Shloka 101
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
साम्यावस्थात्मको बोधः संबोधाद्धर्मशीलता / तासूपशमयुक्तासु कलिशिष्टासु वै स्वयम्
Transliteration
sāmyāvasthātmako bodhaḥ saṃbodhāddharmaśīlatā / tāsūpaśamayuktāsu kaliśiṣṭāsu vai svayam
Translation
ସାମ୍ୟାବସ୍ଥାମୟ ବୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେହି ସମ୍ବୋଧରୁ ଧର୍ମଶୀଳତା ଜନ୍ମିଲା। ଉପଶମଯୁକ୍ତ, କଳିଯୁଗରେ ଶେଷ ଥିବା ସେହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
Word by Word
साम्य-अवस्था-आत्मकःhaving the nature of equanimity
साम्य-अवस्था-आत्मकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसाम्य (प्रातिपदिक) + अवस्था (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘साम्यावस्थां आत्मा/स्वभावो यस्य’ (having the nature of equanimity-state)
बोधःawakening/knowledge
बोधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ/विषय
संबोधात्from awakening/realization
संबोधात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootसम्-बुध् (धातु) → संबोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान/हेतु (from)
धर्म-शीलताvirtuous disposition (ethical conduct)
धर्म-शीलता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + शीलता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘धर्मस्य शीलता’
तासुamong those (states/conditions)
तासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; अधिकरण (in/among them)
उपशम-युक्तासुendowed with calmness
उपशम-युक्तासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootउपशम (प्रातिपदिक) + युक्त (युज्-धातुज, क्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘उपशमेन युक्ता’
कलि-शिष्टासुremaining under/tainted by Kali
कलि-शिष्टासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकलि (प्रातिपदिक) + शिष्ट (शास्-धातुज/शिष्-धातुज, क्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘कलिना शिष्टा/अवशिष्टा’ (left/marked by Kali)
वैindeed
वै:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/खल्वर्थक (indeed)
स्वयम्by oneself
स्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मार्थक (oneself/by oneself)