Adhyaya 7

Verse 1

देवीभागवतपुराणम्/स्कन्धः १२/अध्यायः ०७ वेदव्यासः‎ ← देवीभागवतपुराणम्/स्कन्धः १२/अध्यायः ०६ देवीभागवतपुराणम्/स्कन्धः १२/अध्यायः ०७ वेदव्यासः‎ देवीभागवतपुराणम्/स्कन्धः १२/अध्यायः ०८ → मन्त्रदीक्षाविधिवर्णनम् नारद उवाच श्रुतं सहस्रनामाख्यं श्रीगायत्र्याः फलप्रदम् । स्तोत्रं महोन्नतिकरं महाभाग्यकरं परम्

ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ଶ୍ରୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ଫଳପ୍ରଦ ସହସ୍ରନାମ ନାମକ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିଲି, ଯାହା ମହାନ ଉନ୍ନତି ଓ ପରମ ସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 2

अधुना श्रोतुमिच्छामि दीक्षालक्षणमुत्तमम् । विना येन न सिध्येत देवीमन्त्रेऽधिकारिता

ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଦୀକ୍ଷାର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ବିନା ଦେବୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଧିକାର ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 3

ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां विशां स्त्रीणां तथैव च । सामान्यविधिना सर्वं विस्तरेण वद प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୁ! ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସାମାନ୍ୟ ବିଧିରେ ସବୁକିଛି ବିସ୍ତାର ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 4

श्रीनारायण उवाच शृणु दीक्षां प्रवक्ष्यामि शिष्याणां भावितात्मनाम् । देवाग्निगुरुपूजादावधिकारो यया भवेत्

ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃକରଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଅଗ୍ନି ଏବେ ଗୁରୁ ପୂଜା ଆଦିରେ ଅଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 5

दिव्यं ज्ञानं हि या दद्यात्कुर्यात्पापक्षयं तु या । सैव दीक्षेति सम्प्रोक्ता वेदतन्त्रविशारदैः

ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ଯାହା ପାପ କ୍ଷୟ କରେ, ତାହାକୁ ହିଁ ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ର ବିଶାରଦମାନେ 'ଦୀକ୍ଷା' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 6

अवश्यं सा तु कर्तव्या यतो बहुफला मता । गुरुशिष्यावुभावत्राप्यतिशुद्धावपेक्षितौ

ତାହା ଅବଶ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ କାରଣ ତାହା ବହୁ ଫଳଦାୟୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏଠାରେ ଗୁରୁ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

Verse 7

गुरुस्तु विधिवत्प्रातः कृत्यं सर्वं विधाय च । स्नानसन्ध्यादिकं सर्वं यथाविधि विधाय च

ଗୁରୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାତଃକାଳର ସମସ୍ତ କୃତ୍ୟ ସମାପନ କରି ଏବଂ ସ୍ନାନ-ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଦି ସବୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି...

Verse 8

कमण्डलुकरो मौनी गृहं यायात्सरित्तटात् । यागमण्डपमासाद्य विशेत्तत्रासने वरे

ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ମୌନ ହୋଇ ନଦୀ କୂଳରୁ ଗୃହକୁ ଆସିବେ। ତା’ପରେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିବେ।

Verse 9

आचम्य प्राणानायम्य गन्धपुष्पविमिश्रितम् । सप्तवारास्त्रमन्त्रेण जप्तं वारि सुसाधयेत्

ଆଚମନ ଓ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପ ମିଶ୍ରିତ ଜଳକୁ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ସାତଥର ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।

Verse 10

वारिणा तेन मतिमानस्त्रमन्त्रं समुच्चरन् । प्रोक्षयेद्‌द्वारमखिलं ततः पूजां समाचरेत्

ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବେ ଏବଂ ତା’ପରେ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବେ।

Verse 11

ऊर्ध्वोदुम्बरके देवं गणनाथं तथा श्रियम् । सरस्वतीं नाममन्त्रैः पूजयेद्‌गन्धपुष्पकैः

ଦ୍ୱାରର ଉପର ଭାଗରେ ଗଣନାଥ, ଶ୍ରୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ନାମମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରିବେ।

Verse 12

द्वारदक्षिणशाखायां गङ्‌गां विघ्नेशमर्चयेत् । द्वारस्य वामशाखायां क्षेत्रपालं च सूर्यजाम्

ଦ୍ୱାରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କୁ ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରୀ ଯମୁନାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ।

Verse 13

देहल्यां पूजयेदस्त्रदेवतामस्त्रमन्त्रतः । सर्वं देवीमयं दृश्यमिति सञ्चिन्त्य सर्वतः

ଦେହଳୀରେ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ରଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ସବୁକିଛି ଦେବୀମୟ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବେ।

Verse 14

दिव्यानुत्सारयेद्विघ्नानस्त्रमन्त्रजपेन तु । अन्तरिक्षगतान्विघ्नान्पादघातैस्तु भूमिगान्

ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବେ, ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ଓ ଭୂମିର ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ପାଦାଘାତ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିବେ।

Verse 15

वामशाखां स्पृशन्पश्चात्प्रविशेद्दक्षिणाङ्घ्रिणा । प्रविश्य कुम्भं संस्थाप्य सामान्यार्घ्यं विधाय च

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ପ୍ରଥମେ ରଖି ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ପ୍ରବେଶ କରି କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରିବେ ଏବଂ ସାମାନ୍ୟାର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।

Verse 16

तेन चार्घ्यजलेनापि नैर्ऋत्यां दिशि पूजयेत् । वास्तुनाथं पद्मयोनिं गन्धपुष्पाक्षतादिभिः

ସେହି ଅର୍ଘ୍ୟଜଳରେ ନୈଋତ ଦିଗରେ ବାସ୍ତୁନାଥ ଓ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ ଆଦିରେ ପୂଜା କରିବେ।

Verse 17

ततः कुर्यात्पञ्चगव्यं तेन चार्घ्योदकेन च । तोरणस्तम्भपर्यन्तं प्रोक्षयेन्मण्डपं गुरुः

ଏହାପରେ ଗୁରୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ସେହି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟଜଳରେ ତୋରଣ ସ୍ତମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବେ।

Verse 18

सर्वं देवीमयं चेदं भावयेन्मनसा किल । मूलमन्त्रं जपन्भक्त्या प्रोक्षणं स्याच्छराणुना

ଏହି ସବୁକିଛି ଦେବୀମୟ ବୋଲି ମନରେ ଭାବନା କରିବେ। ଭକ୍ତିର ସହିତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବେ।

Verse 19

शरमन्त्रं समुच्चार्य ताडयेन्मण्डपक्षमाम् । हुंमन्त्रं तु समुच्चार्य कुर्यादभ्युक्षणं ततः

ଶର (ଅସ୍ତ୍ର) ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମଣ୍ଡପର ଭୂମିକୁ ତାଡ଼ିତ କରିବେ। ଏହାପରେ 'ହୁଁ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ କରିବେ।

Verse 20

धूपयेदन्तरं धूपैर्विकिरान् विकिरेत्ततः । मार्जयेत्तांस्तु मार्जन्या कुशनिर्मितया पुनः

ଅନ୍ତରକୁ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ସୁବାସିତ କରି ବିକିରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଛାଇ ଦେବ। ତା’ପରେ କୁଶ ନିର୍ମିତ ଝାଡ଼ୁରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଫା କରିବ।

Verse 21

ईशानदिशि तत्पुञ्जं कृत्वा संस्थापयेन्मुने । पुण्याहवाचनं कृत्वा दीनानाथांश्च तोषयेत्

ହେ ମୁନି! ସେହି ପୁଞ୍ଜକୁ ଈଶାନ ଦିଗରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପୁଣ୍ୟାହବାଚନ କରି ଦୀନ ଓ ଅନାଥମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ।

Verse 22

विशेन्मृद्वासने पश्चान्नमस्कृत्य गुरुं निजम् । प्राङ्मुखो विधिवद्ध्यात्वा देयमन्त्रस्य देवताम्

ଏହାପରେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କୋମଳ ଆସନରେ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ବସିବ। ତା’ପରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 23

भूतशुद्ध्यादिकं कृत्वा पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना । ऋष्यादिन्यासकं कुर्याद्देयमन्त्रस्य वै मुने

ହେ ମୁନି! ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଭୂତଶୁଦ୍ଧି ଆଦି କରି ପ୍ରଦତ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ଆଦି ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 24

न्यसेन्मुनिं तु शिरसि मुखे छन्दः समीरितम् । देवतां हृदयाम्भोजे गुह्ये बीजं तु पादयोः

ମସ୍ତକରେ ଋଷି, ମୁଖରେ ଛନ୍ଦ, ହୃଦୟ କମଳରେ ଦେବତା, ଗୁହ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବୀଜ ଏବଂ ପାଦରେ ଶକ୍ତିର ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 25

शक्तिं विन्यस्य पश्चात्तु तालत्रयरवात्ततः । दिग्बन्धं कारयेत्पश्चाच्छोटिकाभिस्त्रिभिर्नरः

ଶକ୍ତି ନ୍ୟାସ କରିବା ପରେ ତିନିଥର କରତାଳି ଦେଇ ଏବଂ ପରେ ତିନିଥର ଚୁଟକି ବଜାଇ ଦିଗବନ୍ଧନ କରିବ।

Verse 26

प्राणायामं ततः कृत्वा मूलमन्त्रमनुस्मरन् । मातृकां विन्यसेद्देहे तत्प्रकारस्तथोच्यते

ଏହାପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବ ଏବଂ ଶରୀରରେ ମାତୃକା ନ୍ୟାସ କରିବ, ଯାହାର ବିଧି ଏହିପରି।

Verse 27

ॐ अं नम इति प्रोच्य न्यसेच्छिरसि मन्त्रवित् । एवमेव तु सर्वेषु न्यसेत्स्थानेषु वै मुने

ମନ୍ତ୍ରବିତ୍ 'ଓଁ ଅଂ ନମଃ' କହି ମସ୍ତକରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ହେ ମୁନି! ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 28

मूलमन्त्रं षडङ्गं च न्यसेदङ्गेषु सत्तमः । अङ्गुष्ठादिष्वङ्गुलीषु हृदयादिषु च क्रमात्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ବୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଳି ଆଦି ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଏବଂ ହୃଦୟ ଆଦି ଅଙ୍ଗରେ କ୍ରମଶଃ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 29

नमः स्वाहावषड्युक्तैर्हुंवौषट्फट्पदान्वितैः । प्रणवादियुतैर्मन्त्रैः षड्भिरेव षडङ्गकम्

ନମଃ, ସ୍ୱାହା, ବଷଟ୍, ହୁଁ, ବୌଷଟ୍ ଓ ଫଟ୍ ଶବ୍ଦଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଣବ ଆଦି ଯୁକ୍ତ ଛଅଟି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଷଡ଼ଙ୍ଗ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 30

वर्णन्यासादिकं पश्चान्मूलमन्त्रस्य योजयेत् । स्थानेषु तत्तत्कल्पोक्तेष्विति न्यासविधिः स्मृतः

ଏହାପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନ୍ୟାସକୁ କଳ୍ପୋକ୍ତ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ କରିବା ଉଚିତ । ଏହାକୁ ହିଁ ନ୍ୟାସ ବିଧି କୁହାଯାଏ ।

Verse 31

ततो निजे शरीरेऽस्मिंश्चिन्तयेदासनं शुभम् । दक्षांसे च न्यसेद्धर्मं वामांसे ज्ञानमेव च

ତା’ପରେ ନିଜ ଶରୀରରେ ଶୁଭ ଆସନର ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ । ଡାହାଣ କାନ୍ଧରେ ଧର୍ମ ଏବଂ ବାମ କାନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନର ନ୍ୟାସ କରିବ ।

Verse 32

वामोरौ चापि वैराग्यं दक्षोरावथ विन्यसेत् । ऐश्वर्यं मुखदेशे तु मुने ध्यायेदधर्मकम्

ହେ ମୁନେ! ବାମ ଜଙ୍ଘରେ ବୈରାଗ୍ୟ ଏବଂ ଡାହାଣ ଜଙ୍ଘରେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ନ୍ୟାସ କରିବ । ମୁଖ ଦେଶରେ ଅଧର୍ମର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ ।

Verse 33

वामपार्श्वे नाभिदेशे दक्षपार्श्वे तथा पुनः । नञादीश्चापि ज्ञानादीन्पूर्वोक्तानेव विन्यसेत्

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ନାଭି ଦେଶରେ ଏବଂ ପୁଣି ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଗୁଣମାନଙ୍କର ବିପରୀତ (ଅଜ୍ଞାନ ଆଦି) ନ୍ୟାସ କରିବ ।

Verse 34

पादा धर्मादयः प्रोक्ताः पीठस्य मुनिसत्तम । अधर्माद्यास्तु गात्राणि स्मृतानि मुनिपुङ्गवैः

ହେ ମୁନିସତ୍ତମ! ଧର୍ମ ଆଦି ପୀଠର ପାଦ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଅଧର୍ମ ଆଦିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ପୀଠର ଅଙ୍ଗ ବୋଲି ମାନନ୍ତି ।

Verse 35

मध्येऽनन्तं हृदि स्थाने न्यसेन्मृद्वासने स्थले । प्रपञ्चपद्मं विमलं तस्मिन्सूर्येन्दुपावकान्

ହୃଦୟ ସ୍ଥାନର ମଧ୍ୟରେ କୋମଳ ଆସନରେ ଅନନ୍ତଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବ । ସେହି ନିର୍ମଳ ପ୍ରପଞ୍ଚ-ପଦ୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବ ।

Verse 36

न्यसेत्कलायुतान्मन्त्री संक्षेपात्ता वदाम्यहम् । सूर्यस्य द्वादश कलास्ता इन्दोः षोडश स्मृताः

ମନ୍ତ୍ରବେତ୍ତା ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ କଳା ସହିତ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବାର କଳା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଷୋହଳ କଳା କୁହାଯାଇଛି ।

Verse 37

दश वह्नेः कलाः प्रोक्तास्ताभिर्युक्तांस्तु तान्स्मरेत् । सत्त्वं रजस्तमश्चैव न्यसेत्तेषामथोपरि

ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଦଶ କଳା କୁହାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ । ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଏବଂ ତମ ଗୁଣର ନ୍ୟାସ କରିବ ।

Verse 38

आत्मानमन्तरात्मानं परमात्मानमेव च । ज्ञानात्मानं न्यसेद्विद्वानित्थं पीठस्य कल्पना

ବିଦ୍ୱାନ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା ଏବଂ ଜ୍ଞାନାତ୍ମାର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଭାବରେ ପୀଠର କଳ୍ପନା କରାଯାଏ ।

Verse 39

अमुकासनाय नम इति मन्त्रेण साधकः । आसनं पूजयित्वा तु तस्मिन्ध्यायेत्पराम्बिकाम्

'ଅମୁକାସନାୟ ନମଃ' ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସାଧକ ଆସନର ପୂଜା କରି ସେଥିରେ ପରାମ୍ବିକାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ ।

Verse 40

कल्पोक्तविधिना मन्त्री देयमन्त्रस्य देवताम् । मानसैरुपचारैश्च पूजयेत्तां यथाविधि

କଳ୍ପୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସାଧକ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ମାନସ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବେ।

Verse 41

मुद्राः प्रदर्शयेद्विद्वान्कल्पोक्ता मोदकारिकाः । याभिर्विरचिताभिस्तु मोदो देव्यास्तु जायते

ବିଦ୍ୱାନ ସାଧକ କଳ୍ପୋକ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟୀ ମୁଦ୍ରାସମୂହ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 42

श्रीनारायण उवाच ततः स्ववामभागाग्रे षट्कोणोपरि वर्तुलम् । चतुरस्रयुतं सम्यङ्‌मध्ये मण्डलमालिखेत्

ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏହାପରେ ନିଜର ବାମ ଭାଗରେ ଷଟ୍‌କୋଣ, ତା’ ଉପରେ ବର୍ତ୍ତୁଳ ଏବଂ ଚତୁରସ୍ର ଯୁକ୍ତ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରିବେ।

Verse 43

मध्ये त्रिकोणं संलिख्य शङ्खमुद्रां प्रदर्शयेत् । षडङ्गानि च षट्कोणेष्वर्चयेत्कुसुमादिभिः

ମଧ୍ୟରେ ତ୍ରିକୋଣ ଅଙ୍କନ କରି ଶଙ୍ଖ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବେ। ଷଟ୍‌କୋଣରେ ପୁଷ୍ପାଦି ଦ୍ୱାରା ଷଡ଼ଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବେ।

Verse 44

अग्न्यादिषु तु कोणेषु षडङ्गार्चनमाचरेत् । आधारपात्रमादाय शङ्खस्य मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅଗ୍ନି ଆଦି କୋଣରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବେ। ଏହାପରେ ଶଙ୍ଖର ଆଧାର ପାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି...

Verse 45

अस्त्रमन्त्रेण सम्प्रोक्ष्य स्थापयेत्तत्र मण्डले । मं वह्निमण्डलायोक्त्वा ततो दशकलात्मने

ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି ସେହି ମଣ୍ଡଳରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। 'ମଂ ବହ୍ନିମଣ୍ଡଳାୟ' ଏବଂ ପରେ 'ଦଶକଳାତ୍ମନେ' କହି...

Verse 46

अमुकदेव्या अर्घ्यपात्रस्थानाय नम इत्यपि । मन्त्रोऽयमुक्तः शङ्खस्याप्याधारस्थापने बुधैः

'ଅମୁକଦେବ୍ୟା ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରସ୍ଥାନାୟ ନମଃ' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍ଖର ଆଧାର ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 47

आधारे पूर्वमारभ्य प्रदक्षिणक्रमेण तु । दश वह्निकलाः पूज्या वह्निमण्डलसंस्थिताः

ଆଧାରରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କ୍ରମରେ ବହ୍ନି ମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଗ୍ନିର ଦଶ କଳାର ପୂଜା କରିବେ।

Verse 48

ततो वै मूलमन्त्रेण प्रोक्षितं शङ्खमुत्तमम् । स्थापयेत्तत्र चाधारे मूलमन्त्रमनुस्मरन्

ଏହାପରେ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ଷିତ ଉତ୍ତମ ଶଙ୍ଖକୁ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି ସେହି ଆଧାରରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ।

Verse 49

अं सूर्यमण्डलायोक्त्वा द्वादशान्ते कलात्मने । अमुकदेव्यर्घ्यपात्राय नम इत्युच्चरेत्ततः

'ଅଂ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳାୟ' ଏବଂ ପରେ 'ଦ୍ୱାଦଶକଳାତ୍ମନେ' କହି 'ଅମୁକଦେବ୍ୟର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରାୟ ନମଃ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।

Verse 50

शं शङ्खाय पदं प्रोच्य नम इत्येतदुच्चरेत् । प्रोक्षयेत्तेन तं शङ्खं तस्मिन्द्वादश पूजयेत्

'ଶଂ ଶଙ୍ଖାୟ ନମଃ' କହି ଶଙ୍ଖକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବ ଏବଂ ସେଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ କଳାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 51

सूर्यस्य द्वादश कलास्तपन्याद्या यथाक्रमम् । विलोममातृकां प्रोच्य मूलमन्त्रं विलोमकम्

ତପନୀ ଆଦି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ କଳାଙ୍କୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ପୂଜା କରିବ। ବିଲୋମ ମାତୃକା ଓ ବିଲୋମ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବ।

Verse 52

जलैरापूरयेच्छङ्खं तत्र चेन्दोः कलां न्यसेत् । ॐ सोममण्डलायोक्त्वान्ते षोडशकलात्मने

ଶଙ୍ଖକୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସେଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଳା ନ୍ୟାସ କରିବ। 'ଓଁ ସୋମମଣ୍ଡଳାୟ ଷୋଡ଼ଶକଳାତ୍ମନେ' ମନ୍ତ୍ରରେ।

Verse 53

अमुकार्घ्यामृतायेति हृन्मन्त्रान्तो मनुः स्मृतः । पूजयेन्मनुना तेन जलं तु सृणिमुद्रया

'ଅମୁକାର୍ଘ୍ୟାମୃତାୟ ନମଃ' ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସୃଣି ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଜଳକୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 54

तीर्थान्यावाह्य तत्रैवाप्यष्टकृत्वो जपेन्मनुम् । षडङ्गानि जले न्यस्य हृदा संपूजयेदपः

ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ଆଠଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବ। ଷଡ଼ଙ୍ଗ ନ୍ୟାସ କରି ହୃଦୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ଜଳକୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 55

अष्टकृत्वो जपेन्मूलं छादयेन्मत्स्यमुद्रया । ततो दक्षिणदिग्भागे शङ्खस्य प्रोक्षणीं न्यसेत्

ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଆଠଥର ଜପ କରି ମତ୍ସ୍ୟ ମୁଦ୍ରାରେ ଢାଙ୍କିବ। ଶଙ୍ଖର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀ ପାତ୍ର ରଖିବ।

Verse 56

शङ्खाम्बु किञ्चिन्निक्षिप्य प्रोक्षयेत्तेन सर्वतः । पूजाद्रव्यं निजात्मानं विशुद्धं भावयेत्ततः

ଶଙ୍ଖ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରି ପୂଜା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଭାବିବ।

Verse 57

श्रीनारायणाय उवाच ततः स्वपुरतो वेद्यां सर्वतोभद्रमण्डलम् । संलिख्य कर्णिकामध्यं पूरयेच्छालितण्डुलैः

ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ - ବେଦୀ ଉପରେ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରି ତା' ମଧ୍ୟରେ ଶାଳି ଚାଉଳ ଭରିବ।

Verse 58

आस्तीर्य दर्भांस्तत्रैव न्यसेत्कूर्चं सलक्षणम् । आधारशक्तिमारभ्य पीठमन्वन्तमर्चयेत्

ସେଠାରେ ଦର୍ଭ ବିଛାଇ କୂର୍ଚ୍ଚ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ଆଧାରଶକ୍ତିରୁ ପୀଠ ମନ୍ତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରିବ।

Verse 59

निर्व्रणं कुम्भमादायाप्यस्त्राद्भिः क्षालितान्तरम् । तन्तुना वेष्टयेत्तं तु त्रिगुणेनारुणेन च

ନିଖୁଣ କଳସ ନେଇ ତାକୁ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଧୋଇବ ଏବଂ ତିନି ଘେର ବିଶିଷ୍ଟ ନାଲି ସୂତାରେ ଗୁଡ଼ାଇବ।

Verse 60

नवरत्‍नोदरं कूर्चयुतं गन्धादिपूजितम् । स्थापयेत्तत्र पीठे तु तारमन्त्रेण देशिकः

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ନବରତ୍ନ ଓ କୂର୍ଚ୍ଚକୁ ଭିତରେ ରଖି, ଗନ୍ଧାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ତାର ମନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପୀଠ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ।

Verse 61

ऐक्यं कुम्भस्य पीठस्य भावयेत्पूरयेत्ततः । मातृकां प्रतिलोमेन जपंस्तीर्थोदकैर्मुने

ହେ ମୁନି! କୁମ୍ଭ ଓ ପୀଠର ଏକତା ଭାବନା କରି, ପ୍ରତିଲୋମ କ୍ରମରେ ମାତୃକା ଜପ କରି ତୀର୍ଥ ଜଳରେ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।

Verse 62

मूलमन्त्रं च सञ्जप्य पूरयेद्‌देवताधिया । अश्वत्थपनसाम्राणां कोमलैर्नवपल्लवैः

ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ପଣସ ଓ ଆମ୍ବର କୋମଳ ନବପଲ୍ଲବ ଦ୍ୱାରା ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।

Verse 63

छादयेत्कुम्भवदनं चषकं सफलाक्षतम् । संस्थापयेत मतिमान् वस्त्रयुग्मेन वेष्टयेत्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଫଳ ଓ ଅକ୍ଷତଯୁକ୍ତ ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭର ମୁଖ ଢାଙ୍କିବେ, ତାହା ସ୍ଥାପନ କରି ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟନ କରିବେ।

Verse 64

प्राणस्थापनमन्त्रेण प्राणस्थापनमाचरेत् । आवाहनादिमुद्राभिर्मोदयेद्देवतां पराम्

ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ ଏବଂ ଆବାହନ ଆଦି ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ପରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବେ।

Verse 65

ध्यायेत्तां परमेशानीं कल्पोक्तेन प्रकारतः । स्वागतं कुशलप्रश्नं देव्या अग्रे समुच्चरेत्

କଳ୍ପୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସେହି ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରିବେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ୱାଗତ ଓ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।

Verse 66

पाद्यं दद्यात्ततोऽप्यर्घ्यं ततश्चाचमनीयकम् । मधुपर्कं च साभ्यङ्गं देव्यै स्नानं निवेदयेत्

ଏହାପରେ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆଚମନୀୟ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧୁପର୍କ ଓ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ ନିବେଦନ କରିବେ।

Verse 67

वाससी च ततो दद्याद्‌रक्ते क्षौमे सुनिर्मले । नानामणिगणाकीर्णानाकल्पान्कल्पयेत्ततः

ତା’ପରେ ଦୁଇଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ନାଲି ପଟ୍ଟବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବେ ଏବଂ ନାନା ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଖଚିତ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ କରିବେ।

Verse 68

मनुना पुटितैर्वर्णैर्मातृकाया विधानतः । देव्या अङ्गेषु विन्यस्य चन्दनाद्यैः समर्चयेत्

ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୁଟିତ ମାତୃକା ବର୍ଣ୍ଣସମୂହ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଦେବୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରି ଚନ୍ଦନାଦି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ରୂପେ ପୂଜା କରିବେ।

Verse 69

गन्धः कालागुरुभवः कर्पूरेण समन्वितः । काश्मीरं चन्दनं चापि कस्तूरीसहितं मुने

ହେ ମୁନି! କର୍ପୂରଯୁକ୍ତ କଳାଗୁରୁଜାତ ଗନ୍ଧ ଏବଂ କୁଙ୍କୁମ (କାଶ୍ମୀର), ଚନ୍ଦନ ଓ କସ୍ତୁରୀ ମିଶ୍ରିତ ଅନୁଲେପନ ପ୍ରଦାନ କରିବେ।

Verse 70

कुन्दपुष्पादिपुष्पाणि परदेव्यै समर्पयेत् । धूपोऽगुरुपुरुव्रातोशीरचन्दनशर्कराः

କୁନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ପରାଦେବୀଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବ। ଧୂପରେ ଅଗୁରୁ, ପୁରୁବ୍ରାତ, ଉଶୀର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଶର୍କରା ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 71

मधुमिश्राः स्मृता देव्याः प्रिया धूपात्मना सदा । दीपाननेकान्दत्त्वाथ नैवेद्यं दर्शयेत्सुधीः

ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ ଏହି ଧୂପ ଦେବୀଙ୍କର ସଦା ପ୍ରିୟ। ଅନେକ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବେ।

Verse 72

प्रतिद्रव्यं जलं दद्यात्प्रोक्षणीस्थं न चान्यथा । ततः कुर्यादङ्गपूजां कल्पोक्तावरणानि च

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀ ପାତ୍ରର ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରିବ। ତା’ପରେ ଅଙ୍ଗପୂଜା ଓ କଳ୍ପୋକ୍ତ ଆବରଣ ପୂଜା କରିବ।

Verse 73

साङ्गां देवीमथाभ्यर्च्य वैश्वदेवं ततश्चरेत् । दक्षिणे स्थण्डिलं कृत्वा तत्राधाय हुताशनम्

ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ବୈଶ୍ୱଦେବ କର୍ମ କରିବ। ଦକ୍ଷିଣରେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଳ ନିର୍ମାଣ କରି ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 74

मूर्तिस्थां देवतां तत्रावाह्य संपूज्य च क्रमात् । तारव्याहृतिभिर्हुत्वा मूलमन्त्रेण वै ततः

ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଆବାହନ ଓ ପୂଜା କରି, ଓଁକାର ଓ ବ୍ୟାହୃତି ଏବଂ ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିବ।

Verse 75

पञ्चविंशतिवारं तु पायसेन ससर्पिषा । हुनेत्पश्चाद्व्याहृतिभिः पुनश्च जुहुयान्मुने

ହେ ମୁନି! ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ପାୟସରେ ପଚିଶି ଥର ହୋମ କରିବ। ତା’ପରେ ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟାହୃତିରେ ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 76

गन्धाद्यैरर्चयित्वा च देवीं पीठे तु योजयेत् । वह्निं विसृज्य हविषा परितो विकिरेद्‌बलिम्

ଗନ୍ଧ ଆଦିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୀଠରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ଅଗ୍ନି ବିସର୍ଜନ କରି ହବିଷ୍ୟରେ ଚାରିଆଡ଼େ ବଳି ବିଛାଇବ।

Verse 77

देवतायाः पार्षदेभ्यो गन्धपुष्पादिसंयुतान् । पञ्चोपचारान्दत्त्वाथ ताम्बूलं छत्रचामरे

ଦେବତାଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ-ପୁଷ୍ପ ଆଦି ସହିତ ପଞ୍ଚୋପଚାର ଅର୍ପଣ କରି ତାମ୍ବୂଳ, ଛତ୍ର ଓ ଚାମର ଦେବ।

Verse 78

दद्याद्देव्यै ततो मन्त्रं सहस्रावृत्तितो जपेत् । जपं समर्प्य चैशान्यां विकिरे दिशि संस्थिते

ଏହା ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ମନ୍ତ୍ର ହଜାରେ ଥର ଜପ କରିବ। ଜପ ସମର୍ପଣ କରି ଈଶାନ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ବଳି ବିଛାଇବ।

Verse 79

कर्करीं स्थापयेत्तस्यां दुर्गामावाह्य पूजयेत् । रक्ष रक्षेति चोच्चार्य नालमुक्तेन वारिणा

ସେଠାରେ କର୍କରୀ (ଜଳପାତ୍ର) ସ୍ଥାପନ କରି ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଆବାହନ ଓ ପୂଜା କରିବ। 'ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତା’ର ନଳରୁ ନିର୍ଗତ ଜଳରେ...

Verse 80

अस्त्रमन्त्रं जपन्देशं सेचयेत्तु प्रदक्षिणम् । कर्करीं स्थापयेत्स्थाने पूजयेच्चास्त्रदेवताम्

ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କ୍ରମରେ ସେଚନ କରିବ। କର୍କରୀକୁ ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କରି ଅସ୍ତ୍ର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 81

पश्चाद्‌गुरुस्तु शिष्येण सह भुञ्जीत वाग्यतः । तस्यां रात्रौ तु तद्वेद्यां निद्रां कुर्यात्प्रयत्‍नतः

ଏହାପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ମୌନ ରହି ଭୋଜନ କରିବେ। ସେହି ରାତିରେ ସେହି ବେଦୀ ଉପରେ ଯତ୍ନର ସହ ଶୟନ କରିବେ।

Verse 82

श्रीनारायण उवाच ततः कुण्डस्य संस्कारं स्थण्डिलस्य च वा मुने । प्रवक्ष्यामि समासेन यथाविधि विधानतः

ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ହେ ମୁନି! ଏହାପରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ କୁଣ୍ଡ ବା ସ୍ଥଣ୍ଡିଳର ସଂସ୍କାର ବିଷୟରେ କହିବି।

Verse 83

मूलमन्त्रं समुच्चार्य वीक्षयेदस्त्रमन्त्रतः । प्रोक्षयेत्ताडनं कुर्यात्तेनैव कवचेन तु

ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଦେଖିବ। ସେହି କବଚ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ଓ ତାଡ଼ନ କରିବ।

Verse 84

अभ्युक्षणं समुद्दिष्टं तिस्रस्तिस्रस्ततः परम् । प्रागग्रा उदगग्राश्च लिखेल्लेखाः समन्ततः

ଏହାପରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ କରିବ। ତା’ପରେ ଚାରିପାଖରେ ପୂର୍ବାଗ୍ର ତିନୋଟି ରେଖା ଓ ଉତ୍ତରାଗ୍ର ତିନୋଟି ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବ।

Verse 85

प्रणवेन समभ्युक्ष्य पीठं देव्याः समर्चयेत् । आधारशक्तिमारभ्य पीठमन्त्रावसानकम्

ପ୍ରଣବରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ କରି ଦେବୀଙ୍କ ପୀଠ ପୂଜା କରିବ। ଆଧାରଶକ୍ତିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୀଠ ମନ୍ତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 86

तस्मिन्पीठे समावाह्य शिवौ परमकारणौ । गन्धाद्यैरुपचारैश्च पूजयेत्तौ समाहितः

ସେହି ପୀଠରେ ପରମ କାରଣ ରୂପ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଗନ୍ଧାଦି ଉପଚାରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 87

देवीं ध्यायेदृतुस्नातां संसक्तां शङ्‌करेण तु । कामातुरां तयोः क्रीडां किञ्चित्कालं विभावयेत्

ଋତୁସ୍ନାନ ପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଓ କାମାତୁରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ। କିଛି ସମୟ ସେମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ଭାବନା କରିବ।

Verse 88

अथ वह्निं समादाय पात्रेण पुरतो न्यसेत् । क्रव्यादांशं परित्यज्य पूर्वोक्तैर्वीक्षणादिभिः

ଏହାପରେ ପାତ୍ରରେ ଅଗ୍ନି ନେଇ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବ। କ୍ରବ୍ୟାଦ ଅଂଶ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବୀକ୍ଷଣ ଆଦି ବିଧିରେ...

Verse 89

संस्कृत्य वह्निं रं बीजमुच्चार्य तदनन्तरम् । चैतन्यं योजयेत्तस्मिन्प्रणवेनाभिमन्त्रयेत्

ଅଗ୍ନିର ସଂସ୍କାର କରି 'ରଂ' ବୀଜ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ତା’ପରେ ସେଥିରେ ଚୈତନ୍ୟ ଯୋଗ କରି ପ୍ରଣବରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବ।

Verse 90

सप्तवारं ततो धेनुमुद्रां सन्दर्शयेद्‌गुरुः । शरेण रक्षितं कृत्वा तनुत्रेणावगुण्ठयेत्

ଏହାପରେ ଗୁରୁ ସାତଥର ଧେନୁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବେ। ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର (ଶର) ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରି କବଚ ମନ୍ତ୍ର (ତନୁତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିବେ।

Verse 91

अर्चितं त्रिः परिभ्राम्य प्रादक्षिण्येन सत्तमः । कुण्डोपरि जपंस्तारं जानुस्पृष्टमहीतलः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ପୂଜିତ ଅଗ୍ନିକୁ କୁଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରାଇବେ। ତା’ପରେ ଆଣ୍ଠୁ ମାଡ଼ି ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତାର (ଓଁ) ଜପ କରିବେ।

Verse 92

शिवबीजधिया देव्या योनौ वह्निं विनिक्षिपेत् । आचामयेत्ततो देवं देवीं च जगदम्बिकाम्

ଶିବ-ବୀଜ ଭାବନାରେ ଦେବୀଙ୍କ ଯୋନିରେ (ଅଗ୍ନି-କୁଣ୍ଡରେ) ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ତା’ପରେ ଦେବ (ଶିବ) ଓ ଜଗଦମ୍ବିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଚମନ କରାଇବେ।

Verse 93

चित्पिङ्‌गल हनदहपचयुग्मं ततः परम् । सर्वज्ञाज्ञापय स्वाहा मन्त्रोऽयं वह्निदीपने

'ଓଁ ଚିତ୍ପିଙ୍ଗଳ ହନ ହନ ଦହ ଦହ ପଚ ପଚ ସର୍ବଜ୍ଞାଜ୍ଞାପୟ ସ୍ୱାହା' - ଏହା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବାର ମନ୍ତ୍ର।

Verse 94

अग्निं प्रज्वलितं वन्दे जातवेदं हुताशनम् । सुवर्णवर्णममलं समिद्धं विश्वतोमुखम्

ମୁଁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି, ଜାତବେଦା, ହୁତାଶନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରୁଛି, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ମଳ, ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଏବଂ ବିଶ୍ୱତୋମୁଖ।

Verse 95

मन्त्रेणानेन तं वह्निं स्तुवीत परमादरात् । ततो न्यसेद्वह्निमन्त्रं षडङ्गं देशिकोत्तमः

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରମ ଆଦର ସହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିବେ। ତା’ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ଅଗ୍ନି ମନ୍ତ୍ରର ଷଡ଼ଙ୍ଗ ନ୍ୟାସ କରିବେ।

Verse 96

सहस्रार्चिः स्वस्तिपूर्ण उत्तिष्ठपुरुषः स्मृतः । धूमव्यापी सप्तजिह्वो धनुर्धर इति क्रमात्

ସେହି ଛଅଟି ଅଙ୍ଗ କ୍ରମଶଃ ସହସ୍ରାର୍ଚି, ସ୍ୱସ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତିଷ୍ଠପୁରୁଷ, ଧୂମବ୍ୟାପୀ, ସପ୍ତଜିହ୍ୱ ଓ ଧନୁର୍ଦ୍ଧର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 97

जातियुक्ताः षडङ्गाः स्युः पूर्वस्थानेषु विन्यसेत् । ध्यायेद्वह्निं हेमवर्णं त्रिनेत्रं पद्मसंस्थितम्

ଜାତି (ନମଃ, ସ୍ୱାହା ଇତ୍ୟାଦି) ଯୁକ୍ତ ଏହି ଛଅଟି ଅଙ୍ଗକୁ ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାସ କରିବେ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ପଦ୍ମାସୀନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।

Verse 98

इष्टशक्तिस्वस्तिकाभीर्धारकं मङ्गलं परम् । परिषिञ्चेत्ततः कुण्डं मेखलोपरि मन्त्रवित्

ଇଷ୍ଟ, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ। ତା’ପରେ ମନ୍ତ୍ରବିତ୍ କୁଣ୍ଡର ମେଖଳା ଉପରେ ଜଳ ସେଚନ କରିବେ।

Verse 99

दर्भैः परिस्तरेत्पश्चात्परिधीन्विन्यसेदथ । त्रिकोणवृत्तषट्कोणं साष्टपत्रं सभूपुरम्

ଏହାପରେ ଦର୍ଭ ବିଛାଇ ପରିଧି ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ତ୍ରିକୋଣ, ବୃତ୍ତ, ଷଟ୍‌କୋଣ, ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଓ ଭୂପୁର ଯୁକ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୟାନ ବା ନିର୍ମାଣ କରିବେ।

Verse 100

यन्त्रं विभावयेद्वह्नेः पूर्वं वा संलिखेदथ । तन्मध्ये पूजयेद्वह्निं मन्त्रेणानेन वै मुने

ହେ ମୁନି! ଅଗ୍ନିର ଏହି ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଲେଖନ୍ତୁ | ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ |

Verse 101

वैश्वानर ततो जातवेदः पश्चादिहावह । लोहिताक्षपदं प्रोक्त्वा सर्वकर्माणि साधय

'ଓଁ ବୈଶ୍ୱାନର ଜାତବେଦ ଇହାବହ ଲୋହିତାକ୍ଷ ସର୍ବକର୍ମାଣି ସାଧୟ...' (ହେ ବୈଶ୍ୱାନର, ଜାତବେଦ, ଏଠାକୁ ଆସ! ହେ ରକ୍ତଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କର!)

Verse 102

वह्निजायान्तको मन्त्रस्तेन वह्निं तु पूजयेत् । मध्ये षट्स्वपि कोणेषु हिरण्या गगना तथा

ମନ୍ତ୍ର ଶେଷରେ 'ସ୍ୱାହା' (ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ) ଯୋଡନ୍ତୁ | ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ | ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏବଂ ଛଅ କୋଣରେ ହିରଣ୍ୟା, ଗଗନା ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ |

Verse 103

रक्ता कृष्णा सुप्रभा च बहुरूपातिरक्तिका । पूजयेत्सप्तजिह्वास्ताः केसरेष्वङ्गपूजनम्

ରକ୍ତା, କୃଷ୍ଣା, ସୁପ୍ରଭା, ବହୁରୂପା ଏବଂ ଅତିରକ୍ତିକା—ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଏହି ସାତ ଜିହ୍ୱାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ | ପଦ୍ମର କେଶର ଉପରେ ଅଙ୍ଗ-ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ୍ |

Verse 104

दलेषु पूजयेन्मूर्तीः शक्तिस्वस्तिकधारिणी । जातवेदाः सप्तजिह्वो हव्यवाहन एव च

ପାଖୁଡ଼ା ଉପରେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ: ଜାତବେଦା, ସପ୍ତଜିହ୍ୱ ଏବଂ ହବ୍ୟବାହନ...

Verse 105

अश्वोदरजसंज्ञोऽन्यः पुनर्वैश्वानराह्वयः । कौमारतेजाः स्याद्विश्वमुखो देवमुखः स्मृतः

...ଅଶ୍ୱୋଦରଜ, ବୈଶ୍ୱାନର, କୌମାରତେଜା, ବିଶ୍ୱମୁଖ ଏବଂ ଦେବମୁଖ |

Verse 106

ताराग्नये पदाद्याः स्युर्नत्यन्ता वह्निमूर्तयः । लोकपालांश्चतुर्दिक्षु वज्राद्यायुधसंयुतान्

ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ 'ଓଁ ଅଗ୍ନୟେ ନମଃ' ଇତ୍ୟାଦି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ୍ | ଚାରି ଦିଗରେ ବଜ୍ର ଆଦି ଆୟୁଧ ସହିତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ |

Verse 107

श्रीनारायण उवाच ततः स्रुक्स्रुवसंस्कारावाज्यसंस्कार एव च । कृत्वा होमं ततः कुर्यात्स्रुवेणादाय वै घृतम्

ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏହା ପରେ ସ୍ରୁକ୍ ଏବଂ ସ୍ରୁବା (ହୋମ ଚାମଚ) ଏବଂ ଆଜ୍ୟ (ଘିଅ) ର ସଂସ୍କାର କରି, ସ୍ରୁବା ସହିତ ଘିଅ ନେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍ |

Verse 108

दक्षिणाद्‌घृतभागात्तु वह्नेर्दक्षिणलोचने । जुहुयादग्नये स्वाहेत्येवं वै वामतोऽन्यतः

ଘିଅର ଡାହାଣ ଭାଗରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଡାହାଣ ଆଖିରେ 'ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱାହା' କହି ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ | ସେହିଭଳି ବାମ ଭାଗରୁ...

Verse 109

सोमाय स्वाहेति मध्याद्‌घृतमादाय सत्तम । अग्नीषोमाभ्यां स्वाहेति मध्यनेत्रे हुनेत्ततः

...'ସୋମାୟ ସ୍ୱାହା' କହି ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ | ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଘିଅ ନେଇ 'ଅଗ୍ନୀଷୋମାଭ୍ୟାଂ ସ୍ୱାହା' କହି ମଧ୍ୟ ନେତ୍ରରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍ |

Verse 110

पुनर्दक्षिणभागात्तु घृतमादाय वै मुखे । अग्नये स्विष्टकृत्स्वाहेत्यनेनैव हुनेत्ततः

ପୁନର୍ବାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରୁ ଘୃତ ନେଇ 'ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ୍ ସ୍ୱାହା' ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 111

सताराभिर्व्याहृतिभिर्जुहुयादथ साधकः । जुहुयादग्निमन्त्रेण त्रिवारं तु ततः परम्

ଏହାପରେ ସାଧକ ଓଁକାର ସହିତ ବ୍ୟାହୃତିଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେବେ। ତା’ପରେ ଅଗ୍ନି ମନ୍ତ୍ରରେ ତିନିଥର ଆହୁତି ଦେବେ।

Verse 112

ततस्तु प्रणवेनैवाप्यष्टावष्टौ घृताहुतीः । गर्भाधानादिसंस्कारकृते तु जुहुयान्मुने

ହେ ମୁନେ! ଏହାପରେ ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି ସଂସ୍କାର ପାଇଁ କେବଳ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ଘୃତର ଆଠ-ଆଠ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 113

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं ततः । जातकर्म नामकर्माप्युपनिष्क्रमणं तथा

ସେହି ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ଗର୍ଭାଧାନ, ପୁଂସବନ, ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ, ଜାତକର୍ମ, ନାମକରଣ ଏବଂ ଉପନିଷ୍କ୍ରମଣ।

Verse 114

अन्नाशनं तथा चूडा व्रतबन्धस्तथैव च । महानाम्न्यं व्रतं पश्चात्तथौपनिषदं व्रतम्

ଏହାପରେ ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ, ଚୂଡ଼ାକରଣ, ବ୍ରତବନ୍ଧ, ମହାନାମ୍ନ୍ୟ ବ୍ରତ ଏବଂ ତା’ପରେ ଅୌପନିଷଦ ବ୍ରତ।

Verse 115

गोदानोद्वाहकौ प्रोक्ताः संस्काराः श्रुतिचोदिताः । ततः शिवं पार्वतीं च पूजयित्वा विसर्जयेत्

ଗୋଦାନ ଏବଂ ବିବାହ ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଥିବା ସଂସ୍କାର। ଏହାପରେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ବିସର୍ଜନ କରିବ।

Verse 116

जुहुयात्पञ्च समिधो वह्निमुद्दिश्य साधकः । पश्चादावरणानां चाप्येकैकामाहुतिं हुनेत्

ସାଧକ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଟି ସମିଧ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ଏହାପରେ ଆବରଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଆହୁତି ଦେବେ।

Verse 117

घृतं स्रुचि समादाय चतुर्वारं स्रुवेण च । पिधाय तां तु तेनैव मुने तिष्ठन्निजासने

ହେ ମୁନେ! ସ୍ରୁବା ଦ୍ୱାରା ଚାରିଥର ଘୃତ ନେଇ ସ୍ରୁକରେ ରଖିବ ଏବଂ ତାକୁ ସ୍ରୁବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଢାଙ୍କି ନିଜ ଆସନରେ ସ୍ଥିତ ରହିବ।

Verse 118

वौषडन्तेन मनुना वह्नेस्तु जुहुयात्ततः । महागणेशमन्त्रेण जुहुयादाहुतीर्दश

ଏହାପରେ 'ବୌଷଟ୍' ଅନ୍ତ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବ। ତା’ପରେ ମହାଗଣେଶ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦଶଟି ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 119

वह्नौ पीठं समभ्यर्च्य देयमन्त्रस्य देवताम् । वह्नौ ध्यात्वा तु तद्वक्त्रे पञ्चविंशतिसंख्यया

ଅଗ୍ନିରେ ପୀଠ ପୂଜା କରି, ଦିଆଯିବାକୁ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ଧ୍ୟାନ କରି ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ପଚିଶଟି ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 120

मूलमन्त्रेण जुहुयाद्वक्त्रैकीकरणाय च । वह्निदेवतयोरैक्यं भावयन्नात्मना सह

ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି, ଦେବତା ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 121

एकीभूतं भावयेत्तु ततस्तु साधकोत्तमः । षडङ्‌गं देवतानां च जुहुयादाहुतीः पृथक्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକୀଭୂତ ଭାବନା କରିବେ। ତା’ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ପାଇଁ ପୃଥକ ଆହୁତି ଦେବେ।

Verse 122

एकादशैव जुहुयादाहुतीर्मुनिसत्तम । एतेन नाडीसन्धानं वह्निदेवतयोर्मुने

ହେ ମୁନିସତ୍ତମ! ଏଗାରଟି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଡ଼ୀ-ସନ୍ଧାନ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 123

एकैकक्रमयोगेनाप्यावृत्तीनां तथैव च । एकैकक्रमयोगेन घृतेन जुहुयान्मुने

ସେହିପରି, ହେ ମୁନି, ଆବରଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଏକ କରି କ୍ରମାନୁସାରେ ଘିଅରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 124

ततः कल्पोक्तद्रव्यैस्तु जुहुयादथवा तिलैः । देवतामूलमन्त्रेण गजान्तकसहस्रकम्

ତା’ପରେ କଳ୍ପୋକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ କିମ୍ବା ତିଳ ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାଙ୍କ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ହଜାର ଆହୁତି ଦେବେ।

Verse 125

एवं हुत्वा ततो देवीं सन्तुष्टां भावयेन्मुने । तथैवावृतिदेवीश्च वह्न्याद्या देवता अपि

ହେ ମୁନି, ଏହିପରି ହୋମ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ, ଆବରଣ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବନା କରିବେ।

Verse 126

ततः शिष्यं च सुस्नातं कृतसम्यादिकक्रियम् । वस्त्रद्वययुतं स्वर्णाभरणेन समन्वितम्

ତା’ପରେ ସୁସ୍ନାତ, ସନ୍ଧ୍ୟାଦି ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମାପନ କରିଥିବା, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ...

Verse 127

कमण्डलुकरं शुद्धं कुण्डस्यान्तिकमानयेत् । नमस्कृत्य ततः शिष्यो गुरूनथ सभासदः

ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କୁଣ୍ଡ ନିକଟକୁ ଆଣିବେ। ତା’ପରେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁ ଓ ସଭାସଦମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବେ।

Verse 128

कुलदेवं नमस्कृत्य विशेत्तत्राथ विष्टरे । गुरुस्ततस्तु तं शिष्यं कृपादृष्ट्या विलोकयेत्

କୁଳଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେଠାରେ ଆସନରେ ବସିବେ। ସେତେବେଳେ ଗୁରୁ ସେହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବେ।

Verse 129

तच्चैतन्यं निजे देहे भावयेत्सङ्‌गतं त्विति । ततः शिष्यतनुस्थानामध्वनां परिशोधनम्

ସେହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଚୈତନ୍ୟକୁ ନିଜ ଦେହରେ ମିଳିତ ହୋଇଥିବା ଅନୁଭବ କରିବେ। ତା’ପରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ଅଧ୍ୱାମାନଙ୍କର ଶୋଧନ କରିବେ।

Verse 130

कुर्यात्तु होमतो विद्वान्दिव्यदृष्ट्यवलोकनात् । येन जायेत शुद्धात्मा योग्यो देवाद्यनुग्रहे

ବିଦ୍ୱାନ ଗୁରୁ ହୋମ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏହା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟର ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବ।

Verse 131

श्रीनारायण उवाच तनौ ध्यायेत्तु शिष्यस्य षडध्वनः कमेण तु । पादयोस्तु कलाध्वानमन्धौ [ १ ] तत्त्वाध्वकं पुनः

ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶିଷ୍ୟର ଶରୀରରେ କ୍ରମଶଃ ଛଅଟି ଅଧ୍ୱାର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ: ପାଦରେ କଳାଧ୍ୱା ଏବଂ ଆଣ୍ଠୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତତ୍ତ୍ୱାଧ୍ୱା।

Verse 132

नाभौ तु भुवनाध्वानं वर्णाध्वानं तथा हृदि । पदाध्वानं तथा भाले मन्त्राध्वानं तु मूर्धनि

ନାଭିରେ ଭୁବନାଧ୍ୱା, ହୃଦୟରେ ବର୍ଣ୍ଣାଧ୍ୱା, କପାଳରେ ପଦାଧ୍ୱା ଏବଂ ମସ୍ତକରେ ମନ୍ତ୍ରାଧ୍ୱାର ଧ୍ୟାନ କରିବେ।

Verse 133

शिष्यं स्पृशंस्तु कूर्चेन तिलैराज्यपरिप्लुतैः । शोधयाम्यमुमध्वानं स्वाहेति मनुमुच्चरन्

ଘିଅରେ ଭିଜାଯାଇଥିବା ତିଳ ସହିତ କୂର୍ଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, 'ମୁଁ ଏହି ଅଧ୍ୱାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁଛି, ସ୍ୱାହା' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆହୁତି ଦେବେ।

Verse 134

ताराढ्यं जुहुयादष्टवारं प्रत्यध्वमेव हि । षडध्वनस्ततस्तांस्तु लीनान् ब्रह्मणि भावयेत्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୱା ପାଇଁ ଓଁ (ତାରା) ଲଗାଇ ଆଠଥର ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ସେହି ଛଅଟି ଅଧ୍ୱା ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ହୋଇଥିବା ଚିନ୍ତା କରିବେ।

Verse 135

पुनरुत्पादयेत्तस्मात्सृष्टिमार्गेण वै गुरुः । आत्मस्थितं तच्चैतन्यं पुनः शिष्ये तु योजयेत्

ଗୁରୁ ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ମାର୍ଗରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ। ଗୁରୁଙ୍କ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେହି ଚୈତନ୍ୟକୁ ପୁନର୍ବାର ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ।

Verse 136

पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा देवतां कलशे नयेत् । पुनर्व्याहृतिभिर्हुत्वा वह्नेरङ्गाहुतीस्तथा

ଏହାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କଳସକୁ ନେବା ଉଚିତ। ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟାହୃତି ଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେଇ ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାହୁତି ପ୍ରଦାନ କରିବେ।

Verse 137

एकैकशो गुरुर्दत्त्वा विसृजेद्वह्निमात्मनि । ततः शिष्यस्य नेत्रे तु बध्नीयाद्वाससा गुरुः

ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ଆହୁତି ଦେଇ ଗୁରୁ ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ବିସର୍ଜନ କରିବେ। ତା’ପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ଆଖିରେ ବସ୍ତ୍ର ବାନ୍ଧିବେ।

Verse 138

नेत्रमन्त्रेण तं शिष्यं कुण्डतो मण्डलं नयेत् । पुष्पाञ्जलिं मुख्यदेव्यां कारयेच्छिष्यहस्ततः

ନେତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଶିଷ୍ୟକୁ କୁଣ୍ଡରୁ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେବେ। ତା’ପରେ ଶିଷ୍ୟର ହାତରେ ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରାଇବେ।

Verse 139

नेत्रबन्धं निराकृत्य वेशयेत्कुशविष्टरे । भूतशुद्धिं शिष्यदेहे कुर्यात्प्रोक्तेन वर्त्मना

ଆଖିର ପଟି ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ କୁଶ ଆସନରେ ବସାଇବେ। ତା’ପରେ କୁହାଯାଇଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ ଶିଷ୍ୟର ଶରୀରରେ ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରିବେ।

Verse 140

मन्त्रोदितांस्तथा न्यासान्कृत्वा शिष्यतनौ ततः । मण्डले वेशयेच्छिष्यमन्यस्मिन्कुम्भसंस्थितान्

ମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ନ୍ୟାସସମୂହ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରରେ କରି, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବସାଇବେ ଏବଂ କୁମ୍ଭସ୍ଥିତ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବେ।

Verse 141

पल्लवाञ्छिष्यशिरसि विन्यसेन्मातृकां जपेत् । कलशस्थजलैः शिष्यं स्नापयेद्देवतात्मकैः

ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପଲ୍ଲବ ରଖି ମାତୃକା ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବେ। ତା’ପରେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ କଳସ ଜଳରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବେ।

Verse 142

वर्धनीजलसेकं च कुर्याद्‌रक्षार्थमञ्जसा । ततः शिष्यः समुत्थाय वाससी परिधाय च

ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବର୍ଦ୍ଧନୀ ପାତ୍ରର ଜଳ ସେଚନ କରିବେ। ତା’ପରେ ଶିଷ୍ୟ ଉଠି ଦୁଇଟି ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି।

Verse 143

कृतभस्मावलेपश्च संविशेद्‌गुरुसन्निधौ । ततो गुरुः स्वकीयात्तु हृदयान्निर्गतां शिवाम्

ଭସ୍ମ ଲେପନ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ସମୀପରେ ବସିବେ। ତା’ପରେ ଗୁରୁ ନିଜ ହୃଦୟରୁ ନିର୍ଗତ ଶିବା (ଦେବୀ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।

Verse 144

प्रविष्टां शिष्यहृदये भावयेत्करुणानिधिः । पूजयेद्‌गन्धपुष्पाद्यैरैक्यं वै भावयंस्तयोः

କରୁଣାନିଧି ଗୁରୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଭାବନା କରିବେ। ଗନ୍ଧ-ପୁଷ୍ପାଦି ଦ୍ୱାରା ଉଭୟଙ୍କ ଏକତ୍ୱ ଭାବନା କରି ପୂଜା କରିବେ।

Verse 145

ततस्त्रिंशो दक्षकर्णे शिष्यस्योपदिशेद्‌गुरुः । महामन्त्रं महादेव्याः स्वहस्तं शिरसि न्यसन्

ତା’ପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ନିଜ ହସ୍ତ ରଖି, ତାଙ୍କ ଡାହାଣ କାନରେ ମହାଦେବୀଙ୍କ ମହାମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ଉପଦେଶ ଦେବେ।

Verse 146

अष्टोत्तरशतं मन्त्रं शिष्योऽपि प्रजपेन्मुने । दण्डवत्प्रणमेद्‌भूमौ तं गुरुं देवतात्मकम्

ହେ ମୁନି! ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶହ ଆଠ ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବେ। ତା’ପରେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ସେହି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ ପ୍ରଣାମ କରିବେ।

Verse 147

सर्वस्वमर्पयेत्तस्मै यावज्जीवमनन्यधीः । ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां दत्त्वा ब्राह्मणांश्चापि भोजयेत्

ଅନନ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ ଆଜୀବନ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ସର୍ବସ୍ୱ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବେ।

Verse 148

सुवासिनीः कुमारीश्च बटुकांश्चैव सर्वशः । दीनानाथान्दरिद्रांश्च वित्तशाठ्यविवर्जितः

ଧନର କଞ୍ଜୁସି ନ କରି ସୁବାସିନୀ, କୁମାରୀ, ବଟୁକ ଏବଂ ଦୀନ-ଅନାଥ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବେ।

Verse 149

कृतार्थतां स्वस्य बुद्ध्वा नित्यमाराधयेन्मनुम् । इति ते कथितः सम्यग्दीक्षाविधिरनुत्तमः

ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ମନେକରି ନିତ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଆରାଧନା କରିବେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ତୁମକୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀକ୍ଷା ବିଧି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କୁହାଗଲା।

Verse 150

विमृश्यैतदशेषेण भज देवीपदाम्बुजम् । नान्यस्तु परमो धर्मो ब्राह्मणस्यात्र विद्यते

ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିଚାର କରି ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣକମଳ ଭଜନ କର । ଏହି ସଂସାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ପରମ ଧର୍ମ ନାହିଁ ।

Verse 151

वैदिकः स्वस्वगृह्योक्तक्रमेणोपदिशेन्मनुम् । तान्त्रिकस्तन्त्ररीत्या तु स्थितिरेषा सनातनी

ବୈଦିକ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ୍ୟସୂତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ । ତାନ୍ତ୍ରିକ ତନ୍ତ୍ର ରୀତିରେ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହା ହିଁ ସନାତନ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ।

Verse 152

तत्तदुक्तप्रयोगांस्ते ते ते कुर्युर्न चान्यथा । श्रीनारायण उवाच इति सर्वं मयाख्यातं यत्पृष्टं नारद त्वया

ସେମାନେ ସେହି ସେହି ପ୍ରୟୋଗଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଇଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ । ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ହେ ନାରଦ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି ।

Verse 153

अतः परं पराम्बाया भज नित्यं पदाम्बुजम् । नित्यमाराध्य तच्चाहं निर्वृतिं परमां गतः

ଏଣୁ ଏବେ ତୁମେ ନିତ୍ୟ ପରାମ୍ବାଙ୍କ ଚରଣକମଳ ଭଜନ କର । ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଆରାଧନା କରି ମୁଁ ପରମ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି ।

Verse 154

व्यास उवाच इति राजन्नारदाय प्रोक्त्वा सर्वमनुत्तमम् । समाधिमीलिताक्षस्तु दध्यौ देवीपदाम्बुजम्

ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ୍! ନାରଦଙ୍କୁ ଏହି ସବୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ଭଗବାନ ସମାଧିରେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣକମଳ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

Verse 155

नारायणस्तु भगवान् मुनिवर्यशिखामणिः । नारदोऽपि ततो नत्वा गुरुं नारायणं परम् । जगाम सद्यस्तपसे देवीदर्शनलालसः

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିରୋମଣି ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ରହିଲେ । ନାରଦ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପରମ ଗୁରୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଳସାରେ ତୁରନ୍ତ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ ।

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां द्वादशस्कन्धे मन्त्रदीक्षाविधिवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ ସଂହିତାର ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍କନ୍ଧରେ 'ମନ୍ତ୍ରଦୀକ୍ଷା ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।