Shloka 71
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
तनुः पाशुपती तस्य पाचकः सो ऽग्निरुच्यते / यानीह शुषिराणि स्युर्देहेष्वन्तर्गतानि वै
Transliteration
tanuḥ pāśupatī tasya pācakaḥ so 'gnirucyate / yānīha śuṣirāṇi syurdeheṣvantargatāni vai
Translation
ତାହାଙ୍କ ତନୁ ପାଶୁପତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାଙ୍କ ପାଚକ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ଉଚ୍ୟ। ଏଠାରେ ଦେହମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଯେଯେ ଶୂଷିର (ଗହ୍ବର/ଛିଦ୍ର) ଅଛି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥିତ।
Word by Word
तनुःthe body/form
तनुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
पाशुपतीpertaining to Paśupati
पाशुपती:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपाशुपती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (adjective)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पाचकःthe digester/cooker
पाचकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपाचक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अग्निःfire
अग्निः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriyā (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
यानिwhich (things)
यानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण/Locative setting)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
शुषिराणिcavities/holes
शुषिराणि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशुषिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
स्युःmay be/are
स्युः:
Kriyā (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
देहेषुin bodies
देहेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
अन्तर्गतानिsituated inside
अन्तर्गतानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्तर्गत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् + गत, उपसर्ग अन्तर्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतकृदन्त (past participle)
वैindeed
वै:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात (emphatic particle)