Adhyaya 10

Verse 1

इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे रुद्रप्रसववर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच अस्मिन्कल्पे त्वया नोक्तः प्रादुर्भावो महात्मनः / महादेवस्य रुद्रस्य साधकैरृषिभिः सह

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘ରୁଦ୍ରପ୍ରସବବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷି କହିଲେ— ହେ ମହାତ୍ମନ୍! ଏହି କଳ୍ପରେ ସାଧକ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ମହାଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ଆପଣ କହିନାହାନ୍ତି।

Verse 2

सूत उवाच उत्पत्तिरादिसर्गस्य मया प्रोक्ता समासतः / विस्तरेण प्रवक्ष्यामि नामानि तनुभिः सह

ସୂତ କହିଲେ— ଆଦିସର୍ଗର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି; ଏବେ ତନୁସହିତ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।

Verse 3

पत्नीषु जनयामास महादेवः सुतान्बहून / कल्पेष्वन्येष्वतीतेषु ह्यस्मिन्कल्पे तु ताञ्शृणु

ମହାଦେବ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଲେ। ପୂର୍ବର ଅନ୍ୟ କଳ୍ପମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଏହି କଳ୍ପରେ ଯେମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ।

Verse 4

कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतमध्यायत प्रभुः / प्रादुरा सीत्ततोङ्के ऽस्य कुमारो नीललोहितः

କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ସମାନ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ‘ନୀଲଲୋହିତ’ ନାମକ କୁମାର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 5

रुरोद सुस्वरं घोरं निर्दहन्निव तेजसा / दृष्ट्वा रुदन्तं सहसा कुमारं नीललोहितम्

ସେ ମଧୁର କିନ୍ତୁ ଘୋର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା, ଯେନେ ତେଜସା ଦହନ କରୁଛି। ନୀଲଲୋହିତ କୁମାରକୁ ହଠାତ୍ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି (ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ)।

Verse 6

किं रोदिषि कुमारेति ब्रह्मा तं प्रत्यभाषत / सो ऽब्रवीद्देहि मे नाम प्रथमं त्वं पितामह

ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“କୁମାର, କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?” ସେ କହିଲା—“ପିତାମହ, ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଏକ ନାମ ଦିଅ।”

Verse 7

रुद्रस्त्वं देव नामासि स इत्युक्तो ऽरुदत्पुनः / किं रोदिषि कुमारेति ब्रह्मा तं प्रत्यभाषत

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଦେବ, ତୁମ ନାମ ‘ରୁଦ୍ର’।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲା। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“କୁମାର, କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?”

Verse 8

नाम देहि द्वितीयं मे इत्युवाच स्वयंभुवम् / भवस्त्वं देवनाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः

ସେ ସ୍ୱୟଂଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୋତେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ଦିଅ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଦେବନାମରେ ତୁମେ ‘ଭବ’।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲା।

Verse 9

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह / तृतीयं देहि मे नाम इत्युक्तः सो ऽब्रवीत्पुनः

ବ୍ରହ୍ମା କାନ୍ଦୁଥିବା ତାକୁ କହିଲେ—“କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?” ସେ ପୁଣି କହିଲା—“ମୋତେ ତୃତୀୟ ନାମ ଦିଅ।”

Verse 10

शर्वस्त्वं देव नाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः / किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଦେବ, ତୁମ ନାମ ‘ଶର୍ବ’।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲା। ବ୍ରହ୍ମା କାନ୍ଦୁଥିବା ତାକୁ କହିଲେ—“କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?”

Verse 11

चतुर्थ देहि मे नाम इत्युक्तः सो ऽब्रवीत्पुनः / ईशानो देवनाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः

“ମୋତେ ଚତୁର୍ଥ ନାମ ଦିଅ” ବୋଲି କହିଲେ ସେ ପୁଣି କହିଲା। “ତୁମେ ଦେବନାମରେ ‘ଈଶାନ’” ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସାଥି ସେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲା।

Verse 12

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं पुनरब्रवीत् / पञ्चमं नाम देहीति प्रत्युवाच स्वयंभुवम्

ରୁଦନ କରୁଥିବା ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି କହିଲେ, “କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?” ତେବେ ସେ ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ କହିଲା, “ମୋତେ ପଞ୍ଚମ ନାମ ଦିଅ।”

Verse 13

पशूनां त्वं पतिर्देव इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः / किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं पुनरब्रवीत्

“ହେ ଦେବ, ତୁମେ ପଶୁମାନଙ୍କର ପତି (ଅଧିପତି)” ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସାଥି ସେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲା। ତାକୁ ରୁଦନ କରୁଥିବା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି କହିଲେ, “କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?”

Verse 14

षष्ठं वै देहि मे नाम इत्युक्तः प्रत्युवाच तम् / भीमस्त्वं देव नाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः

“ମୋତେ ଷଷ୍ଠ ନାମ ଦିଅ” ବୋଲି କହିଲେ ସେ ତାକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲା। “ତୁମେ ଦେବନାମରେ ‘ଭୀମ’” ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସାଥି ସେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲା।

Verse 15

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं पुनरब्रवीत् / सप्तमं देहि मे नाम इत्युक्तः प्रत्युवाच ह

ରୁଦନ କରୁଥିବା ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି କହିଲେ, “କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?” ତେବେ ସେ, “ମୋତେ ସପ୍ତମ ନାମ ଦିଅ” ବୋଲି କହି ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 16

उग्रस्त्वं देव नाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः / तं रुदन्तं कुमारं तु मारोदीरिति सो ऽब्रवीत्

“ତୁମ ନାମ ଉଗ୍ରଦେବ” ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସହ ସେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଲା। କାନ୍ଦୁଥିବା ସେ କୁମାରକୁ ସେ କହିଲେ—“ମା ରୋଦୀଃ, କାନ୍ଦନି।”

Verse 17

सो ऽब्रवीदष्टमं नाम देहि मे त्वं विभो पुनः / त्वं महादेवनामासि इत्युक्तो विरराम ह

ସେ କହିଲା—“ହେ ବିଭୋ, ମୋତେ ଅଷ୍ଟମ ନାମ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।” “ତୁମ ନାମ ମହାଦେବ” ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସହ ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 18

लब्ध्वा नामानि चैतानि ब्रह्माणं नीललोहितः / प्रोवाच नाम्नामेतेषां स्थानानि प्रदिशेति ह

ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପାଇ ନୀଳଲୋହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ନାମମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।”

Verse 19

ततो विसृष्टास्तनव एषां नाम्ना स्वयंभुवा / सूर्यो जलं मही वायुर्व ह्निराकाशमेव च

ତାପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ନାମମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ତନୁ-ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ମହୀ, ବାୟୁ, ବହ୍ନି ଓ ଆକାଶ।

Verse 20

दीक्षिता ब्राह्मणश्चन्द्र इत्येवं ते ऽष्टधा तनुः / तेषु पूज्यश्च वन्द्यश्च नमस्कार्यश्च यत्नतः

ଦୀକ୍ଷିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏଭଳି ତୁମର ତନୁ ଅଷ୍ଟବିଧ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜ୍ୟ, ବନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଯତ୍ନରେ ନମସ୍କାର୍ଯ୍ୟ।

Verse 21

प्रोवाच तं पुनर्ब्रह्मा कुमारं नीललोहितम् / यदुक्तं ते मया पूर्वं नाम रुद्रेति वै विभो

ପୁନର୍ବାର ବ୍ରହ୍ମା ନୀଲଲୋହିତ କୁମାରଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିଥିଲି, ତୁମ ନାମ ନିଶ୍ଚୟ ‘ରୁଦ୍ର’।

Verse 22

तस्यादित्यतनुर्नाम्नः प्रथमा प्रथमस्य ते / इत्युक्ते तस्य यत्तेजश्चक्षुस्त्वासीत्प्रकाशकम्

ତୁମ ପ୍ରଥମ ନାମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମଟି ‘ଆଦିତ୍ୟତନୁ’; ଏହିପରି କହିବା ସହିତ ତାହାର ତେଜ ଆଲୋକଦାୟକ ଚକ୍ଷୁ ପରି ହେଲା।

Verse 23

विवेश तत्तदादित्यं तस्माद्रुद्रो ह्यसौ स्मृतः / उद्यतमस्तं यन्तं च वर्जयेद्दर्शनेरविम्

ସେହି ତେଜ ସେହି ଆଦିତ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତେଣୁ ସେ ‘ରୁଦ୍ର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଉଦୟ, ଅସ୍ତ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସିଧା ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 24

शश्वच्च जायते यस्माच्छश्वत्संतिष्ठते तु यत् / तस्मात्मूर्यं न वीक्षेत आयुष्कामः शुचिः सदा

ଯାହାଠାରୁ ସଦା ଜନ୍ମ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାରେ ସଦା ସ୍ଥିତି ରହେ, ତେଣୁ ଆୟୁଷ୍ୟକାମୀ ଶୁଚିଜନ ସଦା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନ ଦେଖୁ।

Verse 25

अतीतानागतं रुद्रं विप्रा ह्याप्याययन्ति यत् / उभे संध्ये ह्युपासीना गृणन्तः सामऋग्यजुः

ବିପ୍ରମାନେ ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଉପାସନାରେ ବସି ସାମ, ଋଗ୍, ଯଜୁଃ ଗାନ କରି ଅତୀତ-ଅନାଗତ ରୂପ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି।

Verse 26

उद्यन्स तिष्ठते ऋक्षु मध्याह्ने च यजुःष्वथ / सामस्वथापराह्णे तु रुद्रः संविशति क्रमात्

ଉଦୟବେଳେ ସେ ଋଗ୍ବେଦରେ ଅବସ୍ଥିତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଯଜୁର୍ବେଦରେ; ଅପରାହ୍ନେ ସାମବେଦରେ ରୁଦ୍ର କ୍ରମେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

Verse 27

तस्माद्भवेन्नाभ्युदितो बाह्यस्तमित एव च / न रुद्रम्प्रति मेहेत सर्वावस्थं कथं चन

ଏହିହେତୁ ସେ ନ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ନ ବାହାରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ନ ଅସ୍ତମିତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି କେବେ ଅଶୁଚି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 28

एवं युक्तान् द्विजान् देवो रुद्रस्तान्न हिनस्ति वै / ततो ऽप्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं नीललोहितम्

ଏଭଳି ନିୟମଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେବ ରୁଦ୍ର କେବେ ହିଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ସେହି ନୀଳଲୋହିତ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 29

द्वितीयं नामधेयं ते मया प्रोक्तं भवेति यत् / एतस्यापो द्वितीया ते तनुर्नाम्ना भवत्विति

ମୁଁ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ‘ଭବ’ ବୋଲି କହିଛି; ଏହାର ତୁମ ଦ୍ୱିତୀୟ ତନୁ ‘ଆପଃ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 30

इत्युक्ते त्वथ तस्यासीच्छरीरस्थं रसात्मकम् / विवेश तत्तदा यस्तु तस्मादापो भवः स्मृतः

ଏହିପରି କହିବା ସହିତ ତାହାର ଶରୀରସ୍ଥ ରସାତ୍ମକ ତତ୍ତ୍ୱ ସେଥିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଯେ ରସ ତେବେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହେଲା, ସେହିହେତୁ ‘ଆପଃ’ ‘ଭବ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 31

यस्माद्भवन्ति भूतानि ताभ्यस्ता भावयन्ति च / भवनाद्रावनाच्चैव भूतानामुच्यते भवः

ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ଉତ୍ପାଦନ ଓ ପ୍ରବାହ କରାଇବାରୁ ସେ ‘ଭବ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 32

तस्मान्मूत्रं पुरीषं च नाप्सु कुर्वीत कर्हिचित् / न निष्ठीवेन्नावगाहेन्नैव गच्छेच्च मैथुनम्

ଏହେତୁ ଜଳରେ କେବେ ମୁତ୍ର ଓ ପୁରୀଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଳରେ ଥୁକିବା ନୁହେଁ, ତାହାରେ ଡୁବି ସ୍ନାନ କରିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ଜଳସମୀପେ ମୈଥୁନ କରିବା ନୁହେଁ।

Verse 33

न चैताः परिचक्षीत वहन्त्यो वा स्थिता अपि / मैध्यामेध्यास्त्वपामेतास्तनवो मुनिभिः स्मृताः

ଏହି ଜଳରୂପଗୁଡ଼ିକୁ—ବହୁଥିବା କିମ୍ବା ଥିର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଦୋଷଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଜଳର ଏହି ତନୁଗୁଡ଼ିକୁ ମୁନିମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ—ଦୁହେଁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 34

विवर्णरसगन्धाश्च वर्ज्या अल्पाश्च सर्वशः / अपां योनिः समुद्रस्तु तस्मात्तं कामयन्ति ताः

ଯାହାର ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ବିକୃତ, ଏବଂ ଅତି ଅଳ୍ପ ଜଳ—ସବୁ ଦିଗରୁ ବର୍ଜ୍ୟ; ଜଳମାନଙ୍କର ଯୋନି ସମୁଦ୍ର, ତେଣୁ ସେମାନେ ତାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 35

मध्याश्चैवामृता ह्यापो भवन्ति प्राप्य सागरम् / तस्मादपो न रुन्धीत समुद्रं कामयन्ति ताः

ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଜଳ ମଧୁର ଓ ଅମୃତସଦୃଶ ହୁଏ; ତେଣୁ ଜଳକୁ ରୋକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 36

न हिनस्ति भवो देवो य एवं ह्यप्सु वर्तते / ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा कुमारं नीललोहितम्

ଯେ ଦେବ ଭବ ଜଳମଧ୍ୟରେ ହିଁ ବର୍ତ୍ତେ, ସେ କାହାକୁ ହାନି କରେ ନାହିଁ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ନୀଲଲୋହିତ କୁମାରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 37

शर्वेति यत्तृतीयं ते नाम प्रोक्तं मया विभो / तस्य भूमिस्तृतीयस्य तनुर्नाम्ना भवत्त्वियम्

ହେ ବିଭୋ! ମୁଁ ତୁମର ଯେ ତୃତୀୟ ନାମ ‘ଶର୍ବ’ ବୋଲି କହିଛି, ସେଇ ତୃତୀୟ ନାମର ତନୁ ଭାବେ ଏହି ଭୂମି ନାମଧାରୀ ହେଉ।

Verse 38

इत्युक्ते यत्स्थिरं तस्य शरीरे ह्यस्थिसंज्ञितम् / विवेश तत्तदा भूमिं यस्मात्सा शर्व उच्यते

ଏପରି କହିବା ସହିତ, ତାହାର ଶରୀରରେ ଯେ ସ୍ଥିର ଅଂଶ ‘ଅସ୍ଥି’ ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ‘ଶର୍ବ’ ବୋଲି ଉଚ୍ୟତେ।

Verse 39

तस्मात्कृष्टेन कुर्वीत पुरीषं मूत्रमेव च / न च्छायायां तथा मार्गे स्वच्छायायां न मेहयेत्

ଏହିକାରଣରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଯଥାଯଥ ସ୍ଥାନ (ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି) ମଳମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଛାୟାରେ, ପଥରେ, ଏବଂ ନିଜ ଛାୟାରେ ମଧ୍ୟ ମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 40

शिरः प्रावृत्य कुर्वीत अन्तर्धाय तृणैर्महीम् / एवं यो वर्तते भूमौ शर्वस्तं न हिनस्ति वै

ମୁଣ୍ଡ ଢାକି, ତୃଣଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଢାକି ଗୋପନରେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଭୂମିରେ ଏପରି ଆଚରଣ କରେ, ଶର୍ବ ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ହାନି କରେ ନାହିଁ।

Verse 41

ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा कुमारं नीललोहितम् / ईशानेति चतुर्थ ते नाम प्रोक्तं मयेह यत्

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ନୀଲଲୋହିତ କୁମାରଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ— “ଈଶାନ” ଏହା ତୁମର ଚତୁର୍ଥ ନାମ, ଯାହା ମୁଁ ଏଠାରେ କହିଲି।

Verse 42

चतुर्थस्य चतुर्थी तु वायुर्नाम्ना तनुस्तव / इत्युक्ते यच्छरीरस्थं पञ्चधा प्राणसंज्ञितम्

ଚତୁର୍ଥର ଚତୁର୍ଥ ତନୁ ତୁମର “ବାୟୁ” ନାମରେ କୁହାଗଲା; ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ ତାହାର ଶରୀରସ୍ଥ “ପ୍ରାଣ” ପଞ୍ଚଧା ବିଭକ୍ତ ହେଲା।

Verse 43

विवेश तस्य तद्वायुमीशानस्तन मारुतः / तस्मान्नैनं परिवदेत्प्रवान्तं वायुमीश्वरम्

ତେବେ ଈଶାନସ୍ୱରୂପ ସେ ମାରୁତ ସେହି ବାୟୁରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତେଣୁ ପ୍ରବାହମାନ ବାୟୁ-ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କେହି ନିନ୍ଦା କରୁ ନାହିଁ।

Verse 44

यज्ञैर्व्यवहरन्त्येनं ये वै परिचरन्ति च / एवं युक्तं महेशानो नैव देवो हिनस्ति तम्

ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସହ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଓ ସେବା କରନ୍ତି— ଏଭଳି ଯୁକ୍ତ ଥିବାକୁ ମହେଶାନଙ୍କ କୃପାରେ କୌଣସି ଦେବତା ମଧ୍ୟ ହାନି କରେ ନାହିଁ।

Verse 45

ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं ध५म्लमीश्वरम् / नाम यद्वै पशुपतिरित्युक्तं पञ्चमं मया

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ଧୂମଲ ଈଶ୍ୱରସ୍ୱରୂପ ଦେବଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ— “ପଶୁପତି” ଏହି ନାମକୁ ମୁଁ ତୁମର ପଞ୍ଚମ ନାମ ଭାବେ କହିଲି।

Verse 46

पञ्चमी पञ्चम स्यैषा तनुर्नाम्नाग्निरस्तु ते / इत्युक्ते यच्छरीरस्थं तेजस्तस्योष्णसंज्ञितम्

“ପଞ୍ଚମୀ, ଏହି ପଞ୍ଚମ ତନୁ ତୁମର ‘ଅଗ୍ନି’ ନାମରେ ହେଉ”—ଏମିତି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାହାର ଶରୀରସ୍ଥ ତେଜ ‘ଉଷ୍ଣ’ ବୋଲି ସଂଜ୍ଞିତ ହେଲା।

Verse 47

विवेश तत्तदा ह्यग्निं तस्मात्पशुपतिस्तु सः / यस्मादग्निः पशुश्चासीद्यस्मात्पाति पशूंश्च सः

ତେବେ ସେହି ତେଜ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତେଣୁ ସେ ‘ପଶୁପତି’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। କାରଣ ସେ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ହେଲେ, ପଶୁ ମଧ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି।

Verse 48

तस्मात्पशुपतेस्तस्य तनुरग्निर्निरुच्यते / तस्मादमेद्यं न दहेन्न च पादौ प्रतापयेत्

ଏହିହେତୁ ସେହି ପଶୁପତିଙ୍କ ତନୁ ‘ଅଗ୍ନି’ ବୋଲି ନିରୁଚ୍ୟତେ। ତେଣୁ ସେ ଅମେଧ୍ୟକୁ ଦହନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ନ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ପ୍ରତାପିତ କରନ୍ତି।

Verse 49

अधस्तान्नोपदध्याच्च न चैनमतिलङ्घयेत् / नैनं पशुपतिर्देव एवं युक्तं हिनस्ति वै

ଏହାର ତଳେ କିଛି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ଲଂଘନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ ଦେବ ପଶୁପତି ତାହାକୁ ହିନସ୍ତି ନାହାନ୍ତି।

Verse 50

ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं श्वेतपिङ्गलम् / षष्टं नाम मया प्रोक्तं तव भीमेति यत्प्रभो

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ଶ୍ୱେତ-ପିଙ୍ଗଳ ଦେବଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୋ, ତୁମର ଷଷ୍ଠ ନାମ ‘ଭୀମ’ ବୋଲି ମୁଁ ପ୍ରୋକ୍ତ କରିଛି।”

Verse 51

आकाशं तस्य नाम्नस्तु तनुः षष्ठी भवत्विति / इत्युक्ते सुषिरं तस्य शरीरस्थमभूच्च यत्

ତାହାର ନାମର ଷଷ୍ଠ ତନୁ ‘ଆକାଶ’ ହେଉ—ଏହି କଥା କହିବାମାତ୍ରେ, ତାହାର ଶରୀରସ୍ଥ ଯେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ଥିଲା ସେହିଟି ଆକାଶରୂପ ହେଲା।

Verse 52

विवेश तत्तदाकाशं तस्माद्भीमस्य सा तनुः / यदाकाशे स्मृतो देवस्तस्मान्ना संवृतः क्वचित्

ସେ ସେହି ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତେଣୁ ଭୀମର ସେ ତନୁ ଆକାଶମୟ ହେଲା। ଆକାଶରେ ଯେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେ କେବେଠି ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 53

कुर्यान्मूत्रं पुरीषं वा न भुञ्जीत पिबेन्न वा / मैथुनं वापि न चरेदुच्छिष्टानि च नोत्क्षिपेत्

ସେ ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପୁରୀଷ କରିବ ନାହିଁ; ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ, ପାନ କରିବ ନାହିଁ; ମୈଥୁନ ମଧ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ; ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ନ ଫେଙ୍କିବ।

Verse 54

न हिनस्ति च तं देवो यो भीमे ह्येवमाचरेत् / ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं सबलं प्रभुम्

ଭୀମରେ ଯେ ଏଭଳି ଆଚରଣ କରେ, ଦେବ ତାକୁ ହିଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ସେହି ବଳବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 55

सप्तमं यन्मया प्रोक्तं नामोग्रेति तव प्रभो / तस्य नाम्नस्तनुस्तुभ्यं द्विजो भवति दीक्षितः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ମୁଁ ଯେ ସପ୍ତମ ନାମ ‘ଓଗ୍ର’ ବୋଲି କହିଛି, ସେହି ନାମର ତନୁଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ଦ୍ୱିଜ ତୁମ ପାଇଁ ନିବେଦିତ ହୁଏ।

Verse 56

एवमुक्ते तु यत्तस्य चैतन्यं वै शरीरगम् / विवेश दीक्षितं तद्वै ब्राह्मणं सोमयाजिनम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ତାହାର ଶରୀରଗତ ଚେତନା ସତ୍ୟରେ ଦୀକ୍ଷିତ ସୋମଯାଜୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 57

तावत्कालं स्मृतो विप्र उग्रो देवस्तु दीक्षितः / तस्मान्नेमं परिवदेन्नाश्लीलं चास्य कीर्त्तयेत्

ସେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବିପ୍ର ‘ଉଗ୍ର ଦେବ’ ଦୀକ୍ଷିତ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ ନାହିଁ, ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବେ ନାହିଁ।

Verse 58

ते हरन्त्यस्य पाप्मानं ये वै परिवदन्ति तम् / एवं युक्तान् द्विजानुग्रो देवस्तान्न हिनस्ति वै

ଯେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ନିୟମଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଉଗ୍ର ଦେବ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 59

ततोब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं भास्करद्युतिम् / अष्टमं नाम यत् प्रोक्तं महादेवेति ते मया

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ସୂର୍ଯ୍ୟଦ୍ୟୁତିମାନ ସେ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଥିବା ଅଷ୍ଟମ ନାମ “ମହାଦେବ”।’

Verse 60

तस्य नाम्नो ऽष्टमस्यास्तु तनुस्तुभ्यं तु चन्द्रमाः / इत्युक्ते यन्मन स्तस्य संकल्पकमभूत्प्रभोः

ସେ ଅଷ୍ଟମ ନାମର ତନୁ ତୁମ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଉ; ଏହିପରି କୁହାଯାଇଲେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମନ ସଙ୍କଳ୍ପମୟ ହେଲା।

Verse 61

विवेश तच्चन्द्रमसं महादेवस्ततः शशी / तस्माद्विभाव्यते ह्येष महादेवस्तु चन्द्रमाः

ମହାଦେବ ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତେଣୁ ଶଶୀ ହେଲା। ଏହିପରି ଏ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାଦେବ ହିଁ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ।

Verse 62

अमावास्यां न वै छिन्द्याद्वृक्षगुल्मौषधीर्द्विजः / महादेवः स्मृतः सोमस्तस्यात्मा ह्यौषधीगणः

ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଦ୍ୱିଜ ଗଛ, ଝାଡ଼ ଓ ଔଷଧି କାଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସୋମକୁ ମହାଦେବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଔଷଧିଗଣ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ।

Verse 63

एवं यो वर्त्तते चैह सदा पर्वणि पर्वणि / न हन्ति तं महादेवो य एवं वेद तं प्रभुम्

ଯେ ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ସଦା ଏଭଳି ଆଚରଣ କରେ ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏଭଳି ଜାଣେ, ମହାଦେବ ତାକୁ ହନନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 64

गोपायति दिवादित्यः प्रजा नक्तं तु चन्द्रमाः / एकरात्रौ समेयातां सूर्या चन्द्रमसावुभौ

ଦିନେ ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା। ଏକ ରାତିରେ—ଅମାବାସ୍ୟାରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଭୟ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 65

अमावास्यानिशायां तु तस्यां युक्तः सादा भवेत् / रुद्राविष्टं सर्वमिदं तनुभिर्न्नामभिश्च ह

ଅମାବାସ୍ୟାର ସେଇ ରାତିରେ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ସଂଯମଯୁକ୍ତ ରହୁ। ଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ ରୁଦ୍ରାବିଷ୍ଟ—ତାଙ୍କର ତନୁ ଓ ନାମ ଦ୍ୱାରା।

Verse 66

एकाकी चश्चरत्येष सूर्यो ऽसौ रुद्र उच्यते / सूर्यस्य यत्प्रकाशेन वीक्षन्ते चक्षुषा प्रजाः

ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାକୀ ଚରେ; ସେଇ ରୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କର ପ୍ରକାଶରେ ପ୍ରଜା ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି।

Verse 67

मुक्तात्मा संस्थितो रुद्रः पिबत्यंभो गभस्तिभिः / अद्यते पीयते चैव ह्यन्नपानादिकाम्यया

ମୁକ୍ତାତ୍ମା ରୁଦ୍ର ନିଜ କିରଣଦ୍ୱାରା ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି। ଅନ୍ନ-ପାନ ଆଦିର କାମନାରୁ ଖାଇବା ଓ ପିଇବା ହୁଏ।

Verse 68

तनुरंबूद्भवा सा वै देहेष्वेवोपचीयते / यया धत्ते प्रजाः सर्वाः स्थिरीभूतेन तेजसा

ଜଳଜ ଏହି ତନୁ ଦେହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସ୍ଥିର ତେଜରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଧାରଣ କରେ।

Verse 69

पार्थिवी सा तनुस्तस्य साध्वी धारयते प्रजाः / या च स्थिता शरीरेषु भूतानां प्राणवृत्तिभिः

ତାଙ୍କର ପାର୍ଥିବ ସାଧ୍ୱୀ ତନୁ ପ୍ରଜାକୁ ଧାରଣ କରେ। ଯାହା ଭୂତମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରାଣବୃତ୍ତି ସହିତ ସ୍ଥିତ।

Verse 70

वातात्मिका तु चैशानी सा प्राणः प्राणिनामिह / पीताशितानि पचति भूतानां जठरेष्विह

ସେଇ ଈଶାନୀ ବାୟୁସ୍ୱରୂପା ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ। ଭୂତମାନଙ୍କ ଜଠରରେ ପିତ-ଆଶିତକୁ ସେଇ ପଚାଏ।

Verse 71

तनुः पाशुपती तस्य पाचकः सो ऽग्निरुच्यते / यानीह शुषिराणि स्युर्देहेष्वन्तर्गतानि वै

ତାହାଙ୍କ ତନୁ ପାଶୁପତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାଙ୍କ ପାଚକ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ଉଚ୍ୟ। ଏଠାରେ ଦେହମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଯେଯେ ଶୂଷିର (ଗହ୍ବର/ଛିଦ୍ର) ଅଛି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥିତ।

Verse 72

वायोः संचरणार्थानि भीमा सा प्रोच्यते तनुः / वैतान्यादीक्षितानां तु या स्थितिर्ब्रह्मवादिनाम्

ବାୟୁର ସଞ୍ଚରଣାର୍ଥ ଯେ ତନୁ, ସେ ‘ଭୀମା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ବୈତାନ୍ୟାଦି ଦୀକ୍ଷାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କ ଯେ ସ୍ଥିତି, ସେହିଟି ମଧ୍ୟ ତଦନୁଗତ।

Verse 73

तनुरुग्रात्मिका सा तु तेनोग्रो दीक्षितः स्मृतः / यत्तु संकल्पकं तस्य प्रजास्विह समास्थितम्

ସେ ତନୁ ଉଗ୍ରାତ୍ମିକା; ତେଣୁ ସେ ‘ଉଗ୍ର’ ଦୀକ୍ଷିତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତାହାଙ୍କ ସଂକଳ୍ପଶକ୍ତି ଯାହା, ସେହିଟି ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 74

सा तनुर्मानसी तस्य चन्द्रमाः प्राणिषु स्थितः / नवोनवो यो भवति जायमानः पुनःपुनः

ସେ ତାହାଙ୍କ ମାନସୀ ତନୁ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ। ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ ନବନବ ହୋଇଥାଏ।

Verse 75

पीयते ऽसौ यथाकालं विबुधैः पितृभिः सह / महादेवो ऽमृतात्मा स चन्द्रमा अम्मयः स्मृतः

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯଥାକାଳ ଦେବମାନେ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ପାନ କରାଯାଏ। ଅମୃତାତ୍ମା ମହାଦେବ ହିଁ ସେ ଚନ୍ଦ୍ର; ସେ ଅମୃତମୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 76

तस्य या प्रथमा नाम्ना तनू रौद्री प्रकीर्त्तिता / पत्नी सुवर्च्चला तस्याः पुत्रश्चास्य शनैश्चरः

ତାହାର ପ୍ରଥମ ତନୁ ‘ରୌଦ୍ରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାହାର ପତ୍ନୀ ସୁବର୍ଚ୍ଚଲା, ଏବଂ ପୁତ୍ର ଶନୈଶ୍ଚର।

Verse 77

भवस्य या द्वितीया तु आपो नाम्ना तनुः स्मृता / तस्या धात्री स्मृता पत्नी पुत्रश्च उशना स्मृतः

ଭବଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ତନୁ ‘ଆପଃ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ। ତାହାର ପତ୍ନୀ ଧାତ୍ରୀ, ଏବଂ ପୁତ୍ର ଉଶନା।

Verse 78

शर्वस्य या तृतीयस्य नाम्नो भूमिस्तनुः स्मृता / तस्याः पत्नी विकेशी तु पुत्रो ऽस्याङ्गारकः स्मृतः

ଶର୍ବଙ୍କ ତୃତୀୟ ତନୁ ‘ଭୂମି’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ। ତାହାର ପତ୍ନୀ ବିକେଶୀ, ଏବଂ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗାରକ।

Verse 79

ईशानस्य चतुर्थस्य नाम्ना वातस्तनुस्तु या / तस्याः पत्नी शिवा नाम पुत्रश्चास्या मनोजवः

ଈଶାନଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ତନୁ ‘ବାତ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ। ତାହାର ପତ୍ନୀ ‘ଶିବା’ ନାମ, ଏବଂ ପୁତ୍ର ମନୋଜବ।

Verse 80

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रौ चानिलस्य तु / नाम्ना पशुपतेर्या तु तनुरग्निर्द्विजैः स्मृता

ଅନିଲଙ୍କ ଗତି ଅବିଜ୍ଞାତ ଏମିତି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏବଂ ପଶୁପତିଙ୍କ ‘ଅଗ୍ନି’ ନାମକ ତନୁକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ମରନ୍ତି।

Verse 81

तस्याः पत्नी स्मृता स्वाहा स्कन्दस्तस्याः सुतः स्मृतः / नाम्ना षष्ठस्य या भीमा तनुराकाशमुच्यते

ତାହାର ପତ୍ନୀ ସ୍ୱାହା ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଏବଂ ତାହାର ପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଷଷ୍ଠ ନାମର ଯେ ଭୀମା, ତାହାର ତନୁ ‘ଆକାଶ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 82

दिशः पत्न्यः स्मृतास्तस्य स्वर्गश्चापि सुतः स्मृतः / अग्रा तनुः सप्तमी या दीक्षितो ब्राह्मणः स्मृतः

ତାହାର ପତ୍ନୀମାନେ ଦିଗମାନେ ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଏବଂ ତାହାର ପୁତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ। ସପ୍ତମୀ ‘ଅଗ୍ରା’ ତନୁ ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 83

दीक्षा पत्नी स्मृता तस्याः संतानः पुत्र उच्यते / नाम्नाष्टमस्य महस्तनुर्या चन्द्रमाः स्मृतः

ତାହାର ପତ୍ନୀ ଦୀକ୍ଷା ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଏବଂ ‘ସନ୍ତାନ’ ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅଷ୍ଟମ ନାମର ‘ମହଃ’ ଯାହାର ତନୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 84

तस्य वै रोहिणी पत्नी पुत्रस्तस्य बुधः स्मृतः / इत्येतास्तनवस्तस्य नामभिः सह कीर्तिताः

ତାହାର ପତ୍ନୀ ରୋହିଣୀ, ଏବଂ ତାହାର ପୁତ୍ର ବୁଧ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି ତାହାର ଏ ସମସ୍ତ ତନୁ ନାମସହିତ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 85

तासु वन्द्यो नमस्यश्च प्रतिनामतनूषु वै / सूर्येप्सूर्व्यां तथा वायावग्नौ व्योम्न्यथ दीक्षिते

ସେହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ-ତନୁରେ ସେ ବନ୍ଦ୍ୟ ଓ ନମସ୍ୟ—ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ପୃଥିବୀରେ, ବାୟୁରେ, ଅଗ୍ନିରେ, ଆକାଶରେ ଏବଂ ଦୀକ୍ଷିତରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 86

भक्तैस्तथा चन्द्रमसि भत्तया वन्द्यस्तु नामभिः / एवं यो वेत्ति तं देवं तनुभिर्नामभिश्च ह

ଭକ୍ତମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିସହ ତାଙ୍କ ନାମରେ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତୁ। ଯେ ଏଭଳି ଦେବଙ୍କୁ ତନୁ ଓ ନାମ ସହ ଜାଣେ।

Verse 87

प्रजावानेति सायुज्यमीश्वरस्य भवस्य सः / इत्येतद्वो मया प्रोक्तं गुह्यं भीमास्य यद्यशः

‘ପ୍ରଜାବାନ୍’ ନାମେ ସେ ଭବ-ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ। ଭୀମାସ୍ୟଙ୍କ ଯଶସହିତ ଏହି ଗୁହ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 88

शन्नो ऽस्तु द्विपदे विप्राः शन्नो ऽस्तु च चतुष्पदे / एतत्प्रोक्तमिदानीं च तनूनां नामभि सह / महादेवस्य देवस्य भृगोस्तु शृणुत प्रजाः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଦ୍ୱିପଦଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଚତୁଷ୍ପଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏବେ ତନୁମାନଙ୍କ ନାମ ସହିତ ଏହା କୁହାଗଲା; ହେ ପ୍ରଜାମାନେ, ଭୃଗୁ ଦ୍ୱାରା ଦେବାଧିଦେବ ମହାଦେବଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣ।