The Lineage of Vyasa and the Sarpa Satra
द्वितीयः स्कन्धः
Cosmic Dissolution & the Divine Feminine Rebirth
ଦେବୀ ଭାଗବତର ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍କନ୍ଧ ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏବଂ କୁରୁ ବଂଶର ଇତିହାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଋଷି ପରାଶର ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କଠାରୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନ୍ମ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଗଙ୍ଗା ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ସ୍କନ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବଙ୍କ ଜନ୍ମ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା ଏବଂ ଯାଦବ ବଂଶର ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଅଭିଶାପ ଏବଂ ତକ୍ଷକ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ। ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ଜନମେଜୟ ସର୍ପ ସତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଆସ୍ତିକ ମୁନି ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ ବ୍ୟାସଦେବ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଦେବୀ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ।
Adhyayas in Skandha 2 - Cosmic Dissolution & Rebirth
Adhyaya 1
Matsyagandhotpatti Varnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ବ୍ୟାସ ଏବଂ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି। ସୂତ ଆଦି ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ରାଜା ଉପରିଚର ବସୁଙ୍କ କଥା କୁହନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯିବା ସମୟରେ ଯମୁନାରେ ପଡିଯାଏ ଏବଂ ଏକ ମାଛ (ଅଭିଶପ୍ତ ଅପ୍ସରା ଅଦ୍ରିକା) ତାହାକୁ ଗିଳିଦିଏ। ମାଛ ପେଟରୁ ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି, ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ସତ୍ୟବତୀ।
Adhyaya 2
Vyasa Janma Varnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଲୌକିକ ଜନ୍ମ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ପରାଶର ମୁନି ଯମୁନା କୂଳରେ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅକ୍ଷତ କୌମାର୍ଯ୍ୟର ବର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମିଳନରୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ବ୍ୟାସ ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
Adhyaya 4
Devavratotpatti Varnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୂତ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ଏବଂ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଶାନ୍ତନୁ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅନ୍ତି। ସେ ସର୍ତ୍ତ ରଖନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ ନାହିଁ। ସେ ସାତଟି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ (ଅଭିଶପ୍ତ ବସୁ) ନଦୀରେ ବିସର୍ଜନ କରି ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଅଷ୍ଟମ ପୁତ୍ର ସମୟରେ ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ନିଜର ପରିଚୟ ଦେଇ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି। ବର୍ଷ ପରେ ସେ ଶିକ୍ଷିତ ଦେବବ୍ରତଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କରନ୍ତି।
Adhyaya 5
Devavrata Pratigya Varnanam
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ଶିକାର ସମୟରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ (ଗନ୍ଧବତୀ) ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପିତା ଶର୍ତ୍ତ ରଖନ୍ତି ଯେ କେବଳ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ହିଁ ସିଂହାସନର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବେ। ନିଜର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ଅଧିକାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶାନ୍ତନୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଫେରି ଆସନ୍ତି। ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣିବା ପରେ ଦେବବ୍ରତ 'ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା' କରନ୍ତି ଯେ ସେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ଏବଂ ଆଜୀବନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବେ।
Adhyaya 6
Yudhishthira-adi Utpatti Varnanam
ସୂତ ମୁନି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଏବଂ ବିଦୁରଙ୍କ ଜନ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ପାଣ୍ଡୁ ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ ବନକୁ ଯାଆନ୍ତି। କୁନ୍ତୀ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି। ମାଦ୍ରୀ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି। କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Adhyaya 7
The Story of the Pandavas and the Vision of the Dead Warriors
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବନଗମନ, ବିଦୁରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କ କୃପାରୁ ମୃତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କଠାରୁ ଧନ ନେଇ ବନକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ବିଦୁରଙ୍କ ତେଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହୁଏ। ପରେ ବ୍ୟାସ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କ କୃପାରୁ ମୃତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରାନ୍ତି।
Adhyaya 8
Ruru Charitra Varnanam (The Story of Ruru)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଦାବାନଳରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଯାଦବ ବଂଶର ବିନାଶ ଏବଂ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସ୍ୱଧାମ ଗମନ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, ଦ୍ୱାରକା ତ୍ୟାଗ, ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ହିମାଳୟ ଯାତ୍ରା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ପରୀକ୍ଷିତ ଋଷିଙ୍କ ବେକରେ ମୃତ ସର୍ପ ପକାଇବା, ଅଭିଶାପ ପାଇବା ଏବଂ ରୁରୁ-ପ୍ରମଦ୍ୱରା କଥାର ଆରମ୍ଭ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ବିଷୟ।
Adhyaya 9
King Parikshit's Retreat to the Secret Palace and the Tale of Ruru and Pramadvara
ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ରୁରୁ ଏବଂ ପ୍ରମଦ୍ୱରାଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତି। ସର୍ପାଘାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ପ୍ରମଦ୍ୱରାଙ୍କୁ ରୁରୁ ନିଜର ଅଧା ଆୟୁ ଦେଇ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରନ୍ତି। ଏହି କଥାରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ପରୀକ୍ଷିତ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଅଭିଶାପରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ସପ୍ତତଳ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ-ନିବାରକ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା କଶ୍ୟପ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ବାହାରନ୍ତି।
Adhyaya 10
Parikshinmaranam: The Death of King Parikshit
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ତକ୍ଷକ ନାଗ କଶ୍ୟପ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଟକାଇଛନ୍ତି। କଶ୍ୟପ ଏକ ମୃତ ବରଗଛକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରନ୍ତି। ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ବିଦାୟ କରନ୍ତି। ତକ୍ଷକ ଫଳ ଭିତରେ ପୋକ ହୋଇ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଦଂଶନରେ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
Adhyaya 11
Sarpasatra-varnanam: The Description of the Snake Sacrifice
ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜନମେଜୟ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କଲେ। ଋଷି ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ସର୍ପ ସତ୍ର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଆସ୍ତିକ ମୁନିଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପରେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଶେଷରେ ସେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେଲେ।
Adhyaya 12
Śrotṛpravaktṛprasaṅga: The Context of the Speaker and Listener
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଦେବୀ ଭାଗବତ ଶୁଣାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଛନ୍ତି। ଜନମେଜୟ ଆସ୍ତିକ ମୁନିଙ୍କ ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି। ବ୍ୟାସ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ବିବାହ, କଦ୍ରୁ ଓ ବିନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା, ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା ଅଭିଶାପ ଏବଂ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ଆଣିବା କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଶେଷରେ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ସେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It focuses on the ancestral lineage of the Mahabharata, including the birth of Veda Vyasa, the Kuru dynasty, King Parikshit's death by snakebite, and Janamejaya's Sarpa Satra.
King Parikshit's death by Takshaka prompts his son Janamejaya to perform a snake sacrifice. To find peace and end the cycle of vengeance, Vyasa advises Janamejaya to listen to the Devi Bhagavata Purana.
The young sage Astika, born to Sage Jaratkaru and the snake-sister of Vasuki, intervenes and successfully halts the Sarpa Satra to save the remaining serpents.
Read Devi Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.