Shloka 19
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
तेषां विपर्ययोत्पन्ना भवन्ति द्वापरे पुनः / अवृष्टिर्मरणं चैव तथैव व्याध्युपद्रवाः
Transliteration
teṣāṃ viparyayotpannā bhavanti dvāpare punaḥ / avṛṣṭirmaraṇaṃ caiva tathaiva vyādhyupadravāḥ
Translation
ଦ୍ୱାପରେ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କର ବିପର୍ୟୟରୁ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ମରଣ ଏବଂ ଏହିପରି ରୋଗ-ଉପଦ୍ରବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन, सर्वनाम
विपर्यय-उत्पन्नाःarisen from inversion/disorder
विपर्यय-उत्पन्नाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootविपर्यय + उत्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पद्/√पद्? actually √पद् not; ‘उत्पन्न’ from उत्+√पद्/√पद् is incorrect; correct: उत्+√पद् not used; ‘उत्पन्न’ is from उत्+√पद्? Classical: उत्पन्न from उत्+√पद् is not standard; better: उत्पन्न from उत्+√पद् (पद्=to go) is rare; commonly from उत्+√पद्/√पद्?; safest: उत्पन्न (कृदन्त) from उत्+√पद् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) ‘उत्पन्न’ (arisen) with पूर्वपद ‘विपर्यय’ (inversion)
भवन्तिoccur/come to be
भवन्ति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
द्वापरेin Dvāpara
द्वापरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
काल/पुनरुक्ति (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb; again/further)
अवृष्टिःdrought/no rain
अवृष्टिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअ-वृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-पूर्वपद (negation)
मरणम्death
मरणम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
एवindeed
एव:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
तथाlikewise
तथा:
प्रकार (Manner)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb; thus/likewise)
एवindeed
एव:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात
व्याधि-उपद्रवाःafflictions of disease
व्याधि-उपद्रवाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootव्याधि + उपद्रव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (disease-related afflictions)