Book 5: The Devi Mahatmyam - The Slaying of Mahishasura, Shumbha, and Nishumbha
पञ्चमः स्कन्धः - महिषासुरशुम्भनिशुम्भवधम्
The Slaying of Mahishasura
ଦେବୀ ଭାଗବତର ପଞ୍ଚମ ସ୍କନ୍ଧ 'ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଯେଉଁଥିରେ ମହିଷାସୁର, ଶୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ବଧର କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏହି ସ୍କନ୍ଧ ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିର ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଯେତେବେଳେ ମହିଷାସୁର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିତାଡିତ କଲା, ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ତେଜରୁ ଭଗବତୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ଦେବୀ ମହିଷାସୁରର ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି ଶେଷରେ ସେହି ଅସୁରକୁ ବଧ କଲେ । ଏହା ପରେ ଶୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ଦେବୀ କୌଶିକୀ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ । ସେ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ, ଚଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ରକ୍ତବୀଜ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ । ଚାମୁଣ୍ଡା ଏବଂ ସପ୍ତମାତୃକାଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଦେବୀ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବଧ କରି ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ । ଏହି ସ୍କନ୍ଧ ଅହଂକାର ଉପରେ ଦୈବୀ ଶକ୍ତିର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ ।
Adhyayas in Skandha 5 - The Slaying of Mahishasura
Adhyaya 1
Yogamayaprabhavavarnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ରାଜା ଜନମେଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ପାଇଁ କାହିଁକି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ଯେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ପରମାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ମାନବୀୟ ଗୁଣରେ ଆବଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଯୋଗମାୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
Adhyaya 2
Mahishasurotpatti (The Birth of Mahishasura)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମହିଷାସୁରର ଜନ୍ମ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ରମ୍ଭ ଓ କରମ୍ଭଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରମ୍ଭଙ୍କ ବଧ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବରଦାନ ଏବଂ ରମ୍ଭଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଚିତାରୁ ମହିଷାସୁର ଓ ରକ୍ତବୀଜଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
Adhyaya 3
Daityasainyodyoga: The Preparations of the Daitya Army
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ମହିଷାସୁରର ଉତ୍ଥାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ବର ପାଇ ଗର୍ବିତ ମହିଷାସୁର ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୂତ ପଠାଇଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ପରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
Adhyaya 4
Bhayaturendradidevaih Suraguruna Saha Paramarshavarnanam
ମହିଷାସୁରର ଦୂତ ଯିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଭା ଡାକିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଲା। ବୃହସ୍ପତି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Adhyaya 5
Daityasainyaparajaya: Defeat of the Daitya Army
ଇନ୍ଦ୍ର ମହିଷାସୁର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ଗଠନ କରାଯାଏ। ଦେବତା ଏବଂ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଚିକ୍ଷୁର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ବିଡାଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଜୟନ୍ତଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ମୂର୍ଛିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଶେଷରେ ତାମ୍ର ଯମ ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ପରାସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Adhyaya 6
The Description of the Battle Between Mahishasura and the Devas
ମହିଷାସୁର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା | ମହିଷାସୁର ନିଜ ମାୟାରେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ | ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାୟା ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି | ଶିବ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାସୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଚାଶ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ | ମହିଷାସୁରର ଗଦା ପ୍ରହାରରେ ବିଷ୍ଣୁ ମୂର୍ଛିତ ହୁଅନ୍ତି | ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି |
Adhyaya 7
The Defeated Gods Take Refuge in Shankara
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମହିଷାସୁର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ମହିଷାସୁର ସ୍ୱର୍ଗ ଅଧିକାର କରେ। ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Adhyaya 8
Devyāḥ Svarūpodbhavavarṇanam: The Manifestation of the Devi's Form
ମହିଷାସୁର ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ତେଜରୁ ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କ କେଉଁ ଅଙ୍ଗ ଗଠିତ ହେଲା ତାହା ବ୍ୟାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
Adhyaya 9
The Arming of the Devi and the Proposal of Mahishasura's Minister
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର, ଶିବ ତ୍ରିଶୂଳ ଏବଂ ହିମବାନ ସିଂହ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଭୁଜା ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଥରିଉଠିଲା। ମହିଷାସୁର ନିଜର ଦୂତମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ଏବଂ ପରେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ନେଇ ପଠାଇଲେ।
Adhyaya 10
Mahishasura's Marriage Proposal to Devi through his Minister
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବୀ ମହିଷାସୁରର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଣାଯାଇଥିବା ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି। ନିଜକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମାତା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ କରି ସେ ଅସୁର ରାଜାକୁ ବିନାଶ କରିବା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶୃଙ୍ଖଳା ଫେରାଇ ଆଣିବା ନିଜର ଲକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାରୀ ଭାବି ମହିଷାସୁରର ଶକ୍ତିର ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନତାକୁ ପରିହାସ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦିଅନ୍ତି।
Adhyaya 11
Tamra's Persuasive Words to the Devi
ମହିଷାସୁର ଦେବୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ବିଚଳିତ ହୋଇ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରନ୍ତି। ବିରୂପାକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାରୀ ମନେକରି ବନ୍ଦୀ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅନ୍ତି। ଦୁର୍ଧର ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ସଙ୍କେତକୁ କାମଶାସ୍ତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ତାମ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି (ମାୟା) ଭାବରେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ଏବଂ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖନ୍ତି। ମହିଷାସୁର ତାମ୍ରଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ସନ୍ଧି ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇ ପଠାନ୍ତି। ତାମ୍ର ଦେବୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କରି ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅନ୍ତି।
Adhyaya 12
Devi's Rejection and the Counsel of Mahishasura's Ministers
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବୀ ତାମ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଣାଯାଇଥିବା ମହିଷାସୁରର ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କୁ ପଶୁ ବୋଲି ପରିହାସ କରି ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନିଜର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଜନାରେ ଅସୁରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତାମ୍ର ଫେରିଯାଇ ମହିଷାସୁରକୁ ସବୁ ଜଣାଇବା ପରେ ମହିଷାସୁର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି। ବିଡାଳ, ଦୁର୍ମୁଖ, ବାଷ୍କଳ ଓ ଦୁର୍ଧର ରାଜନୀତି ଓ ଭାଗ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଦୁର୍ଧର ଦେବୀଙ୍କୁ ମାୟା ବୋଲି କହି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି।
Adhyaya 13
The Slaying of Mahishasura's Generals Bashkala and Durmukha
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମହିଷାସୁରର ସେନାପତି ବାଷ୍କଳ ଏବଂ ଦୁର୍ମୁଖ ଦେବୀ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମହିଷାସୁରକୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅନ୍ତି। ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କୁ ପରିହାସ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ବାଷ୍କଳ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପରେ ଦେବୀ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ବଧ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ ଦୁର୍ମୁଖ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଦେବୀ ଖଡ଼୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତାର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରନ୍ତି। ଦେବଗଣ ଓ ଋଷିମାନେ ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
Adhyaya 14
The Slaying of Tamra and Chikshura
ଦୁର୍ମୁଖ ଏବଂ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମହିଷାସୁର ନିଜ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରେ | ଚିକ୍ଷୁର ଏବଂ ତାମ୍ର ଦେବୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି | ଚିକ୍ଷୁର ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଏ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ନିନ୍ଦା କରେ | ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନତାକୁ ପରିହାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତି | ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବୀ ତାମ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଚିକ୍ଷୁରଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ବଧ କରନ୍ତି | ଦେବତାମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି |
Adhyaya 15
The Slaying of Asiloma and Bidalakhya
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମହିଷାସୁର ଅସିଲୋମ ଓ ବିଡାଲାକ୍ଷ ନାମକ ଦୁଇ ଅସୁରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଏ। ଅସିଲୋମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭୋଗବିଳାସର ପ୍ରଲୋଭନ ଦେଖାଏ, କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜର ସଂକଳ୍ପ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଦେବୀ ବିଡାଲାକ୍ଷଙ୍କୁ ବାଣରେ ଏବଂ ଅସିଲୋମଙ୍କୁ ଖଡ୍ଗରେ ବଧ କରନ୍ତି।
Adhyaya 16
Mahishadvara Deviprabodhanam: Mahishasura's Proposal to the Devi
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମହିଷାସୁର ମହିଷ ରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ମାନବ ଯୋଦ୍ଧା ରୂପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଏ। ସେ ସାଂସାରିକ ସୁଖର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ସମ୍ବନ୍ଧ ବୁଝାନ୍ତି। ସେ ତାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମହିଷାସୁର ସ୍ତ୍ରୀ-ହତ୍ୟା ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରେ।
Adhyaya 19
Devi Santvanam: The Gods Praise the Devi
ମହିଷାସୁର ବଧ ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବଗଣ ଦେବୀ ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରମ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ନିର୍ଭରଶୀଳ। କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ହୋଇଥିଲେ।
Adhyaya 20
Mahishavadhanantaram Prithivisukhavarnanam: Description of the Happiness on Earth after the Slaying of Mahishasura
ରାଜା ଜନମେଜୟ ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ମହିଷାସୁର ବଧ ପରେ ଦେବୀ ନିଜର ପରମ ଧାମ ମଣିଦ୍ୱୀପକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଶାସନରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ବ୍ୟାସଦେବ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରକୃତିର ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ ଭେଦ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
Adhyaya 21
Shumbhanishumbhadvara Svargavijayavarnanam: The Conquest of Heaven by Shumbha and Nishumbha
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିଜୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ପୁଷ୍କରରେ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଲେ ଯେ ସେମାନେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜେୟ ରହିବେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ମନେକରି ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସୁରକ୍ଷା ମାଗିନଥିଲେ। ଚଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ରକ୍ତବୀଜଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜୟ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିତାଡିତ କଲେ। ବ୍ୟାସ କାଳର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଯାହା ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ।
Adhyaya 22
Devakritadevyaradhanavarnanam
ଦେବୀ ଭାଗବତର ପଞ୍ଚମ ସ୍କନ୍ଧର ୨୨ତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଶୁମ୍ଭାସୁର ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଲୋଡିଛନ୍ତି। ସେ ଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ପୁରୁଷାର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ହିମାଳୟକୁ ଯାଇ ମାୟା ବୀଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି। ଦେବୀ ଅମ୍ବିକା ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛନ୍ତି।
Adhyaya 23
Devya Sugrivadutaya Swavratakathanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକା ଓ କାଳିକା ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୁମ୍ଭକୁ ଜଣାନ୍ତି। ଶୁମ୍ଭ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଦୂତକୁ ପଠାଏ। ଦେବୀ ନିଜର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ଯେ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରିବ, ସେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ।
Adhyaya 24
Devi Mahatmya: The Sending of Dhumralochana
ଦୂତ ସୁଗ୍ରୀବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିବୃତ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଶୁମ୍ଭର ଅପାର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚେତାବନୀ ଦିଅନ୍ତି। ଦେବୀ ନିଜର ପିଲାଦିନର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୋହରାଇଛନ୍ତି ଯେ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରିବ ସେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଫେରିଯାଇ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଏହା ଜଣାଇଲେ। ଶୁମ୍ଭ ନିଜ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ଧୂମ୍ରଲୋଚନଙ୍କୁ ଷାଠିଏ ହଜାର ସୈନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ଦେବୀଙ୍କ 'ଯୁଦ୍ଧ' ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ 'ରତି-ସଂଗ୍ରାମ' ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
Adhyaya 25
Devyasaha Yuddhaya Chandamundapreshanam (Sending Chanda and Munda to Fight the Devi)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବୀ କାଳୀ ଧୂମ୍ରଲୋଚନଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ପରିହାସ କରିଛନ୍ତି। ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାର ଇଚ୍ଛାକୁ ସେ ସିଂହୀ ଓ ଶୃଗାଳର ମିଳନ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି। ଦେବୀ କେବଳ 'ହୁଙ୍କାର' ଦ୍ୱାରା ଧୂମ୍ରଲୋଚନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ। ପରେ ଶୁମ୍ଭ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ।
Adhyaya 26
Chanda Munda Vadha and the Naming of Chamunda
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି। ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କୁ ପରିହାସ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ଲଲାଟରୁ କାଳୀ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଅସୁର ସେନାକୁ ବିନାଶ କରନ୍ତି। ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବାରୁ ଅମ୍ବିକା ତାଙ୍କୁ 'ଚାମୁଣ୍ଡା' ନାମରେ ଅଭିହିତ କରନ୍ତି।
Adhyaya 27
Raktabija's March and the Dialogue with the Devi
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବଞ୍ଚିଥିବା ଅସୁରମାନେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କାଳିକାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡି ପାତାଳକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଶୁମ୍ଭ ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରି ରକ୍ତବୀଜଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ରକ୍ତବୀଜ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅହଂକାର ସହ କହିଲେ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗାର ରସର ପ୍ରଶଂସା କରି ଶୁମ୍ଭ ବା ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ। ଦେବୀ ଓ କାଳିକା ତାଙ୍କ ମୂର୍ଖତା ଦେଖି ହସିଲେ।
Adhyaya 28
The Battle with Raktabija and the Emergence of the Matrikas
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବୀ ଅସୁର ଦୂତଙ୍କୁ ପରିହାସ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ହିଁ ବିବାହ କରିବେ ବୋଲି ନିଜର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୋହରାଇଛନ୍ତି। ରକ୍ତବୀଜ ଆକ୍ରମଣ କରେ କିନ୍ତୁ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ବାଣରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇଯାଏ। ଶୁମ୍ଭ ଏକ ବିଶାଳ ସେନା ପଠାଏ। ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ ଆଦି ମାତୃକାମାନେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ଭଗବାନ ଶିବ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ଉଗ୍ର ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ଯିଏ ଶିବଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବରେ ପଠାନ୍ତି (ଶିବଦୂତୀ)। ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଜାରି ରଖନ୍ତି ଏବଂ ମାତୃକାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରନ୍ତି, ଯାହା ପରେ ରକ୍ତବୀଜ ପୁନର୍ବାର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସେ।
Adhyaya 29
The Slaying of Raktabija and Nishumbha's March for Battle
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାସ ଦେବୀ ଏବଂ ରକ୍ତବୀଜ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ରକ୍ତବୀଜର ରକ୍ତରୁ ନୂତନ ଦାନବ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲେ। ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ କାଳୀ ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପାନ କରି ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହା ପରେ ନିଶୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
Adhyaya 30
The Slaying of Nishumbha and the Demons' Advice to Shumbha
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଶୁମ୍ଭ ଦେବୀ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଦେବୀ ତାଙ୍କର ବ୍ୟର୍ଥ ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ହସନ୍ତି ଏବଂ ମାୟାର ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବୀ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତି। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅସୁରମାନେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ କାଳର ମହିମା ବୁଝାଇ ପାତାଳକୁ ଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି।
Adhyaya 31
Skandha 5, Adhyaya 31: Shumbha Vadha
ସ୍କନ୍ଧ ୫, ଅଧ୍ୟାୟ ୩୧ରେ ଶୁମ୍ଭ ବଧର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ନିଶୁମ୍ଭ ଏବଂ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ଶୁମ୍ଭ ଭାଗ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କାଳିକା ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ବ୍ୟାସଦେବ ଫଳଶ୍ରୁତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
Adhyaya 32
The Meeting of King Suratha and Merchant Samadhi
ରାଜା ଜନମେଜୟ ଦେବୀ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ମହିମା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୂଜାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି। ବ୍ୟାସଦେବ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ରାଜା ସୁରଥଙ୍କ ଇତିହାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତାରିତ ହୋଇ ସୁରଥ ଋଷି ସୁମେଧାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେ ସମାଧି ନାମକ ଜଣେ ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଭେଟନ୍ତି। ଉଭୟେ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Adhyaya 33
Skandha 5, Adhyaya 33: The Power of Mahamaya and the Dispute Between Brahma and Vishnu
ରାଜା ସୁରଥ ଋଷି ସୁମେଧାଙ୍କୁ ପଚାରିଛନ୍ତି ଯେ ସଂସାର ମାୟା ବୋଲି ଜାଣି ମଧ୍ୟ ସେ କାହିଁକି ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଓ ପରିବାର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ। ସୁମେଧା ବୁଝାଇଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ମହାମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିବାଦ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରକଟ ହେବା କଥା କହିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ଓ କେତକୀ ଫୁଲର ଅଭିଶାପ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଶକ୍ତିଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚତା ପ୍ରମାଣ କରିଛନ୍ତି।
Adhyaya 34
Devi Bhagavatam Skandha 5 Adhyaya 34: The Method of Worshipping the Goddess and Navaratri Vrata
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାଜା ସୁରଥ ଋଷି ମେଧାଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି ବିଷୟରେ ପଚାରିଛନ୍ତି। ଋଷି ନିତି ପୂଜା, ଯନ୍ତ୍ର ଅଙ୍କନ ଏବଂ ନବାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ସେ ଆଶ୍ୱିନ ଓ ଚୈତ୍ର ମାସର ନବରାତ୍ରି ବ୍ରତ, କଳସ ସ୍ଥାପନ, ହୋମ ଏବଂ କନ୍ୟା ପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ମୁକ୍ତି, ହଜିଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।
Adhyaya 35
The Penance of King Suratha and Vaishya Samadhi and the Boons Granted by the Goddess
ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିବା ପରେ ରାଜା ସୁରଥ ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ସମାଧି ଋଷି ସୁମେଧାଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇଲେ । ସେମାନେ ନବାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ତିନି ବର୍ଷ କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲେ । ଶେଷରେ ନିଜର ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ଆହୁତି ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ । ରାଜା ନିଜର ରାଜ୍ୟ ଓ ମନୁ ହେବାର ବର ପାଇଲେ ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ ।
Frequently Asked Questions
Skandha 5 primarily deals with the manifestation of Goddess Durga from the combined energies of the Devas and her epic battles against powerful demons like Mahishasura, Shumbha, Nishumbha, and Raktabija, closely paralleling the events of the Devi Mahatmyam.
Raktabija had a boon where every drop of his blood that fell to the ground would spawn a clone. To defeat him, Goddess Kali (Chamunda) expanded her mouth to drink every drop of his blood before it touched the earth, allowing Goddess Durga to strike the fatal blow without new demons arising.
During the battle against Shumbha and Nishumbha's forces, the Goddess manifests fierce forms like Kaushiki and Kali (who earns the name Chamunda for slaying Chanda and Munda). Additionally, the Saptamatrikas (Brahmani, Maheshwari, Vaishnavi, etc.) emerge from the Devas to assist in the war.
Read Devi Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.