Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 97
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
अनावृष्टिहताश्चैव वार्त्तामुत्सृज्य दुःखिताः / प्रत्यन्तांस्ता निषेवन्ते हित्वा जनपदान्स्वकान्
Transliteration
anāvṛṣṭihatāścaiva vārttāmutsṛjya duḥkhitāḥ / pratyantāṃstā niṣevante hitvā janapadānsvakān
Translation
ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୀଡିତ ହେଲେ; ଜୀବିକା ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିଜ ଜନପଦ ଛାଡ଼ି ସୀମାନ୍ତ ପ୍ରଦେଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
Word by Word
अनावृष्टि-हताःstruck by drought (lack of rain)
अनावृष्टि-हताः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootअनावृष्टि (प्रातिपदिक) + हन् (धातु) → हत (कृदन्त)
Formतत्पुरुषसमास; भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
एवindeed; just
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (restrictive/emphatic particle)
वार्त्ताम्livelihood/means of living
वार्त्ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवार्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; here ‘livelihood/occupation (agriculture etc.)’
उत्सृज्यhaving given up
उत्सृज्य:
पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā)
TypeIndeclinable
Rootउत्+सृज् (धातु) → उत्सृज्य (ल्यप्)
Formल्यप्-अव्यय (absolutive/gerund)
दुःखिताःdistressed
दुःखिताः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
प्रत्यन्तान्border regions/frontiers
प्रत्यन्तान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रत्यन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
तान्those
तान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; demonstrative pronoun
निषेवन्तेthey resort to; they inhabit
निषेवन्ते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootनि+सेव् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद
हित्वाhaving abandoned
हित्वा:
पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā)
TypeIndeclinable
Rootहा (धातु) → हित्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
जनपदान्countries/settlements
जनपदान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootजनपद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
स्वकान्their own
स्वकान्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootस्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; agrees with जनपदान्