲା ଦେବଦେବ ଅମିତତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା; ଏବଂ ପାରାଶର୍ୟ, ବିପ୍ରର୍ଷି ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସଙ୍କର ମଧ୍ୟ (ଆଦେଶ)।

Verse 141

श्रुत्वा नारायणाद् दिव्यां नारदो भगवानृषिः / गौतमाय ददौ पूर्वं तस्माच्चैव पराशरः

ନାରାୟଣଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ଋଷି ନାରଦ ପ୍ରଥମେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ପରାଶର ମଧ୍ୟ (ଗ୍ରହଣ କରି ପ୍ରସାର କଲେ)।

Verse 142

पराशरो ऽपि भगवान गङ्गाद्वारे मुनीश्वराः / मुनिभ्यः कथयामास धर्मकामार्थमोक्षदम्

ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ଭଗବାନ୍-ସଦୃଶ ପୂଜ୍ୟ ପରାଶର ମୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ ଉପଦେଶ କହିଲେ।

Verse 143

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सनकाय च धीमते / सनत्कुमाराय तथा सर्वपापप्रणाशनम्

ଏହି ଉପଦେଶ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ଧୀମାନ୍ ସନକଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ସେହିପରି ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ।

Verse 144

सनकाद् भगवान् साक्षाद् देवलो योगवित्तमः / अवाप्तवान् पञ्चशिखो देवलादिदमुत्तमम्

ସନକଙ୍କଠାରୁ ଭଗବାନ୍-ସଦୃଶ, ଯୋଗବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଲ ଏହି ପରମ ଉପଦେଶ ପାଇଲେ; ଦେବଲଙ୍କଠାରୁ ପଞ୍ଚଶିଖ ଏହି ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ।

Verse 145

सनत्कुमाराद् भगवान् मुनिः सत्यवतीसुतः / लेभे पुराणं परमं व्यासः सर्वार्थसंचयम्

ସନତ୍କୁମାରଙ୍କଠାରୁ ଭଗବାନ୍-ସଦୃଶ ମୁନି, ସତ୍ୟବତୀସୁତ ବ୍ୟାସ ଏହି ପରମ ପୁରାଣ ଲାଭ କଲେ—ଯାହା ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଓ ପ୍ରୟୋଜନର ସାରସଂଚୟ।

Verse 146

तस्माद् व्यासादहं श्रुत्वा भवतां पापनाशनम् / ऊचिवान् वै भवद्भिश्च दातव्यं धार्मिके जने

ଏହେତୁ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାପନାଶକ ଏହି ବାଣୀ ଶୁଣି ମୁଁ କହିଛି—ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ କର; ଧାର୍ମିକ ଜନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 147

तस्मै व्यासाय गुरवे सर्वज्ञाय महर्षये / पाराशर्याय शान्ताय नमो नारायणात्मने

ସେଇ ବ୍ୟାସ-ଗୁରୁଙ୍କୁ—ସର୍ବଜ୍ଞ ମହର୍ଷି ପାରାଶର୍ୟ, ଶାନ୍ତସ୍ୱରୂପ, ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ନାରାୟଣ—ନମସ୍କାର।

Verse 148

यस्मात् संजायते कृत्सनं यत्र चैव प्रलीयते / नमस्तस्मै सुरेशाय विष्णवे कूर्मरूपिणे

ଯାହାଠାରୁ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାରେ ହିଁ ଲୟ ପାଏ—ଦେବେଶ, କୂର୍ମରୂପଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।