Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे यज्ञप्रवर्त्तनं नाम त्रिशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्द्धं प्रवक्ष्यामि द्वापरस्य विधिं पुनः / तत्र त्रेतायुगे क्षीणे द्वापरं प्रतिपद्यते

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘ଯଜ୍ଞପ୍ରବର୍ତ୍ତନ’ ନାମକ ତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଏବେ ଆଗକୁ ମୁଁ ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ବିଧି ପୁନଃ କହିବି; ତ୍ରେତାଯୁଗ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଦ୍ୱାପର ପ୍ରବେଶ କରେ।

Verse 2

द्वापरादौ प्रजानां तु सिद्धिस्त्रेतायुगे तु या / परिवृत्ते युगे तस्मिंस्ततस्ताभिः प्रणश्यति

ଦ୍ୱାପରର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଯେ ସିଦ୍ଧି ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଥିଲା, ସେହି ଯୁଗ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ ତାହା ପରେ ସେ ସିଦ୍ଧିମାନେ ନଶିଯାନ୍ତି।

Verse 3

ततः प्रवर्त्तते तासां प्रजानां द्वापरे पुनः / संभेदश्चैव वर्णानां कार्याणां च विपर्ययः

ତାପରେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରବୃତ୍ତି ପୁନଃ ଚାଲିଥାଏ; ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ସଂଭେଦ ଓ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ବିପର୍ୟୟ ହୁଏ।

Verse 4

यज्ञावधारणं दण्डो मदो दंभः क्षमा बलम् / एषा रजस्तमोयुक्ता प्रवृत्तिर्द्वापरे स्मृता

ଯଜ୍ଞର ବାହ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଦଣ୍ଡ, ମଦ, ଦମ୍ଭ, ଓ ବଳସହିତ କ୍ଷମା—ଏହି ରଜ-ତମୋଯୁକ୍ତ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଦ୍ୱାପରର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 5

आद्ये कृते यो धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्त्तते / द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

ଆଦି କୃତଯୁଗରେ ଯେ ଧର୍ମ ଥିଲା, ସେ ତ୍ରେତାରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ଦ୍ୱାପରରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 6

वर्णानां विपरिध्वंसः संकीयत तथाश्रमाः / द्वैविध्यं प्रतिपद्येतेयुगे तस्मिञ्छ्रुति स्मृती

ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ବିଘଟନ ଓ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତା କୁହାଯାଏ; ସେହି ଯୁଗରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦୁହେଁ ଦ୍ୱୈବିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 7

द्वैधात्तथा श्रुतिस्मृत्योर्निश्चयो नाधिगम्यते / अनिश्चयाधिगमनाद्धर्मतत्त्वं न विद्यते

ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିର ଦ୍ୱୈଧତାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଅନିଶ୍ଚୟରେ ପଡିଲେ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଜଣା ପଡେ ନାହିଁ।

Verse 8

धर्मासत्त्वेन मित्राणां मतिभेदो भवेन्नृणाम् / परस्परविभिन्नैस्तैदृष्टीनां विभ्रमेण च

ଧର୍ମର ସତ୍ତ୍ୱକୁ ନ ବୁଝିବାରୁ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମତଭେଦ ହୁଏ; ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିର ଭ୍ରମରୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 9

अयं धर्मो ह्ययं नेति निश्चयो नाधिगम्यते / कारणानां च वैकल्प्यात्कार्याणां चाप्यनिश्चयात्

‘ଏହିଏ ଧର୍ମ, ଏହିଏ ନୁହେଁ’—ଏମିତି ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣମାନଙ୍କର ବିକଳ୍ପତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନିଶ୍ଚୟ ହେତୁ।

Verse 10

मतिभेदेन तेषां वै दृष्टीनां विभ्रमो भवेत् / ततो दृष्टिविभन्नैस्तु कृतं शास्त्राकुलं त्विदम्

ତାଙ୍କର ମତଭେଦରୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିମାନଙ୍କର ଭ୍ରମ ହୁଏ; ତାପରେ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିଧାରୀମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅକୁଳ କରିଦେଇଛନ୍ତି।

Verse 11

एको वेदश्चतुष्पाद्धि त्रेतास्विह विधीयते / संक्षयादायुपश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु च

ବେଦ ଏକଟି ହିଁ; କିନ୍ତୁ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏଠାରେ ତାହାକୁ ଚାରି ପାଦ ଥିବା ଭାବେ ବିଧିତ କରାଗଲା। ଆୟୁଷ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେତୁ ଦ୍ୱାପରରେ ତାହା ବିଭକ୍ତ ହେଲା।

Verse 12

ऋषिमन्त्रात्पुनर्भेदाद्भिद्यते दृष्टिविभ्रमैः / मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

ଋଷି ଓ ମନ୍ତ୍ରର ଭେଦରୁ ତାହା ପୁନଃ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ—ଦୃଷ୍ଟିଭ୍ରମ ହେତୁ; ମନ୍ତ୍ର-ବ୍ରାହ୍ମଣର ବିନ୍ୟାସରୁ ଏବଂ ସ୍ୱର-ବର୍ଣ୍ଣର ବିପର୍ୟୟରୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 13

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संपठ्यन्ते महर्षिभिः / सामान्या वैकृताश्चैव दृष्टिभिन्ने क्वचित्क्वचित्

ଋଗ୍, ଯଜୁଃ ଓ ସାମର ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକୁ ମହର୍ଷିମାନେ ଏକସାଥି ପାଠ କରନ୍ତି; କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଷ୍ଟିଭେଦରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ଓ ବୈକୃତ ରୂପେ ଦିଶେ।

Verse 14

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च / अन्ये ऽपि प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

ବ୍ରାହ୍ମଣଗ୍ରନ୍ଥ, କଳ୍ପସୂତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରବଚନ ମଧ୍ୟ ଅଛି; କେହି ସେହି ପଥରେ ଆଗେଇଲେ, କେହି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି ସ୍ଥିର ରହିଲେ।

Verse 15

द्वापरेषु प्रवर्त्तन्ते निवर्त्तन्ते कलौ युगे / एकमाध्वर्यवं त्वासीत्पुनर्द्वैधमजायत

ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ, କଳିଯୁଗରେ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ; ପ୍ରଥମେ ଆଧ୍ୱର୍ୟବ ଏକଟି ଥିଲା, ପରେ ପୁନଃ ଦ୍ୱୈଧ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 16

सामान्यविपरीतार्थैः कृतशास्त्राकुलं त्विदम् / आध्वर्यवस्य प्रस्थानैर्बहुधा व्याकुलीकृतैः

ସାଧାରଣ ଅର୍ଥର ବିପରୀତ ଅର୍ଥ କରୁଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆକୁଳ ହୋଇଛି; ଆଧ୍ୱର୍ୟବର ଅନେକ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଏହାକୁ ବହୁପ୍ରକାରେ ଜଟିଳ କରିଛି।

Verse 17

तथैवाथर्वऋक्साम्नां विकल्पैश्चापि संज्ञया / व्याकुलेद्वापरे नित्यं क्रियते भिन्न दर्शनैः

ସେହିପରି ଅଥର୍ବ, ଋଗ୍ ଓ ସାମର ମଧ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ଓ ସଂଜ୍ଞା ଅଛି; ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଭିନ୍ନ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଦା ବ୍ୟାକୁଳ କରାଯାଏ।

Verse 18

तेषां भेदाः प्रतीभेदा विकल्पाश्चापि संख्याया / द्वापरे संप्रवर्त्तते विनश्यन्ति ततः कलौ

ତାଙ୍କର ଭେଦ, ପ୍ରତିଭେଦ ଓ ସଂଖ୍ୟାର ନାନା ବିକଳ୍ପ ଦ୍ୱାପରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ପରେ କଳିଯୁଗରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନଶିଯାଏ।

Verse 19

तेषां विपर्ययोत्पन्ना भवन्ति द्वापरे पुनः / अवृष्टिर्मरणं चैव तथैव व्याध्युपद्रवाः

ଦ୍ୱାପରେ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କର ବିପର୍ୟୟରୁ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ମରଣ ଏବଂ ଏହିପରି ରୋଗ-ଉପଦ୍ରବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 20

वाङ्मनः कर्मर्जेदुःखैर्निर्वेदो जायते पुनः / निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा

ବାକ୍, ମନ ଓ କର୍ମଜ ଦୁଃଖରୁ ପୁନଃ ନିର୍ବେଦ ଜନ୍ମେ; ନିର୍ବେଦରୁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖମୋକ୍ଷ ବିଚାରଣା ଉଦିତ ହୁଏ।

Verse 21

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् / दोषदर्शनतस्चैव द्वापरे ऽज्ञानसंभवः

ବିଚାରଣାରୁ ବୈରାଗ୍ୟ, ବୈରାଗ୍ୟରୁ ଦୋଷଦର୍ଶନ; ଦୋଷଦର୍ଶନରୁ ହିଁ ଦ୍ୱାପରେ ଅଜ୍ଞାନର ସମ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 22

तेषाम ज्ञानिनां पूर्वमाद्ये स्वायंभुवे ऽन्तरे / उत्पद्यन्ते हि शास्त्राणां द्वापरे परिपन्थिनः

ସେହି ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଆଦ୍ୟ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ହିଁ, ଦ୍ୱାପରେ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୋଧୀ ପରିପନ୍ଥୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

आयुर्वेदविकल्पश्च ह्यगानां ज्योतिषस्य च / अर्थशास्त्रविकल्पाश्च हेतुशास्त्रविकल्पनम्

ଆୟୁର୍ବେଦ, ଜ୍ୟୋତିଷ, ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଓ ହେତୁଶାସ୍ତ୍ର—ଏସବୁରେ ମଧ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର ଭେଦ ଓ ବିକଳ୍ପ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 24

प्रक्रियाकल्पसूत्राणां भाष्यविद्याविकल्पनम् / स्मृतिशास्त्रप्रभेदश्च प्रस्थानानि पृथक्पृथक्

ପ୍ରକ୍ରିୟା-କଳ୍ପସୂତ୍ର ଓ ଭାଷ୍ୟବିଦ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ନାନା ବିକଳ୍ପ ଅଛି; ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ଭେଦ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍।

Verse 25

द्वापरेष्वभिवर्त्तन्ते मतिभेदाश्रयान्नृणाम् / मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिद्ध्यति

ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମତିଭେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବିଭେଦ ବଢ଼େ; ମନ, କର୍ମ ଓ ବାଣୀରେ ମଧ୍ୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଷ୍ଟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 26

द्वापरे सर्वभूतानां कायक्लेशपुरस्कृता / लोभो वृत्तिर्वणिक्पूर्वा तत्त्वानामविनिश्चयः

ଦ୍ୱାପରରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବୃତ୍ତି ଦେହକ୍ଲେଶକୁ ଆଗରେ ରଖେ; ଲୋଭ ବଣିକସ୍ୱଭାବ ହୁଏ, ତତ୍ତ୍ୱର ନିଶ୍ଚୟ ରହେନାହିଁ।

Verse 27

वेदशास्त्रप्रणयनं धर्माणां संकरस्तथा / वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामक्रोधौ तथैव च

ବେଦଶାସ୍ତ୍ରର ନୂତନ ପ୍ରଣୟନ ହୁଏ, ଧର୍ମମାନଙ୍କର ସଂକର ହୁଏ; ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମର ପରିଧ୍ୱଂସ ହୁଏ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ବଢ଼େ।

Verse 28

द्वापरेषु प्रवर्त्तन्ते रागो लोभो वधस्तथा / वेदं व्यासश्चतुर्द्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ରାଗ, ଲୋଭ ଓ ବଧ ପ୍ରବଳ ହୁଏ। ଦ୍ୱାପରାଦି କାଳରେ ବ୍ୟାସ ମୁନି ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 29

निःशेषे द्वापरे तस्मिंस्तस्य संध्या तु यादृशी / प्रतिष्ठते गुणैर्हीनो धर्मो ऽसौ द्वापरस्य तु

ସେହି ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଃଶେଷ ହେଲେ, ତାହାର ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ ଯେପରି ହୁଏ। ଗୁଣହୀନ ଏହି ଦ୍ୱାପରଧର୍ମ ମାତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ।

Verse 30

तथैव संध्या पादेन ह्यङ्गः संध्या इतीष्यते / द्वापरस्यावशेषेण तिष्यस्य तु निबोधत

ସେହିପରି ସନ୍ଧ୍ୟାର ଗୋଟିଏ ପାଦ (ଚତୁର୍ଥାଂଶ) ‘ଅଙ୍ଗ-ସନ୍ଧ୍ୟା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱାପରର ଅବଶେଷରୁ ତିଷ୍ୟ (କଳି)ର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝ।

Verse 31

द्वापरस्याशसेषण प्रतिपत्तिः कलेरपि / हिंसासूयानृतं माया वधश्चैव तपस्विनाम्

ଦ୍ୱାପରର ଅବଶେଷରୁ କଳିର ଆଗମନ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଏ। ହିଂସା, ଅସୂୟା, ଅନୃତ, ମାୟା ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ବଧ—ଏହି ତାହାର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 32

एते स्वभावास्तिष्यस्य साधयन्ति च वै प्रजाः / एष धर्मः कृतः कृत्स्नो धर्मश्च परिहीयते

ଏହିସବୁ ତିଷ୍ୟ (କଳି)ର ସ୍ୱଭାବ; ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆଚରଣରେ ଆଣନ୍ତି। କୃତଯୁଗର ଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ କ୍ରମେ କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 33

मनसा कर्मणा स्तुत्या वार्ता सिध्यति वा न वा / कलौ प्रमारकी रोगः सततं क्षुद्भयानि च

ମନ, କର୍ମ ଓ ସ୍ତୁତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ କି ନ ହେଉ; କଳିଯୁଗରେ ନାଶକାରୀ ରୋଗ ଓ ସଦା କ୍ଷୁଧାଭୟ ଥାଏ।

Verse 34

अनावृष्टिभयं घोरं देशानां च विपर्ययः / न प्रमाणं स्मृतेरस्ति तिष्ये लोकेषु वै युगे

ଅନାବୃଷ୍ଟିର ଘୋର ଭୟ ଓ ଦେଶମାନଙ୍କର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ହୁଏ; ତିଷ୍ୟ (କଳି) ଯୁଗରେ ଲୋକେ ସ୍ମୃତିର ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ପାଉନାହାନ୍ତି।

Verse 35

गर्भस्थो म्रियते कश्चिद्यौव नस्थस्तथापरः / स्थविराः के ऽपि कौमारे म्रियन्ते वै कलौ प्रजाः

କେହି ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମରେ, କେହି ଯୌବନରେ; ଆଉ କେତେକ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୌମାରେ—କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରଜା ଏଭଳି ମରେ।

Verse 36

दुरिष्टैर्दुरधीतैश्च दुष्कृतैश्च दुरागमैः / विप्राणां कर्मदोषैस्तैः प्रजानां जायते भयम्

ଦୁଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ, ଦୁର୍ଅଧ୍ୟୟନ, ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଓ ଦୁରାଚାର—ଏହି ବିପ୍ରମାନଙ୍କ କର୍ମଦୋଷରୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଜନ୍ମେ।

Verse 37

हिंसा माया तथेर्ष्या च क्रोधो ऽसूया क्षमा नृषु / तिष्ये भवन्ति जन्तूनां रागो लोभश्च सर्वशः

ତିଷ୍ୟ (କଳି) ଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଂସା, ମାୟା, ଈର୍ଷ୍ୟା, କ୍ରୋଧ, ଅସୂୟା ଓ କ୍ଷମା (ହ୍ରାସ) ଥାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସର୍ବତ୍ର ରାଗ ଓ ଲୋଭ ହୁଏ।

Verse 38

संक्षोभो जायते ऽत्यथै करिमासाद्य वै युगम् / पूर्णे वर्षसहस्रे वै परमायुस्तदा नृणाम्

ସେହି ଯୁଗରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଷୋଭ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେ (କରି-କାଳ) ଯୁଗ ଆସେ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପରମ ଆୟୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ।

Verse 39

नाधीयते तदा वेदान्न यजं ते द्विजातयः / उत्सीदन्ति नराश्चैव क्षत्रियाश्च विशः क्रमात्

ସେତେବେଳେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ହୁଏ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କ୍ରମେ ମନୁଷ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବନତ ହୋଇ ନଶିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।

Verse 40

शूद्राणामन्त्ययोनेस्तु संबन्धा ब्राह्मणैः सह / भवन्तीह कलौ तस्मिञ्छयनासनभोजनैः

ସେହି କଳିଯୁଗରେ ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଯୋନିର ଲୋକମାନଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

Verse 41

राजानः शूद्रभूयिष्ठाः पाखण्डानां प्रवर्त्तकाः / गुणहीनाः प्रजाश्चैव तदा वै संप्रवर्त्तते

ସେତେବେଳେ ରାଜାମାନେ ଶୂଦ୍ର-ବହୁଳ ହେବେ ଏବଂ ପାଖଣ୍ଡର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହେବେ; ଗୁଣହୀନ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଚାଲିବ।

Verse 42

आयुर्मेधा बलं रूपं कुलं चैव प्रणश्यति / शूद्राश्च ब्राह्मणाचाराः शूद्राचाराश्च ब्राह्मणाः

ଆୟୁ, ମେଧା, ବଳ, ରୂପ ଓ କୁଳ—ସବୁ ନଶିଯାଏ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚାର ଧରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରାଚାର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

Verse 43

राजवृत्ताः स्थिताश्चोरा श्चोराचाराश्च पार्थिवाः / भृत्या एते ह्यसुभृतो युगान्ते समवस्थिते

ଯୁଗାନ୍ତ ସମୟରେ ଚୋରମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପରି ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଚୋରଙ୍କ ପରି ଆଚରଣ କରିବେ। ଭୃତ୍ୟମାନେ କେବଳ ନିଜର ଉଦର ପୋଷଣ କରିବେ।

Verse 44

अशीलिन्यो ऽनृताश्चैव स्त्रियो मद्यामिषप्रियाः / मायाविन्यो भविष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯୁଗାନ୍ତରେ ନାରୀମାନେ ଚରିତ୍ରହୀନା, ମିଥ୍ୟାବାଦିନୀ, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସପ୍ରିୟା ଏବଂ କପଟୀ ହେବେ।

Verse 45

एकपत्न्यो न शिष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तम / श्वापदप्रबलत्वं च गवां चैव ह्युपक्षयः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯୁଗାନ୍ତରେ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ରହିବେ ନାହିଁ। ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ବଢିବ ଏବଂ ଗୋସମ୍ପଦର କ୍ଷୟ ହେବ।

Verse 46

साधूनां विनिवृत्तिं च विद्यास्तस्मिन्युगक्षये / तदा धर्मो महोदर्के दुर्लभो दानमूलवान्

ସେହି ଯୁଗକ୍ଷୟ ସମୟରେ ସାଧୁମାନେ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯିବେ। ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଦୁର୍ଲଭ ହେବ ଏବଂ କେବଳ ଦାନ ହିଁ ଧର୍ମର ମୂଳ ହେବ।

Verse 47

चातुराश्रमशैथिल्यो धर्मः प्रविचरिष्यति / तदा ह्यल्पफला भूमिः क्वचिच्चापि महाफला

ଚାରି ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ଶିଥିଳ ହୋଇଥିବା ଧର୍ମ ପ୍ରଚଳିତ ହେବ। ସେତେବେଳେ ଭୂମି ଅଳ୍ପ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିବ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଅଧିକ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେବ।

Verse 48

न रक्षितारो बोक्तारो बलिभागस्य पार्थिवाः / युगान्ते च भविष्यन्ति स्वरक्षणपरायणाः

ଯୁଗାନ୍ତେ ପାର୍ଥିବ ରାଜାମାନେ ନ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷକ ହେବେ, ନ ବଲିଭାଗର ଭୋକ୍ତା; ସେମାନେ ସ୍ୱରକ୍ଷଣରେ ମାତ୍ର ପରାୟଣ ହେବେ।

Verse 49

अरक्षितारो राजानो विप्राः शूद्रोपजीविनः / शूद्राभिवादिनः सर्वे युगान्ते द्विजसत्तमाः

ଯୁଗାନ୍ତେ ରାଜାମାନେ ରକ୍ଷକ ରହିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୂଦ୍ର ଉପରେ ଜୀବିକା ରଖି, ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରିବେ।

Verse 50

अदृशूला जनपदाः शिवशूला द्विजास्तथा / प्रमदाः केशशूलाश्च युगान्ते समुपस्थिते

ଯୁଗାନ୍ତ ସମୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଜନପଦ ଅଦୃଶ୍ୟ-ଶୂଳରେ ପୀଡିତ ହେବ, ଦ୍ୱିଜ ଶିବ-ଶୂଳରେ; ଏବଂ ପ୍ରମଦାମାନେ କେଶ-ଶୂଳରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେବେ।

Verse 51

तपोयज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजोत्तमाः / यतयश्च भविष्यन्ति बहवो ऽस्मिन्कलौ युगे

ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଅନେକ ଯତି ହେବେ; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତପ ଓ ଯଜ୍ଞଫଳର ବିକ୍ରେତା ହେବେ।

Verse 52

चित्रवर्षी यदा देवस्तदा प्राहुर्युगक्षयम् / सर्वे वाणिजकाश्चा पि भविष्यन्त्यधमे युगे

ଯେତେବେଳେ ଦେବ ଚିତ୍ରବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଯୁଗକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏବଂ ସେଇ ଅଧମ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତେ ବାଣିଜକ ହେବେ।

Verse 53

भूयिष्ठं कूटमानैश्च पण्यं विक्रीणते जनाः / कुशीलचर्यापाखण्डैर्व्याधरूपैः समावृतम्

ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ କୁଟମାନ ଦ୍ୱାରା ପଣ୍ୟ ବିକ୍ରି କରିବେ; ଜଗତ କୁଶୀଳ ଆଚରଣ, ପାଖଣ୍ଡ ଓ ବ୍ୟାଧରୂପୀମାନଙ୍କରେ ଆବୃତ ହେବ।

Verse 54

पुरुषाल्पं बहुस्त्रीकं युगान्ते समुपस्थिते / बाहुयाचनको लोको भविष्यति परस्परम्

ଯୁଗାନ୍ତ ସମୀପ ହେଲେ ପୁରୁଷ ଅଳ୍ପ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ବହୁ ହେବେ; ଲୋକେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ହାତ ପସାରି ଯାଚନା କରିବେ।

Verse 55

अव्याकर्ता क्रूरवाक्या नार्जवो नानसूयकः / न कृते प्रतिकर्त्ता च युगे क्षीणे भविष्यति

ଯୁଗ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଲୋକେ ଉତ୍ତର ନଦେବା, କ୍ରୂରବାକ୍ୟ କହିବା, ସରଳତାହୀନ ଓ ଅସୂୟାପରାୟଣ ହେବେ; କୃତ ଉପକାରର ପ୍ରତିଉପକାର କରିବା ଲୋକ ରହିବେ ନାହିଁ।

Verse 56

अशङ्का चैव पतिते युगान्ते तस्य लक्षणम् / ततः शून्य वसुमती भविष्यति वसुन्धरा

ଯୁଗାନ୍ତ ପତନର ଲକ୍ଷଣ ହେବ ଭୟ-ଶଙ୍କାର ଅଭାବ; ତାପରେ ଏହି ବସୁମତୀ, ଏହି ବସୁନ୍ଧରା, ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ।

Verse 57

गोप्तारश्चाप्यगोप्तारः प्रभविष्यन्ति शासकाः / हर्त्तारः पररत्नानां परदारविमर्शकाः

ରକ୍ଷକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅରକ୍ଷକ ଶାସକମାନେ ପ୍ରବଳ ହେବେ; ସେମାନେ ପରରତ୍ନ ହରଣକାରୀ ଓ ପରଦାରାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା ହେବେ।

Verse 58

कामात्मानो दुरात्मानो ह्यधमाः साहसप्रियाः / प्रनष्टचेष्टना धूर्त्ता मुक्तकेशास्त्त्वशूलिनः

ସେମାନେ କାମାସକ୍ତ, ଦୁରାତ୍ମା, ଅଧମ ଓ ସାହସପ୍ରିୟ ହେବେ; ଚେଷ୍ଟା ନଷ୍ଟ ହେବ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ମୁକ୍ତକେଶ ଓ ଶୂଳଧାରୀ ହେବେ।

Verse 59

ऊनषोडशवर्षाश्च प्रजा यन्ते युगक्षये / शुक्लदन्ता जिताक्षाश्च मुण्डाः काषायवाससः

ଯୁଗକ୍ଷୟେ ପ୍ରଜା ସୋଳହ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ହେବେ; ଶୁକ୍ଳଦନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ, ମୁଣ୍ଡିତ ଓ କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହେବେ।

Verse 60

शूद्रा धर्मं चरिष्यति युगान्ते समुपस्थिते / सस्यचोरा भविष्यन्ति तथा चैलापहारिणः

ଯୁଗାନ୍ତ ସମୁପସ୍ଥିତେ ଶୂଦ୍ର ଧର୍ମ ଆଚରିବ; ଏବଂ ଶସ୍ୟଚୋର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଅପହାରୀ ମଧ୍ୟ ହେବେ।

Verse 61

चोराच्चोराश्च हर्त्तारो हर्तुर्हर्त्ता तथापरः / ज्ञानकर्मम्युपरते लोके निष्क्रियतां गते

ଚୋରଠାରୁ ଚୋର, ହର୍ତ୍ତାକୁ ହରିବା ହର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ଅପର ହର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ହେବେ; ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ନିଷ୍କ୍ରିୟତାକୁ ଯିବେ।

Verse 62

कीटमूषकसर्पाश्च धर्षयिष्यन्ति मानवान् / अभीक्ष्णं क्षेममारोग्यं सामर्थ्यं दुर्लभं तथा

କୀଟ, ମୂଷକ ଓ ସର୍ପ ମାନବମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେବେ; ଏବଂ ବାରମ୍ବାର କ୍ଷେମ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ହେବ।

Verse 63

कौशिकान्प्रतिवत्स्यन्ति देशाः क्षुद्भयपीडिताः / दुःखेनाभिप्लुतानां च परमायुः शतं तदा

କୌଶିକ ଦେଶ ପ୍ରତି, କ୍ଷୁଧା ଓ ଭୟରେ ପୀଡିତ ଦେଶମାନେ ପୁନଃ ଫେରିବେ; ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସେତେବେଳେ ପରମ ଆୟୁ ଶତବର୍ଷ ହେବ।

Verse 64

दृश्यन्ते च न दृश्यन्ते वेदा कलियुगे ऽखिलाः / तत्सीदन्ते तथा यज्ञाः केवलाधर्मपीडिताः

କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ବେଦ କେବେ ଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବେ; ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଅଧର୍ମର ପୀଡାରେ ଶିଥିଳ ହେବେ।

Verse 65

काषायिणो ऽथ निर्ग्रन्था तथा कापालिकाश्च ह / वेदविक्रयिमश्चन्ये तीर्थविक्रयिणो ऽपरे

ସେତେବେଳେ କାଷାୟଧାରୀ, ନିର୍ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ କାପାଳିକମାନେ ମଧ୍ୟ ହେବେ; କେହି ବେଦକୁ ବିକ୍ରୟ କରିବେ, ଅନ୍ୟେ ତୀର୍ଥକୁ ବିକ୍ରୟ କରିବେ।

Verse 66

वर्णाश्रमाणां ये चान्ये पाखण्डाः परिपन्थिनः / उत्पद्यन्ते तदा ते वै संप्राप्ते तु कलौ युगे

କଳିଯୁଗ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ବର୍ଣାଶ୍ରମର ବିରୋଧୀ ଅନ୍ୟ ପାଖଣ୍ଡୀ ଓ ପରିପନ୍ଥୀ ମତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ।

Verse 67

अधीयते तदा वेदाञ्छूद्रा धर्मार्थ कोविदाः / यजन्ते चाश्वमेधेन राजानः शूद्रयोनयः

ସେତେବେଳେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ କୋବିଦ ହୋଇ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ; ଏବଂ ଶୂଦ୍ରୟୋନିର ରାଜାମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ।

Verse 68

स्त्रीबालगोवधं कृत्वा हत्वान्ये च परस्परम् / अपहत्य तथान्योन्यं साधयन्ति तदा प्रजाः

ନାରୀ, ଶିଶୁ ଓ ଗୋବଧ କରି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ହତ୍ୟା କରି; ପୁଣି ଏକେ ଅନ୍ୟକୁ ଲୁଟି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ସାଧେ।

Verse 69

दुःखप्रवचनाल्पायुर्देहाल्पायुश्च रोगतः / अधर्माभिनिवेशित्वात्तमोवृत्तं कलौ स्मृतम्

ଦୁଃଖଦ ବଚନରୁ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ରୋଗରୁ ଦେହର ଆୟୁ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ହୁଏ; ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ଥିବାରୁ କଳିଯୁଗ ତମୋବୃତ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 70

प्रजासु भ्रूणहत्या च तदा वैरात्प्रवर्त्तते / तस्मादायुर्बलं रूपं कलिं प्राप्य प्रहीयते

ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈରରୁ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ତେଣୁ କଳିଯୁଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଆୟୁ, ବଳ ଓ ରୂପ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 71

तदा चाल्पेन कालेन सिद्धिं गच्छन्ति मानवाः / धन्या धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते द्विजसत्तमाः

ସେତେବେଳେ ମାନବମାନେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ଯୁଗାନ୍ତେ ଧନ୍ୟମାନେ ଧର୍ମ ଆଚରିବେ।

Verse 72

श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं ये चरन्त्यनसूयकाः / त्रेतायामाब्दिको धर्मो द्वापरे मासिकः स्मृतः

ଯେମାନେ ଅନସୂୟାରହିତ ହୋଇ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ ଉଦିତ ଧର୍ମ ଆଚରନ୍ତି; ତ୍ରେତାରେ ଧର୍ମ ବାର୍ଷିକ ବୋଲି, ଦ୍ୱାପରେ ମାସିକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 73

यथाशक्ति चरन्प्राज्ञस्तदह्ना प्राप्नुयात्कलौ / एषा कलियुगावस्था संध्यांशं तु निबोधत

କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଜଣେ ଯଥାଶକ୍ତି ଧର୍ମାଚରଣ କଲେ ସେହି ଦିନେ ଫଳ ପାଇପାରେ। ଏହା କଳିଯୁଗର ଅବସ୍ଥା; ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ଜାଣ।

Verse 74

युगेयुगे तु हीयन्ते त्रित्रिपादास्तु सिद्धयः / युगस्वभावात्संध्यासु तिष्ठन्तीह तु यादृशः

ଯୁଗେ ଯୁଗେ ସିଦ୍ଧିମାନେ ହ୍ରାସ ପାଆନ୍ତି; ତିନି-ତିନି ପାଦର ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ଯୁଗସ୍ୱଭାବରୁ ଏଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ସେମାନେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି ସେପରି ରହନ୍ତି।

Verse 75

संध्यास्वभावाः स्वांशेषु पादशेषाः प्रतिष्ठिताः / एवं संध्यांशके काले संप्राप्ते तु युगान्तिके

ସନ୍ଧ୍ୟା-ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଅଂଶମାନଙ୍କରେ ପାଦର ଶେଷ ଭାଗଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ। ଏଭଳି ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶର କାଳ ଆସିଲେ ଯୁଗାନ୍ତ ସମୀପ ହୁଏ।

Verse 76

तेषां शास्ता ह्यसाधूनां भृगूणां निधनोत्थितः / गोत्रेण वै चन्द्र मसो नाम्ना प्रमतिरुच्यते

ସେଇ ଅସାଧୁ ଭୃଗୁବଂଶୀମାନଙ୍କର ଶାସ୍ତା ତାଙ୍କର ନିଧନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମସ ଗୋତ୍ରଜ ହେବ ଏବଂ ‘ପ୍ରମତି’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।

Verse 77

माधवस्य तु सोंऽशेन पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे / समाः सविंशतिः पूर्णाः पर्यटन्वै वसुंधराम्

ମାଧବଙ୍କ ଏକ ଅଂଶରୂପେ, ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ସେ ବିଶଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ପୃଥିବୀକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କଲା।

Verse 78

अनुकर्षन्स वै सेनां सवाजिरथकुञ्जराम् / प्रगृहीतायुधैर्विप्रैः शतशो ऽथ सहस्रशः

ସେ ଅଶ୍ୱ-ରଥ-କୁଞ୍ଜରସହିତ ସେନାକୁ ଟାଣି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ; ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବିପ୍ରମାନେ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 79

स तदा तैः परिवृतो म्लेच्छान्हन्ति स्मसर्वशः / सह वा सर्वशश्चैव राज्ञस्ताञ्छूद्रयोनिजान्

ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଶୂଦ୍ରୟୋନିଜ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସବୁଦିଗରୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 80

पारवण्डास्तु ततः सर्वान् निः शेषं कृतवान्विभुः / नात्यर्थ धार्मिका ये च तान्सर्वान्हन्ति सर्वशः

ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ପାରବଣ୍ଡ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଃଶେଷ କଲେ; ଯେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଧାର୍ମିକ ନଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ନିହତ କଲେ।

Verse 81

वर्णव्यत्यासजाताश्च ये च ताननुजीविनः / उदीच्यान्मध्यदेश्यांश्च पवतीयांस्तथैव च

ବର୍ଣ୍ଣ-ବ୍ୟତ୍ୟାସଜାତ ଲୋକମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଜୀବୀମାନେ; ତଥା ଉଦୀଚ୍ୟ, ମଧ୍ୟଦେଶ୍ୟ ଓ ପବତୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 82

प्राच्यान्प्रतीच्यांश्च तथा विन्ध्यपृष्ठचरानपि / तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविडान्सिंहलैः सह

ପ୍ରାଚ୍ୟ ଓ ପ୍ରତୀଚ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟପୃଷ୍ଠଚରମାନେ ମଧ୍ୟ; ତଥା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଦ୍ରାବିଡମାନେ ସିଂହଳମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 83

गान्धारान्पारदांश्चैव पह्लवान्यव नाञ्शकान् / तुषारान्बर्बरांश्चीनाञ्छूलिकान्दरदान् खशान्

ସେ ଗାନ୍ଧାର, ପାରଦ, ପହ୍ଲବ, ଯବନ ଓ ଶକ; ତଥା ତୁଷାର, ବର୍ବର, ଚୀନ, ଛୂଲିକ, ଦରଦ ଓ ଖଶ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ।

Verse 84

लंपाकारान्सकतकान्किरातानां च जातयः / प्रवृत्तचक्रो बलवान्म्लेच्छानामन्तकृत्प्रभुः

ଲମ୍ପାକ, ସକତକ ଓ କିରାତମାନଙ୍କ ନାନା ଜାତି—ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚକ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଥିବା ବଳବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କର ଅନ୍ତକର୍ତ୍ତା ହେଲେ।

Verse 85

अदृष्टः सर्वभूतानां चचाराथ वसुन्धराम् / माधवस्य तु सोंऽशेन देवस्येह विजज्ञिवान्

ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି ସେ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କଲେ; ଏଠାରେ ସେ ଦେବ ମାଧବଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି ଜଣାଗଲା।

Verse 86

पूर्वजन्मनि विख्यातः प्रमतिर्न्नाम वीर्यवान् / गोत्रतो वै चन्द्रमसः पूर्वे कलियुगे प्रभुः

ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ‘ପ୍ରମତି’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଥିଲେ; ଗୋତ୍ରରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ, ଏବଂ ପୂର୍ବ କଲିଯୁଗରେ ପ୍ରଭୁସମ ଥିଲେ।

Verse 87

द्वात्रिंशे ऽभ्युदिते वर्षे प्रक्रान्तो विंशतीः समाः / विनिघ्नन्सर्वभूतानि मानवानेव सर्वशः

ବତ୍ତିଶତମ ବର୍ଷ ଉଦିତ ହେବା ସହ, ସେ ବିଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହିଁ—ମାନୋ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ—ବିନାଶ କରିଚାଲିଲେ।

Verse 88

कृत्वा बीजावशेषं तु पृथ्व्यां कूरेण कर्मणा / परस्पर निमित्तेन कोपेनाकस्मिकेन तु

ପୃଥିବୀରେ କ୍ରୂର କର୍ମ କରି ବୀଜମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅବଶେଷ ରଖିଲା ନାହିଁ; ପରସ୍ପର ନିମିତ୍ତରୁ ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 89

सुसाधयित्वा वृषलान्प्रायशस्तानधर्मिकान् / गङ्गायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्तः सहानुगः

ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମିକ ବୃଷଳମାନଙ୍କୁ ସୁଭଳି ଦମନ କରି, ସେ ଅନୁଗମାନଙ୍କ ସହ ଗଙ୍ଗା–ଯମୁନା ମଧ୍ୟଦେଶରେ ନିଷ୍ଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 90

ततो व्यतीते कल्पे तु सामान्ये सहसैनिकः / उत्साद्य पार्थिवान्सर्वान्मलेच्छांश्चैव सहस्रशः

ତାପରେ ସାଧାରଣ କଳ୍ପ ବ୍ୟତୀତ ହେଲାପରେ, ସେ ସେନାସହିତ ଉଠି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ହଜାରେ ହଜାରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କଲା।

Verse 91

तत्र संध्यांशके काले संप्राप्ते तु युगान्तके / स्थितास्वल्पावशिष्टासु प्रजास्विह क्वचित्क्वचित्

ସେଠାରେ ଯୁଗାନ୍ତର ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ କାଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ, ଏଠି-ସେଠି କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ ପ୍ରଜା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।

Verse 92

अपग्रहास्ततस्ता वै लोभाविष्टास्तु वृन्दशः / उपहिसंति चान्योन्यं पोथयन्तः परस्परम्

ତାପରେ ଲୋଭରେ ଆବିଷ୍ଟ ଅପଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ; ପରସ୍ପରକୁ ଦଳି ଆଘାତ କରିଲେ।

Verse 93

अराजके युगवशात्संक्षये समुपस्थिते / प्रजास्ता वै ततः सर्वाः परस्परभयार्द्दिताः

ରାଜା ନଥିବାରୁ ଯୁଗଧର୍ମର କ୍ଷୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପରସ୍ପର ଭୟରେ ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 94

व्याकुलाश्च परिभ्रान्तास्त्यक्त्वा दारान्गृहाणि च / स्वान्प्रणाननपेक्षन्तो निष्कारणसुदुःखिताः

ସେମାନେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଘୁରିଲେ; ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଘର ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଅନଦେଖା କରି, ନିଷ୍କାରଣ ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।

Verse 95

नष्टे श्रौते स्मृतौ धर्मे परस्परहतास्तदा / निर्मर्यादा निराक्रन्दा निःस्नेहा निरपत्रपाः

ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିର ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ତେବେ ପରସ୍ପରକୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନ, କ୍ରନ୍ଦନହୀନ, ସ୍ନେହହୀନ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ ହେଲେ।

Verse 96

नष्टे धर्मे प्रतिहता ह्रस्वकाः पञ्चविंशतिम् / हित्वा पुत्रांश्च दारांश्च विषादव्याकुलेद्रियाः

ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ବର୍ଷର ଅଳ୍ପାୟୁ ହେଲେ; ପୁତ୍ର ଓ ଦାରାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିଷାଦରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଲେ।

Verse 97

अनावृष्टिहताश्चैव वार्त्तामुत्सृज्य दुःखिताः / प्रत्यन्तांस्ता निषेवन्ते हित्वा जनपदान्स्वकान्

ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୀଡିତ ହେଲେ; ଜୀବିକା ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିଜ ଜନପଦ ଛାଡ଼ି ସୀମାନ୍ତ ପ୍ରଦେଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 98

सरितः सागरानूपान्सेवन्ते पर्वतांस्तथा / मांसैर्मूलफलैश्चैव वर्तयन्तः सुदुःखिताः

ସେମାନେ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ରତଟ ଓ ଜଳାବନ୍ଧ ଭୂମିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେବନ କରୁଥିଲେ; ମାଂସ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ।

Verse 99

चीरपत्राचिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः / वर्णाश्रमपरिभ्रष्टाः संकरं घोरमास्थिताः / एतां काष्ठामनुप्राप्ता अल्पशेषाः प्रजास्ततः

ସେମାନେ ଚୀର, ପତ୍ର ଓ ଛାଲର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, କ୍ରିୟାହୀନ ଓ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ ହେଲେ; ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ସଂକରାବସ୍ଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ତେବେ ପ୍ରଜା ଏହି ପରାକାଷ୍ଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ଅତି ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଶେଷ ରହିଲା।

Verse 100

जराव्याधिक्षुधा विष्टा दुःखान्निर्वेदमागमन् / विचारणा तु निर्वेदात्साम्यावस्था विचारणात्

ଜରା, ବ୍ୟାଧି ଓ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦୁଃଖରୁ ନିର୍ବେଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ନିର୍ବେଦରୁ ବିଚାରଣା ଜନ୍ମିଲା, ଏବଂ ବିଚାରଣାରୁ ସାମ୍ୟାବସ୍ଥା ଆସିଲା।

Verse 101

साम्यावस्थात्मको बोधः संबोधाद्धर्मशीलता / तासूपशमयुक्तासु कलिशिष्टासु वै स्वयम्

ସାମ୍ୟାବସ୍ଥାମୟ ବୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେହି ସମ୍ବୋଧରୁ ଧର୍ମଶୀଳତା ଜନ୍ମିଲା। ଉପଶମଯୁକ୍ତ, କଳିଯୁଗରେ ଶେଷ ଥିବା ସେହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 102

अहोरात्रं तदा तासां युगान्ते परिवर्त्तिनि / चित्तसंमोहनं कृत्वा तासां वै सुप्तमत्तवत्

ସେତେବେଳେ ଯୁଗାନ୍ତରେ, ଦିନ-ରାତି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ମୋହିତ କରାଗଲା; ଏବଂ ସେମାନେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଶୁଇଥିବା କିମ୍ବା ମତ୍ତ ଲୋକ ପରି ହେଲେ।

Verse 103

भाविनोर्ऽथस्य च बलात्ततः कृतमवर्त्तत / प्रवृत्ते तु ततस्तस्मिन्पूते कृतयुगे तु वै

ଭାବୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ବଳରୁ ସେତେବେଳେ କୃତଯୁଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ଏବଂ ସେହି ପବିତ୍ର କୃତଯୁଗ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ସ୍ଥିର ହେଲା।

Verse 104

उत्पन्नाः कलिशिष्टासु प्रजाः कार्तयुगास्तदा / तिष्ठन्ति चेह ये सिद्धा अदृष्टा विचरन्ति च

ସେତେବେଳେ କଳିର ଅବଶେଷରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ କୃତଯୁଗୀୟ ସ୍ୱଭାବ ପାଇଲେ। ଏବଂ ଯେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ବିଚରଣ କରନ୍ତି ମଧ୍ୟ।

Verse 105

सह सप्तर्षिभिश्चैव तत्र ते च व्यवस्थिताः / ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रा बीजार्थं ये स्मृता इह

ସେମାନେ ସେଠାରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର—ଏମାନେ ଏଠାରେ ବୀଜାର୍ଥରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 106

कलिजैः सह ते संति निर्विशेषास्तदाभवन् / तेषां सप्तर्षयो धर्मं कथयन्तीतरेषु च

ସେମାନେ କଳିଜମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି; ସେତେବେଳେ ଭେଦବିଶେଷ ରହିଲା ନାହିଁ। ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ କଥା କହନ୍ତି।

Verse 107

वर्णाश्रमाचारयुक्तः श्रौतः स्मार्त्तो द्विधा तु सः / ततस्तेषु क्रियावत्सु वर्तन्ते वै प्रजाः कृते

ସେହି ଧର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ। ତାପରେ କ୍ରିୟାବତ୍ସୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃତଯୁଗରେ ପ୍ରଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତଦନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି।

Verse 108

श्रौतस्मार्त्ते कृतानां च धर्मे सप्तर्षिदर्शिते / केचिद्धर्मव्यवस्थार्थं तिष्ठन्तीहायुगक्षयात्

ଶ୍ରୌତ‑ସ୍ମାର୍ତ୍ତରେ କୃତ, ସପ୍ତର୍ଷିଦର୍ଶିତ ଧର୍ମରେ—କେତେକ ମୁନି ଏଠାରେ ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଗକ୍ଷୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 109

मन्वन्तराधिकारेषु तिष्ठन्ति मुनयस्तु वै / यथा दावप्रदग्धेषु तृणेष्विह तपेन तु

ମନ୍ୱନ୍ତର ଅଧିକାରକାଳରେ ମୁନିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରହନ୍ତି; ଯେପରି ଦାବାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ତୃଣ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟାବଳେ ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 110

वनानां प्रथमं वृष्ट्या तेषां मूलेषु संभवः / तथा कार्तयुगानां तु कलिजष्विह संभवः

ବନମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ଭବ ବର୍ଷାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ମୂଳରେ ହୁଏ; ସେପରି କୃତୟୁଗର ବୀଜ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କଳିଯୁଗରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ।

Verse 111

एवं युगो युगस्येह संतानस्तु परस्परम् / वर्त्तते ह्यव्यवच्छेदाद्यावन्मन्वन्तरक्षयः

ଏଭଳି ଏଠାରେ ଯୁଗରୁ ଯୁଗକୁ ପରସ୍ପର ସନ୍ତାନ ଚାଲିଥାଏ; ଅବ୍ୟବଚ୍ଛେଦରେ ଏହି କ୍ରମ ମନ୍ୱନ୍ତରକ୍ଷୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।

Verse 112

सुखमायुर्बलं रूपन्धर्मोर्ऽथः काम एव च / युगेष्वेतानि हीयन्ते त्रित्रिपादाः क्रमेण च

ସୁଖ, ଆୟୁ, ବଳ, ରୂପ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଏସବୁ କ୍ରମେ ହ୍ରାସ ପାଏ; ତିନି‑ତିନି ପାଦ କରି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।

Verse 113

ससंध्याशेषु हीयन्ते युगानान्धर्मसिद्धयः / इत्येष प्रतिसंधिर्यः कीर्त्तितस्तु मया द्विजाः

ଯୁଗସନ୍ଧ୍ୟାର ଶେଷକାଳରେ ଧର୍ମସିଦ୍ଧିମାନେ କ୍ଷୀଣ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ‘ପ୍ରତିସନ୍ଧି’ ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛି।

Verse 114

चतुर्युगानां सर्वेषामेतेनैव प्रसाधनम् / एषा चतुर्युगावृत्तिरासहस्रद्गुणीकृता

ଏହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚତୁର୍ୟୁଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହି ଚତୁର୍ୟୁଗାବୃତ୍ତି ସହସ୍ରଗୁଣିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 115

ब्रह्मणस्तदहः प्रोक्तं रात्रिश्चैतावती स्मृता / अत्रार्जवं जडीभावो भूतानामायुगक्षयात्

ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ‘ଦିନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ଏତେଇ ‘ରାତ୍ରି’ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ। ଏଠାରେ ଯୁଗକ୍ଷୟରୁ ଭୂତମାନଙ୍କରେ ସରଳତା ଓ ଜଡତା ହୁଏ।

Verse 116

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम् / एषा चतुर्युगानां च गुणिता ह्येकसप्ततिः

ଏହିଟିକୁ ସମସ୍ତ ଯୁଗର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ କରାଯାଇଛି। ଚତୁର୍ୟୁଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଗୁଣିତ ହୋଇ ‘ଏକସପ୍ତତି’ (71) କୁହାଯାଏ।

Verse 117

क्रमेण परिवृत्ता तुमनोरन्तरमुच्यते / चतुर्युगे यथैकस्मिन्भवतीह यथा तु यत्

କ୍ରମେ ଯାହା ପରିବୃତ୍ତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ‘ମନ୍ୱନ୍ତର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ୟୁଗରେ ଯେପରି ଯାହା ଘଟେ, ସେପରି ନିୟମ।

Verse 118

तथा चान्येषु भवति पुनस्तद्वद्यथाक्रमम् / सर्गे सर्गे तथा भेदा उत्पद्यन्ते तथैव तु

ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ପୁନଃ ସେହି ଘଟେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସର୍ଗରେ ଏମିତି ଭେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 119

पञ्चत्रिंशत्परिमिता न न्यूना नाधिकाः स्मृताः / तथा कल्पा युगैः मार्द्धं भवन्ति सह लक्षणैः / मन्वन्तराणां सर्वेषामेतदेव तु लक्षणम्

ସେମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶ—ନ କମ୍, ନ ଅଧିକ—ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି କଳ୍ପମାନେ ଯୁଗସହିତ ଲକ୍ଷଣସହ ହୁଅନ୍ତି; ଏହାହିଁ ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 120

यथा युगानां परिवर्त्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् / तथा न संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्त्तमानः

ଯେପରି ଯୁଗମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୁଗସ୍ୱଭାବରୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଚାଲିଆସିଛି, ସେପରି ଜୀବଲୋକ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରହେନାହିଁ; କ୍ଷୟ ଓ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 121

इत्येत ल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः

ଏହିପରି ଯୁଗମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା।

Verse 122

अतीतानागतानां हि सर्वमन्वन्तरोष्विह / मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै

ଏଠାରେ ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କରେ, ଗୋଟିଏ ମନ୍ୱନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟ (ବୁଝାଯାଏ)।

Verse 123

ख्यातानीह विजानीध्वं कल्पं कल्पेन चैव ह / अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता

ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯାହା, ତାହା ଜାଣ—କଳ୍ପକୁ କଳ୍ପ ସହିତ ତୁଳନା କରି ବୁଝ। ଆଗାମୀ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଏଭଳି ତର୍କ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 124

मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह / तुल्याभिमानिनः सर्वे नामरूपैर्भवन्त्युत

ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ—ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ—ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଭିମାନ ସମାନ; ସେମାନେ କେବଳ ନାମ ଓ ରୂପର ଭେଦରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 125

देवा ह्यष्टविधा ये वा इह मन्वन्तरेश्वराः / ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्याः प्रयोजनैः

ଏଠାରେ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଈଶ୍ୱର ଯେ ଅଷ୍ଟବିଧ ଦେବ, ଏବଂ ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମାନ।

Verse 126

एवं वर्णाश्रमाणां तु प्रविभागं पुरा युगे / युगस्वभावांश्च तथा विधत्ते वै सदा प्रभुः

ଏଭଳି ପ୍ରଭୁ ସଦା ଯୁଗେ ଯୁଗେ ବର୍ଣ୍ଣ-ଆଶ୍ରମର ବିଭାଗ ଏବଂ ଯୁଗସ୍ୱଭାବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧାନ କରନ୍ତି।

Verse 127

वर्णाश्रमविभागाश्च युगानि युगसिद्धयः / अनुषङ्गात्समाख्याताः सृष्टिसर्गं निबोधत / विस्तरेणानुपूर्व्या च स्थितिं वक्ष्ये युगेष्विह

ବର୍ଣ୍ଣ-ଆଶ୍ରମ ବିଭାଗ, ଯୁଗ ଓ ଯୁଗସିଦ୍ଧି—ଏସବୁ ପ୍ରସଙ୍ଗବଶତଃ କୁହାଗଲା। ଏବେ ସୃଷ୍ଟିସର୍ଗକୁ ବୁଝ; ଏଠାରେ ଯୁଗମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତିକୁ କ୍ରମେ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।