Book 12: The Glory of Gayatri and Mani Dvipa
द्वादशस्कन्धः
Gayatri & Concluding Wisdom
ଦେବୀ ଭାଗବତର ଦ୍ୱାଦଶ ତଥା ଅନ୍ତିମ ସ୍କନ୍ଧ ହେଉଛି ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ରହସ୍ୟମୟ ଶିଖର | ଏଥିରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା, ଛନ୍ଦ ଏବଂ ରହସ୍ୟମୟ ମୁଦ୍ରା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି | ଏହି ପାଠ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା, ଗାୟତ୍ରୀ ସହସ୍ରନାମ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ କବଚର ଏକ ବ୍ୟାପକ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ପ୍ରଦାନ କରେ | ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଏହା ମନ୍ତ୍ର ଦୀକ୍ଷା ଏବଂ ହୋମର ସଠିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ଯୋଗ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି | ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଯକ୍ଷ ରୂପରେ ଆବିର୍ଭାବ ଏବଂ ଋଷି ଗୌତମଙ୍କ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା କଳିଯୁଗରେ କୃତଘ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପତନକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ | ଶେଷରେ, ମଣି ଦ୍ୱୀପର ଏକ ଚମତ୍କାର ବର୍ଣ୍ଣନା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଦେବୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପରମ ନିବାସ ଅଟେ | ଏହି ସ୍ଥାନ ବୈକୁଣ୍ଠ ଏବଂ କୈଳାସ ପରି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ |
Adhyayas in Skandha 12 - Gayatri & Concluding Wisdom
Adhyaya 1
Gayatri Vichara (Analysis of the Gayatri Mantra)
ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ନାରଦ ମୁନି ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକ ସହଜ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧନା ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି। ନାରାୟଣ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା ଏବଂ ଏହାର ୨୪ଟି ଅକ୍ଷରର ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
Adhyaya 2
Gayatri Shaktyadi Pratipadanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଋଷି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଚବିଶଟି ଅକ୍ଷରର ଗୂଢ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଏଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ଚବିଶ ଶକ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ୱର (ପଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ ଇତ୍ୟାଦି) ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ଏହା ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ଉପାସନାରେ ବ୍ୟବହୃତ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
Adhyaya 3
Gayatri Mantra Kavacha Varnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ମୁନି ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ ଶରୀରକୁ ମନ୍ତ୍ରମୟ କରିବା ବିଷୟରେ ପଚାରିଛନ୍ତି। ନାରାୟଣ ଗାୟତ୍ରୀ କବଚ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦେବତା, ନ୍ୟାସ, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଫଳଶ୍ରୁତି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଚବିଶଟି ଅକ୍ଷରକୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରି ଏହି ଦିବ୍ୟ କବଚ ଗଠନ କରାଯାଏ।
Adhyaya 4
Skandha 12, Adhyaya 4: The Revelation of Gayatri Hridayam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ମୁନି ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଗାୟତ୍ରୀ ହୃଦୟର ରହସ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଛନ୍ତି। ନାରାୟଣ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ଯେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ନିଜକୁ ଦିବ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସେ ଏକ ଧ୍ୟାନ ପଦ୍ଧତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ସାଧକ ନିଜ ଶରୀରରେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ବିରାଟ ରୂପ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି। ଏହାର ପାଠ ଦ୍ୱାରା ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
Adhyaya 5
Sri Gayatri Stotra Varnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଗାୟତ୍ରୀ ସ୍ତୋତ୍ର ବିଷୟରେ ପଚାରିଛନ୍ତି। ନାରାୟଣ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଦିଶକ୍ତି, ସନ୍ଧ୍ୟା, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ସେ ବେଦର ସାର, ପବିତ୍ର ନଦୀ ଏବଂ ଶରୀରର ଇଡ଼ା, ପିଙ୍ଗଳା ଓ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡ଼ୀ ଅଟନ୍ତି। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
Adhyaya 6
Gayatri Sahasranama Stotram Varnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷର ରହସ୍ୟ ପଚାରିଛନ୍ତି। ନାରାୟଣ ଗାୟତ୍ରୀ ସହସ୍ରନାମ ସ୍ତୋତ୍ର ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ନ୍ୟାସ, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଅ ରୁ କ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାମ ରହିଛି। ଏହାର ପାଠ ଦ୍ୱାରା ପାପ ନାଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମ-ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
Adhyaya 7
मन्त्रदीक्षाविधिवर्णनम् (Mantra Dīkṣā Vidhi Varṇanam)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦୀକ୍ଷା ବିଧି ବିଷୟରେ ପଚାରିଛନ୍ତି। ନାରାୟଣ ଗୁରୁଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଭୂତ ଶୁଦ୍ଧି, ନ୍ୟାସ, କଳଶ ସ୍ଥାପନ, ହୋମ ଏବଂ ଷଡଧ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଶେଷରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମହାମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Adhyaya 8
Skandha 12, Adhyaya 8: Parashakteravirbhavavarnanam (The Manifestation of Parashakti)
ରାଜା ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ କାହିଁକି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବୈଦିକ ଶକ୍ତି ଉପାସନା ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ବ୍ୟାସଦେବ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ କଥା କହିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପରେ ଦେବତାମାନେ ଅହଂକାରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଗର୍ବ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ପରାଶକ୍ତି ଏକ ଯକ୍ଷ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଏକ ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ାକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇବା ବା ହଲାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ମାୟା ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ପରେ ଦେବୀ ଉମା ହୈମବତୀ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ନିଜକୁ ପରବ୍ରହ୍ମ ଓ ସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଘୋଷଣା କଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ ଉପାସନାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
Adhyaya 9
The Reason for Brahmanas Abandoning Gayatri Worship and Sage Gautama's Curse
ପନ୍ଦର ବର୍ଷର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ, କ୍ଷୁଧାର୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଋଷି ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଶରଣ ନିଅନ୍ତି। ଗୌତମ ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅକ୍ଷୟ 'ପୂର୍ଣ୍ଣ-ପାତ୍ର' ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ବାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଈର୍ଷାପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୋ-ହତ୍ୟା ଅପରାଧରେ ଫସାଇବା ପାଇଁ ଏକ ମାୟାବୀ ଗାଈ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଜାଣିବା ପରେ ଗୌତମ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ହରାଇବେ ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ବିମୁଖ ହେବେ।
Adhyaya 10
Mani Dvipa Varnanam - The Description of Manidvipa
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ଦେବୀଙ୍କ ପରମ ଧାମ ମଣିଦ୍ୱୀପର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ବୈକୁଣ୍ଠ, କୈଳାସ ଏବଂ ଗୋଲୋକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ସୁଧାସାଗର ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏବଂ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ପ୍ରାଚୀର, ଋତୁ ଏବଂ ଦିକ୍ପାଳମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି।
Adhyaya 11
Padmaragadimani Vinirmita Prakara Varnanam: Description of the Gem-Studded Enclosures
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ମଣିଦ୍ୱୀପର ଚିନ୍ତାମଣି ଗୃହ ଚାରିପଟେ ଥିବା ରତ୍ନଖଚିତ ପ୍ରାକାରଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ପଦ୍ମରାଗ, ଗୋମେଦ, ବଜ୍ର, ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ, ମୁକ୍ତା, ମରକତ, ପ୍ରବାଳ ଏବଂ ନବରତ୍ନ ପ୍ରାକାର ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
Adhyaya 12
Mani Dvipa Varnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ମଣିଦ୍ୱୀପର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଗର୍ଭଗୃହର ଚମତ୍କାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ସେ ଶୃଙ୍ଗାର, ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଏକାନ୍ତ ମଣ୍ଡପ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଚିନ୍ତାମଣି ଗୃହ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପଞ୍ଚ-ବ୍ରହ୍ମା ଆସନରେ ଭଗବାନ ଭୁବନେଶ ଏବଂ ଦେବୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ବିରାଜମାନ। ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ। ମଣିଦ୍ୱୀପର ସ୍ମରଣ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।
Adhyaya 13
Janamejaya Performs the Amba Yajna and Liberates His Father
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଋଷି ବ୍ୟାସ ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଏବଂ ଦେବୀ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଜନମେଜୟ ନବରାତ୍ରି ସମୟରେ ଦେବୀ ଭାଗବତ ପାଠ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ନାରଦ ଆସି ସୂଚନା ଦିଅନ୍ତି ଯେ ପରୀକ୍ଷିତ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମଣି ଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସ ଦେବୀ ଭାଗବତକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
Adhyaya 14
Shrimad Devi Bhagavata Mahapurana Shravana Phala Varnanam
ଦେବୀ ଭାଗବତର ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୂତ ଏହି ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ପଠନ ଏବଂ ଶ୍ରବଣର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ୟ (ଫଳଶ୍ରୁତି) ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ସ୍ୱୟଂ ଭଗବତୀଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ପୁରାଣକୁ ବ୍ୟାସଦେବ ୧୮,୦୦୦ ଶ୍ଳୋକରେ ସଂକଳିତ କରିଥିଲେ। ସୂତ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଦାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୁମାରୀ ଏବଂ ସୁବାସିନୀ ଭୋଜନ ଏବଂ ଦେବୀ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବକ୍ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାର ବିଧି କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ରୋଗ ନିବାରଣ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ ଧନ ଓ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ନବରାତ୍ରି ସମୟରେ ଏହାର ପାଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟୀ। ଶେଷରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ମହାପୁରାଣ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି।
Frequently Asked Questions
The 12th Skandha primarily focuses on the supreme glory of the Gayatri Mantra, including its Kavacha and Sahasranama, the rules for Mantra Diksha, and a detailed description of Mani Dvipa, the ultimate abode of the Supreme Goddess.
Mani Dvipa is described as the supreme, eternal jeweled abode of Goddess Bhuvaneshwari. It is stated to be superior to Vaikuntha and Kailasa, consisting of multiple enclosures made of precious gems and metals, guarded by various Shaktis.
During a severe famine, Goddess Gayatri provided unending food through Sage Gautama. However, out of jealousy, the ungrateful Brahmins tried to frame the sage. Consequently, they were cursed to lose their Vedic knowledge and become degraded in the Kali Yuga.
Read Devi Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.